Гражданский кодекс Республики Казахстан (Общая часть) № 268-VIот 27.12.1994 г. (с изменениями, внесенными Законом Республики Казахстан № 268-VI от 28.10.2019 г.), Казахстан, WIPO Lex

Основной(ые) текст(ы)

Kазахский Қазақстан Республикасының Кодексі 1994 жылғы 27 желтоқсандағы № 268-ХIII (Жалпы бөлім, өзгерістер енгізілді - ҚР от 28.10.2019 № 268-VI)

Русский Гражданский кодекс Республики Казахстан (Общая часть) № 268-VIот 27.12.1994 г. (с изменениями, внесенными Законом Республики Казахстан № 268-VI от 28.10.2019 г.)

Английский Текст на этом языке в настоящее время недоступен. Для справки приводится более ранняя версия (2001)

Открыть PDF open_in_new

Қазақстан Республикасының Кодексі 1994 жылғы 27 желтоқсандағы № 268-ХIII (Жалпы бөлім, өзгерістер енгізілді - ҚР от 28.10.2019 № 268-VI)

Қазақстан республикасының азаматтық кодексi (Қазақстан Республикасы Жоғарғы Кеңесінің 1994 жылғы 27 желтоқсандағы қаулысымен қолданысқа енгізілді)

ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ АЗАМАТТЫҚ КОДЕКСI

Қазақстан Республикасының Кодексі 1994 жылғы 27 желтоқсандағы № 268-ХIII.

Р Қ А О - н ы ң е с к е р т п е с і ! Қазақстан Республикасы Жоғарғы Кеңесінің 1994 жылғы 27 желтоқсандағы № 269-

XIII қаулысымен қолданысқа енгізілді.

МАЗМҰНЫ

Ескерту. ҚР 1999.11.04 N 472 Заңымен енгізілген өзгерістер 2000 жылғы 1 қаңтардан бастап қолданысқа енг і з ілед і .

Ескерту. Мәтiнде "бөлiм" деген сөздiң алдындағы "I - IІІ" деген цифрлар тиiсiнше " 1 - 3" деген цифрлармен ауыстырылды - ҚР 2004.12.20 № 13 Заңымен (2005 жылғы 1 қаңтардан бастап қолданысқа енг із ілед і ) .

Р Қ А О - н ы ң е с к е р т п е с і ! Кодекске өзгеріс енгізу көзделген - ҚР 03.07.2019 № 262-VI Заңымен (01.01.2020

бастап қолданысқа енгізіледі).

Жалпы бөлім 1 бөлiм. Жалпы ережелер 1-тарау. Азаматтық-құқықтық қатынастарды реттеу

1-бап. Азаматтық заңдармен реттелетiн қатынастар

1. Азаматтық заңдармен тауар-ақша қатынастары және қатысушылардың теңдiгiне негiзделген өзге де мүлiктiк қатынастар, сондай-ақ мүлiктiк қатынастарға байланысты мүлiктiк емес жеке қатынастар реттеледi. Азаматтық заңдармен реттелетiн қатынастардың қатысушылары азаматтар, заңды тұлғалар, мемлекет, сондай-ақ әкiмшiлiк-аумақтық бөлiнiстер болып табылады.

2. Мүлiктiк қатынастарға байланысы жоқ мүлiктiк емес жеке қатынастар азаматтық заңдармен реттеледi, өйткенi олар заң құжаттарында өзгеше көзделмеген, не мүлiктiк емес жеке қатынастар мәнiнен туындамайды.

3. Осы баптың 1-тармағында аталған белгiлерге сай келетiн отбасылық, еңбек қатынастары мен табиғи ресурстарды пайдалану және айналадағы ортаны қорғау жөнiндегi қатынастарға азаматтық заңдар бұл қатынастар тиiсiнше отбасылық, еңбек заңдарымен, табиғи ресурстарды пайдалану және айналадағы ортаны қорғау туралы заңдармен реттелмеген жағдайларда қолданылады.

4. Заң құжаттарында көзделген реттердi қоспағанда, бiр тараптың екiншiсiне әкiмшiлiк немесе өзге де билiк жағынан бағынуына негiзделген мүлiктiк қатынастарға, соның iшiнде салық жөнiндегi және басқа бюджеттiк қатынастарға азаматтық заңдар қолданылмайды.

2-бап. Азаматтық заңдардың негiзгi бастаулары

1. Азаматтық заңдар өздерi реттейтiн қатынастарға қатысушылардың теңдiгiн, меншiкке қол сұқпаушылықты, шарт еркiндiгiн, жеке iстерге кiмнiң болса да озбырлықпен араласуына жол беруге болмайтындығын, азаматтық құқықтарды кедергiсiз жүзеге асыру, нұқсан келтiрiлген құқықтардың қалпына келтiрiлуiн, оларды соттың қорғауын қамтамасыз ету қажеттiгiн тануға негiзделедi.

2. Азаматтар мен заңды тұлғалар өздерiнiң азаматтық құқықтарына өз еркiмен және өз мүддесiн көздей отырып ие болады және оларды жүзеге асырады, сондай-ақ егер заңнамалық актілерде өзгеше белгіленбесе, құқықтарынан бас тартады. Олар шарт негiзiнде өздерiнiң құқықтары мен мiндеттерiн анықтауда және оның заңнамаға қайшы келмейтін кез келген талаптарын белгiлеуде ерiктi.

3. Тауарлар, қызмет және ақша Қазақстан Республикасының бүкiл аумағында емiн-еркiн орын ауыстырып және айналысқа түсiп отырады. Егер қауiпсiздiктi қамтамасыз ету, адамдардың өмiрi мен денсаулығын қорғау, табиғат пен мәдени қазыналарды сақтау үшiн қажет болса, заң құжаттарына сәйкес тауарлар мен қызметтiң орын ауыстыруына шектеулер енгiзiледi.

Ескерту. 2-бапқа өзгеріс енгiзiлдi - ҚР 1997.07.11 N 154, 2011.03.25 N 421-IV ( алғашқы ресми жарияланғанынан кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі) Заңдарымен.

3-бап. Қазақстан Республикасының азаматтық заңдары

1. Қазақстан Республикасының азаматтық заңдары Қазақстан Республикасының Конституциясына негізделеді және осы Кодекстен, Қазақстан Республикасының оған сәйкес қабылданған өзге де заңдарынан, Қазақстан Республикасы Президентiнiң Заң күшi бар Жарлықтарынан, Парламенттiң қаулыларынан, Парламенттiң Сенаты мен Мәжiлiсiнiң қаулыларынан (заң актiлерiнен), сондай-ақ осы Кодекстiң 1-бабының 1,2- тармақтарында аталған қатынастарды реттейтiн Қазақстан Республикасы Президентiнiң Жарлықтарынан, Қазақстан Республикасы Үкiметiнiң қаулыларынан тұрады.

2. Осы Кодекстiң 1-бабының 3-тармағында аталғандарды қоспағанда, азаматтық құқықтың Қазақстан Республикасының заң актiлерiнде қамтылған нормалары осы Кодекстiң ережелерiне қайшы келген жағдайда осы Кодекстiң ережелерi қолданылады, Қазақстан Республикасының заңдарында қамтылған және осы Кодекстiң нормаларына қайшы келетiн азаматтық құқық нормалары Кодекске тиiстi өзгерiстер енгiзiлгеннен кейiн ғана қолданылады.

Қазақстан Республикасы азаматтық заңнамасының нормалары Қазақстан Республикасы азаматтық заңнамасының негізгі бастауларына қайшы келмейді.

3. Банктер мен астық қабылдау кәсiпорындарының құрылуына, қайта ұйымдастырылуына, банкроттығына және таратылуына, банк қызметiн бақылау мен оны аудиторлық тексеруге, астық қабылдау кәсiпорындарының қызметiн бақылауға, банк операцияларының жекелеген түрлерiн лицензиялауға, банктерді қайта құрылымдауға, банктерді лицензияларынан айыру салдарларының туындауына, астық қабылдау кәсiпорындарының қойма куәлiктерiмен операцияларды жүзеге асыруға байланысты қатынастар банк қызметiн және астық қабылдау кәсiпорындарының қызметiн реттейтiн заң актiлерiне қайшы келмейтiн бөлiгiнде осы Кодекспен реттеледi.

Банктер мен олардың клиенттерi арасындағы қатынастар, сондай-ақ клиенттер арасындағы банк арқылы қатынастар азаматтық заңдармен осы баптың 2-тармағында белгiленген тәртiп бойынша реттеледi.

4. Азаматтық қатынастар, егер әдеттегi құқықтар, соның iшiнде iскерлiк қызмет өрiсiндегi әдеттегi құқықтар Қазақстан Республикасы аумағында қолданылып жүрген азаматтық заңдарға қайшы келмесе, солармен реттелуi мүмкiн.

5. Министрлiктер және өзге де орталық атқарушы органдар, жергiлiктi өкiлдi және атқарушы органдар, осы Кодексте және өзге де азаматтық заң актiлерiнде көзделген жағдайлар мен шектерде азаматтық қатынастарды реттейтiн актiлер шығара алады.

6. Азаматтар мен заңды тұлғалардың осы Кодексте және Қазақстан Республикасының өзге де заң құжаттарында белгiленген құқықтарын мемлекеттiк басқару органдары мен жергiлiктi өкiлдi және атқарушы органдардың құжаттары шектей алмайды. Мұндай құжаттар қабылданған кезден бастап жарамсыз болып табылады және қолданылмауға тиiс.

7. Егер заң құжаттарында өзгеше көзделмесе, шетелдiк жеке және заңды тұлғалар, сондай-ақ азаматтығы жоқ адамдар азаматтық заңдарда Қазақстан Республикасының азаматтары мен заңды тұлғалары үшiн қандай құқықтар мен мiндеттер көзделсе, нақ сондай құқықтарға ие болуға қақылы және сондай мiндеттердi орындауға мiндеттi.

8. Егер Қазақстан Республикасы ратификациялаған халықаралық шартта Қазақстан Республикасының азаматтық заңдарындағыдан өзгеше ережелер белгiленген болса, аталған шарттың ережелерi қолданылады. Халықаралық шарттан оны қолдану үшiн заң шығару талап етiлгеннен басқа жағдайларда, азаматтық қатынастарға Қазақстан Республикасы ратификациялаған халықаралық шарттар тiкелей қолданылады.

Ескерту. 3-бапқа өзгеріс енгізілді - ҚР Президентiнiң 1995.08.31 N 2447 заң күші бар Жарлығымен, ҚР 1998.03.02 N 211, 2001.01.15 N 141, 2009.04.29 N 154-IV, 2009.07.11 N 185-IV (қолданысқа енгізілу тәртібін 2-баптан қараңыз), 2011.03.25 N 421- IV (алғашқы ресми жарияланғанынан кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа

енгізіледі); 02.07.2018 № 168-VІ (алғашқы ресми жарияланған күнінен бастап күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі) Заңдарымен.

4-бап. Азаматтық заңдардың уақытқа қарай қолданылуы

1. Азаматтық заң құжаттарының керi күшi болмайды және өздерi күшiне енгiзiлгеннен кейiн пайда болған қатынастарға қолданылады. Азаматтық заң құжаттарының заңдық күшi өздерi күшiне енгiзiлгенге дейiн пайда болған қатынастарға бұл оларда тiкелей көзделген реттерде қолданылады.

2. Азаматтық заң құжаттары күшiне енгiзiлгенге дейiн пайда болған қатынастар бойынша ол өзi күшiне енгiзiлгеннен кейiн пайда болған құқықтар мен мiндеттерге қолданылады. Азаматтық заң құжаттары күшiне енгiзiлгенге дейiн жасалған шарт бойынша тараптардың қатынастары осы Кодекстiң 383-бабына сәйкес реттеледi.

5-бап. Азаматтық заңдардың ұқсастығына қарай қолданылуы

1. Осы Кодекстiң 1-бабындағы 1 және 2-тармақтарда көзделген қатынастар заңдармен немесе тараптардың келiсiмiмен тiкелей реттелмеген және оларға қолдануға келетiн әдет-ғұрып болмаған жағдайларда, мұндай қатынастарға, олардың мәнiне қайшы келмейтiн болғандықтан, азаматтық заңдардың ұқсас қатынастарды реттейтiн қалыптары қолданылады (заң ұқсастығы).

2. Аталған жағдайларда заң ұқсастығын пайдалану мүмкiн болмаса, тараптардың құқықтары мен мiндеттерi азаматтық заңдардың жалпы негiздерi мен мәнi және адалдық, парасаттылық пен әдiлеттiлiк талаптары негiзге алына отырып белгiленедi ( құқық ұқсастығы).

6-бап. Азаматтық заң қалыптарының түсiнiлуi

1. Азаматтық заң қалыптары оларда айтылған сөздердiң дәлме-дәл мәнiне сәйкес түсiнiлуге тиiс. Заң қалыптарының текстiнде қолданылған сөздердi әртүрлi түсiну мүмкiн болған жағдайда Қазақстан Республикасы Конституциясының ережелерiне және азаматтық заңдардың осы тарауда, ең алдымен оның 2-бабында баяндалған негiзгi қағидаттарына сай келетiн түсiнiкке басымдық берiледi.

2. Азаматтық заң қалыптарының дәл мағынасын анықтау кезiнде, егер бұл осы баптың 1-тармағында баяндалған талаптарды бұрмаламайтын болса, ол күшiне енгiзiлген кездегi тарихи жағдайларды және оның сот тәжiрибесiндегi түсiнiлуiн ескеру қажет.

7-бап. Азаматтық құқықтар мен мiндеттердiң пайда болу, өзгеру және тоқтатылу негiздерi

Азаматтық құқықтар мен мiндеттер Қазақстан Республикасының заңнамасында көзделген негiздерден, сондай-ақ азаматтар мен заңды тұлғалардың әрекеттерiнен пайда болады, өзгереді және тоқтатылады, өйткенi, осы әрекеттер азаматтық заңнамада көзделмегенiмен, олардың жалпы бастаулары мен мәнiне байланысты азаматтық құқықтар мен мiндеттердi туындатады.

Осыған сәйкес азаматтық құқықтар мен мiндеттер:

1) Қазақстан Республикасының заңнамасында көзделген шарттардан және өзге де мәмiлелерден, сондай-ақ азаматтық заңнамада көзделмегенімен, бірақ Қазақстан Республикасының заңнамасына қайшы келмейтiн мәмiлелерден;

2) Қазақстан Республикасы заңнамасының күшімен азаматтық-құқықтық салдарларға алып келетін әкiмшiлiк актілерден;

3) азаматтық құқықтар мен міндеттерді белгілеген сот шешiмiнен;

4) Қазақстан Республикасының заңнамалық актілерінде тыйым салынбаған негiздер бойынша мүлiктi жасау, жою, сатып алу немесе оны иеліктен шығару, сондай-ақ мүлікке құқықтан бас тарту нәтижесiнде;

5) өнертабыстарды, өнеркәсiптiк үлгiлерді, ғылым, әдебиет және өнер туындыларын және зияткерлік қызметтiң өзге де нәтижелерiн жасау салдарынан;

6) басқа тұлғаға зиян келтiру салдарынан, сол сияқты басқа тұлға есебiнен мүлiктi негiзсiз сатып алу немесе жинау (негiзсiз баю) салдарынан;

7) азаматтар мен заңды тұлғалардың өзге де әрекеттерi салдарынан;

8) Қазақстан Республикасының заңнамасы азаматтық-құқықтық салдарлардың басталуын байланыстыратын оқиғалар салдарынан пайда болады, өзгереді және тоқтатылады.

Ескерту. 7-бап жаңа редакцияда - ҚР 27.02.2017 № 49-VI Заңымен (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі).

8-бап. Азаматтық құқықтарды жүзеге асыру

1. Азаматтар мен заңды тұлғалар өздерiне берiлген азаматтық құқықтарды, соның iшiнде өздерiн қорғау құқығын өз қалауынша пайдаланады.

2. Азаматтар мен заңды тұлғаларға тиесілі құқықтардың жүзеге асырылмауы, заңнамалық актілерде көзделген жағдайларды қоспағанда, бұл құқықтардың тоқтатылуына әкеп соқпайды.

3. Азаматтық құқықтарды жүзеге асыру басқа құқық субъектiлерiнiң құқықтарын және заңдармен қорғалатын мүдделерiн бұзбауға, айналадағы ортаға зиян келтiрмеуге тиiс.

4. Азаматтар мен заңды тұлғалар өздерiне берiлген құқықтарды жүзеге асырған кезде адал, парасатты және әдiл әрекет жасап, заңдардағы талаптарды, қоғамның адамгершiлiк қағидаттарын, ал кәсiпкерлер - бұған қоса iскерлiк әдептiлiк ережелерiн сақтауға тиiс.

Бұл мiндеттi шарт арқылы алып тастауға немесе шектеуге болмайды. Азаматтық құқық қатынастарына қатысушылардың адал, парасатты және әдiл әрекет жасауы көзделедi.

5. Азаматтар мен заңды тұлғалардың басқа тұлғаға зиян келтiруге, құқықты өзге нысандарда теріс пайдалануға, сондай-ақ құқықты оның мақсатына қайшы келетiндей етiп жүзеге асыруға бағытталған әрекеттерiне жол берiлмейдi.

6. Ешкім де өзінің теріс пиғылды мінез-құлқымен артықшылық алуға құқылы емес.

7. Осы баптың 3-6-тармақтарында көзделген талаптар сақталмаған жағдайда сот адамға тиесілі оның құқығын қорғаудан бас тарта алады.

Ескерту. 8-бапқа өзгерістер енгізілді - ҚР 2011.03.25 N 421-IV (алғашқы ресми жарияланғанынан кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі); 27.02.2017 № 49-VI (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі) Заңдарымен.

9-бап. Азаматтық құқықтарды қорғау

1. Азаматтық құқықтарды қорғауды сот, төрелiк: құқықтарды тану; құқық бұзылғанға дейiн болған жағдайды қалпына келтiру; құқықты бұзатын немесе оның бұзылу қаупiн туғызатын әрекеттердің жолын кесу; мiндеттi заттай орындатуға ұйғарым шығару; залалдарды, тұрақсыздық айыбын өндiрiп алу; дау айтылатын мәмiленi жарамсыз деп тану және оның жарамсыздығы салдарын қолдану, маңызсыз мәміленің жарамсыздығы салдарын қолдану; моральдық зиянның өтемiн төлету; құқықтық қатынастарды тоқтату немесе өзгерту; мемлекеттiк басқару органының немесе жергiлiктi өкiлдi не атқарушы органның Қазақстан Республикасының заңнамасына сәйкес келмейтiн актісін жарамсыз немесе қолдануға жатпайды деп тану; азаматқа немесе заңды тұлғаға құқықты иеленуіне немесе жүзеге асыруына кедергi келтіргені үшiн мемлекеттiк басқару органынан немесе лауазымды адамнан айыппұл өндiрiп алу арқылы, сондай-ақ Қазақстан Республикасының заңнамалық актілерінде көзделген өзге де тәсілдермен жүзеге асырады.

Заңды тұлғалардың моральдық зиянды өтетуге құқығы жоқ.

2. Бұзылған құқықты қорғау үшiн өкiмет билiгi немесе басқару органына өтiнiш жасау, егер заң құжаттарында өзгеше көзделмесе, құқық қорғау туралы талап қойып сотқа жолдануға кедергi жасамайды.

3. Заң құжаттарында арнайы көзделген реттерде азаматтық құқықтарды қорғау құқығы бұзылған адамның тiкелей iс жүзiндегi немесе заңдық әрекеттерiмен жүзеге асырылуы мүмкiн (өзiн-өзi қорғау).

4. Құқығы бұзылған адам, егер заң құжаттарында немесе шартта өзгеше көзделмесе, өзiне келтiрiлген залалдың толық өтелуiн талап ете алады.

Құқығы бұзылған адам жасаған немесе жасауға тиiстi шығыстар, оның мүлкiнiң жоғалуы немесе зақымдануы (нақты нұқсан), сондай-ақ сол адамның құқығы бұзылмаған болса, дағдылы айналым жағдайында оның алуына болатын, бiрақ алынбай қалған табыстары (айрылып қалған пайда) залалдар деп түсiнiледi.

5. Мемлекеттiк өкiмет билiгi органының, өзге де мемлекеттiк органның заңдарға сай келмейтiн құжат шығаруы, сондай-ақ осы органдардың лауазымды адамдарының әрекетi (әрекетсiздiгi) салдарынан азаматқа немесе заңды тұлғаға келтiрiлген залалды Қазақстан Республикасы немесе тиiсiнше әкiмшiлiк-аумақтық бөлiнiс өтеуге тиiс.

6. Егер тәртiп бұзудың құқықтық салдарының пайда болуы тәртiп бұзушының кiнәсiне байланысты болса, заң құжаттарында өзгеше көзделгеннен басқа жағдайларда, ол кiнәлi деп ұйғарылады.

Ескерту. 9-бапқа өзгерістер енгізілді - ҚР 03.07.2013 125-V (алғашқы ресми жарияланғанынан кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі); 08.04.2016 № 489-V (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі); 27.02.2017 № 49-VI (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі) Заңдарымен.

10-бап. Кәсiпкерлер мен тұтынушылардың құқықтарын қорғау

1. Азаматтардың, оралмандардың және заңды тұлғалардың мүлікті пайдалану, тауарларды өндіру, сату, жұмыстарды орындау, қызметтерді көрсету арқылы таза кіріс алуға бағытталған, жеке меншік құқығына (жеке кәсіпкерлік) не шаруашылық жүргізу немесе мемлекеттік кәсіпорынды жедел басқару құқығына (мемлекеттік кәсіпкерлік) негізделген дербес, бастамашылық қызметі кәсіпкерлік болып табылады. Кәсіпкерлік қызмет кәсіпкер атынан, оның тәуекел етуімен және мүліктік жауапкершілігімен жүзеге асырылады.

2. Мемлекет кәсiпкерлiк қызмет еркiндiгiне кепiлдiк бередi және оны қорғау мен қолдауды қамтамасыз етедi.

3. Заңдарда тыйым салынбаған қызметтi жүзеге асырушы кәсiпкерлердiң құқықтары :

1) кәсiпкерлiк қызметтi, "Рұқсаттар және хабарламалар туралы" Қазақстан Республикасының Заңында көзделген рұқсаттардан және хабарламалардан басқа, қандай да бір рұқсаттар алмай не хабарламаларды жібермей жүзеге асыру мүмкiндiгi арқылы;

2) экономиканың барлық салаларындағы кәсiпкерлiктiң барлық түрiн бiр ғана тiркеушi органда тiркеудiң барынша қарапайым өз бетiмен жүргiзетiн тәртiбiмен;

3) кәсiпкерлiк қызметке мемлекеттiк органдар жүргiзетiн тексерулердi заң құжаттарымен шектеу арқылы;

4) кәсiпкерлiк қызметтi заң құжаттарында көзделген негiз бойынша шығарылған сот шешiмi бойынша ғана ерiксiз тоқтату арқылы;

5) жеке кәсiпкерлiк үшiн тыйым салынған, экспорт немесе импорт үшiн тыйым салынған немесе шек қойылған жұмыс, тауарлардың түрлерi мен қызмет тiзбесiн заң құжаттарында белгiлеу арқылы;

6) мемлекеттiк органдарды, лауазымды адамдарды, сондай-ақ өзге де жақтар мен ұйымдарды кәсiпкерлердiң қызметiне заңсыз кедергi жасағаны үшiн олардың алдындағы заңдарда белгiленген мүлiктiк жауапкершiлiкке тарту арқылы;

6-1) атқарушы бақылау және қадағалау органдарына кәсiпкерлiк субъектiлерiмен осы органдардың функциялары болып табылатын мiндеттердi орындау мәнiнде шарттық қатынастарға кiруге тыйым салу арқылы;

7) заңдарда көзделген өзге де амалдармен қорғалады.

4. Рұқсат беру немесе хабарлама жасау тәртібін белгілеу адамдардың өмірі мен денсаулығын, қоршаған ортаны, меншікті қорғау, ұлттық қауіпсіздікті және құқықтық тәртіпті қамтамасыз ету мақсатында қызметтің немесе әрекеттің (операцияның) қауіптілік деңгейіне қарай "Рұқсаттар және хабарламалар туралы" Қазақстан Республикасының Заңымен жүргізіледі.

Егер Қазақстан Республикасының заңдарында көзделген өнімге қойылатын талаптар, сәйкестікті міндетті растау жөніндегі талаптар мемлекеттік реттеу мақсаттарына қол жеткізу үшін жеткіліксіз болған жағдайларда, рұқсат беру тәртібі белгіленеді.

5. Коммерциялық (кәсiпкерлiк) құпия заңмен қорғалады. Коммерциялық құпия болып табылатын мәлiметтердi анықтау тәртiбi, оның қорғау құралдары, сондай-ақ коммерциялық құпия құрамына енбейтiн мәлiметтер тiзбесi заңдарда белгiленедi.

6. Тұтынушылардың құқықтарын қорғау осы Кодексте немесе өзге де заң құжаттарында көзделген құралдармен қамтамасыз етiледi.

Әрбiр тұтынушының, атап айтқанда:

- тауарлар сатып алу, жұмыс пен қызметтi пайдалану үшiн еркiн шарт жасасуға;

- тауарлардың (жұмыстың, қызметтiң) тиiсiнше сапалы және қауiпсiз болуына;

- тауарлар (жұмыс, қызмет) жөнiнде толық және анық мәлiмет алуға;

- тұтынушылардың қоғамдық ұйымдарына бiрiгуге құқығы бар.

Ескерту. 10-бапқа өзгерістер енгізілді - ҚР Президентiнiң 1996.01.27 N 2835 Жарлығымен, ҚР 1997.07.11 N 154, 1998.07.10 N 283, 2007.01.12 N 222 (ресми

жарияланған күнінен бастап алты ай өткеннен кейін қолданысқа енгізіледі), 2011.03.25 N 421-IV (алғашқы ресми жарияланғанынан кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі); 16.05.2014 № 203-V (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін алты ай өткен соң қолданысқа енгізіледі); 29.10.2015 № 376-V (01.01.2016 бастап қолданысқа енгізіледі) Заңдарымен.

11-бап. Кәсiпкерлiк еркiндiгiн пайдаланып қиянат жасауға жол бермеу

1. Заңды бәсекелестiктi шектеуге немесе жоюға, негiзсiз артықшылықтар алуға, тұтынушылардың құқықтары мен заңды мүдделерiне қысым жасауға бағытталған монополистiк және қандай болса да басқа қызметке жол берiлмейдi.

2. Заң құжаттарында көзделген реттердi қоспағанда, кәсiпкерлердiң азаматтық құқықтарды бәсекелестiктi шектеу мақсатында пайдалануына, соның iшiнде:

1) кәсiпкерлердiң рыноктағы өздерiнiң үстем жағдайын пайдаланып, атап айтқанда, тауар тапшылығын жасау немесе бағаны көтеру үшiн тауар өндiрудi шектеу немесе тоқтатып тастау, не айналыстан алып тастау арқылы қиянат жасауына;

2) ұқсас кәсiпкерлiк қызмет жүргiзушi адамдардың баға, рыноктарды бөлiсу, басқа кәсiпкерлердi аластау туралы және бәсекелестiктi едәуiр шектейтiн өзге де жағдайлар туралы келiсiмдер жасасуына және оларды орындауына;

3) ұқсас кәсiпкерлiк қызмет жүргiзушi адамның және тұтынушылардың заңды мүдделерiне қысым көрсетуге бағытталған терiс пиғылды әрекеттер жасауына (терiс пиғылды бәсекелестiк), атап айтқанда, тұтынушыларды басқа кәсiпкердiң тауар дайындаушысы, дайындау мақсаты, әдiсi мен орны, сапасы және өзге де қасиеттерi жөнiнен шатастыру арқылы, тауарларды жарнамалық және өзге де ақпаратта әдепсiздiкпен салыстыру, бөтен тауардың сыртқы безендiрiлуiн көшiрiп алу арқылы және басқа да әдiстермен шатастыруына жол берiлмейдi.

Терiс пиғылды бәсекелестiкке қарсы күрес жөнiндегi шаралар заң құжаттарымен белгiленедi.

2-тарау. Азаматтық құқықтардың субъектілері Параграф 1. Қазақстан Республикасының азаматтары және басқа жеке тұлғалар

12-бап. Жеке тұлға ұғымы

Қазақстан Республикасының азаматтары, басқа мемлекеттердiң азаматтары, сондай-ақ азаматтығы жоқ адамдар жеке тұлғалар болып ұғынылады. Егер осы Кодексте басқаша белгiленбесе, бұл тараудың ережелерi барлық жеке тұлғаларға қолданылады.

13-бап. Азаматтардың құқық қабiлеттiлiгi

1. Азаматтық құқыққа ие болып, мiндет атқару қабiлетi (азаматтық құқық қабiлеттiлiгi) барлық азаматтарға бiрдей деп танылады.

2. Азаматтың құқық қабiлеттiлiгi ол туған кезден басталып қайтыс болған соң тоқтатылады.

14-бап. Азаматтың құқық қабiлеттiлiгiнiң негiзгi мазмұны

Азаматтың Қазақстан Республикасы шегiнде де, одан тыс жерлерде де мүлiктi, соның iшiнде шетел валютасын меншiктенуге; мүлiктi мұраға алып, мұраға қалдыруға; республика аумағында еркiн жүрiп-тұруға және тұрғылықты жер таңдауға; республикадан тыс жерлерге еркiн шығып кетуге және оның аумағына қайтып оралуға; заң құжаттарында тыйым салынбаған кез келген қызметпен айналысуға; дербес өзi немесе басқа азаматтармен және заңды тұлғалармен бiрiгiп заңды тұлғалар құру; заң құжаттарында тыйым салынбаған кез келген мәмiле жасасып, мiндеттемелерге қатысу; өнертабыстарға, ғылым, әдебиет және өнер шығармаларына, интеллектуалдық қызметтiң өзге де туындыларына интеллектуалдық меншiк құқығы болуға; материалдық және моральдық зиянның орнын толтыруды талап етуге құқығы болады; басқа да мүлiктiк және жеке мүліктік емес құқықтары болады.

Ескерту. 14-бапқа өзгеріс енгізілді - ҚР 27.02.2017 № 49-VI Заңымен (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі).

15-бап. Азаматтың есiмi

1. Азамат тегi мен есiмiн, сондай-ақ қалауы бойынша - әкесiнiң атын қоса отырып, өз атымен құқықтар мен мiндеттер алады және оларды жүзеге асырады.

2. Заңдар бойынша азаматтардың жасырын түрде құқықтар иеленiп, мiндеттердi жүзеге асыратын жағдайлары немесе бүркеншiк ат (ойдан шығарылған есiмдi) пайдаланатын реттерi көзделуi мүмкiн.

3. Азаматтың туған кезде берiлген есiмi, сондай-ақ есiмiн өзгерту азаматтық хал актiлерiн тiркеу туралы заңдарда белгiленген тәртiп бойынша тiркелуге тиiс.

4. Азамат өз есiмiн заң құжаттарында белгiленген тәртiп бойынша өзгертуге құқылы. Есiмiн өзгерту оның бұрынғы есiмiн, жасырын немесе бүркеншiк атпен алған құқықтары мен мiндеттерiн тоқтатуға немесе өзгертуге негiз болмайды.

5. Азамат өзiнiң борышқорлары мен несие берушiлерiне өз есiмiн өзгерткенi туралы хабарлау үшiн қажеттi шаралар қолдануға мiндеттi және бұл адамдарда оның есiмi өзгертiлгендiгi туралы мәлiметтер болмауынан туған ықтимал зардаптарға тәуекел етедi.

6. Есiмiн өзгерткен азамат өзiнiң бұрынғы есiмiне ресiмделген құжаттарға тиiстi өзгерiстер енгiзiлуiн талап етуге құқылы.

7. Басқа бiр адамның есiмiмен құқықтар мен мiндеттер иеленуге жол берiлмейдi.

8. Қазақстан Республикасының заңдарында көзделген жағдайлардан басқа, азамат өз есiмi оның келiсiмiнсiз пайдаланылған жағдайда, оған тыйым салынуын талап етуге құқылы.

9. Азаматтың есiмiн заңсыз пайдалану нәтижесiнде оған келтiрiлген зиян осы Кодекстiң ережелерiне сәйкес өтелуге тиiс.

Азаматтың есiмi оның абыройына, қадiр-қасиетiне және iскерлiк беделiне нұқсан келтiретiн әдiстермен немесе сондай нысанда бұрмаланған не пайдаланылған жағдайда осы Кодекстiң 143-бабында көзделген ережелер қолданылады.

Ескерту. 15-бапқа өзгерістер енгізілді - ҚР 2007.01.12 № 225; 21.05.2013 № 95-V ( алғашқы ресми жарияланғанынан кейiн алты ай өткен соң қолданысқа енгiзiледi) Заңдарымен.

16-бап. Азаматтың тұрғылықты жерi және заңды мекенжайы

1. Азамат тұрақты немесе көбiнесе тұратын елдi мекен оның тұрғылықты жерi деп танылады.

2. Он төрт жасқа толмаған адамдардың (жас балалардың) немесе қорғаншылықтағы азаматтардың тұрғылықты жерi олардың заңды өкілдерінің тұрғылықты жерi болып танылады.

3. Азаматтың жеке және заңды тұлғалармен, сондай-ақ мемлекетпен қарым-қатынастарында пайдаланатын заңды мекенжайы болады.

Азаматтың тiркелген жерi оның заңды мекенжайы болып танылады.

Азаматтарды тiркеу тәртiбiн Қазақстан Республикасының Yкiметi айқындайды.

4. Қазақстан Республикасының заңдарында көзделген жағдайлардан басқа, азаматтың тұрғылықты жерi және заңды мекенжайы туралы ақпарат оның келiсiмiнсiз пайдаланылған жағдайда, оған тыйым салынуын талап етуге құқылы.

Ескерту. 16-бапқа өзгерістер енгізілді - ҚР 2007.01.12 № 224, 2011.03.25 № 421-IV ( алғашқы ресми жарияланғанынан кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі); 21.05.2013 № 95-V (алғашқы ресми жарияланғанынан кейiн алты ай өткен соң қолданысқа енгiзiледi) Заңдарымен.

17-бап. Азаматтардың әрекет қабiлеттiлiгi

1. Азаматтың өз әрекеттерiмен азаматтық құқықтарға ие болуға және оны жүзеге асыруға, өзi үшiн азаматтық мiндеттер жасап, оларды орындауға қабiлеттiлiгi ( азаматтық әрекет қабiлеттiлiгi) кәмелетке толғанда, яғни он сегiз жасқа толғаннан кейiн толық көлемiнде пайда болады.

2. Заң құжаттарында он сегiз жасқа жеткенге дейiн некелесуге рұқсат етiлетiн жағдайда, он сегiз жасқа толмаған азамат некеге тұрған кезден бастап толық көлемiнде әрекет қабiлеттiлiгiне ие болады.

3. Егер заң құжаттарында өзгеше белгiленбесе, барлық азаматтардың әрекет қабiлеттiлiгi тең болады.

18-бап. Құқық қабiлеттiлiгi мен әрекет қабiлеттiлiгiнен айыруға және оларды шектеуге жол бермеу

1. Заң құжаттарында көзделген реттер мен тәртiп бойынша болмаса, ешкiмнiң де құқық қабiлеттiлiгi мен әрекет қабiлеттiлiгiн шектеуге болмайды.

2. Азаматтардың құқық қабiлеттiлiгi мен әрекет қабiлеттiлiгiн шектеудiң заң құжаттарында белгiленген шарттары мен тәртiбiнiң немесе олардың кәсiпкерлiк не өзге де қызметпен айналысу құқығының сақталмауы тиiстi шектеудi белгiлеген мемлекеттiк немесе өзге де органның құжатын жарамсыз деп тануға әкелiп соқтырады.

3. Құқық қабiлеттiлiгiн немесе әрекет қабiлеттiлiгiн шектеуге бағытталған басқа да мәмiлелерге заңнамалық актілерде рұқсат берiлген жағдайларды қоспағанда, азаматтың құқық қабiлеттiлiгiнен немесе әрекет қабiлеттiлiгiнен толық немесе iшiнара бас тартуы және осындай мәмiлелер маңызсыз болады.

Ескерту. 18-бапқа өзгеріс енгізілді - ҚР 27.02.2017 № 49-VI Заңымен (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі).

19-бап. Азаматтардың кәсiпкерлiк қызметi

1. Азаматтар, осы Кодексте және өзге заң актiлерiнде көзделген жағдайларды қоспағанда заңды тұлға құрмай-ақ кәсiпкерлiк қызметпен айналысуға құқылы.

2. Дара кәсiпкерлердi мемлекеттiк тiркеу дара кәсiпкер ретiнде есепке қоюды білдіреді.

3. Азаматтардың заңды тұлға құрмай-ақ жүзеге асырылатын кәсiпкерлiк қызметiне, егер заңдардан немесе құқықтық қатынастар мәнiнен өзгеше нәрсе туындамайтын болса, тиiсiнше осы Кодекстiң коммерциялық ұйымдар болып табылатын заңды тұлғалардың қызметiн реттейтiн ережелерi қолданылады.

4. Жеке тұлғалар Қазақстан Республикасының Кәсіпкерлік кодексіне сәйкес дара кәсіпкер ретінде мемлекеттік тіркеуге жатады.

4-1. Алып тасталды - ҚР 25.12.2017 № 122-VI (01.01.2018 бастап қолданысқа енгізіледі) Заңымен.

5. Егер дара кәсіпкер лицензиялануға жататын қызметті жүзеге асырса, оның осындай қызметті жүзеге асыру құқығына лицензиясы болуы міндетті.

Лицензия Қазақстан Республикасының рұқсаттар және хабарламалар туралы заңнамасында белгіленген тәртіппен беріледі.

Қазақстан Республикасының Үкіметі дара кәсіпкерлерге лицензиялар берудің оңайлатылған тәртібін белгілеуге құқылы.

Ескерту. 19-бапқа өзгерістер енгізілді - ҚР 1997.07.02 № 144-I, 2001.12.24 № 276, 2008.12.10 № 101-IV (2009.01.01 бастап қолданысқа енгізіледі), 2010.06.30 № 297-IV ( 2013.01.01 бастап қолданысқа енгізіледі), 2012.12.26 № 61-V (2013.01.01 бастап қолданысқа енгізіледі); 16.05.2014 № 203-V (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін алты ай өткен соң қолданысқа енгізіледі); 25.12.2017 № 122-VI (01.01.2018 бастап қолданысқа енгізіледі) Заңдарымен.

20-бап. Азаматтың мүлiктiк жауапкершiлiгi

1. Азамат өз мiндеттемелерi бойынша өзiне тиесiлi бүкiл мүлiкпен жауап бередi, бұған заң құжаттарына сәйкес ақы өндiрiп алуға болмайтын мүлiктер кiрмейдi.

2. Алып тасталды - ҚР 27.02.2017 № 49-VI Заңымен (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі).

Ескерту. 20-бапқа өзгеріс енгізілді - ҚР 27.02.2017 № 49-VI Заңымен (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі).

21-бап. Жеке кәсiпкердiң банкроттығы

1. Дара кәсiпкердiң дәрменсiздiгi (осы Кодекстiң 52-бабы) оны банкрот деп тануға негiз болып табылады.

2. Дара кәсіпкердің банкроттығы Қазақстан Республикасының оңалту және банкроттық туралы заңнамасында белгіленген қағидалар бойынша ерiктi немесе мәжбүрлi түрде танылады. Дара кәсiпкер банкрот деп танылған кезден бастап оны дара кәсiпкер ретiнде тiркеудiң күшi жойылады.

3. Дара кәсiпкерге банкроттық рәсiмдерiн қолданған кезде оның кәсiпкерлiк қызметпен байланысты емес мiндеттемелер бойынша кредиторлары, егер осындай мiндеттемелер бойынша орындау мерзiмi басталған болса, өз талаптарын қоюға да құқылы. Көрсетілген кредиторлардың осындай тәртiппен мәлiмделмеген талаптары, сондай-ақ мүліктік массадан толық көлемде қанағаттандырылмаған талаптар күшiн сақтап қалады және банкроттық рәсiмдері аяқталғаннан кейiн жеке тұлға ретiнде борышкерге өндiрiп алынуға қойылуы мүмкiн. Бұл талаптардың мөлшерi борышкердiң банкроттығы процесiнде алынған қанағаттандыру сомасына азайтылады.

Ескерту. 21-бап жаңа редакцияда - ҚР 07.03.2014 N 177-V Заңымен (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі).

22-бап. Он төрт жастан он сегiз жасқа дейiнгi кәмелетке толмағандардың әрекет қабiлеттiлiгi

1. Он төрт жастан он сегiз жасқа дейiнгi кәмелетке толмағандар мәмiлелердi олардың заңды өкілдерінің келiсiмiмен жасайды. Мұндай келiсiмнiң нысаны заңдарда кәмелетке толмағандар жасайтын мәмiле үшiн белгiленген нысанға сай келуге тиiс.

2. Он төрт жастан он сегiз жасқа дейiнгi кәмелетке толмағандар өздерiнiң табысына, стипендиясына, өзге де кiрiстерiне және өздерi жасаған интеллектуалдық меншiк құқығы объектiлерiне өз бетiнше билiк етуге, сондай-ақ тұрмыстық ұсақ мәмiлелер жасасуға құқылы.

3. Жеткiлiктi негiздер болған жағдайда сот кәмелетке толмаған адамның өз табысына, стипендиясына, өзге де кiрiстерiне және өзi жасаған интеллектуалдық меншiк құқығы объектiлерiне өз бетiнше билiк ету құқығын шектеуi немесе ол құқықтан айыруы мүмкiн.

4. Он төрт жастан он сегiз жасқа дейiнгi кәмелетке толмағандар осы баптың ережелерiне сәйкес өздерi жасаған мәмiлелер бойынша дербес жауапты болады және өздерiнiң әрекеттерiнен келтiрiлген зиян үшiн осы Кодекстiң ережелерi бойынша жауап бередi.

Ескерту. 22-бапқа өзгеріс енгізілді - ҚР 2011.03.25 № 421-IV (алғашқы ресми жарияланғанынан кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі); 31.10.2015 № 378-V (01.01.2016 бастап қолданысқа енгізіледі) Заңымен.

22-1-бап. Кәмелетке толмаған адамды толығымен әрекетке қабiлеттi деп жариялау (эмансипация)

1. Жасы он алтыға жеткен кәмелетке толмаған адам, егер ол еңбек шарты бойынша жұмыс iстейтiн болса немесе оның заңды өкілдерінің келiсiмiмен кәсiпкерлiк қызметпен айналысатын болса, толығымен әрекетке қабiлеттi деп жариялануы мүмкiн.

2. Кәмелетке толмаған адамды толығымен әрекетке қабiлеттi деп жариялау ( эмансипация) оның заңды өкілдерінің келiсiмiмен қорғаншы және қамқоршы органның шешiмi бойынша не ондай келiсiм болмаған жағдайда соттың шешiмi бойынша жүргiзiледi.

3. Эмансипацияланған кәмелетке толмаған адам, Қазақстан Республикасының заңнамалық актiлерiне сәйкес ие болу үшiн жас шектеуi белгiленген құқықтар мен

мiндеттердi қоспағанда, азаматтық құқықтарға ие болады және мiндеттердi (оның iшiнде өзiнiң зиян келтiруi салдарынан туындаған мiндеттемелер бойынша) мойнына алады.

Заңды өкілдер эмансипацияланған кәмелетке толмаған адамның мiндеттемелерi бойынша жауапты болмайды.

Ескерту. Кодекс 21-1-баппен толықтырылды - ҚР 2007.01.12 № 225 Заңымен, өзгеріс енгізілді - ҚР 2011.03.25 № 421-IV (алғашқы ресми жарияланғанынан кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі) Заңымен.

23-бап. Он төрт жасқа дейiнгi кәмелетке толмағандардың (жас балалардың) әрекет қабiлеттiлiгi

Ескерту. 23-баптың тақырыбына өзгеріс енгізілді - ҚР 2011.03.25 № 421-IV Заңымен (алғашқы ресми жарияланғанынан кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі).

1. Он төрт жасқа дейiнгi кәмелетке толмағандар (жас балалар) үшiн мәмiлелердi, егер заң құжаттарында өзгеше көзделмесе, олардың атынан заңды өкілдері жасайды.

2. Он төрт жасқа дейiнгi кәмелетке толмағандар (жас балалар) өздерiнiң жасына лайықты, жасай салып орындалатын тұрмыстық ұсақ мәмiлелердi өз бетiнше жасауға құқылы.

Ескерту. 23-бапқа өзгеріс енгізілді - ҚР 2011.03.25 № 421-IV (алғашқы ресми жарияланғанынан кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі) Заңымен.

24-бап. Қорғаншылық және қамқоршылық органдарының кәмелетке толмағандардың мәмiле жасауына және кәмелетке толмағандар үшiн мәмiле жасауға келiсiмi

Заң құжаттарында кәмелетке толмағандардың мәмiле жасауына және кәмелетке толмағандар үшiн мәмiле жасауға қорғаншылық және қамқоршылық органының алдын ала келiсiмi талап етiлетiн жағдайлар белгiленуi мүмкiн.

25-бап. Кәмелетке толмағандардың банкiлерге салымдар салу және салымдарға билiк ету құқығы

1. Кәмелетке толмағандар банкiлерге салымдар салуға және өздерi салған салымдарға дербес билiк етуге құқылы.

2. Он төрт жасқа толмаған кәмелетке толмағандардың (жас балалардың) атына басқа бiреудiң салған салымдарына олардың ата-анасы немесе өзге де заңды өкiлдерi билiк етедi, ал он төрт жасқа толған кәмелетке толмағандар өздерiнiң атына басқа бiреу салған салымдарға өз бетiнше билiк етедi.

Ескерту. 25-бапқа өзгеріс енгізілді - ҚР 2011.03.25 № 421-IV (алғашқы ресми жарияланғанынан кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі) Заңымен.

26-бап. Азаматты әрекет қабiлеттiлiгi жоқ деп тану

1. Жүйке ауруы немесе ақыл-есiнiң кемдiгi салдарынан өз әрекеттерiнiң мәнiн түсiне алмайтын немесе не iстегенiн бiлмейтiн азаматты сот әрекет қабiлеттiлiгi жоқ деп тануы мүмкiн, соған байланысты оған қорғаншылық белгiленедi.

2. Әрекет қабiлеттiлiгi жоқ деп танылған азаматтың атынан мәмiлелердi оның қорғаншысы жасайды.

3. Әрекет қабiлеттiлiгi жоқ адам сауығып кеткен немесе денсаулығы едәуiр жақсарған жағдайда сот оны әрекет қабiлеттiлiгi бар деп таниды, бұдан кейiн одан қорғаншылық алынады.

27-бап. Азаматтың әрекет қабiлеттiлiгiн шектеу

1. Спирт iшiмдiктерiне немесе есiрткi заттарға салыну салдарынан өзiнiң отбасын материалдық жағынан ауыр жағдайға ұшыратқан азаматтың әрекет қабiлеттiлiгiн сот Қазақстан Республикасының Азаматтық iс жүргiзу кодексiнде белгiленген тәртiп бойынша шектеуi мүмкiн. Оған қамқоршылық белгiленедi. Ол тұрмыстық ұсақ мәмiлелердi өз бетiнше жасауға құқылы. Басқа мәмiлелер жасауды, сондай-ақ табысын, зейнетақысын және өзге де кiрiстерiн алуды және оларға билiк етудi ол тек қамқоршысының келiсiмiмен ғана жүзеге асыра алады.

2. Азамат спирт iшiмдiктерiне немесе есiрткi заттарға және нашақорлыққа салынуды тоқтатқан жағдайда сот оның әрекет қабiлеттiлiгiне қойылған шектеудiң күшiн жояды. Сот шешiмiнiң негiзiнде азаматқа белгiленген қамқоршылықтың күшi жойылады.

28-бап. Азаматты хабар-ошарсыз кеттi деп тану

1. Егер азаматтың тұрғылықты жерiнде ол туралы бiр жыл бойы деректер болмаса, мүдделi адамдардың арызы бойынша сот оны хабар-ошарсыз кеттi деп тануы мүмкiн.

2. Хабар-ошарсыз кеткен азамат туралы соңғы деректер алынған күндi анықтау мүмкiн болмаған жағдайда жоқ адам туралы соңғы деректер алынған айдан кейiнгi айдың бiрiншi күнi, ал бұл айды анықтау мүмкiн болмаған жағдайда келесi жылғы бiрiншi қаңтар хабар-ошарсыз кетудiң басталған күнi деп есептеледi.

29-бап. Хабар-ошарсыз кеткен адамның мүлкiн сақтау

1. Хабар-ошарсыз кеттi деп танылған адамның мүлкiне сот шешiмiнiң негiзiнде қорғаншылық белгiленедi. Осы мүлiктен хабар-ошарсыз кеткен адам асырауға мiндеттi адамдарды асырауға қаражат берiледi және хабар-ошарсыз кеткен адамның салықтар мен басқа да мiндеттемелер бойынша берешегi өтеледi.

2. Мүдделi адамдардың арызы бойынша қорғаншылық және қамқоршылық органы мүлiктi сақтау және басқару үшiн хабар-ошарсыз кеткен адамның тұрған жерi туралы соңғы деректер алынған күннен бастап бiр жыл өткенге дейiн де қорғаншы тағайындай алады.

30-бап. Хабар-ошарсыз кеттi деп тану туралы шешiмнiң күшiн жою

Хабар-ошарсыз кеттi деп танылған адам келген немесе оның тұрған жерi белгiлi болған жағдайда сот оны хабар-ошарсыз кеттi деп тану туралы және оның мүлкiне қорғаншылық белгiлеу туралы шешiмнiң күшiн жояды.

31-бап. Азаматты өлдi деп жариялау

1. Егер азаматтың тұрғылықты жерiнде ол туралы үш жыл бойы деректер болмаса, ал егер ол өлiм қатерi төнген немесе жазатайым оқиғадан қаза тапты деп жорамалдауға негiз болатын жағдайларда алты ай бойы хабар-ошарсыз жоғалып кетсе, мүдделi адамдардың арызы бойынша сот оны өлдi деп жариялауы мүмкiн.

2. Соғыс қимылдарына байланысты хабар-ошарсыз жоғалып кеткен әскери қызметшi немесе өзге адам соғыс қимылдары аяқталған күннен бастап кемiнде екi жыл өткеннен кейiн өлдi деп жариялануы мүмкiн.

3. Өлдi деп жариялау туралы сот шешiмi заңды күшiне енген күні өлдi деп жарияланған адамның өлген күнi болып есептеледi. Өлiм қатерi төнген немесе жазатайым оқиғадан қаза тапты деп жорамалдауға негiз болатын жағдайларда хабар-ошарсыз жоғалып кеткен адам өлдi деп жарияланған реттерде сот бұл адамның шамамен қаза тапқан күнiн оның өлген күнi деп тануы мүмкiн.

4. Адамды өлдi деп жариялау туралы заңды күшiне енген сот шешiмiнiң негiзiнде азаматтық хал актiлерiн жазу кiтаптарына оның өлгенi туралы жазба жасалады. Бұл жазбаның нәтижелерi де нақты өлiм туралы жазбаның нәтижелерi сияқты болады.

32-бап. Өлдi деп жарияланған адамның тiрi оралуынан туындайтын жағдайлар

1. Өлдi деп жарияланған адам тiрi оралған немесе оның тұрған жерi белгiлi болған жағдайда сот тиiстi шешiмнiң күшiн жояды.

2. Азамат өзiнiң қай уақытта оралғанына қарамастан, кез келген адамнан азамат өлдi деп жарияланғаннан кейiн сол адамға тегiн көшiп, сақталып қалған мүлкiн қайтарып берудi талап ете алады.

3. Егер өлдi деп жарияланған адамның мүлкiн оның заңды мұрагерi үшiншi бiр адамдарға берiп, олар мүлiктiң сатып алу бағасын адам тiрi оралған кезге дейiн толық төлемеген болса, төленбеген соманы талап ету құқығы тiрi оралған адамға көшедi.

4. Өлдi деп жарияланған азаматтың мүлкi ақысы төленетiн мәмiле бойынша өзiне көшкен адамдар оған бұл мүлiктi қайтаруға, ал оларда мүлiк жоқ болған жағдайда, егер мүлiктi алған кезде олар өлдi деп жарияланған азаматтың тiрi екендiгiн бiлгенi дәлелденсе, мүлiктiң құнын өтеуге мiндеттi.

5. Мүлiктi иелiктен шығарушы адам өлдi деп жарияланған адамның мүлiктi иелiктен шығару кезiнде тiрi екендiгiн бiлген болса, мүлiктi қайтарып беру немесе оның құнын өтеу мiндетiн мүлiктi алушымен бiрге мойнына алады.

6. Егер өлдi деп жарияланған адамның мүлкi мұрагерлiк құқық бойынша мемлекетке өтiп, сатылып кеткен болса, адамды өлдi деп жариялау туралы шешiмнiң күшi жойылғаннан кейiн оған мүлiктiң құн төленетiн күнгi нарықтық бағасы ескерiле отырып, оны сатудан түскен сома қайтарылады.

Параграф 2. Заңды тұлғалар

Ескерту. III, IV, V бөлiктер V, VI, VII бөлiктер болып есептелдi - ҚР 1998.05.10 № 282 Заңымен.

I. Жалпы ережелер

33-бап. Заңды тұлға ұғымы

1. Меншiк, шаруашылық жүргiзу немесе жедел басқару құқығындағы оқшау мүлкi бар және сол мүлiкпен өз мiндеттемелерi бойынша жауап беретiн, өз атынан мүлiктiк

және мүлiктiк емес жеке құқықтар мен мiндеттерге ие болып, оларды жүзеге асыра алатын, сотта талапкер және жауапкер бола алатын ұйым заңды тұлға деп танылады.

Заңды тұлғаның дербес балансы немесе сметасы болуға тиiс.

2. Заңды тұлғаның өз атауы жазылған мөрi болады. Осы Кодексте және Қазақстан Республикасының заңдарында көзделген жағдайларды қоспағанда, бұл талап жеке кәсіпкерлік субъектілері болып табылатын заңды тұлғаларға қолданылмайды.

Ескерту. 33-бапқа өзгеріс енгізілді - ҚР 29.12.2014 № 269-V Заңымен (01.01.2015 бастап қолданысқа енгізіледі).

34-бап. Заңды тұлғалардың түрлерi мен нысандары

1. Өз қызметiнiң негiзгi мақсаты ретiнде табысын келтiрудi көздейтiн ( коммерциялық ұйым) не мұндай мақсат ретiнде пайда келтiре алмайтын және алынған таза табысын қатысушыларына үлестiрмейтiн (коммерциялық емес ұйым) ұйым заңды тұлға бола алады.

2. Коммерциялық ұйым болып табылатын заңды тұлға мемлекеттiк кәсiпорын, шаруашылық серiктестiк, акционерлiк қоғам, өндiрiстiк кооператив нысандарында ғана құрылуы мүмкiн.

3. Коммерциялық емес ұйым болып табылатын заңды тұлға мекеме, қоғамдық бірлестік, акционерлік қоғам, тұтыну кооперативі, қор, діни бірлестік нысанында және заңнамалық актілерде көзделген өзге де нысанда құрылуы мүмкін.

Коммерциялық емес ұйым кәсiпкерлiк қызметпен өзiнiң жарғылық мақсаттарына сай келуiне қарай ғана айналыса алады.

3-1. Коммерциялық емес ұйым болып табылатын және мемлекеттiк бюджеттiң есебiнен ғана ұсталатын заңды тұлға тек қана мемлекеттiк мекеме нысанында құрылуы мүмкiн.

4. Заңды тұлғалар бiрлестiк құра алады (осы Кодекстiң 110-бабы).

5. Заңды тұлға осы Кодекстiң, заңды тұлғалар нысандарының әрқайсысы туралы Заңның, өзге де заң құжаттары мен құрылтай құжаттарының негiзiнде жұмыс iстейдi.

Ескерту. 34-бапқа өзгеріс енгізілді - ҚР 1997.07.11 № 154, 1998.03.02 № 211, 1998.07.10 № 282, 1998.12.16 № 320, 2007.01.12 № 225, 2012.04.27 № 15-V (алғашқы ресми жарияланғанынан кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі) Заңдарымен.

35-бап. Заңды тұлғаның құқық қабiлеттiлiгi

1. Заңды тұлғаның азаматтық құқықтары болып, өз қызметiне байланысты мiндеттердi осы Кодекске сәйкес мойнына алуы мүмкiн. Мемлекеттiк кәсiпорындарды қоспағанда, коммерциялық ұйымдардың азаматтық құқықтары болуы және заң актiлерiнде немесе құрылтай құжаттарында тыйым салынбаған кез келген қызмет түрiн жүзеге асыру үшiн қажеттi азаматтық мiндеттердi атқаруы мүмкiн.

Заң актiлерiнде көзделген жағдайларда белгiлi бiр қызмет түрiн жүзеге асырушы заңды тұлғалар үшiн басқа қызметпен айналысу мүмкiндiгi болмауы немесе шектелуi мүмкiн.

Заңды тұлға тiзбесi заң актiлерiнде белгiленетiн жекелеген қызмет түрлерiмен лицензия негiзiнде ғана айналыса алады.

2. Заңды тұлғаның құқық қабiлеттiлiгi ол құрылған кезде пайда болады және оны тарату аяқталған кезде тоқтатылады. Айналысу үшiн рұқсат алу қажет болатын қызмет саласында заңды тұлғаның құқық қабiлеттiлiгi осындай рұқсатты алған кезден бастап пайда болады және ол алып қойылған, қолданыс мерзiмi өткен немесе Қазақстан Республикасының заңнамалық актілерінде белгiленген тәртiппен жарамсыз деп танылған кезде тоқтатылады.

3. Коммерциялық емес ұйым болып табылатын және мемлекеттiк бюджеттiң есебiнен ғана ұсталатын заңды тұлғаның (мемлекеттiк мекеме) құқық қабiлеттiлiгi осы Кодекспен және Қазақстан Республикасының өзге де заң актiлерiмен белгiленедi.

Ескерту. 35-бапқа өзгерістер енгізілді - ҚР 1998.03.02 № 211, 1998.12.16 № 320; 16.05.2014 № 203-V (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін алты ай өткен соң қолданысқа енгізіледі) Заңдарымен.

36-бап. Құрылтайшылардың (қатысушылардың) өздерi құрған заңды тұлғалардың мүлкiне құқықтары

1. Заңды тұлғаның оқшау мүлкiне қатысты оның құрылтайшыларының ( қатысушыларының) мiндеттемелiк және заттық құқықтары болуы мүмкiн.

2. Мүлкiне өз қатысушылары (құрылтайшылары) мiндеттемелiк құқықтарын сақтап қалатын заңды тұлғаларға шаруашылық серiктестiктер, акционерлiк қоғам мен кооперативтер жатады.

3. Мүлкiне өз құрылтайшылары меншiк құқығын немесе өзге де заттық құқығын сақтап қалатын заңды тұлғаларға шаруашылық жүргiзушi құқығында немесе оралымды басқару құқығында мүлкi бар ұйымдар жатады.

4. Мүлкiне олардың құрылтайшылары (қатысушылары) мүлiктiк құқықтарын сақтамайтын заңды тұлғаларға қоғамдық бiрлестiктер, қорлар және дiни бiрлестiктер жатады.

5. Құрылтайшылардың (қатысушылардың) өздерi құрған өзге ұйымдық-құқықтық нысандардағы заңды тұлғалардың мүлкiне құқықтары Қазақстан Республикасының заңнамалық актiлерiнде айқындалады.

Ескерту. 36-бапқа өзгеріс енгізілді - ҚР 1998.07.10 № 282, 2007.01.12 № 225, 2012.04.27 № 15-V (алғашқы ресми жарияланғанынан кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі) Заңдарымен.

37-бап. Заңды тұлғаның органдары

1. Заңды тұлға заң құжаттары мен құрылтай құжаттарына сәйкес жұмыс iстейтiн өз органдары арқылы ғана азаматтық құқықтарға ие болып, өзiне мiндеттер қабылдайды.

2. Заңды тұлға органдарының түрлерi, тағайындалу немесе сайлану тәртiбi және олардың өкiлеттiгi заңнамалық актілер мен құрылтай құжаттарында белгiленедi.

Ескерту. 37-бапқа өзгеріс енгізілді - ҚР 1998.03.02 № 211, 2011.03.25 № 421-IV ( алғашқы ресми жарияланғанынан кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі) Заңдарымен.

38-бап. Заңды тұлғаның атауы

1. Заңды тұлғаның оны басқа заңды тұлғалардан айыруға мүмкiндiк беретiн өз атауы болады.

Заңды тұлғаның атауы оның қалай аталатынын және ұйымдық-құқықтық нысанын көрсетудi қамтиды. Ол заңдарда көзделген қосымша мағлұматты қамтуы мүмкiн.

Заңды тұлғаның атауы оның құрылтай құжаттарында көрсетiледi.

Заңды тұлғаның атауында заң талаптарына немесе қоғамдық мораль қалыптарына қайшы келетiн аттарды, егер жеке адамдардың есiмдерi қатысушылардың есiмдерiне сәйкес келмесе не қатысушылар бұл адамдардың есiмiн пайдалануға олардан (олардың мұрагерлерiнен) рұқсат алмаса, олардың есiмдерiн пайдалануға жол берiлмейдi.

2. Заңды тұлға белгілі бір атаумен Бизнес-сәйкестендiру нөмiрлерiнiң ұлттық тiзiлiмiне енгізіледі.

Заңды тұлғаның атауы Қазақстан Республикасында тіркелген заңды тұлғалардың атауын толық немесе оның елеулі бөлігінде қайталамауға тиіс.

Коммерциялық ұйым болып табылатын заңды тұлғаның атауы заңды тұлға тіркелгеннен кейін оның фирмалық атауы болып табылады.

Заңды тұлғаның фирмалық атауды тек қана өзі пайдалануға құқығы бар. Бөтен бір фирмалық атауды заңсыз пайдаланатын тұлға фирмалық атаудың құқық иесінің талап етуі бойынша мұндай атауды пайдалануды тоқтатуға және келтірілген залалдың орнын толтыруға міндетті.

Заңды тұлғаның фирмалық атауды пайдалануға байланысты құқықтары мен міндеттері заңнамада айқындалады.

3. Алынып тасталды - ҚР 2001.12.24 № 276 Заңымен.

4. Мемлекеттiк органдар болып табылмайтын заңды тұлғалардың фирмалық атауларында, қызмет көрсету таңбаларында, тауар таңбаларында, Қазақстан Республикасының заң актілерiнде, Президентi мен Үкiметi актiлерiнде белгiленген Қазақстан Республикасы мемлекеттiк органдарының ресми атауларына сiлтемелердi пайдалануға тыйым салынады.

Ескерту. 38-бапқа өзгеріс енгізілді - ҚР 1996.07.15 № 30, 1998.03.02 № 211, 1999.07.16 № 440, 2001.12.24 № 276, 2011.03.25 № 421-IV (алғашқы ресми жарияланғанынан кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі), 2012.12.24 № 60-V (алғашқы ресми жарияланғанынан кейiн күнтiзбелiк он күн өткен соң қолданысқа енгiзiледi) Заңдарымен.

39-бап. Заңды тұлғаның тұрған жерi

1. Заңды тұлғаның тұрақты жұмыс iстейтiн органы тұрған жер оның тұрған жерi болып танылады.

2. Заңды тұлғаның тұрған жерi оның құрылтай құжаттарында почталық толық мекен-жайы жазылып, көрсетiледi.

3. Үшiншi тұлғалармен қарым-қатынастарда заңды тұлға нақты мекенжайының Бизнес-сәйкестендiру нөмiрлерiнiң ұлттық тiзiлiміне енгiзiлген мекенжайына сәйкес келмейтiнiне сiлтеме жасауға құқылы емес. Бұл ретте, үшiншi тұлғалар заңды тұлғаға

почталық және өзге де хат-хабарды Бизнес-сәйкестендiру нөмiрлерiнiң ұлттық тiзiлiмiне енгiзiлген мекенжайына да, нақты мекенжайына да жіберуге құқылы.

Ескерту. 39-бапқа өзгеріс енгізілді - ҚР 1998.03.02 № 211, 2012.12.24 № 60-V ( алғашқы ресми жарияланғанынан кейiн күнтiзбелiк он күн өткен соң қолданысқа енгiзiледi) Заңдарымен.

40-бап. Заңды тұлғаның құрылтайшылары

1. Заңды тұлғаны бiр немесе бiрнеше құрылтайшы құруы мүмкiн.

2. Мүлiктi меншiктенушiлер не олар уәкiлдiк берген органдар немесе жақтар, ал заң құжаттарында арнайы көзделген реттерде өзге де заңды тұлғалар заңды тұлғаның құрылтайшылары бола алады. Бұл орайда, мүлiктi шаруашылық жүргiзу немесе оралымды басқару құқығымен иеленетiн заңды тұлғалар, егер Қазақстан Республикасының заңдарында өзгеше көзделмесе, меншiк иесiнiң немесе ол уәкiлдiк берген органның келiсiмiмен басқа заңды тұлғалардың құрылтайшылары бола алады.

3. Заңды тұлғаның құрылтайшылары, Қазақстан Республикасының заң актiлерiнде көзделген жағдайларды қоспағанда, осы заңды тұлғаның құрылтайшылары болып табылмайтын оның басқа қатысушыларынан қандай да бiр артықшылықтарға ие бола алмайды.

Ескерту. 40-бапқа өзгеріс енгізілді - ҚР 2003.05.16 № 416, 2011.02.18 № 408-IV ( алғашқы ресми жарияланғанынан кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі) Заңдарымен.

41-бап. Заңды тұлғаның құрылтай құжаттары

1. Егер осы Кодексте және Қазақстан Республикасының заңнамалық актiлерiнде өзгеше көзделмесе, заңды тұлға өз қызметiн:

1) жарғысы және құрылтай шарты;

2) жарғысы;

3) жарғысы және eгep заңды тұлғаны бiр адам құрған жағдайда, заңды тұлғаны құру туралы жазбаша түрде ресiмделген шешiмi (жалғыз құрылтайшының шешiмi) негiзiнде жүзеге асырады.

Қазақстан Республикасының заңнамалық актiлерiнде көзделген жағдайларда, коммерциялық емес ұйым болып табылатын заңды тұлға осы түрдегі ұйымдар туралы жалпы ережелер негiзiнде әрекет жасай алады.

Шағын, орта және ірі кәсiпкерлiк субъектiсi болып табылатын заңды тұлға мазмұнын Қазақстан Республикасының Әділет министрлігі айқындайтын үлгiлік жарғының негiзiнде өз қызметiн жүзеге асыра алады.

2. Заңды тұлғаның құрылтай шарты жасалады, ал жарғысын құрылтайшылары бекiтедi. Егер коммерциялық ұйымның құрылтайшысы бiр адам болса, құрылтай шарты жасалмайды.

3. Коммерциялық емес ұйым мен мемлекеттiк кәсiпорынның құрылтай құжаттарында заңды тұлға қызметiнiң мәнi мен мақсаты белгiленуге тиiс.

Шаруашылық серiктестiгi, акционерлiк қоғамы мен өндiрiстiк кооперативтiң құрылтай құжаттарында олардың қызметiнiң мәнi мен мақсаттары көзделуi мүмкiн.

4. Құрылтай шартында тараптар (құрылтайшылар) заңды тұлға құруға мiндеттенедi, оны құру жөнiндегi бiрлескен қызмет тәртiбiн, оның меншiгiне (оралымды басқаруына) өз мүлкiн беру және оның қызметiне қатысу ережелерiн белгiлейдi. Егер осы Кодексте немесе заңды тұлғалардың жекелеген түрлерi туралы заң актiлерiнде өзгеше көзделмесе, шартта құрылтайшылар арасында таза табысты бөлудiң, заңды тұлға қызметiн басқарудың, оның құрамынан құрылтайшылардың шығуының шарттары мен тәртiбi де белгiленедi және оның жарғысы бекiтiледi.

Құрылтай шартына құрылтайшылардың келiсуi бойынша басқа да ережелер енгiзiлуi мүмкiн.

4-1. Жалғыз құрылтайшының шешiмi мүлiктердi меншiкке беру (шаруашылық жүргiзу, оралымды басқару) шарттарын және Қазақстан Республикасының заңнамасына қайшы келмейтiн өзге де шешiмдердi қамтуға тиiс.

Жалғыз құрылтайшының - заңды тұлғаның шешiмiн Қазақстан Республикасының заңнамасына және осы заңды тұлғаның жарғысына сәйкес оның осындай шешiм қабылдауға құқығы бар органдары қабылдайды.

5. Заңды тұлғаның жарғысында: онда оның атауы, тұрғылықты орны, оның органдарын құру тәртiбi және олардың құзыретi, оның қызметiн қайта құру және жою ережелерi белгiленедi.

Егер заңды тұлғаны бiр адам құрса, онда оның жарғысында мүлiктi құру және кiрiстердi бөлу тәртiбi де белгiленедi.

Жарғыда Қазақстан Республикасының заңдарына қайшы келмейтiн басқа да ережелер болуы мүмкiн.

6. Бiр заңды тұлғаның құрылтай шарты мен жарғысы арасында қайшылықтар болған жағдайда:

1) егер олар құрылтайшылардың өзара қатынастарына қатысты болса, құрылтай шартының;

2) егер олардың қолданылуы заңды тұлғаның үшiншi тұлғалармен қатынастарында маңызы болса, жарғының ережелерi қолдануға тиiс.

7. Барлық мүдделi адамдар заңды тұлғаның жарғысымен танысуға құқылы.

Ескерту. 41-бапқа өзгеріс енгізілді - ҚР 1996.07.15 № 30, 1997.06.19 № 132, 1997.07.11 № 154, 1998.03.02 № 211, 1998.04.22 № 221, 1998.07.10 № 282, 2003.05.16 № 416, 2007.01.12 № 225, 2008.07.04 № 54-IV (қолданысқа енгізілу тәртібін 2-баптан қараңыз), 2009.12.08 № 225-IV (қолданысқа енгізілу тәртібін 2-б. қараңыз), 2011.03.01

№ 414-IV (алғашқы ресми жарияланған күнінен бастап қолданысқа енгізіледі); 27.02.2017 № 49-VI (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі) Заңдарымен.

42-бап. Заңды тұлғаларды мемлекеттiк тiркеу және қайта тiркеу

1. Коммерциялық емес ұйым болып табылатын заңды тұлға әдiлет органдарында мемлекеттiк тiркелуге жатады.

Қазақстан Республикасының заңнамалық актiлерiнде көзделген жағдайларды қоспағанда, коммерциялық ұйым болып табылатын заңды тұлға "Азаматтарға арналған үкімет" мемлекеттік корпорациясында мемлекеттік тіркелуге жатады.

Мемлекеттiк тiркеу тәртiбi Қазақстан Республикасының заңнамасында айқындалады.

2. Мемлекеттiк тiркеу деректері, оның iшiнде заңды тұлғалардың атауы, ал коммерциялық ұйымдар үшін – фирмалық атауы Бизнес-сәйкестендiру нөмiрлерiнiң ұлттық тiзiлiмiне енгiзiледi.

3. Заңды тұлға мемлекеттiк тiркеуден өткен кезден бастап құрылды деп саналады.

4. Филиалдар мен өкiлдiктер заң құжаттарында белгiленген тәртiппен тiркеледi.

Филиалдар мен өкiлдiктер атаулары өзгерген жағдайда қайта тiркелуге жатады.

5. Заңды тұлға құрудың заңда белгiленген тәртiбiн бұзу немесе оның құрылтай құжаттарының заңға сәйкес келмеуi заңды тұлғаның мемлекеттiк тiркеуден бас тартуға әкелiп соқтырады. Заңды тұлға құрудың тиiмсiздiгiн желеу етiп тiркеуден бас тартуға жол берiлмейдi.

Мемлекеттiк тiркеуден бас тартқаны, сондай-ақ мұндай тiркеуден жалтарғаны үшiн сотқа шағым берiлуi мүмкiн.

6. Заңды тұлға мынадай жағдайларда:

1) жарғылық капиталының мөлшерi азайтылған;

2) атауы өзгергенде;

3) шаруашылық серiктестiктерiндегi қатысушылардың құрамы өзгергенде ( шаруашылық серiктестiгi қатысушыларының тiзiлiмiн жүргiзудi бағалы қағаздарды ұстаушылар тiзiлiмдерiнiң жүйесiн жүргiзу жөнiндегі қызметтi жүзеге асыратын бағалы қағаздар рыногының кәсiби қатысушысы жүзеге асыратын шаруашылық серiктестiктерiн қоспағанда) қайта тiркелуге тиiс.

Аталған негiздер бойынша құрылтай құжаттарына енгiзiлген өзгерiстер заңды тұлға қайта тiркелмейiнше жарамсыз болып табылады.

Ескерту. 42-бапқа өзгеріс енгізілді - ҚР 1996.07.15 N 30-I, 1997.07.11 N 154, 1998.03.02 N 211, 1998.07.10 N 282, 2003.05.16 N 416, 2005.07.08 N 72(қолданысқа енгізілу тәртібін 2-баптан қараңыз), 2006.06.05 N 146, 2011.03.25 N 421-IV (алғашқы ресми жарияланғанынан кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі), 2011.12.28 N 524-IV (алғашқы ресми жарияланғанынан кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі), 2012.12.24 N 60-V (алғашқы ресми жарияланғанынан кейiн күнтiзбелiк он күн өткен соң қолданысқа енгiзiледi); 02.04.2019 № 241-VI (01.07.2019 бастап қолданысқа енгізіледі) Заңдарымен.

43-бап. Заңды тұлғаның филиалдары, өкілдіктері және өзге де оқшауланған құрылымдық бөлімшелері

1. Заңды тұлғаның тұрған жерiнен тыс орналасқан және оның функцияларының бәрiн немесе бiр бөлiгiн, оның iшiнде өкiлдiк функцияларын жүзеге асыратын оқшауланған бөлiмшесi оның филиалы болып табылады.

2. Заңды тұлғаның тұрған жерiнен тыс орналасқан және заңды тұлғаның мүдделерiн қорғауды және өкілдік етуді жүзеге асыратын, Қазақстан Республикасының

заңнамалық актiлерiнде көзделген жағдайларды қоспағанда, оның атынан мәмiлелер мен өзге де құқықтық әрекеттер жасайтын оқшауланған бөлiмшесi оның өкiлдiгі болып табылады.

3. Филиалдар мен өкiлдiктер заңды тұлғалар болып табылмайды. Оларға өздерiн құрған заңды тұлға мүлік бөліп береді және олар оның бекiткен ережелері негiзiнде әрекет етеді.

4. Заңдарда белгіленген жағдайларды қоспағанда, заңды тұлғалар өзге де оқшауланған құрылымдық бөлімшелер құруға құқылы.

Заңды тұлғаның функцияларының бір бөлігін орындайтын, өзінің орналасқан жері бойынша стационарлық жұмыс орындары жабдықталған аумақтық оқшауланған бөлімше заңды тұлғаның өзге де оқшауланған құрылымдық бөлімшесі болып танылады . Егер жұмыс орны бір айдан асатын мерзімге құрылса, ол стационарлық жұмыс орны болып есептеледі.

Мемлекеттік мекеменің өзге де оқшауланған құрылымдық бөлімшесі заңдарда тікелей көзделген жағдайларда құрылады.

5. Қоғамдық бiрлестiктердiң құрылымдық бөлiмшелерiнiң (филиалдары мен өкiлдiктерiнiң) басшылары қоғамдық бiрлестiктiң жарғысында және оның филиалы немесе өкiлдiгi туралы ережеде көзделген тәртiппен сайланады.

Дiни бiрлестiктердiң құрылымдық бөлiмшелерiнiң (филиалдары мен өкiлдiктерiнiң) басшылары дiни бiрлестiктiң жарғысында және оның филиалы немесе өкiлдiгi туралы ережеде көзделген тәртiппен сайланады не тағайындалады.

Өзге нысандағы заңды тұлғалардың филиалдары мен өкiлдiктерiнiң басшыларын заңды тұлғаның уәкiлетті органы тағайындайды және олар оның сенiмхаты негiзiнде әрекет етеді.

Ескерту. 43-бап жаңа редакцияда - ҚР 27.02.2017 № 49-VI Заңымен (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі).

44-бап. Заңды тұлғаның жауапкершiлiгi

1. Мекемелердің және қазыналық кәсiпорындардың құрылтайшысы қаржыландыратын арнайы қаржы компанияларынан, мемлекеттік ислам арнайы қаржы компанияларынан басқа заңды тұлғалар өз мiндеттемелерi бойынша өздерiне тиесiлi барлық мүлiкпен жауап бередi.

Мекеме өзінің мiндеттемелері бойынша өз билiгiндегi ақшамен жауап бередi. Ақша жеткiлiксiз болған жағдайда мекеменiң мiндеттемелерi бойынша оның құрылтайшысы жауаптылықта болады.

Қазыналық кәсiпорын өзiнiң мiндеттемелерi бойынша өз билiгiндегi ақшамен жауап бередi.

Қазыналық кәсiпорында ақша жеткiлiксiз болған жағдайда оның мiндеттемелерi бойынша Қазақстан Республикасы немесе әкiмшiлiк-аумақтық бөлініс тиiстi бюджет қаражатымен субсидиарлық жауаптылықта болады.

Арнайы қаржы компаниясы өз міндеттемелері бойынша Қазақстан Республикасының жобалық қаржыландыру және секьюритилендіру туралы заңнамасында көзделген тәртіппен жауап береді.

Мемлекеттік ислам арнайы қаржы компаниясы міндеттемелері бойынша өз иелігіндегі ақшасымен жауап береді.

2. Заңды тұлғаның құрылтайшысы (қатысушысы) немесе оның мүлкiнiң меншiк иесi оның мiндеттемелерi бойынша жауап бермейдi, ал заңды тұлға заңды тұлғаның құрылтайшысының (қатысушысының) немесе оның мүлкiнiң меншiк иесiнiң мiндеттемелерi бойынша жауап бермейдi, бұған осы Кодексте, өзге заң актiлерiнде не заңды тұлғаның құрылтай құжаттарында көзделген жағдайлар қосылмайды.

3. Егер заңды тұлғаның әдейі банкроттығы оның құрылтайшысының ( қатысушысының) және (немесе) лауазымды адамның әрекеттерiнен (әрекетсіздігінен)

туындаған болса, онда заңды тұлғаның қаражаты жеткiлiксiз болған жағдайда құрылтайшы (қатысушы) және (немесе) лауазымды адам кредиторлар алдында субсидиярлық жауаптылықта болады.

Егер заңды тұлғаның жалған банкроттығы оның құрылтайшысының ( қатысушысының) және (немесе) лауазымды адамның әрекеттерiнен (әрекетсіздігінен) туындаған болса, онда заңды тұлғаның қаражаты жеткiлiксiз болған жағдайда құрылтайшы (қатысушы) және (немесе) лауазымды адам жалған банкроттық нәтижесінде кредиторға келтірілген залал үшін субсидиарлық жауаптылықта болады.

4. Заңды тұлға үшiншi тұлғалардың алдында заңды тұлғаның органы құрылтай құжаттарында белгiленген өз өкiлеттiгiн асыра пайдаланып қабылдаған мiндеттемелерi бойынша жауап бередi, бұған осы Кодекстiң 159-бабының 11-тармағында көзделген жағдайлар қосылмайды.

Ескерту. 44-бапқа өзгерістер енгізілді - ҚР 1997.07.11 N 154, 1998.03.02 N 211, 1998.12.16 N 320, 1999.11.04 N 472, 2003.05.20 N 417, 2006.02.20 N 127 (қолданысқа енгізілу тәртібін 2-баптан қараңыз), 2007.01.12 N 225, 2011.03.01 N 414-IV (алғашқы ресми жарияланған күнінен бастап қолданысқа енгізіледі), 2012.01.12 N 539-IV ( алғашқы ресми жарияланғанынан кейiн күнтiзбелiк он күн өткен соң қолданысқа енгiзiледi); 24.11.2015 № 422-V (01.01.2016 бастап қолданысқа енгізіледі); 27.02.2017 № 49-VI (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі) Заңдарымен.

45-бап. Заңды тұлғаны қайта құру

1. Заңды тұлғаны қайта ұйымдастыру (бiрiктiру, қосу, бөлу, бөлiп шығару, қайта құру) оның мүлкiнің меншiк иесінің немесе меншiк иесi уәкiлеттiк берген органның, құрылтайшылардың (қатысушылардың), сондай-ақ заңды тұлғаның құрылтай құжаттарында уәкiлеттiк берiлген органның шешiмi бойынша не Қазақстан Республикасының заңнамалық актілерінде көзделген жағдайларда сот органдарының шешiмi бойынша жүргiзiледi. Қазақстан Республикасының заңнамасында қайта ұйымдастырудың басқа да нысандары көзделуi мүмкiн.

Заңды тұлға – ерікті жинақтаушы зейнетақы қорын, сақтандыру (қайта сақтандыру) ұйымын, Сақтандыру төлемдеріне кепілдік беру қорын, арнайы қаржы компаниясын, төлем ұйымын қайта ұйымдастыру Қазақстан Республикасының зейнетақымен

қамсыздандыру, сақтандыру және сақтандыру қызметі, Сақтандыру төлемдеріне кепілдік беру қоры, жобалық қаржыландыру және секьюритилендіру, төлемдер және төлем жүйелері туралы заңнамасында көзделген ерекшеліктер ескерiле отырып жүзеге асырылады.

Акционерлiк қоғамдарды қайта ұйымдастыру Қазақстан Республикасының акционерлiк қоғамдар туралы заң актiсiнде белгiленген ерекшелiктер ескерiле отырып жүзеге асырылады.

2. Қайта құру ерiктi түрде немесе ықтиярсыз жүргiзiлуi мүмкiн.

3. Заң құжаттарында көзделген реттерде ықтиярсыз қайта құру сот органдарының шешiмi бойынша жүзеге асырылуы мүмкiн.

Егер заңды тұлғаның мүлкiн меншiктенушi, ол уәкiлдiк берген орган, құрылтайшылар немесе заңды тұлғаның құрылтай құжаттарында қайта құруға уәкiлдiк берiлген органы заңды тұлғаны қайта құруды сот органының шешiмiнде белгiленген мерзiмде жүзеге асырмаса, сот заңды тұлғаның басқарушысын тағайындайды және оған осы заңды тұлғаны қайта құруды жүзеге асыруды тапсырады. Басқарушы тағайындалған кезден бастап заңды тұлғаның iсiн басқару жөнiндегi өкiлеттiк соған ауысады. Басқарушы сотта заңды тұлғаның атынан әрекет етедi, бөлу балансын жасайды және оны заңды тұлғаны қайта құру нәтижесiнде туындайтын құрылтай құжаттарымен бiрге соттың бекiтуiне бередi. Аталған құжаттарды соттың бекiтуi жаңадан пайда болған заңды тұлғаларды мемлекеттiк тiркеу үшiн негiз болады.

4. Заңды тұлға, бiрiктiру нысанында қайта құрылатын реттердi қоспағанда, жаңадан пайда болған заңды тұлғалар тiркелген кезден бастап қайта құрылған деп есептеледi.

Заңды тұлға оған екiншi бір заңды тұлғаның қосылуы жолымен қайта ұйымдастырылған кезде қосылған заңды тұлға қызметiнiң тоқтатылғаны туралы мәліметтер Бизнес-сәйкестендiру нөмiрлерiнiң ұлттық тiзiлiмiне енгізілген кезден бастап олардың бiрiншiсi қайта ұйымдастырылды деп есептеледі.

Ескерту. 45-бапқа өзгеріс енгізілді - 1997.06.19 N 134-I, 2000.12.18 N 128, 2005.07.08 N 72 (қолданысқа енгізілу тәртібін 2-баптан қараңыз), 2006.02.20 N 127 (

қолданысқа енгізілу тәртібін 2-баптан қараңыз), 2009.12.30 № 234-IV (қолданысқа енгізілу тәртібін 2-б. қараңыз), 2012.01.12 N 539-IV (алғашқы ресми жарияланғанынан кейiн күнтiзбелiк он күн өткен соң қолданысқа енгiзiледi), 2012.12.24 N 60-V (алғашқы ресми жарияланғанынан кейiн күнтiзбелiк он күн өткен соң қолданысқа енгiзiледi), 21.06.2013 N 106-V (алғашқы ресми жарияланғанынан кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі); 26.07.2016 № 12-VI (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік отыз күн өткен соң қолданысқа енгізіледі) Заңдарымен.

46-бап. Заңды тұлғаларды қайта құрған кездегi құқықты мирасқорлығы

1. Заңды тұлғаларды қосқан кезде олардың әрқайсысының құқықтары мен мiндеттерi өткiзу құжатына сәйкес жаңадан пайда болған заңды тұлғаға ауысады.

2. Заңды тұлғаны екiншi бiр заңды тұлғаға бiрiктiрген кезде бiрiктiрiлген заңды тұлғаның құқықтары мен мiндеттерi өткiзу құжатына сәйкес соңғысына ауысады.

3. Заңды тұлғаны бөлген кезде оның құқықтары мен мiндеттерi бөлу балансына сәйкес жаңадан пайда болған заңды тұлғаларға ауысады.

4. Заңды тұлғаның құрамынан бiр немесе бiрнеше заңды тұлғаларды бөлiп шығарғанда, бөлу балансына сәйкес олардың әрқайсысына қайта құрылған заңды тұлғаның құқықтары мен мiндеттерi ауысады.

5. Заңды тұлғаның бiр түрiн екiншi түрдегi заңды тұлғаға өзгерткен кезде ( ұйымдық-құқықтық нысанды өзгерткенде) қайта құрылған заңды тұлғаның құқықтары мен мiндеттерi өткiзу құжатына сәйкес жаңадан пайда болған заңды тұлғаға ауысады.

47-бап. Өткiзу актiсi және бөлу балансы

1. Қайта құрылған заңды тұлғаның мүлiктiк құқықтары мен мiндеттерi жаңадан пайда болған заңды тұлғаға қосылған немесе бiрiктiрiлген кезде - өткiзу актiсiне сәйкес , бөлiнген және бөлiп шығарылған жағдайда - бөлу балансына сәйкес ауысады.

Өткiзу актiсi мен айыру балансында қайта құрылған заңды тұлғаның барлық несие берушiлерi мен борышқорларына қатысты, барлық мiндеттемелерi бойынша, соның

iшiнде тараптар дауласқан мiндеттемелер бойынша да құқықты мирасқорлығы туралы ережелер болуға тиiс.

2. Өткiзу актiсi мен бөлу балансын заңды тұлғаның мүлкiн меншiктенушi немесе заңды тұлғаны қайта құру туралы шешiм қабылдаған орган бекiтедi және құрылтай құжаттарымен бiрге жаңадан пайда болған заңды тұлғаларды тiркеуге немесе нақтылы бар заңды тұлғалардың құрылтай құжаттарына өзгерiстер енгiзу үшiн олар құрылтай құжаттарымен бiрге тапсырылады.

Құрылтай құжаттарымен бiрге тиiстi өткiзу актiсiнiң немесе бөлу балансының тапсырылмауы, сондай-ақ оларда қайта құрылған заңды тұлғаның мiндеттемелерi бойынша құқықты мирасқорлығы туралы ережелердiң болмауы жаңадан пайда болған заңды тұлғаларды мемлекеттiк тiркеуден бас тартуға әкелiп соқтырады.

3. Егер заң құжаттарында немесе қайта құру туралы шешiмде өзгеше көзделмесе, мүлiк (құқықтар мен мiндеттер) құқықты мирасқорына ол тiркелген кезден бастап ауысады.

48-бап. Заңды тұлғаны қайта құру кезiндегi оның несие берушiлерi құқықтарының кепiлдiгi

1. Заңды тұлға мүлкiнің меншік иесі немесе заңды тұлғаны қайта ұйымдастыру туралы шешiм қабылдаған орган қайта ұйымдастырылатын заңды тұлғаның кредиторларын бұл жөнінде жазбаша хабардар етуге мiндеттi. Талаптарды мәлімдеу мерзімі қайта ұйымдастырылатын заңды тұлғаның кредиторлары хабарламаларды алған кезден бастап екі айдан кем болмауға тиіс.

2. Бөлiнген және бөлiп шығарылған кезде құрылатын заңды тұлғаның несие берушiсi осы заңды тұлға борышқоры болып табылатын мiндеттемелердiң мерзiмiнен бұрын тоқтатылуын және келтiрiлген залалдың орны толтырылуын талап етуге құқылы .

3. Егер бөлу балансы қайта құрылған заңды тұлғаның құқықты мирасқорын анықтауға мүмкiндiк бермесе, не егер құқықтық мирасқорында қайта құрылғанға дейін туындаған міндеттемелерді орындау үшін мүлік жеткіліксіз болса, жаңадан пайда

болған заңды тұлғалар, сондай-ақ құрамынан басқа заңды тұлға бөлiнiп шыққан заңды тұлға, қайта құрылған заңды тұлғаның мiндеттемелерi бойынша оның несие берушiлерiнiң алдында ортақ жауапты болады.

Ескерту. 48-бапқа өзгеріс енгізілді - ҚР 1998.03.02 № 211, 2010.04.02 № 262-IV ( 2010.10.21 бастап қолданысқа енгізіледі), 2012.12.24 № 60-V (алғашқы ресми жарияланғанынан кейiн күнтiзбелiк он күн өткен соң қолданысқа енгiзiледi) Заңдарымен.

49-бап. Заңды тұлғаны тарату негiздерi

1. Заңды тұлға мүлкiнің меншiк иесінің немесе меншiк иесi уәкiлеттiк берген органның, сондай-ақ құрылтай құжаттарында осыған уәкiлеттiк берiлген органының шешiмi бойынша заңды тұлға кез келген негiз бойынша таратылуы мүмкiн.

Заңды тұлға – ерікті жинақтаушы зейнетақы қорын, сақтандыру (қайта сақтандыру) ұйымын, Сақтандыру төлемдеріне кепілдік беру қорын, арнайы қаржы компаниясын, мақта өңдеу ұйымын тарату Қазақстан Республикасының зейнетақымен қамсыздандыру, сақтандыру ісі және сақтандыру қызметі, Сақтандыру төлемдеріне кепілдік беру қоры, жобалық қаржыландыру және секьюритилендіру, мақта саласын дамыту туралы заңнамасында көзделген ерекшелiктер ескерiле отырып жүзеге асырылады.

2. Соттың шешiмi бойынша заңды тұлға:

1) банкрот болған;

2) заңды тұлғаны құру кезiнде заңдардың түзетуге келмейтiн сипатта бұзылуына жол берiлуiне байланысты оны тiркеу жарамсыз деп танылған;

3) орналасқан жері бойынша немесе нақты мекенжайы бойынша заңды тұлға, сондай-ақ заңды тұлға бір жыл ішінде оларсыз жұмыс істей алмайтын құрылтайшылар (қатысушылар) және лауазымды адамдар болмаған;

4) қызметін заңнаманы өрескел бұза отырып жүзеге асырған:

заңды тұлғаның жарғылық мақсаттарына қайшы келетін қызметті үнемі жүзеге асырған;

қызметін тиісті лицензиясыз не заңнамалық актілерде тыйым салынған қызметті жүзеге асырған;

5) басқа да заңнамалық актілерде көзделген жағдайларда таратылуы мүмкін.

3. Осы баптың екiншi тармағындағы аталған негiздер бойынша заңды тұлғаны тарату туралы талапты заң актiлерiнде осындай талап қоюға құқық берiлген мемлекеттiк орган, ал банкрот болған жағдайда - несие берушiлер де сотқа беруi мүмкiн.

Заңды тұлғаны тарату туралы сот шешiмiмен заңды тұлғаны таратуды жүзеге асыру жөнiндегi мiндеттер оның мүлкiн меншiктенушiге, меншiк иесi уәкiлдiк берген органға, заңды тұлғаны таратуға оның құрылтай құжаттарында уәкiлдiк берiлген органға, не сот тағайындаған басқа органға (тұлғаға) жүктелуi мүмкiн.

4. Егер осы баптың 1-тармағында белгiленген тәртiппен оны тарату туралы шешiм қабылданған заңды тұлға мүлкiнiң құны кредиторлардың талаптарын қанағаттандыру үшiн жеткiлiксiз болса, мұндай заңды тұлға Қазақстан Республикасының оңалту және банкроттық туралы заңнамалық актісінде белгiленген тәртiппен таратылуға тиіс.

5. Заңды тұлғалардың жекелеген түрлерi мемлекет уәкiлдiк берген тиiстi органның шешiмiмен заң актiлерiнде көзделген негiздер бойынша таратылуы мүмкiн.

Ескерту. 49-бапқа өзгерістер енгізілді - ҚР 1997.01.21 № 68-I, 1997.06.19 № 134-I, 1998.03.02 № 211, 2000.12.18 № 128, 2001.12.24 № 276 (2002.01.01 бастап қолданысқа енгізіледі), 2006.02.20 № 127 (қолданысқа енгізілу тәртібін 2-баптан қараңыз), 2007.01.12 № 225, 2007.07.21 № 299, 2009.12.30 № 234-IV (қолданысқа енгізілу тәртібін 2-б. қараңыз), 2011.03.25 № 421-IV (алғашқы ресми жарияланғанынан кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі), 2012.01.12 № 539-IV (алғашқы ресми

жарияланғанынан кейiн күнтiзбелiк он күн өткен соң қолданысқа енгiзiледi), 21.06.2013 № 106-V (алғашқы ресми жарияланғанынан кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі); 07.03.2014 № 177-V (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі); 16.05.2014 № 203-V (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін алты ай өткен соң қолданысқа енгізіледі) Заңдарымен .

50-бап. Заңды тұлғаны тарату тәртiбi

1. Заңды тұлға мүлкiнің меншiк иесі немесе заңды тұлғаны тарату туралы шешiм қабылдаған орган бұл туралы заңды тұлғаларды тiркеудi жүзеге асыратын әдiлет органына не "Азаматтарға арналған үкімет" мемлекеттік корпорациясына, тіркелген жеріндегі мемлекеттік кіріс органына дереу жазбаша түрде немесе электрондық цифрлық қолтаңбаны қолдана отырып, интернет-ресурс арқылы хабарлауға мiндеттi.

2. Заңды тұлғаның мүлкiн меншiктенушi немесе заңды тұлғаны тарату туралы шешiм қабылдаған орган тарату комиссиясын құрады және осы Кодекске сәйкес тарату тәртiбi мен мерзiмiн белгiлейдi.

Тарату комиссиясы құрылған кезден бастап заңды тұлғаның мүлкiн және iстерiн басқару жөнiндегі өкiлеттiк соған ауысады. Тарату комиссиясы сотта таратылатын заңды тұлға атынан әрекет етедi.

3. Тарату комиссиясы заңды тұлғаны тарату, сондай-ақ оның кредиторларының талаптарын мәлiмдеу тәртiбi мен мерзiмi туралы ақпаратты Қазақстан Республикасының барлық аумағына таралатын мерзімді баспасөз басылымдарында жариялайды. Банкроттық жағдайларын қоспағанда, талаптарды мәлiмдеу мерзiмi тарату туралы хабарландыру жарияланған кезден бастап екi айдан кем болмауы тиіс. Банкроттық кезінде кредиторлардың банкротқа қоятын талаптары кредиторлардың талаптарын мәлімдеу тәртібі туралы хабарландыру жарияланған кезден бастап бір ай мерзімнен кешіктірілмей мәлімделуге тиіс.

Тарату комиссиясы несие берушiлердi анықтау және қарыздарын алу үшiн шаралар қолданады, сондай-ақ несие берушiлерге заңды тұлғаның таратылғандығы туралы жазбаша хабарлайды.

4. Несие берушiлер талаптарын қоюға арналған мерзiм аяқталғаннан кейiн тарату комиссиясы аралық тарату балансын жасайды, онда таратылатын заңды тұлға мүлкiнiң құрамы, несие берушiлер қойған талаптар тiзбесi, сондай-ақ оларды қарау нәтижелерi туралы мәлiметтер болады.

Аралық тарату балансын заңды тұлғаның мүлкiн меншiктенушi немесе заңды тұлғаны тарату жөнiнде шешiм қабылдаған орган бекiтедi.

Аралық тарату балансын жасаған кезде таратылатын заңды тұлға мүлкiнiң құрамына арнайы қаржы компаниясының жобалық қаржыландыру кезiндегi міндеттемелері бойынша, Қазақстан Республикасының жобалық қаржыландыру және секьюритилендiру туралы заңнамасына сәйкес шығарылған арнайы қаржы компаниясының секьюритилендiру кезiндегi облигациялары бойынша қамтамасыз ету болып табылатын бөлiнген активтер және ипотекалық облигациялар бойынша: ипотекалық тұрғын үй қарызы шарттары бойынша талап ету құқықтары (ипотекалық куәлiктердi қоса алғанда), сондай-ақ көрсетiлген облигацияларды ұстаушыларда меншiк құқығы мәмiлелер бойынша не Қазақстан Республикасының заңнамалық актiлерiнде көзделген өзге де негiздер бойынша туындаған немесе оларға ауысқан жағдайларда Қазақстан Республикасының мемлекеттiк бағалы қағаздары қамтамасыз ету болып табылатын кепiл мүлкi енгiзiлмейдi. Тарату комиссиясы көрсетілген мүлік пен бөлінген активтерді кредиторлардың талаптарын қанағаттандыру үшін Қазақстан Республикасының жобалық қаржыландыру және секьюритилендіру туралы заңнамасына сәйкес айқындалған ипотекалық облигацияларды ұстаушылардың өкіліне, кредиторлардың және (немесе) облигацияларды ұстаушылардың өкіліне береді.

Аралық тарату балансын жасау кезінде таратылатын мемлекеттік ислам арнайы қаржы компаниясы мүлкінің құрамына мемлекеттік ислам арнайы қаржы компаниясы Қазақстан Республикасы Үкіметінің шешімі негізінде сатқан мүлік кірмейді. Көрсетілген мүлікті тарату комиссиясы Қазақстан Республикасының Үкіметі айқындалған тәртіппен және мерзімдерде Қазақстан Республикасының меншігіне береді.

5. Егер таратылатын заңды тұлғаның (мемлекеттiк мекемелерден басқа) ақшасы несие берушiлердiң талабын қанағаттандыру үшiн жеткiлiксiз болса, тарату

комиссиясы заңды тұлғаның мүлкiн сот шешiмдерiн орындау үшiн белгiленген тәртiп бойынша жария сатуды жүзеге асырады.

Таратылатын заңды тұлға мүлкінің құрамына енгізілген кепілге салынған мүлікті жария сауда-саттықта сату кезінде кепілді кредиторлардың талаптары кепілге салынған мүлікті өткізуден алынған сома шегінде басқа кредиторлардың алдында артықшылықпен қанағаттандырылады.

Кепіл нысанасын өткізуден түскен сома жеткіліксіз болған жағдайда, кепілді кредитор талаптарының қалған сомасы осы Кодекстің 51-бабында белгіленген кезектілік тәртібімен қанағаттандырылады.

6. Тарату комиссиясы таратылатын заңды тұлғаның кредиторларына ақша төлеудi аралық тарату балансы бекiтiлген күннен бастап, соған сәйкес, осы Кодекстiң 51- бабында белгiленген кезектілік тәртiбiмен жүргiзедi. Акционерлiк қоғамдардың мүлкiн бөлу ерекшелiктерi Қазақстан Республикасының акционерлiк қоғамдар туралы заңнамасында белгiленедi.

Таратылатын заңды тұлға мүлкінің құрамында кепілге салынған мүлік болған кезде кепілді кредитор өз талаптарын кепілге салынған мүлікті заттай қабылдау арқылы қанағаттандыруға құқылы.

Тарату комиссиясы кепілді кредитордан кепілге салынған мүлікті заттай қабылдайтыны туралы хабарламаны алған күннен бастап он жұмыс күні ішінде мүлікке бағалау жүргізеді.

Кепілге салынған мүлікті кепілді кредиторға беру осы тармақтың бесінші және алтыншы бөліктерінде көзделген талаптар ескеріле отырып, бағалау жүргізілгеннен кейін жүргізіледі.

Егер кепілге салынған мүліктің кепіл нысанасын бағалауға жұмсалған шығыстар шегерілгендегі бағалау құны кепілді кредитордың талаптарынан көп болған жағдайда,

онда кепілді кредитор осы айырманы таратылатын заңды тұлға мүлкінің құрамына қайтарады.

Егер кепілге салынған мүліктің кепіл нысанасын бағалауға жұмсалған шығыстар шегерілгендегі бағалау құны кепілді кредитордың талаптарынан аз болған жағдайда, кепілді кредитордың айырма мөлшеріндегі талаптары осы Кодекстің 51-бабында белгіленген кезектілік тәртібімен қанағаттандырылуға жатады.

7. Несие берушiлермен есеп айырысу бiткеннен кейiн тарату комиссиясы тарату балансын жасайды, оны заңды тұлғаның мүлкiн меншiктенушi немесе заңды тұлғаны тарату туралы шешiм қабылдаған орган бекiтедi.

8. Несие берушiлердiң талаптары қанағаттандырылғаннан кейiн қалған мүлiк құрылтай құжаттарында көрсетiлген мақсаттарға жұмсалады.

9. Несие берушiлердiң талаптарын қанағаттандыру үшiн таратылатын қазыналық кәсiпорынның - мүлкi, ал таратылатын мекеменiң ақшасы жеткiлiксiз болған жағдайда, несие берушiлер талаптарының қалған бөлiгiн осы кәсiпорынның немесе мекеменiң мүлкiн меншiктенушi есебiнен қанағаттандыру туралы талап қойып сотқа жүгiнуге құқылы.

9-1. Алып тасталды - ҚР 2011.03.01 N 414-IV (алғашқы ресми жарияланған күнінен бастап қолданысқа енгізіледі) Заңымен.

10. Заңды тұлғаның таратылуы аяқталды, ал заңды тұлға өз қызметін тоқтатты деп бұл жөнінде мәліметтер Бизнес-сәйкестендiру нөмiрлерiнiң ұлттық тiзiлiмiне енгізілгеннен кейiн есептеледі.

Ескерту. 50-бапқа өзгерістер енгізілді - ҚР 1996.07.15 N 30-I, 1997.07.11. N 154, 1998.03.02. N 211, 1998.07.10. N 282, 1998.12.16. N 320, 2003.06.03. N 426, 2006.01.10. N 115(ресми жарияланған күнінен бастап қолданысқа енгізіледі), 2006.02.20. N 127( қолданысқа енгізілу тәртібін 2-баптан қараңыз), 2007.01.12. N 225, 2011.03.01 N 414-IV (алғашқы ресми жарияланған күнінен бастап қолданысқа енгізіледі), 2012.01.12 N 539- IV (алғашқы ресми жарияланғанынан кейiн күнтiзбелiк он күн өткен соң қолданысқа енгiзiледi), 2012.12.24 N 60-V (алғашқы ресми жарияланғанынан кейiн күнтiзбелiк он күн өткен соң қолданысқа енгiзiледi); 07.03.2014 N 177-V (алғашқы ресми жарияланған

күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі); 07.11.2014 № 248-V (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейiн күнтiзбелiк он күн өткен соң қолданысқа енгiзiледi); 29.10.2015 № 376-V (01.01.2016 бастап қолданысқа енгізіледі); 24.11.2015 № 422-V (01.01.2016 бастап қолданысқа енгізіледі); 27.02.2017 № 49-VI (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі); 02.04.2019 № 241-VI (қолданысқа енгізілу тәртібін 2-баптан қараңыз) Заңдарымен.

51-бап. Несие берушiлердiң талаптарын қанағаттандыру

1. Банкроттық жағдайларын қоспағанда, заңды тұлға таратылған кезде оның кредиторларының талаптары мынадай кезектілікпен қанағаттандырылады:

1) бiрiншi кезекте - жалақыдан және (немесе) өзге де кiрiстен ұсталған алименттерді төлеу жөнiндегi талаптар, сондай-ақ таратылатын заңды тұлға өмiрiне немесе денсаулығына зиян келтiргенi үшiн алдында жауаптылықта болатын азаматтардың талаптары тиiстi мерзiмдiк төлемдердi капиталға айналдыру жолымен қанағаттандырылады;

РҚАО-ның ескертпесі! 2) тармақшаға өзгеріс енгізу көзделген - ҚР 02.08.2015 № 342-V Заңымен (

01.01.2020 бастап қолданысқа енгізіледі).

2) екінші кезекте – Қазақстан Республикасының банкроттық мәселелерін реттейтін заңнамалық актісіне сәйкес талаптар сомаларының бір бөлігі бесінші кезекте қанағаттандырылатын жағдайларды қоспағанда, еңбек шарты бойынша жұмыс істеген адамдарға еңбегіне ақы төлеу және өтемақылар төлеу, Мемлекеттiк әлеуметтiк сақтандыру қорына әлеуметтiк аударымдар, жалақыдан ұсталған міндетті зейнетақы жарналары, міндетті кәсіптік зейнетақы жарналары, әлеуметтік медициналық сақтандыру қорына міндетті әлеуметтік медициналық сақтандыруға аударымдар және ( немесе) жарналар бойынша берешекті төлеу, сондай-ақ авторлық шарттар бойынша сыйақылар төлеу жөніндегі есеп айырысулар жүргізіледі;

3) үшінші кезекте – ипотекалық тұрғын үй қарызы шарттары бойынша талап ету құқықтарының кепілімен (ипотекалық куәліктер кепілін қоса алғанда) қамтамасыз етілген ипотекалық облигацияларды ұстаушыларда оларға меншік құқығы туындаған немесе оларға мәмілелер бойынша не Қазақстан Республикасының заңнамалық актілерінде көзделген өзге де негіздер бойынша ауысқан жағдайларда, кредиторлардың – көрсетілген облигацияларды, Қазақстан Республикасының мемлекеттік бағалы

қағаздарын ұстаушылардың талаптарын, сондай-ақ кредиторлардың осы Кодекстің 50- бабы 5-тармағының екінші бөлігіне немесе 6-тармағының екінші бөлігіне сәйкес қанағаттандырылған талаптарын қоспағанда, кредиторлардың таратылатын банкрот мүлкінің кепілімен қамтамасыз етілген міндеттемелері жөніндегі талаптары қамтамасыз ету сомасы шегінде қанағаттандырылады;

4) төртiншi кезекте салық және бюджетке төленетiн басқа да мiндеттi төлемдер жөнiндегi берешек өтеледi;

5) бесiншi кезекте – Қазақстан Республикасының заңнамалық актілеріне сәйкес басқа кредиторлармен, сондай-ақ осы Кодекстің 50-бабы 5-тармағының үшінші бөлігінде және 6-тармағының алтыншы бөлігінде көзделген жағдайларда кепілді кредиторлармен есеп айырысу жүргізіледі.

2. Әр кезектiң талаптары оның алдындағы кезек талаптары толық қанағаттандырылып болғаннан кейiн қанағаттандырылады.

3. Таратылған заңды тұлғаның мүлкi жеткiлiксiз болған жағдайда, егер заңда өзгеше белгiленбесе, ол несие берушiлер арасында тиiстi кезекпен қанағаттандырылуға жататын талаптардың сомаларына қарай бөлiнедi.

4. Тарату комиссиясы несие берушiнiң талаптарын қанағаттандырудан бас тартқан не оларды қараудан жалтарған жағдайда, несие берушi заңды тұлғаның тарату балансы бекiтiлгенге дейiн тарату комиссиясына талап қойып сотқа жүгiнуге құқылы. Соттың шешiмi бойынша несие берушiнiң талаптары таратылған заңды тұлғаның қалған мүлкi есебiнен қанағаттандырылуы мүмкiн.

5. Заңды тұлғаның несие берушiлердiң талаптары қанағаттандырылғаннан кейiн қалған мүлкi, егер заңдарда немесе заңды тұлғаның құрылтай құжаттарында өзгеше көзделмесе, оның бұл мүлiкке заттық құқықтары бар немесе заңды тұлға жөнiнде мiндеттемелiк құқықтары бар меншiк иесiне немесе құрылтайшыларына ( қатысушыларына) берiледi.

6. Таратылатын заңды тұлға мүлкiнiң жеткiлiксiз болуына байланысты несие берушiлердiң қанағаттандырылмаған, сондай-ақ тарату балансын бекiткенге дейiн мәлiмделмеген талаптары өтелген деп есептеледi.

Егер несие берушi талап қойып сотқа жүгiнбесе, несие берушiлердiң тарату комиссиясы мойындамаған талаптары да, сот шешiмiмен несие берушiге қанағаттандырудан бас тартылған талаптар да өтелген деп есептеледi.

Ескерту. 51-бапқа өзгерістер енгізілді - ҚР 1997.01.21. № 68-I, 2001.07.11. № 239, 2003.06.03. № 426, 2004.04.08. № 542 (2005.01.01 бастап қолданысқа енгізіледі), 2007.01.12. № 225, 21.06.2013 № 106-V (алғашқы ресми жарияланғанынан кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі); 07.03.2014 N 177-V (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі); 16.11.2015 № 406-V (01.07.2017 бастап қолданысқа енгізіледі); 02.04.2019 № 241-VI ( алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі) Заңдарымен.

52-бап. Банкроттық

Банкроттық - борышкердiң соттың шешiмiмен танылған оны таратуға негiз болып табылатын дәрменсiздiгi.

РҚАО-ның ескертпесі! Екінші бөлікке өзгеріс енгізу көзделген - ҚР 02.08.2015 № 342-V Заңымен (

01.01.2020 бастап қолданысқа енгізіледі).

Борышкердiң (дара кәсiпкердiң немесе заңды тұлғаның) ақшалай мiндеттемелер бойынша кредитордың талаптарын толық көлемде қанағаттандыруға, еңбек шарты бойынша жұмыс iстейтiн адамдармен еңбегiне ақы төлеу жөнiнде есеп айырысу жүргізуге, салықтарды және бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдерді, Мемлекеттік әлеуметтік сақтандыру қорына әлеуметтік аударымдарды, әлеуметтік медициналық сақтандыру қорына міндетті әлеуметтік медициналық сақтандыруға аударымдарды және (немесе) жарналарды, сондай-ақ мiндеттi зейнетақы жарналарын және міндетті кәсіптік зейнетақы жарналарын төлеуді қамтамасыз етуге сот белгілеген қабiлетсiздiгi оның дәрменсiздiгi деп түсiнiледi.

Ескерту. 52-бап жаңа редакцияда - ҚР 1997.01.21. № 68-I Заңымен, өзгерістер енгізілді - ҚР 1998.06.29. N 238, 2008.07.05 № 60-IV (қолданысқа енгізілу тәртібін 2-

баптан қараңыз); 07.03.2014 № 177-V (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі); 16.11.2015 № 406-V (01.07.2017 бастап қолданысқа енгізіледі) Заңдарымен.

53-бап. Банкрот деп тану

1. Банкроттық ерiктi түрде немесе мәжбүр ету тәртiбiмен танылуы мүмкiн.

2. Банкроттықты ерiктi түрде тану борышкердiң сотқа берген өтiнiшi негiзiнде жүзеге асырылады.

3. Мәжбүр ету тәртiбiмен банкрот деп тану несие берушiнiң, ал заң актiлерiнде көзделген жағдайларда өзге де адамдардың сотқа өтiнiш беруi негiзiнде жүзеге асырылады.

Ескерту. 53-бап жаңа редакцияда - ҚР 1997.01.21. № 68-I Заңымен, өзгеріс енгізілді - ҚР 1998.06.29. № 238 Заңымен.

54-бап. Оңалту рәсiмдерi

Төлемге қабілетсіз борышкерге оның таратылуын болғызбау мақсатында төлемге қабілеттілігін қалпына келтіруге бағытталған, заңнамаға қайшы келмейтiн кез келген шаралар қолданылуы мүмкiн.

Көрсетiлген шаралар жеделдетiлген оңалту рәсiмi, оңалту рәсiмi шеңберiнде iске асырылады, оларды жүзеге асырудың тәртiбi мен мерзiмдерi Қазақстан Республикасының оңалту және банкроттық туралы заңнамасында айқындалады.

Ескерту. 54-бап жаңа редакцияда - ҚР 2012.02.17 № 564-IV (алғашқы ресми жарияланғанынан кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі); 07.03.2014 № 177-V (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі) Заңдарымен.

54-1. Сырттай байқау

Ескерту. 54-1-бап алып тасталды - ҚР 07.03.2014 № 177-V Заңымен (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі).

55-бап. Банкроттық рәсімін қозғау салдарлары

1. Сот борышкерді банкрот деп тану және банкроттық рәсімін қозғау туралы шешім шығарған күннен бастап:

1) банкрот мүлкінің меншік иесіне (ол уәкілеттік берген органға), банкрот-заңды тұлғаның құрылтайшыларына (қатысушыларына), барлық органдарына мүлікті иеліктен шығаруға және міндеттемелерді өтеуге тыйым салынады;

2) банкроттың барлық борыштық мiндеттемелерiнiң мерзiмдерi өткен деп саналады;

3) банкрот берешегінің барлық түрлерi бойынша тұрақсыздық айыбы мен сыйақыны (мүдденi) есептеу тоқтатылады;

4) банкроттың қатысуымен сотта қаралатын мүліктік сипаттағы даулар, егер олар бойынша қабылданған шешімдер заңды күшіне енбеген болса, тоқтатылады;

5) үшінші тұлғалардың кепілдіктер мен кепілгерліктерді орындау жөніндегі талаптарын, сондай-ақ үшінші тұлғалар кепіл беруші ретінде әрекет ететін жағдайларда кепіл затына өндіріп алуды қолдануды қоспағанда, банкроттық рәсімі шеңберінде ғана банкротқа талаптар қойылуы мүмкін;

6) уақытша немесе банкроттықты басқарушының өтініші және борышкерді банкрот деп тану туралы сот шешімінің ұсынылған көшірмесі негізінде банкроттың мүлкіне барлық шектеулер мен ауыртпалықтар (борышкердің шоттарына қаржылық және мемлекеттік органдардың инкассолық өкімдері, сот орындаушылары тағайындаған мүлікке тыйым салу және басқалар) оларды салған органдардың тиісті шешімдері қабылданбастан алып тасталады;

7) банкроттың мүлкіне жаңа тыйым салуларға және банкроттың мүлкіне иелік етудегі өзге де шектеулерге мәмілені жарамсыз деп тану және мүлікті бөгденің заңсыз иеленуінен талап ету туралы банкротқа қойылатын қуынымдар бойынша ғана жол беріледі;

8) банкроттық рәсімі қозғалған кезде сатып алушыға берілмеген банкроттың мүлкі банкроттың мүліктік массасының құрамына енгізіледі, ал кредитор немесе орындалмаған міндеттеме бойынша дәрменсіз болған сатып алушы банкроттық рәсімі шеңберінде борышкерге өзінің талаптарын қоюға құқылы.

Ескерту. 55-бап жаңа редакцияда - ҚР 07.03.2014 N 177-V Заңымен (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі).

56-бап. Дәрменсiз борышқорды борыштардан босату

1. Мүлiктi сатқаннан кейiн және сатудан түскен ақшаны несие берушiлердiң арасында бөлгеннен кейiн дәрменсiз борышқор қалған мiндеттемелер мен орындауға ұсынылған және заңды тұлғаны банкрот деп тану кезiнде есепке алынған өзге де талаптарды орындаудан босатылады.

2. Дәрменсiз борышқор, егер өзiнiң мүлкiнiң бiр бөлiгiн тарату iс басталғанға дейiнгi үш жыл iшiнде жасырса немесе жасыру мақсатымен басқа адамға берiп жiберсе, бухгалтерлiк кiтаптарды, шоттарды, құжаттарды қоса алғанда, қажеттi есеп-қисап ақпаратын жасырса немесе қолдан жасаса мiндеттемелерiн орындаудан босатылмайды.

Ескерту. 56-бапқа өзгеріс енгізілді - ҚР 1998.03.02. N 211, 2001.07.11. N 239, 2006.01.10. N 115(ресми жарияланған күнінен бастап қолданысқа енгізіледі) Заңдарымен.

57-бап. Банкрот болған заңды тұлға қызметiнiң тоқтатылуы

1. Заңды тұлғаны соттың банкрот деп тануы оның таратылуына әкелiп соқтырады.

2. Банкрот-заңды тұлға Бизнес-сәйкестендiру нөмiрлерiнiң ұлттық тiзiлiмiнен алып тасталған кезден бастап оның қызметi тоқтатылды деп есептеледі.

Ескерту. 57-бапқа өзгеріс енгізілді - ҚР 2012.12.24 N 60-V (алғашқы ресми жарияланғанынан кейiн күнтiзбелiк он күн өткен соң қолданысқа енгiзiледi) Заңымен.

II. Шаруашылық серiктестiк 1. Жалпы ережелер

58-бап. Шаруашылық серiктестiк туралы негiзгi ережелер

1. Жарғылық капиталы құрылтайшылардың (қатысушылардың) үлесiне ( салымдарына) бөлiнген коммерциялық ұйым шаруашылық серiктестiк деп танылады. Құрылтайшылардың (қатысушылардың) салымдары есебiнен құрылған, сондай-ақ шаруашылық серiктестiк өз қызметi үрдiсiнде өндiрген және алған мүлiк меншiк құқығы бойынша серiктестiкке тиесiлi болады.

2. Шаруашылық серiктестiктер толық серiктестiк, сенiм серiктестiгi, жауапкершiлiгi шектеулi серiктестiк, қосымша жауапкершiлiгi бар серiктестiк нысандарында құрылуы мүмкiн.

3. Толық және сенiм серiктестiгiнен басқа, шаруашылық cepіктестікті бiр тұлға құра алады, ол оның жалғыз қатысушысы болады.

Толық серiктестiктiң қатысушылары және сенiм серiктестiгiндегi толық серiктер азаматтар ғана бола алады.

4. Құрылтай шарты мен жарғы шаруашылық серiктестiктiң құрылтай құжаттары болып табылады.

Жарғы бiр адам (бiр қатысушы) құрған шаруашылық серiктестiктiң құрылтай құжаты болып табылады.

5. Алып тасталды - ҚР 2012.12.24 N 60-V (алғашқы ресми жарияланғанынан кейiн күнтiзбелiк он күн өткен соң қолданысқа енгiзiледi) Заңымен.

6. Шаруашылық серiктестiктiң құрылтай құжаттарында осы Кодекстiң 41-бабының 4 және 5-тармақтарында аталған мәлiметтерге қоса әрбiр қатысушының үлес мөлшерi туралы; серiктестiктiң жарғылық капиталына олар салатын салымның мөлшерi, құрамы

, мерзiмi және тәртiбi туралы; серiктестiктiң жарғылық капиталына салым салу жөнiндегi мiндеттердi бұзғаны үшiн қатысушылардың жауапкершiлiгi туралы ережелер , сондай-ақ заң құжаттарында көзделген өзге де мәлiметтер болуға тиiс.

7. Алып тасталды - ҚР 1998.03.02 N 211 Заңымен.

8. Шаруашылық серiктестiк, заң құжаттарында көзделген реттердi қоспағанда, басқа шаруашылық серiктестiктердiң құрылтайшысы болуы мүмкiн.

9. Алып тасталды - ҚР 02.07.2018 № 166-VІ (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі) Заңымен.

Ескерту. 58-бапқа өзгеріс енгізілді - ҚР 1997.07.11 № 154, 1998.03.02 № 211, 1998.07.10 № 282, 2003.05.16 № 416, 2005.07.08 № 72 (қолданысқа енгізілу тәртібін 2- баптан қараңыз), 2007.01.12 № 225, 2010.01.20 № 239-IV (қолданысқа енгізілу тәртібін 2-б. қараңыз), 2011.12.28 № 524-IV (алғашқы ресми жарияланғанынан кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі), 2012.12.24 № 60-V (алғашқы ресми жарияланғанынан кейiн күнтiзбелiк он күн өткен соң қолданысқа енгiзiледi); 02.07.2018 № 166-VІ (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі) Заңдарымен.

59-бап. Шаруашылық серiктестiктiң жарғылық капиталына салым салу. Шаруашылық серiктестiктiң жарғылық капиталындағы және мүлкiндегi қатысушының үлесi

1. Ақша, бағалы қағаздар, заттар, зияткерлiк қызмет нәтижесi құқығын қоса алғанда , мүлiктiк құқықтар және өзге де мүлiк (жарғылық капиталы тек қана ақшамен қалыптастырылатын, Қазақстан Республикасының жобалық қаржыландыру және секьюритилендiру туралы заңнамасына сәйкес құрылатын арнайы қаржы компанияларын, Қазақстан Республикасының микроқаржы ұйымдары туралы заңнамасына сәйкес құрылатын микроқаржы ұйымдарын және Қазақстан Республикасының бағалы қағаздар нарығы туралы заңнамасына сәйкес құрылатын исламдық арнайы қаржы компанияларын қоспағанда) шаруашылық серiктестiктiң жарғылық капиталына салынатын салым бола алады.

Құрылтайшылардың (қатысушылардың) жарғылық капиталға заттай нысанда немесе мүлiктiк құқықтар түрiнде салған салымдары барлық құрылтайшылардың келiсiмi бойынша немесе серiктестiктiң барлық қатысушыларының жалпы

жиналысының шешiмi бойынша ақшалай нысанда бағаланады. Егер мұндай салымның құны жиырма мың айлық есептiк көрсеткiш мөлшерiне барабар сомадан асып кетсе, оның бағасын бағалаушы растауға тиiс.

Шаруашылық серiктестiгiн қайта тiркеген кезде оған қатысушының салымын ақшалай бағалау серiктестiктiң бухгалтерлiк құжаттарымен не аудиторлық есеппен расталуы мүмкiн.

Серiктестiктiң құрылтайшылары (қатысушылары) осындай баға берiлген кезден бастап бес жыл бойы серiктестiктiң несие берушiлерi алдында салым бағасы арттырылған сома шегiнде бiрлесiп жауап бередi.

Серiктестiкке салым ретiнде мүлiктi пайдалану құқығы берiлетiн жағдайларда бұл салымның мөлшерi құрылтай құжаттарында көрсетiлген барлық мерзiмге есептелген осы мүлiктi пайдалану төлемiмен анықталады.

Жеке мүліктік емес құқықтар және өзге де материалдық емес игіліктер түрінде салымдар енгізуге жол берілмейді. Сондай-ақ Қазақстан Республикасының заңнамалық актілерінде көзделген жағдайларды қоспағанда, серіктестікке қатысушылардың талаптарын есепке жатқызу жолымен салымдар енгізуге жол берілмейді.

2. Егер құрылтай құжаттарында өзгеше көзделмесе, жарғылық капиталдағы барлық қатысушылардың үлестерi және тиiсiнше олардың шаруашылық серiктестiгi мүлкiнiң құнындағы үлестерi (мүлiктегi үлес) жарғылық капиталдағы салымдарына барабар болады.

Егер Қазақстан Республикасының заңнамалық актiлерінде немесе құрылтай құжаттарында өзгеше көзделмесе, шаруашылық серiктестiгіне қатысушының серiктестiк мүлкіндегі (жарғылық капиталындағы) өз үлесін немесе оның бір бөлігін кепілге салуға және (немесе) сатуға құқығы бар.

Тарапы жеке тұлға болып табылатын шаруашылық серiктестiгінің шығатын қатысушысының серіктестік мүлкіндегі (жарғылық капиталындағы) үлесіне немесе

оның бір бөлігіне құқығын иеліктен шығару (басқаға беру) шарты нотариаттық куәландырылуға жатады.

3. Жарғылық капиталға салым салудың тәртiбi мен мерзiмi, сондай-ақ жарғылық капиталды құру жөнiндегi мiндеттердi орындамағаны үшiн жауапкершiлiк заң құжаттарында және (немесе) құрылтай құжаттарында белгiленедi.

4. Шаруашылық серiктестiгiнiң жарғылық капиталын азайтуға оның барлық несие берушiлерiне хабарланғаннан кейiн жол берiледi. Олар бұл жағдайда серiктестiктiң мерзiмiнен бұрын тоқтатылуын немесе тиiстi мiндеттемелерiн орындауын және оның зиянды өтеуiн талап етуге құқылы.

Осы тармақта белгiленген тәртiптi бұза отырып жарғылық капиталды азайту мүдделi адамдардың арызы негізінде сот шешiмiмен серiктестiктi таратуға негiз болып табылады.

Ескерту. 59-бапқа өзгеріс енгізілді - ҚР 1996.07.15 № 30, 1997.07.11 № 154, 1998.03.02 № 211, 2006.02.20 № 127 (қолданысқа енгізілу тәртібін 2-баптан қараңыз), 2006.05.05 № 139, 2009.02.12 № 133-IV (қолданысқа енгізілу тәртібін 2-баптан қараңыз) , 2011.03.25 № 421-IV (алғашқы ресми жарияланғанынан кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі), 2012.01.12 № 539-IV (алғашқы ресми жарияланғанынан кейiн күнтiзбелiк он күн өткен соң қолданысқа енгiзiледi), 2012.11.26 № 57-V (алғашқы ресми жарияланғанынан кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі), 2012.12.24 № 60-V (алғашқы ресми жарияланғанынан кейiн күнтiзбелiк он күн өткен соң қолданысқа енгiзiледi); 24.11.2015 № 422-V (01.01.2016 бастап қолданысқа енгізіледі); 27.02.2017 № 49-VI (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі); 21.01.2019 № 217-VI (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі) Заңдарымен.

60-бап. Шаруашылық серiктестiктi басқару

1. Шаруашылық серiктестiктiң жоғары органы оның қатысушыларының жалпы жиналысы болып табылады.

Толық серiктестiктен және сенiм серiктестiгiнен басқа, бiр тұлға құрған шаруашылық серiктестiктерде жалпы жиналыстың өкiлеттiгi оның бiрден бiр қатысушысына тиесiлi болады.

2. Шаруашылық серiктестiкте оның қызметiне күнделiктi басшылық жасайтын және оның қатысушыларының жалпы жиналысына есеп берiп отыратын атқарушы орган ( алқалық және (немесе) жеке-дара құрылады). Жеке-дара басқару органы оның қатысушылары арасынан сайланбауы мүмкiн.

Серiктестiктiң алқалы органдары ретiнде:

1) басқарма (дирекция);

2) байқаушы кеңес;

3) заң актiлерiнде немесе шаруашылық серiктестiгi қатысушыларының жалпы жиналысының шешiмiнде көзделген жағдайларда басқа да органдар құрылуы мүмкiн.

2-1. Шаруашылық серіктестігі банкрот деп танылған немесе оңалту рәсімі қолданылған және заңда белгіленген тәртіппен уақытша не банкроттықты немесе оңалтуды басқарушы тағайындалған жағдайда, оны басқару жөніндегі барлық өкілеттік тиісінше уақытша не банкроттықты немесе оңалтуды басқарушыға өтеді.

3. Шаруашылық серiктестiктiң органдарының құзыретi, оларды сайлау (тағайындау) тәртiбi, сондай-ақ олардың шешiмдер қабылдау тәртiбi осы Кодекске, заң құжаттарына және құрылтай құжаттарына сәйкес белгiленедi.

4. Шаруашылық серiктестiгi қаржы есептерiнiң дұрыстығын тексеру және растату үшiн серiктестiкпен немесе оның қатысушыларымен мүлiктiк мүдделер жөнiнен байланысы жоқ аудиторлық ұйымды тарта алады (сыртқы аудит).

Шаруашылық серiктестiгiн аудиторлық тексеру серiктестiк бiр немесе бiрнеше қатысушысының талап етуi бойынша соның (солардың) есебiнен кез келген уақытта жүргiзiлуге тиiс.

Шаруашылық серiктестiгiнiң қызметiне аудиторлық тексерудi жүргiзу тәртiбi заңдармен және серiктестiктiң құрылтай құжаттарымен белгiленедi.

Ескерту. 60-бапқа өзгерістер енгізілді - ҚР 1998.03.02. № 211, 1998.04.22. № 221, 2006.05.05. № 139, 2007.01.12. № 225; 07.03.2014 № 177-V (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі) Заңдарымен.

61-бап. Шаруашылық серiктестiкке қатысушылардың құқықтары мен мiндеттерi

1. Шаруашылық серiктестiкке қатысушылардың:

1) құрылтай құжаттарында белгiленген тәртiппен шаруашылық серiктестiктiң iстерiн басқаруға қатысуға;

2) шаруашылық серiктестiктiң қызметi туралы ақпарат алуға және құрылтай құжаттарында белгiленген тәртiппен оның құжаттамаларымен танысуға;

3) таза табысты бөлiсуге қатысуға құқығы бар. Құрылтай құжаттарының бiр немесе бiрнеше қатысушыны таза табысты бөлiсуге қатысудан шеттетудi көздейтiн талаптары маңызсыз болады;

4) шаруашылық серiктестiк таратылған жағдайда несие берушiлермен есеп айырысқаннан кейiн қалған серiктестiк мүлкiндегi өздерiнiң үлесiне сәйкес мүлiктiң бiр бөлiгiн немесе оның құнын алуға.

Шаруашылық серіктестікке қатысушылардың заң құжаттарында және құрылтай құжаттарында көзделген басқа да құқықтары болуы мүмкін.

2. Шаруашылық серiктестiкке қатысушылар:

1) құрылтай құжаттарының талаптарын сақтауға;

2) салымдарды құрылтай құжаттарында көзделген тәртiп, мөлшер, әдiстер және мерзiмдер бойынша салып отыруға;

3) шаруашылық серiктестiк коммерциялық құпия деп жариялаған мәлiметтердi жария етпеуге мiндеттi.

Шаруашылық серiктестiктiң қатысушылары Қазақстан Республикасының заңнамалық актілерінде және құрылтай құжаттарында көзделген басқа да мiндеттердi атқаруы мүмкiн.

Ескерту. 61-бапқа өзгерістер енгізілді - ҚР 1997.07.11. № 154, 1998.03.02. № 211, 2007.02.19. № 230 (қолданысқа енгізілу тәртібін 2-баптан қараңыз); 27.02.2017 № 49-VI (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі) Заңдарымен.

62-бап. Шаруашылық серiктестiктердi қайта құру

1. Шаруашылық серiктестiктер заң құжаттарында белгiленген реттер мен тәртiп бойынша қатысушылардың жалпы жиналысының шешiмiмен шаруашылық серiктестiктiң бiр түрiнен екiншi түрi не акционерлік қоғамдар немесе өндiрiстiк кооперативтер болып қайта құрылуы мүмкiн.

2. Толық серiктестiк немесе сенiм серiктестiгi акционерлiк қоғам, жауапкершiлiгi шектеулi немесе қосымша жауапкершiлiгi бар серiктестiк болып қайта құрылған жағдайда акционерлiк қоғамның, жауапкершiлiгi шектеулi немесе қосымша жауапкершiлiгi бар серiктестiктiң қатысушысы болған әрбiр толық серiктес толық серiктестiктен немесе сенiм серiктестiгiнен акционерлiк қоғамға, жауапкершiлiгi шектеулi немесе қосымша жауапкершiлiгi бар серiктестiкке көшкен мiндеттемелер бойынша екi жыл бойы өзiнiң барлық мүлкiмен субсидиялық жауапты болады. Бұрынғы толық серiктестiң өзiне тиесiлi акцияларды (үлестердi) иелiктен шығаруы оны мұндай жауапкершiлiктен босатпайды.

Ескерту. 62-бапқа өзгеріс енгізілді - ҚР 1996.07.15. N 30-I, 1999.07.16. N 436-I Заңдарымен.

2. Толық серiктестiк

63-бап. Толық серiктестiк туралы негiзгi ережелер

1. Толық серiктестiктiң мүлкi жеткiлiксiз болған жағдайда қатысушылары серiктестiктiң мiндеттемелерi бойынша өзiне тиесiлi барлық мүлкiмен ортақ жауапкершiлiкте болатын серiктестiк толық серiктестiк деп танылады.

2. Азамат бiр ғана толық серiктестiктiң қатысушысы бола алады.

64-бап. Толық серiктестiктiң жарғылық капиталы

Толық серiктестiктiң жарғылық капиталының мөлшерiн оның құрылтайшылары айқындайды, бiрақ ол Қазақстан Республикасының заңнамалық актілерінде белгiленген ең төменгi мөлшерден кем болмауы керек.

Толық серiктестiк нысанында құрылған микроқаржы ұйымдарының жарғылық капиталының ең төменгі мөлшерi Қазақстан Республикасының микроқаржы ұйымдары туралы заңнамасында айқындалады.

Ескерту. 64-бап жаңа редакцияда - ҚР 2012.11.26 N 57-V (алғашқы ресми жарияланғанынан кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі) Заңымен.

65-бап. Толық серiктестiктiң iсiн жүргiзу

1. Толық серiктестiктiң ең жоғары органы қатысушылардың жалпы жиналысы болып табылады. Толық серiктестiктiң iшкi мәселелерi жөнiндегі шешiм барлық қатысушылардың жалпы келiсiмi бойынша қабылданады. Серiктестiктiң құрылтай шартында қатысушылардың көпшiлiк даусымен шешiм қабылданатын реттер көзделуi мүмкiн. Егер құрылтай шартында оның қатысушыларының дауыс санын анықтаудың өзгеше тәртiбi көзделмесе, толық серiктестiктiң әрбiр қатысушысының бiр даусы болады. Құрылтай шартында қатысушылар алатын дауыс санын олардың жарғылық капиталдағы үлесiне сай белгiленетiндiгi көзделуi мүмкiн.

2. Толық серiктестiктi осы баптың 1-тармағының ережелерiн ескере отырып басқаруды толық серiктестiктiң атқару органдары жүзеге асырады. Басқару органдарының түрлерi, құрылу тәртiбi және олардың құзыретi құрылтай құжаттарында белгiленедi.

3. Толық серiктестiкке қатысушының қалған қатысушылардың келiсiмiнсiз өз атынан және өз мүдделерi немесе үшiншi жақтардың мүдделерi үшiн серiктестiк қызметi мәнiмен бiртектес мәмiлелер жасасуға құқығы жоқ. Бұл ереже бұзылған жағдайда серiктестiк өз қалауы бойынша мұндай қатысушылардан не серiктестiкке келтiрiлген залалдың орнын толтыруын, не осындай мәмiлелерден тапқан бүкiл пайданы серiктестiкке беруiн талап етуге құқылы.

4. Серiктестiктiң iсiн жүргiзу тапсырылған толық серiктестiктiң органдары барлық қатысушыларға олардың талап етуi бойынша өз қызметi туралы толық ақпарат берiп отыруға мiндеттi.

5. Өкiлеттiгi болмаса да ортақ мүдделер үшiн әрекет жасаған қатысушы, оның әрекеттерiн қалған қатысушылар мақұлдамаған жағдайда, егер өз әрекеттерiнiң арқасында серiктестiк құны жөнiнен серiктестiк шеккен шығындардан асып түсетiн мүлiктi сақтап қалғандығын немесе тиiсiнше сатып алғандығын дәлелдеген жағдайда серiктестiктен өзi жасаған шығындардың орнын толтыруды талап етуге құқылы.

Ескерту. 65-бапқа өзгеріс енгізілді - ҚР 1997.07.11 N 154 Заңымен.

66-бап. Толық серiктестiкке қатысушы үлесiнiң (үлесiнiң бiр бөлiгiнiң) ауысуы

1. Толық серiктестiкке қатысушының өз үлесiн (үлесiнiң бiр бөлiгiн) оның басқа қатысушыларына немесе үшiншi жақтарға қалған барлық қатысушылардың келiсiмiмен ғана беруiне болады.

2. Үлес (үлестiң бiр бөлiгi) үшiншi жаққа берiлген жағдайда сонымен бiрге толық серiктестiктен шыққан қатысушыға тиесiлi құқықтар мен мiндеттердiң бүкiл жиынтығы соған ауысады.

3. Толық серiктестiктiң қатысушысы қайтыс болған ретте қалған барлық қатысушылардың келiсуiмен құқықты мирасқор (мұрагер) серiктестiкке кiре алады.

4. Құқықты мирасқор (мұрагер) қатысушының толық серiктестiк алдындағы борыштары бойынша, сондай-ақ серiктестiктiң үшiншi жақтар алдындағы бүкiл серiктестiк қызметi кезiнде пайда болған борыштары бойынша жауапты болады.

5. Құқықты мирасқор (мұрагер) толық серiктестiкке кiруден бас тартқан немесе құқықты мирасқорды (мұрагердi) қабылдаудан серiктестiк бас тартқан жағдайда оған қатысушы қайтыс болған күнi белгiленген серiктестiк мүлкiндегi үлестiң құқықты мирасқорлық негiзiнде өзiне тиесiлi құны төленедi.

Бұл реттерде тиiсiнше құрылтай құжаттарында (жарғысында) көзделген мерзiмде құрылтай шартында (жарғысында) аталған серiктестiк мүлкiнiң мөлшерiне азайтылады, бiрақ ол үш айдан кешiктiрiлмеуге тиiс.

67-бап. Қатысушының толық серiктестiктен шығуы

1. Толық серiктестiктiң қатысушысы оның өзге де қатысушыларына заң құжаттарында немесе құрылтай шартында көзделген мерзiмнен кешiктiрмей ескерте отырып, серiктестiктен кез-келген уақытта шыға алады.

2. Егер қатысушы шығып кеткен уақытта толық серiктестiк сақталып қалса, оның шығып кеткен күнiнде жасалған балансқа сәйкес шығып кететiн қатысушыға серiктестiк мүлкiндегi үлесiнiң салған салымына тең құны төленедi. Қатысушының талабы бойынша және серiктестiктiң келiсуiмен салымды толық немесе iшiнара заттай түрде қайтарылуы мүмкiн. Шығып кеткен қатысушыға оның осы жылы серiктестiкте болған кезеңiнде серiктестiктiң сол жылы алған таза табысының оған тиесiлi бiр бөлiгi де төленедi.

Серiктестiкке қатысушының пайдалануға ғана берген мүлкi сыйақы төленбей заттай түрде қайтарылады.

Ескерту. 67-бапқа өзгеріс енгізілді - ҚР 1997.07.11. N 154 Заңымен.

68-бап. Қатысушыны толық серiктестiктен шығару

1. Толық серiктестiкке қатысушылар қалатын қатысушылардың бiрауыздан қабылдаған шешiмi бойынша және оған дәлелдi себептер болған жағдайда, атап айтқанда, оның (олардың) өз мiндеттерiн дөрекi бұзуы немесе iс жүргiзу қабiлетсiздiгi байқалған жағдайда қатысушылардың бiреуiн немесе бiрнешеуiн серiктестiктен сот тәртiбiмен шығаруды талап етуге құқылы.

2. Толық серiктестiктен шығарылған қатысушыға осы Кодекстiң 67-бабының 2- тармағында белгiленген тәртiп бойынша мүлiктiң бiр бөлiгiнiң құны төленедi.

69-бап. Қатысушының толық серiктестiктегi үлесiн өндiрiп алуға өтiнiш жасауы

1. Қатысушының толық серiктестiктiң жеке борыштары бойынша өз үлесiн өндiрiп алуға өтiнiш жасауына борыштарды өтеу үшiн оның басқа мүлiктерi жеткiлiксiз болған жағдайда ғана жол берiледi. Мұндай қатысушының несие берушiлерi толық серiктестiктен серiктестiк мүлкiнен ақы өндiрiп алу мақсатымен борышқордың жарғылық капиталдағы үлесiне сәйкес мүлiктiң бiр бөлiгiн бөлiп берудi талап етуге құқылы. Серiктестiк мүлкiн бөлiп берiлуге жататын бөлiгi немесе оның құны несие берушiлердiң бөлiп беру туралы талаптары қойылған кезде жасалған баланс бойынша анықталады.

2. Қатысушының толық серiктестiк мүлкiндегi үлесiнен ақы өндiрiп алу оның серiктестiкке қатысуын тоқтатады және осы Кодекстiң 70 және 71-баптарында көзделген салдарға әкелiп соқтырады.

Ескерту. 69-бапқа өзгеріс енгізілді - ҚР 1997.07.11. N 154 Заңымен.

70-бап. Қатысушылардың толық серiктестiктiң борыштары бойынша жауапкершiлiгi

1. Егер толық серiктестiк таратылған жағдайда оның барлық борыштарын өтеу үшiн нақтылы мүлкi жетпейтiн болса, серiктестiк үшiн жетiспейтiн бөлiгi жөнiнен оған қатысушылар ортақ жауапкершiлiктi өздерiнiң заң құжаттарына сәйкес ақы өндiрiп алынатын барлық мүлкiмен өз мойнына алады.

Толық серiктестiктiң қатысушысы серiктестiктiң борышы бойынша егер заң құжаттарында өзгеше көзделмесе, оған өз кiргеннен кейiн немесе кiргенге дейiн пайда болғанына қарамастан жауап бередi.

2. Серiктестiк мүлкiндегi өз үлесiнен астам бөлiгiндегi толық серiктестiктiң борыштарын өтеген қатысушы өзiнiң алдында серiктестiк мүлкiндегi өз үлесiнiң мөлшерiне тең үлестiк жауапкершiлiктi мойнына алатын өзге де қатысушыларға тиiстi бөлiгiнде керi талап қоюға құқылы.

3. Толық серiктестiктен өз қалауымен шыққан немесе серiктестiктен соттың шешiмi бойынша шығарылған қатысушы, сондай-ақ қайтыс болған қатысушының серiктестiкке кiруден бас тартқан құқықты мирасқоры (мұрагерi) серiктестiктен өздерi шыққан кезге дейiн пайда болған серiктестiк мiндеттемелерi бойынша серiктестiктiң өздерi серiктестiктен шыққан жыл iшiндегi серiктестiк қызметi туралы есеп бекiтiлген күннен бастап екi жыл бойы жауап бередi.

4. Өз үлесiн бiр қатысушыға немесе үшiншi жаққа беру арқылы, серiктестiк мүлкiндегi өз үлесiнен несие берушi (несие берушiлер) ақы өндiрiп алу арқылы шыққан қатысушы, сондай-ақ қайтыс болған қатысушының серiктестiкке қабылдаудан қалған қатысушылар бас тартқан құқықты мирасқоры (мұрагерi) серiктестiк мiндеттемелерi бойынша жауап бермейдi.

5. Толық серiктестiк тоқтатылғаннан кейiн қатысушылар серiктестiк тоқтатылған күннен бастап екi жыл бойы ол тоқтатылған кезге дейiн пайда болған серiктестiк мiндеттемелерi бойынша жауапты болады.

6. Толық серiктестiктiң мiндеттемелерi бойынша өздерiнiң жауаптылығының осы бапта көзделген тәртiбiн өзгертетiн қатысушылардың келiсiмдерi маңызсыз болып табылады.

Ескерту. 70-бапқа өзгеріс енгізілді - ҚР 27.02.2017 № 49-VI Заңымен (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі).

71-бап. Толық серiктестiктi тарату

1. Толық серiктестiк осы Кодекстiң 49-бабында аталған негiздерден басқа серiктестiкте жалғыз қатысушы қалып, ол алты ай iшiнде серiктестiктi қайта құрмаса немесе жаңа қатысушылар қабылдамаған жағдайда да таратылады.

2. Толық серiктестiкке қатысушылардың қайсы бiреуi шығып кеткен немесе қайтыс болған жағдайда, олардың бiрi хабар-ошарсыз кеттi, әрекет қабiлеттiгi жоқ немесе әрекет қабiлеттiгi шектеулi, не банкрот деп танылған немесе несие берушi бiр қатысушы жарғылық капиталдағы оның үлесiне сәйкес келетiн мүлкiнен ақы өндiрiп алған реттерде, егер ол серiктестiктiң құрылтай құжаттарында көзделсе немесе қалған қатысушылар келiсетiн болса, серiктестiк өз қызметiн жалғастыра бередi.

3. Егер қатысушылардың бiрi осы баптың 2-тармағында аталған негiздер бойынша серiктестiктен шығып кетсе, серiктестiктiң жарғылық капиталындағы өзге де қатысушылардың үлестерi, егер құрылтай құжаттарында өзгеше көзделмесе, олардың салымдарына қарай көбейедi.

Ескерту. 71-бапқа өзгеріс енгізілді - ҚР 1997.07.11. N 154 Заңымен.

3. Сенiм (коммандиттiк) серiктестiгi

72-бап. Сенiм серiктестiгi туралы негізгі ережелер

1. Серiктестiктiң мiндеттемелерi бойынша өзiнiң бүкiл мүлкiмен (толық серiктерiмен) қосымша жауап беретiн бiр немесе одан да көп қатысушылармен қатар, серiктестiктiң (салымшылардың) мүлкiне өздерi салған салымдардың жиынтығымен шектелетiн бiр немесе одан көп қатысушыларды да енгiзетiн және серiктестiктiң кәсiпкерлiк қызметтi жүзеге асыруға қатыспайтын серiктестiк сенiм серiктестiгi деп танылады.

2. Сенiм серiктестiгiне қатысатын толық серiктердiң құқықтық ережесi және олардың серiктестiк мiндеттемелерi бойынша жауапкершiлiгi толық серiктестiктiң қатысушылары туралы ережемен белгiленедi.

3. Азамат тек бiр ғана сенiм серiктестiгiнiң толық серiктесi бола алады.

Сенiм серiктестiгiндегi толық серiктес толық серiктестiктiң қатысушысы бола алмайды.

4. Сенiм серiктестiгiне осы Кодекстiң сенiм серiктестiктерi туралы ережелерiне қайшы келмейтiндiктен, осы Кодекстiң толық серiктестiк туралы ережелерi қолданылады.

Ескерту. 72-бапқа өзгеріс енгізілді - ҚР 1998.03.02. N 211 Заңымен.

73-бап. Сенiм серiктестiгiнiң салымшысы

1. Сенiм серiктестiгiнiң салымшысы алғашқы салымын және қосымша жарналарын (салымдарын) құрылтай құжаттарында көзделген мөлшерде, әдiс пен тәртiп бойынша салуға мiндеттi.

2. Командиттік серiктестiк салымшысының:

1) серiктестiктің таза табысының жарғылық капиталдағы өзіне тиесілі үлесiнің бөлігін құрылтай құжаттарында көзделген тәртiппен алуға;

2) серiктестiктiң қаржылық есебімен танысуға, сондай-ақ оның дұрыс жасалуын тексеру мүмкiндiгiн қамтамасыз етудi талап етуге;

3) жарғылық капиталдағы өз үлесiн немесе оның бiр бөлiгiн Қазақстан Республикасының заңнамалық актілерінде және серiктестiктiң құрылтай құжаттарында көзделген тәртiппен басқа салымшыға немесе үшiншi тұлғаға беруге құқығы бар. Салымшының өзінің бүкіл үлесiн өзге тұлғаға беруi оның серiктестiкке қатысуын тоқтатады;

4) Қазақстан Республикасының заңнамалық актілерінде және құрылтай құжаттарында көзделген тәртiппен серiктестiктен шығуға құқығы бар.

Командиттік серiктестiктің құрылтай құжаттарында салымшының өзге де құқықтары көзделуі мүмкін.

Командиттік серiктестiктің салымшылары үшін осы Кодексте және Қазақстан Республикасының басқа да заңнамалық актілерінде көзделген құқықтардан бас тартуы немесе оларды шектеуі, соның ішінде салымшылар мен толық серіктестіктердің келісімі бойынша шектеуі маңызсыз болады.

3. Егер салымшы сенiм серiктестiгiнiң мүдделерiн көздеп тиiстi өкiлеттiксiз мәмiле жасаса, оның әрекеттерiн серiктестiк мақұлдаған жағдайда мәмiле бойынша ол несие берушiлердiң алдында толық көлемiнде жауап бередi. Егер ол мақұлданбаса, салымшы үшiншi жақтың алдында заңдар бойынша өзiнiң ақы өндiрiп алынатын бүкiл мүлкiмен жеке жауап бередi.

Ескерту. 73-бапқа өзгерістер енгізілді - ҚР 1997.07.11. № 154, 1998.03.02. № 211; 27.02.2017 № 49-VI (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі) Заңдарымен.

74-бап. Сенiм серiктестiгiнiң жарғылық капиталы

1. Сенiм серiктестiгiнiң жарғылық капиталы оның қатысушылары салатын салымнан құралады. Шаруашылық үрдiсiнде жарғылық қор өзгертiлуi мүмкiн. Салымшылардың салымдарын есептемегенде, жарғылық капитал толық серiктестердiң сенiм серiктестiгi мүлкiндегi үлесiн белгiлейдi.

2. Жарғылық капиталдың мөлшерiн сенiм серiктестiгiнiң толық серiктестерi белгiлейдi және ол заң құжаттарында белгiленген ең төменгi мөлшерден кем болмауы керек.

Коммандиттік серiктестiк нысанында құрылған микроқаржы ұйымдарының жарғылық капиталының ең төменгі мөлшерi Қазақстан Республикасының микроқаржы ұйымдары туралы заңнамасында айқындалады.

3. Сенiм серiктестiгiнiң жарғылық капиталын азайтуға оның барлық несие берушiлерiне хабарланғаннан кейiн жол берiледi. Несие берушiлер бұл ретте тиiстi мiндеттемелердiң мерзiмiнен бұрын тоқтатылуын немесе орындалуын және өздерi

шеккен залалдың орны толтырылуын талап етуге құқылы. Осы бапта белгiленген тәртiптi бұзып жарғылық капиталды азайту мүдделi адамдардың арызы бойынша сот шешiмiмен сенiм серiктестiгiн таратуға негiз болады.

Ескерту. 74-бапқа өзгеріс енгізілді - ҚР 1997.07.11 № 154, 1998.03.02 № 211, 2012.11.26 № 57-V (алғашқы ресми жарияланғанынан кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі) Заңдарымен.

75-бап. Сенiм серiктестiгiнiң iсiн басқару

Сенiм серiктестiгiнiң iсiн басқаруды толық серiктестер жүзеге асырады. Сенiм серiктестiгiнiң iсiн оның толық серiктестерiнiң басқару және жүргiзу тәртiбiн олар толық серiктестiк туралы ережелер бойынша белгiлейдi. Салымшылардың сенiм серiктестiгi iсiн басқаруға қатысуға, сондай-ақ сенiмхат бойынша болмаса, оның атынан әрекет жасауға құқығы жоқ. Сенiм серiктестiгi салымшыларының серiктестiк iсiн басқару жөнiнде толық серiктестердiң әрекеттерiне дау жасауға құқығы жоқ.

76-бап. Сенiм серiктестiгiнiң тоқтатылуы

1. Сенiм серiктестiгi оған қатысушы барлық салымшылар шығып кеткен жағдайда тоқтатылады. Толық серiктестер сенiм серiктестiгiн таратудың орнына оны толық серiктестiк етiп қайта құруға құқылы. Сенiм серiктестiгi толық серiктестiктi тарату үшiн көзделген негiздер бойынша да таратылады.

2. Салымшылар сенiм серiктестiгi таратылған кезде оның несие берушiлерiнiң талаптары қанағаттандырылғаннан кейiнгi қалған серiктестiк мүлкiнен салымдарды алуға толық серiктестер алдында артықшылық құқығы болады. Сенiм серiктестiгiнiң бұдан кейiнгi қалған мүлкi толық серiктестер мен салымшылар арасында, егер құрылтай құжаттарында өзгеше тәртiп белгiленбесе олардың серiктестiк мүлкiне қосқан үлесiне қарай бөлiнедi.

4. Жауапкершiлiгi шектеулi серiктестiк

77-бап. Жауапкершiлiгi шектеулi серiктестiк туралы негiзгi ережелер

1. Бiр немесе бiрнеше адам құрған, жарғылық капиталы құрылтай құжаттарымен белгiленген мөлшерде үлеске бөлiнген серiктестiк жауапкершiлiгi шектеулi серiктестiк

деп танылады; жауапкершiлiгi шектеулi серiктестiкке қатысушылар оның мiндеттемелерi бойынша жауап бермейдi және серiктестiктiң қызметiне байланысты залалдарға өздерiнiң қосқан салымдарының құны шегiнде тәуекел етедi. Осы ережеден өзгеше жағдайлар осы Кодексте және заң актiлерiнде көзделуi мүмкiн.

Жауапкершiлiгi шектеулi серiктестiктiң салымдарды толық қоспаған қатысушылары оның мiндеттемелерi бойынша әрбiр қатысушының салым салмаған бөлiгiнiң құны шегiнде ортақ жауапты болады.

2. Жауапкершiлiгi шектеулi серiктестiкке қатысушылардың саны шектелмейдi.

Жауапкершiлiгi шектеулi серiктестiктiң жалғыз қатысушы ретiнде бiр адамнан тұратын басқа шаруашылық серiктестiгi бола алмайды.

3. Өзiнiң кез-келген қатысушыларының талабы бойынша жауапкершiлiгi шектеулi серiктестiк қызметiне аудиторлық тексеру жүргiзiлуге тиiс.

Заңдарда немесе құрылтай құжаттарында көзделгеннен басқа реттерде жауапкершiлiгi шектеулi серiктестiктен көпшiлiк алдында есеп беру талап етiлмейдi.

4. Жауапкершiлiгi шектеулi серiктестiк оған қатысушылардың қабылдаған шешiмi бойынша өз еркiмен қайта құрылуы немесе таратылуы мүмкiн. Жауапкершiлiгi шектеулi серiктестiктi қайта құру мен таратудың өзге негiздерi осы Кодекспен және заң құжаттарымен белгiленедi.

Жауапкершiлiгi шектеулi серiктестiк өзге де шаруашылық серiктестiк акционерлік қоғам немесе өндiрiстiк кооператив болып қайта құрылуға құқылы.

6. Жауапкершiлiгi шектеулi серiктестiктiң құқықтық ережесi, оған қатысушылардың құқықтары мен мiндеттерi осы Кодекспен және заң құжаттарымен белгiленедi.

Ескерту. 77-бапқа өзгеріс енгізілді - ҚР 1996.07.15. № 30-I, 1997.07.11. № 154, 1998.03.02. № 211, 1998.04.22. № 221, 1999.07.16. № 436-I, 2003.05.16. № 416 Заңдарымен.

78-бап. Жауапкершiлiгi шектеулi серiктестiктiң жарғылық капиталы

Жарғылық капиталдың мөлшерiн жауапкершілігі шектеулі серіктестіктің құрылтайшылары (қатысушылары) айқындайды және ол Қазақстан Республикасының заңнамалық актілерінде белгiленген ең төменгi мөлшерден кем болмауы керек.

Жауапкершілігі шектеулі серiктестiк нысанында құрылған микроқаржы ұйымдарының жарғылық капиталының ең төменгі мөлшерi Қазақстан Республикасының микроқаржы ұйымдары туралы заңнамасында айқындалады.

Ескерту. 78-бап жаңа редакцияда - ҚР 2012.11.26 № 57-V (алғашқы ресми жарияланғанынан кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі) Заңымен.

79-бап. Жауапкершiлiгi шектеулi серiктестiктегi басқару

1. Серiктестiк органдарының құзыретi, сондай-ақ олардың серiктестiк атынан шешiмдер қабылдау немесе әрекет ету тәртiбi осы Кодекске, заң актiлерiне және серiктестiк жарғысына сәйкес белгiленедi.

2. Жауапкершiлiгi шектеулi серiктестiк қатысушыларының жалпы жиналысының айрықша құзыретiне мыналар жатады:

1) серiктестiктiң жарғысын өзгерту, соның iшiнде оның жарғылық капиталы мөлшерiн өзгерту;

2) атқарушы органның мүшелерiн (мүшесiн) сайлау (тағайындау) және олардың ( оның) өкiлеттiктерiн мерзiмiнен бұрын тоқтату, сондай-ақ серiктестiктi немесе оның мүлкiн сенiмгерлiк басқаруға беру туралы шешiм қабылдау және осындай беру шарттарын айқындау;

3) серiктестiктiң қаржылық есебiн бекiту және оның таза табысын бөлу;

4) серiктестiктi қайта құру немесе тарату туралы шешiм шығару;

5) серiктестiктiң байқау кеңесiн және (немесе) тексеру комиссиясын (тексерушiсiн) сайлау және өкiлеттiгiн мерзiмiнен бұрын тоқтату, сондай-ақ серiктестiк тексеру комиссиясының (тексерушiсiнiң) есептерi мен қорытындыларын бекiту;

6) iшкi ережелердi, оларды қабылдау рәсiмдерiн және серiктестiктiң iшкi қызметiн реттейтiн басқа да құжаттарды Қазақстан Республикасының заңнамалық актілерінде көзделген жағдайларды қоспағанда бекiту;

7) серiктестiктiң өзге де шаруашылық серiктестiктерге, сондай-ақ коммерциялық емес бiрлестiктерге қатысуы туралы шешiм шығару;

8) тарату комиссиясын тағайындау және тарату баланстарын бекiту;

9) осы Кодекстiң 82-бабына сәйкес жауапкершiлiгi шектеулi серiктестiк қатысушысынан үлестi мәжбүрлеп сатып алу туралы шешiм шығару.

3. Егер Қазақстан Республикасының заңдарында өзгеше белгіленбесе, серіктестік қатысушыларының жалпы жиналысының айрықша құзыретiне жатқызылған мәселелердi ол серiктестiктiң атқарушы органының шешуiне бере алмайды.

Ескерту. 79-бапқа өзгерістер енгізілді - ҚР 1997.07.11. N 154, 1998.03.02. N 211, 1998.04.22. N 221, 2007.01.12. N 225, 2007.02.19. N 230 (қолданысқа енгізілу тәртібін 2- баптан қараңыз); 28.10.2019 № 268-VI (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі) Заңдарымен.

80-бап. Жауапкершiлiгi шектеулi серiктестiктiң жарғылық капиталдағы үлесiнiң басқа адамға ауысуы

1. Жауапкершiлiгi шектеулi серiктестiктiң қатысушысы, осы Кодексте көзделген жағдайларды қоспағанда, серiктестiктiң жарғылық капиталындағы өз үлесiн немесе оның бiр бөлiгiн өз қалауынша осы серiктестiктiң бiр немесе бiрнеше қатысушысына сатуға немесе басқа түрде беруге құқылы.

2. Егер серiктестiктiң құрылтай құжаттарында не заңнамалық актілерде өзгеше көзделмесе, жауапкершiлiгi шектеулi серiктестiкке қатысушының өз үлесiн (оның бiр бөлiгiн) үшiншi адамдарға беруiне болады.

Жауапкершiлiгi шектеулi серiктестiкке қатысушылар, осы Кодексте және " Жауапкершілігі шектеулі және қосымша жауапкершілігі бар серіктестіктер туралы" Қазақстан Республикасының Заңында көзделген жағдайларды қоспағанда, үшiншi тұлғалар алдында үлестi немесе оның бiр бөлiгiн сатып алуға басым құқықты пайдаланады. Егер құрылтай құжаттарында немесе серiктестiкке қатысушылардың келiсiмiнде өзгеше көзделмесе, үлестi (оның бiр бөлiгiн) сатып алуға басым құқықты қатысушылар серiктестiктiң жарғылық капиталындағы өз үлестерiнiң мөлшерiне барабар жүзеге асырады.

Үлесті (оның бiр бөлiгiн) сатып алуға басым құқықты бұза отырып сатқан кезде жауапкершiлiгi шектеулi серiктестiктiң кез келген қатысушысы сатылған күннен бастап үш ай iшiнде өзiне сатып алушының құқықтары мен мiндеттерiн аударуды сот тәртiбiмен талап етуге құқылы.

3. Егер жауапкершiлiгi шектеулi серiктестiктiң құрылтай құжаттарына сәйкес қатысушының үлесiн (оның бiр бөлiгiн) үшiншi жақтарға беру мүмкiн болмаса, ал серiктестiктiң басқа қатысушылары оны сатып алудан бас тартса, серiктестiк қатысушыға оның нақты құнын төлеуге не оған сондай құнға сәйкес заттай мүлiк беруге мiндеттi.

4. Жауапкершiлiгi шектеулi серiктестiк қатысушысының үлесi оны толық төлеп болғанға дейiн оның төленген бөлiгi мөлшерiнде ғана бөлiп берiлуi мүмкiн.

5. Қатысушының үлесiн (оның бiр бөлiгiн) жауапкершiлiгi шектеулi серiктестiктiң өзi сатып алған ретте ол оны басқа қатысушыларға немесе үшiншi жаққа заң құжаттары мен серiктестiктiң құрылтай құжаттарында көзделген мерзiм мен тәртiп бойынша сатуға не өзiнiң жарғылық капиталын азайтуға мiндеттi. Осы кезең iшiнде түскен таза табысты бөлу, сондай-ақ жоғары органда дауыс беру жауапкершiлiгi шектеулi серiктестiктiң сатып алған үлесi есептелмей жүргiзiледi.

6. Егер серiктестiктiң құрылтай құжаттарында мұндай ауысуға тек серiктестiктiң қалған қатысушыларының келiсiмiмен ғана рұқсат етiлетiндiгi көзделмесе, жауапкершiлiгi шектеулi серiктестiктiң жарғылық капиталындағы үлес серiктестiктiң қатысушысы болған азаматтардың мұрагерлерiне және заңды тұлғалардың құқықты мирасқорларына ауысады. Үлестiң ауысуына келiсiм беруден бас тарту серiктестiктi қатысушының мұрагерлерiне (мирасқорларына) заң құжаттары мен серiктестiктiң құрылтай құжаттарында көзделген тәртiп пен жағдайлар бойынша үлестiң нақты құнын төлеуге немесе оларға құны сондай заттай мүлiк беру мiндетiне әкелiп соқтырады.

Заң актiлерiнде үлестiң заңды тұлғалардың құқықтық мұрагерлерiне ауысу ерекшелiктерi көзделуi мүмкiн.

Ескерту. 80-бапқа өзгерістер енгізілді - ҚР 1997.07.11. № 154, 1998.03.02. № 211, 2007.08.07. № 321 (ресми жарияланған күнінен бастап қолданысқа енгізіледі); 21.04.2016 № 504-V (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі) Заңдарымен.

81-бап. Жауапкершiлiгi шектеулi серiктестiк қатысушыларының қосымша жарналары

Егер жауапкершiлiгi шектеулi серiктестiктiң жарғысында өзгеше көзделмесе, қатысушылардың жалпы жиналысы серiктестiк мүлкiне қатысушылардың қосымша жарналар енгiзуi туралы шешiм қабылдай алады. Шешiм серiктестiктiң барлық қатысушыларының төрттен үш көпшiлiк дауысымен қабылданады.

Ескерту. 81-бап жаңа редакцияда - ҚР 1998.04.22. № 221 Заңымен.

82-бап. Жауапкершiлiгi шектеулi серiктестiктiң қатысушысынан үлестi мәжбүрлеп сатып алу

Жауапкершiлiгi шектеулi серiктестіктiң қатысушысы заң актiлерiнде немесе құрылтай құжаттарында белгiленген серiктестiк алдындағы өз мiндеттерiн бұзған жағдайда серiктестiк жалпы жиналыстың шешiмiне сәйкес сот бойынша осындай қатысушының үлесiн Жауапкершілігі шектеулі және қосымша жауапкершілігі бар серіктестіктер туралы" Қазақстан Республикасының Заңында белгіленген тәртіппен мәжбүрлеп сатып алуды талап етуге құқылы.

Ескерту. 82-бап жаңа редакцияда - ҚР 1998.03.02. № 211 Заңымен; өзгеріс енгізілді - ҚР 21.01.2019 № 217-VI (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі) Заңымен.

83-бап. Қатысушының жауапкершiлiгi шектеулi серiктестiктегi үлесiнен ақы өндiрiп алу

Жауапкершiлiгi шектеулi серiктестiкке қатысушының өз борыштарын өтеу үшiн мүлкi жеткiлiксiз болған жағдайда несие берушiлер борышқор-қатысушының үлесiн белгiленген тәртiп бойынша бөлiп берудi талап етуi мүмкiн.

Ескерту. 83-бапқа өзгеріс енгізілді - ҚР 1998.03.02. № 211 Заңымен.

5. Қосымша жауапкершiлiгi бар серiктестiк

84-бап. Қосымша жауапкершiлiгi бар серiктестiк туралы негiзгi ережелер

1. Қатысушылары серiктестiк мiндеттемелерi бойынша өздерiнiң жарғылық капиталға салымдарымен жауап беретiн, ал бұл сомалар жеткiлiксiз болған жағдайда өздерiне тиесiлi мүлiкпен оған өздерi еселенген мөлшерде енгiзген салымдар арқылы жауап беретiн серiктестiк қосымша жауапкершiлiгi бар серiктестiк деп танылады.

2. Қатысушылар жауапкершiлiгiнiң шектi мөлшерi жарғыда көзделедi.

Қатысушылардың бiрi банкрот болған жағдайда оның серiктестiк мiндеттемелерi жөнiндегi жауапкершiлiгi, егер құрылтай құжаттарында жауапкершiлiктi бөлудiң өзгеше тәртiбi көзделмесе, қалған қатысушылар арасында олардың салымдарына қарай бөлiнедi.

3. Қосымша жауапкершiлiгi бар серiктестiкке, осы бапта өзгеше көзделмегендiктен, осы Кодекстiң жауапкершiлiгi шектеулi серiктестiк туралы ережелерi қолданылады.

Ескерту. 84-бапқа өзгеріс енгізілді - ҚР 1997.07.11. N 154, 1998.04.22. N 221 Заңдарымен.

III. Акционерлiк қоғам

Ескерту. 6-бөлiмше "Акционерлiк қоғам" деген III бөлiк болып есептелсiн - ҚР 1 9 9 8 . 0 7 . 1 0 № 2 8 2 З а ң ы м е н .

85-бап. Акционерлiк қоғам ұғымы

1. Өзiнiң қызметiн жүзеге асыру үшiн қаражат тарту мақсатында акциялар шығаратын заңды тұлға акционерлiк қоғам болып танылады. Акционерлiк қоғамның акционерлерi осы заң актiлерiнде көзделгеннен басқа жағдайларда оның мiндеттемелерi бойынша жауап бермейдi және өзiне тиесiлi акциялар құнының шегiнде қоғамның қызметiне байланысты шығындар тәуекелiн көтередi.

2. Акционерлiк қоғамның өз қатысушыларының мүлкiнен оқшауланған мүлкi болады, өз мiндеттемелерi бойынша өз мүлкi шегiнде жауапты болады және өз қатысушыларының мiндеттемелерi бойынша жауап бермейдi.

3. Қоғамның барлық акцияларын бiр акционер сатып алған жағдайда акционерлiк қоғам бiр адамнан құрылуы немесе бiр адамнан тұруы мүмкiн, егер заң актiлерiнде өзгеше көзделмесе.

4. Акционерлiк қоғамның құқықтық ережелерi, акционерлердiң құқықтары мен мiндеттерi осы Кодекске, заң құжаттарына сәйкес белгiленедi. Мемлекеттiк кәсiпорындарды жекешелендiру жолымен құрылған немесе акцияларының бақылау пакеті мемлекетке тиесілі акционерлік қоғамдардың құқықтық жағдайының ерекшелiктерi Қазақстан Республикасының заң актілерімен айқындалады.

5. Заңдарда көзделген жағдайларда, акционерлiк қоғамның ұйымдық-құқықтық нысанында коммерциялық емес ұйымдар құрылуы мүмкiн.

Ескерту. 85-бапқа өзгеріс енгізілді - ҚР 1997.06.19 № 134-I, 1997.07.11 № 154, 1998.03.02 № 211, 1998.07.10 № 282; 2003.10.13 № 486, 2011.12.28 № 524-IV (алғашқы ресми жарияланғанынан кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі) Заңдарымен.

86-бап. Ашық және жабық акционерлiк қоғамдар

Ескерту. 86-бап алып тасталды - ҚР 2003.05.16 № 416 Заңымен.

87-бап. Акционерлiк қоғамның құрылтай құжаттары

1. Құрылтай шарты (жалғыз құрылтайшының шешiмi) мен жарғы акционерлiк қоғамның құрылтай құжаттары болып табылады.

Акционерлiк қоғамның құрылтай құжаттарында осы Кодекспен және Қазақстан Республикасының өзге де заң актiлерiмен айқындалған мәлiметтер болуға тиiс.

Акционерлiк қоғамның құрылтай құжаттары нотариаттық куәландырылуға жатады.

2. Құрылтай шартының күшi (жалғыз құрылтайшының шешiмi) жарияланған акциялар шығарылымы мемлекеттiк тiркеуден өткiзiлген күннен бастап тоқтатылады.

3. Акционерлiк қоғамның жарғысын бекiту тәртiбi Қазақстан Республикасының заң актiлерiмен белгiленедi.

Ескерту. 87-бап жаңа редакцияда - ҚР 2003.05.16. № 416 Заңымен.

88-бап. Акционерлiк қоғамның жарғылық капиталы

Акционерлiк қоғамның жарғылық капиталының ең төменгi мөлшерi және оны қалыптастыру тәртiбi, сондай-ақ оны ұлғайту тәртiбi Қазақстан Республикасының заң актiлерiмен айқындалады.

Ескерту. 88-бап жаңа редакцияда - ҚР 2003.05.16. № 416 Заңымен; өзгеріс енгізілді - ҚР 2005.07.08 № 72 (қолданысқа енгізілу тәртібін 2-баптан қараңыз) Заңымен.

89-бап. Жарияланған, шығарылған (төленген) жарғылық капиталды арттыру

Ескерту. 89-бап алып тасталды - ҚР 2003.05.16 № 416 Заңымен.

90-бап. Жарияланған, шығарылған (төленген) жарғылық капиталды азайту

Ескерту. 90-бап алып тасталды - ҚР 2003.05.16 № 416 Заңымен.

91-бап. Бағалы қағаздарды шығару және орналастыру

1. Акционерлiк қоғам шығаратын бағалы қағаздардың түрлерi заң актiлерiнде белгiленедi.

2. Жарияланған акциялар шығарылымын мемлекеттiк тiркеу және оларды орналастыру Қазақстан Республикасының заң актiлерiне сәйкес айқындалады.

3. Акционерлік қоғам, Қазақстан Республикасының заңнамалық актілерінде көзделген жағдайларды қоспағанда, қамтамасыз етілген облигациялар және қамтамасыз етілмеген облигациялар шығаруға құқылы. Акционерлiк қоғам купондық және дисконттық облигациялар шығаруға құқылы. Облигациялар шығарудың шарттары мен тәртiбi бағалы қағаздар рыногы туралы заңдармен белгiленедi.

4. Бағалы қағаздар бойынша табысты төлеудiң нысаны, тәсiлi және тәртiбi акционерлiк қоғамның жарғысымен немесе бағалы қағаздар шығарылымы проспектiсiмен заң актiлерiнде көзделген ерекшелiктер ескерiле отырып белгiленедi.

5. Акционерлiк қоғам қоғамның мынадай акциялары бойынша:

1) өз капиталының терiс мөлшерi кезiнде немесе, егер қоғамның өз капиталының мөлшерi дивидендтердi оның акциялары бойынша төлеу нәтижесiнде терiс болса;

2) егер ол Қазақстан Республикасының оңалту және банкроттық туралы заңнамасына сәйкес төлем қабiлетсiздiгi немесе дәрменсiздiк белгiлерiне сай келсе не

көрсетілген белгiлер қоғамда дивидендтердi оның акциялары бойынша төлеу нәтижесiнде пайда болса, дивидендтер төлеуге құқылы емес.

Қазақстан Республикасының заң актiлерiмен акционерлiк қоғамдарға акциялар бойынша дивидендтер төлеуге тыйым салатын өзге де негiздер көзделуi мүмкiн.

6. Акционерлiк қоғам заңдарда белгiленген тәртiппен туынды бағалы қағаздар, опциондар мен айырбасталатын бағалы қағаздар шығаруға құқылы.

Ескерту. 91-бап жаңа редакцияда - ҚР 1998.07.10. N 282 Заңымен; өзгерістер енгізілді - ҚР 2003.05.16. N 416, 2006.02.20. N 127(қолданысқа енгізілу тәртібін 2- баптан қараңыз), 2007.02.19. N 230(қолданысқа енгізілу тәртібін 2-баптан қараңыз), 2010.07.15 № 338-IV (қолданысқа енгізілу тәртібін 2-б. қараңыз); 07.03.2014 N 177-V ( алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі) Заңдарымен.

92-бап. Акционерлiк қоғамды басқару

1. Акционерлiк қоғамның жоғары органы оның акционерлерiнiң жалпы жиналысы болып табылады.

2. Акционерлердiң жалпы жиналысының айрықша құзыретi заң актiлерiмен белгiленедi.

3. Акционерлердiң жалпы жиналысының айрықша құзыретiне жатқызылған мәселелердi шешудi акционерлiк қоғамның өзге органдарына беруге болмайды.

4. Акционерлiк қоғамда директорлар кеңесi құрылады, осы Кодексте, заң актiлерiнде және акционерлiк қоғамның жарғысында акционерлердiң жалпы жиналысының айрықша құзыретiне жатқызылған мәселелердi шешудi қоспағанда, ол қоғамның қызметiне жалпы басшылықты жүзеге асырады. Осы Кодексте, заң актiлерiнде және акционерлiк қоғамның жарғысында директорлар кеңесiнiң айрықша құзыретiне жатқызылған мәселелердi акционерлiк қоғамның атқарушы органының шешуiне беруге болмайды.

5. Акционерлiк қоғамның атқарушы органы алқалық (басқарма) немесе жеке дара ( директор, бас директор, президент) болуы мүмкiн. Ол акционерлiк қоғам қызметiне күнделiктi басшылықты жүзеге асырады және директорлар кеңесi мен акционерлердiң жалпы жиналысына есеп бередi.

Қоғам басқа да органдарының заңдармен немесе құрылтай құжаттарымен белгiленген ерекше құзыретiне кiрмейтiн барлық мәселелердi шешу акционерлiк қоғамның атқарушы органының құзыретiне жатады.

6. Акционерлердiң жалпы жиналысының акционерлiк қоғамның жылдық қаржы есебiн тексеру комиссиясының (тексерушiнiң) қорытындысынсыз бекiтуге құқығы жоқ.

Акционерлiк қоғамда заң актiлерiне сәйкес өзге де органдар құрылуы мүмкiн.

6-1. Акционерлік қоғам банкрот деп танылған немесе оңалту рәсімі қолданылған және заңда белгіленген тәртіппен уақытша не банкроттықты немесе оңалтуды басқарушы тағайындалған жағдайларда, оны басқару бойынша барлық өкілеттіктер тиісінше уақытша не банкроттықты немесе оңалтуды басқарушыға өтеді.

7. Акционерлiк қоғам органдарының құзыретi, сондай-ақ олардың шешiм қабылдау және қоғам атынан әрекет жасау тәртiбi осы Кодекске, заңдарға және құрылтай құжаттарына сәйкес белгiленедi.

8. Алып тасталды - ҚР 2003.05.16 № 416 Заңымен. Ескерту. 92-бапқа өзгерістер енгізілді - ҚР 1997.07.11. № 154, 1998.03.02. № 211,

1998.07.10. № 282, 2003.05.16 № 416, 2011.12.28 № 524-IV (алғашқы ресми жарияланғанынан кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі); 07.03.2014 № 177-V (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі) Заңдарымен.

93-бап. Акционерлiк қоғамды қайта құру және тарату

1. Акционерлiк қоғам акционерлер жиналысының шешiмi бойынша қайта құрылуы немесе таратылуы мүмкiн. Акционерлiк қоғамды қайта құрудың және таратудың өзге негiздерi мен тәртiбi осы Кодекспен және өзге де заң құжаттарымен белгiленедi.

2. Акционерлік қоғам шаруашылық серiктестiгi, өндiрiстiк кооператив немесе " Назарбаев Университеті", "Назарбаев Зияткерлік мектептері" және "Назарбаев Қоры" мәртебесі туралы" Қазақстан Республикасының Заңына сәйкес дербес білім беру ұйымы, сондай-ақ "Инновациялық технологиялар паркі" инновациялық кластері туралы" Қазақстан Республикасының Заңына сәйкес дербес кластерлік қор болып қайта құрылуға құқылы.

Ескерту. 93-баптың 2-тармағы жаңа редакцияда - ҚР 1996.07.15 N 30 Заңымен, өзгерту енгізілді - 2003.05.16 N 416, 2011.01.19 N 395-IV (алғашқы ресми жарияланғанынан кейiн күнтiзбелiк он күн өткен соң қолданысқа енгiзiледi); 10.06.2014 № 208-V (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі) Заңдарымен.

IV. Еншiлес және тәуелдi акционерлiк қоғам

94-бап. Еншiлес ұйым

1. Шешімдерін жарғылық капиталға қатысудың басым үлесі болуы не олардың арасында жасалған шарт негізінде не өзгеше түрде басқа заңды тұлға (бұдан әрі – негізгі ұйым) айқындайтын заңды тұлға еншілес ұйым болып табылады.

2. Еншiлес ұйым өзiнiң негiзгi ұйымының борыштары бойынша жауап бермейдi.

Еншiлес ұйыммен жасасқан шарт бойынша (не өзгедей түрде) оған мiндеттi нұсқаулар беруге құқылы негiзгi ұйым онымен осындай нұсқауларды орындау үшiн жасалған мәмiлелер бойынша еншiлес ұйыммен бiрге субсидиарлық жауапты болады.

Негiзгi ұйымның кiнәсiнен еншiлес ұйым банкрот болған жағдайда негiзгi ұйым оның борыштары бойынша субсидиарлық жауапты болады.

Негізгі ұйымның акцияларын осындай ұйымның дауыс беретін акцияларының он пайызынан аспайтын мөлшерде иелену құқығы бар қаржы ұйымдарын қоспағанда, еншілес ұйым негізгі ұйымның акцияларын сатып ала алмайды.

3. Егер заң актiлерiнде өзгеше белгiленбесе, еншiлес ұйымның қатысушылары негiзгi ұйымнан оның кiнәсiнен еншiлес ұйымға келтiрiлген зиянды өтеудi талап етуге құқылы.

4. Еншiлес ұйымдар ережелерiнiң осы бапта көзделмеген ерекшелiктерi заң актiлерiмен айқындалады.

Ескерту. 94-бап жаңа редакцияда - ҚР 1998.07.10. № 282 Заңымен, өзгерістер енгізілді - ҚР 2003.05.16. № 416; 22.04.2015 № 308-V (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі); 27.02.2017 № 49-VI (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі) Заңдарымен.

95-бап. Тәуелдi акционерлiк қоғам

1. Егер акционерлiк қоғамның дауыс берушi акцияларының жиырма проценттен астамы, басқа (қатысушы, басымырақ) заңды тұлғанiкi болса, ол тәуелдi қоғам деп танылады.

2. Алып тасталды - ҚР 2011.12.28 № 524-IV (алғашқы ресми жарияланғанынан кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі) Заңымен.

3. Алып тасталды - ҚР 2011.12.28 № 524-IV (алғашқы ресми жарияланғанынан кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі) Заңымен.

4. Бiр-бiрiнiң жарғылық капиталына тәуелдi және өзара қатысатын акционерлiк қоғамдардың осы бапта көзделмеген жағдайының ерекшелiктерi заң актiлерiмен айқындалады.

5. Қатысушы (басымырақ) заңды тұлға заңдарда көзделген тәртіппен акционерлік қоғамның дауыс беретін акцияларының жиырма пайызынан астамын сатып алуы туралы ақпаратты жариялауға міндетті.

Ескерту. 95-бапқа өзгерістер енгізілді - ҚР 1997.07.11. № 154, 1998.07.10. № 282, 2003.05.16. № 416, 2011.12.28 № 524-IV (алғашқы ресми жарияланғанынан кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі); 27.02.2017 № 49-VI (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі) Заңдарымен.

V. Өндiрiстiк кооператив

96-бап. Өндiрiстiк кооператив туралы жалпы ережелер

1. Азаматтардың бiрлескен кәсiпкерлiк қызмет үшiн мүшелiк негiзде олардың өз еңбегiмен қатысуына және өндiрiстiк кооператив мүшелерiнiң мүлiктiк жарналарын бiрiктiруiне негiзделген ерiктi бiрлестiгi өндiрiстiк кооператив деп танылады.

2. Кооператив мүшелерi екеуден кем болмауға тиiс.

3. Өндiрiстiк кооперативтiң мүшелерi кооператив мiндеттемелерi бойынша Өндiрiстiк кооператив туралы заңда көзделген мөлшер мен тәртiп бойынша қосымша ( жәрдем беру) жауапты болады.

4. Өндiрiстiк кооперативтiң және оның мүшелерiнiң құқықтық жағдайы осы Кодекске, заң құжаттарына сәйкес белгiленедi.

5. "Ауыл шаруашылығы кооперативтері туралы" Қазақстан Республикасының Заңында көзделген жағдайларды қоспағанда, өндірістік кооператив нысанында құрылатын ауыл шаруашылығы кооперативінің құқықтық жағдайы, сондай-ақ оның мүшелерінің құқықтық жағдайы, құқықтары мен міндеттері осы кодекспен және Қазақстан Республикасының өзге де заңдарымен айқындалады.

Ескерту. 96-бапқа өзгерту енгізілді - ҚР 1998.03.02 № 211; 29.10.2015 № 373-V ( 01.01.2016 бастап қолданысқа енгізіледі) Заңдарымен.

97-бап. Өндiрiстiк кооперативтiң жарғысы

Өндiрiстiк кооперативтiң жарғысында осы Кодекстiң 41-бабының 5-тармағында көрсетiлген мәлiметтерден басқа кооператив мүшелерi жарнасының мөлшерi туралы;

кооператив мүшелерiнiң құрамы мен жарна қосу тәртiбi және олардың жарналарды енгiзу жөнiндегi мiндеттемелердi бұзғаны үшiн жауапкершiлiгi туралы; кооператив қызметiне оның мүшелерiнiң еңбекпен қатысу сипаты мен тәртiбi және олардың жеке еңбекпен қатысуы жөнiндегi мiндеттемелердi бұзғаны үшiн жауапкершiлiгi туралы; кооперативтiң таза табысын бөлу тәртiбi туралы; кооперативтi басқару органдарының құрамы мен құзыретi және олардың шешiмдер қабылдау, соның iшiнде шешiмi бiрауыздан немесе бiлiктi көпшiлiк дауыспен қабылданатын мәселелер жөнiндегi шешiмдер қабылдау тәртiбi туралы ережелер болуға тиiс.

Ескерту. 97-бапқа өзгерту енгізілді - Қазақстан Республикасының 1997.07.11. N 154, 1998.03.02. N 211 Заңдарымен.

98-бап. Өндiрiстiк кооперативтiң мүлкi

1. Өндiрiстiк кооперативтiң меншiгiндегi мүлiк, егер кооперативтiң жарғысында өзгеше көзделмесе, оның мүшелерiнiң пайларына олардың жарналарына барабар бөлiнедi.

2. Кооператив таза табысы оның мүшелерi арасында, егер кооператив жарғысында өзгеше тәртiп көзделмесе, олардың еңбекке қатысуына сәйкес бөлiнедi.

3. Өндiрiстiк кооператив таратылған немесе кооператив мүшесi одан шыққан жағдайда кооператив мүшесiнiң өз пайын бөлiп алуға құқығы бар.

Ескерту. 98-бапқа өзгерту енгізілді - Қазақстан Республикасының 1997.07.11. N 154, 1998.03.02. N 211 Заңдарымен.

99-бап. Өндiрiстiк кооперативтi басқару

1. Өндiрiстiк кооперативтiң жоғары органы оның мүшелерiнiң жалпы жиналысы болып табылады.

Өндiрiстiк кооперативте кооперативтiң атқарушы органының қызметiне бақылау жасауды жүзеге асыратын байқаушы кеңес құрылуы мүмкiн. Байқаушы кеңестiң мүшелерi өндiрiстiк кооператив атынан әрекет жасауға құқылы емес.

Кооперативтің басқармасы немесе төрағасы кооперативтiң атқарушы органы болып табылады. Атқарушы орган кооператив қызметiне ағымдағы басшылықты жүзеге асырады және байқаушы кеңес пен кооператив мүшелерiнiң жалпы жиналысына есеп бередi.

Тек кооператив мүшелерi ғана байқаушы кеңес пен өндiрiстiк кооператив басқармасының мүшелерi бола алады. Кооператив мүшесi бiр мезгiлде байқаушы кеңестiң мүшесi және басқарма мүшесi (кооператив төрағасы) бола алмайды.

2. Өндiрiстiк кооперативтi басқару органдарының құзыретi, сондай-ақ олардың шешiм қабылдау және кооператив атынан әрекет жасау тәртiбi заң құжаттары мен құрылтай құжаттарында белгiленедi.

3. Өндiрiстiк кооператив мүшелерiнiң жалпы жиналысының ерекше құзыретiне мыналар жатады:

1) кооператив жарғысын өзгерту;

2) атқарушы органды, тексерушi органдарды және қадағалау кеңесiн құру мен олардың мүшелерiн керi шақырып алу;

3) кооператив мүшелерiн қабылдау және шығару;

4) кооперативтiң қаржы есебiн бекiту және оның таза табысын бөлу;

5) кооперативтi қайта құру мен таратуды шешу.

Жалпы жиналыстың ерекше құзыретiне заң құжаттары мен құрылтай құжаттарында басқа мәселелердi шешудi де жатқызуы мүмкiн.

Жалпы жиналыстың немесе кооперативтiң қадағалау кеңесiнiң ерекше құзыретiне жатқызылған мәселелердi олар кооперативтiң атқарушы органының шешуiне бере алмайды.

3-1. Өндірістік кооператив банкрот деп танылған немесе оңалту рәсімі қолданылған және заңда белгіленген тәртіппен уақытша не банкроттықты немесе оңалтуды басқарушы тағайындалған жағдайларда, оларды басқару жөніндегі барлық өкілеттіктер тиісінше уақытша не банкроттықты немесе оңалтуды басқарушыға өтеді.

4. Жалпы жиналыс шешiмдер қабылдаған кезде кооператив мүшесiнiң бiр даусы болады.

Ескерту. 99-бапқа өзгерістер енгізілді - ҚР 1997.07.11. N 154; 07.03.2014 N 177-V ( алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі); 27.02.2017 № 49-VI (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі) Заңдарымен.

100-бап. Өндiрiстiк кооперативке мүшелiктiң тоқтатылуы

1. Өндiрiстiк кооперативтiң мүшесi кооперативтен өз қалауымен шығуға құқылы. Бұл ретте оған оның жарнасы төленуге немесе берiлуге, сондай-ақ жарғыда көзделген басқа төлемдер төлеу жүзеге асырылуға тиiс.

Кооперативтен шығатын мүшеге жарна мен басқа мүлiк есептi кезең аяқталып, кооперативтiң қаржы есебi бекiтiлгеннен кейiн берiледi.

2. Өндiрiстiк кооперативтiң мүшесi өзiне кооператив жарғысында жүктелген мiндеттердi орындамаған немесе тиiсiнше орындамаған ретте, сондай-ақ заң құжаттары мен құрылтай құжаттарында көзделген басқа да реттерде жалпы жиналыстың шешiмi бойынша кооперативтен шығарылуы мүмкiн.

Өндiрiстiк кооперативтiң мүшелiгiнен шығарылғаны үшiн сотқа шағым жасалуы мүмкiн.

Өндiрiстiк кооперативтiң мүшесi кооперативтен соған ұқсас кооперативке мүше болуына байланысты жалпы жиналыстың шешiмi бойынша шығарылуы мүмкiн.

Өндiрiстiк кооперативтiң одан шығарылған мүшесi өз жарнасын және осы баптың 1 -тармағына сәйкес кооператив жарғысында көзделген басқа да төлемдердi алуға құқылы.

3. Өндiрiстiк кооперативтiң мүшесi өз жарнасын немесе оның бiр бөлiгiн, егер осы Кодексте, өзге де заң құжаттары мен құрылтай құжаттарында өзгеше көзделмесе, кооперативтiң басқа мүшесiне беруге құқылы.

Өндiрiстiк кооперативтiң мүшесi болып табылмайтын азаматқа жарнаны (оның бiр бөлiгiн) беруге, егер заңнамалық актілерде өзгеше көзделмесе, кооперативтiң келiсуiмен ғана рұқсат етiледi. Бұл ретте осы Кодексте көзделген жағдайларды қоспағанда, кооперативтiң басқа мүшелерi мұндай жарнаны (оның бiр бөлiгiн) сатып алуды басым құқықты пайдаланады.

4. Өндiрiстiк кооперативтiң мүшесi қайтыс болған жағдайда оның мұрагерлерi, егер кооперативтiң жарғысында өзгеше көзделмесе, кооператив мүшесi етiп қабылдануы мүмкiн. Қайтыс болған кооператив мүшесiнiң мұрагерi кооперативке кiруден бас тартқанда немесе кооператив мұрагердi қабылдаудан бас тартқанда оған мүлiктегi қайтыс болған кооператив мүшесiнiң пайына бара-бар үлес, сондай-ақ кооперативтiң таза табысының қайтыс болған адамға тиесiлi бөлiгi және кооператив қызметiне қосқан жеке еңбегi үшiн сыйақы төленедi.

5. Өндiрiстiк кооператив мүшесiнiң жарнасынан оның жеке борышын өндiрiп алуға оның мұндай борышты заң құжаттары мен кооперативтiң құрылтай құжаттарында көзделген тәртiп бойынша жабу үшiн басқа мүлкi жетпеген жағдайда ғана жол берiледi.

Ескерту. 100-бапқа өзгерту енгізілді - Қазақстан Республикасының 1998.03.02. N 211, 2007.08.07. N 321(ресми жарияланған күнінен бастап қолданысқа енгізіледі) Заңдарымен.

101-бап. Өндiрiстiк кооперативтi қайта құру және тарату

1. Өндiрiстiк кооператив өз мүшелерiнiң жалпы жиналысының шешiмi бойынша ерiктi түрде қайта құрылуы және таратылуы мүмкiн.

Өндiрiстiк кооперативтi қайта құрудың және таратудың өзге негiздерi мен тәртiбi осы Кодексте және басқа заң құжаттарында белгiленедi.

2. Өндiрiстiк кооператив өз мүшелерiнiң бiрауызды шешiмi бойынша шаруашылық серiктестiгi болып қайта құрылуы мүмкiн.

VI. Мемлекеттiк кәсiпорын

102-бап. Мемлекеттiк кәсiпорын туралы негiзгi ережелер

1. Мемлекеттiк кәсiпорындарға:

1) шаруашылық жүргiзу құқығына негiзделген;

2) оралымды басқару құқығына негiзделген (қазыналық кәсiпорын) кәсiпорындар жатады.

2. Мемлекеттiк кәсiпорынның мүлкi бөлiнбейдi және оны салымдар (үлестер, жарналар) бойынша, соның iшiнде кәсiпорын қызметкерлерiнiң арасында бөлуге болмайды.

3. Мемлекеттiк кәсiпорындардың фирмалық атауында оның мүлкiн меншiктенушi көрсетiлуге тиiс.

РҚАО-ның ескертпесі! 4-тармақтың осы редакциясы ҚР 11.07.2017 № 90-VI Заңына сәйкес (қолданысқа

енгізілу тәртібін 2-баптың 1-т. 1) тармақшасынан қараңыз) халық саны екі мың адамнан көп аудандық маңызы бар қалалар, ауылдар, кенттер, ауылдық округтер үшін – 01.01.2018 бастап қолданысқа енгізілді (халық саны екі мың адам және одан аз аудандық маңызы бар қалалар, ауылдар, кенттер, ауылдық округтер үшін 01.01.2020

дейін ҚР 27.12.1994 Азаматтық кодексінің 25.12.2017 датадағы архивтік нұсқасын қараңыз).

4. Мемлекеттiк кәсiпорын Қазақстан Республикасының заңдарына сәйкес құрылады , таратылады және қайта ұйымдастырылады.

РҚАО-ның ескертпесі! 5-тармақтың бірінші бөлігінің осы редакциясы ҚР 11.07.2017 № 90-VI Заңына

сәйкес (қолданысқа енгізілу тәртібін 2-баптың 1-т. 1) тармақшасынан қараңыз) халық саны екі мың адамнан көп аудандық маңызы бар қалалар, ауылдар, кенттер, ауылдық округтер үшін – 01.01.2018 бастап қолданысқа енгізілді (халық саны екі мың адам және одан аз аудандық маңызы бар қалалар, ауылдар, кенттер, ауылдық округтер үшін 01.01.2020 дейін ҚР 27.12.1994 Азаматтық кодексінің 25.12.2017 датадағы архивтік нұсқасын қараңыз).

5. Қазақстан Республикасының заңдарында айқындалған тәртіппен тағайындалатын басшы мемлекеттiк кәсiпорынның органы болып табылады.

Қазақстан Республикасының мемлекеттік мүлік туралы заңнамалық актісінде көзделген жағдайларда мемлекеттік кәсіпорын басшысынан басқа өзге де орган мемлекеттiк кәсiпорынның органы ретінде әрекет ете алады.

5-1. Мемлекеттік кәсіпорын банкрот деп танылған немесе оңалту рәсімі қолданылған және заңда белгіленген тәртіппен уақытша не банкроттықты немесе оңалтуды басқарушы тағайындалған жағдайларда, оны басқару бойынша барлық өкілеттіктер тиісінше уақытша не банкроттықты немесе оңалтуды басқарушыға өтеді.

6. Алынып тасталды - ҚР 1998.03.02 N 211 Заңымен.

7. Мемлекеттiк кәсiпорынның құқылық ережесi осы Кодексте және өзге заң құжаттарында белгiленедi.

Ескерту. 102-бапқа өзгерістер енгізілді - ҚР 1998.03.02 N 211, 2011.03.01 N 414-IV ( алғашқы ресми жарияланған күнінен бастап қолданысқа енгізіледі); 07.03.2014 N 177-V (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі); 11.07.2017 № 90-VI (қолданысқа енгізілу тәртібін 2-баптың 1-т. 1) тармақшасынан қараңыз) Заңдарымен.

103-бап. Шаруашылық жүргiзу құқығына негiзделген кәсiпорын

1. Құрылтайшы бекiтетiн шаруашылық жүргiзу құқығына негiзделген кәсiпорынның жарғысы оның құрылтай құжаты болып табылады.

2. Шаруашылық жүргiзу құқығына негiзделген кәсiпорын өз мiндеттемелерi бойынша өзiне тиесiлi барлық мүлкiмен жауап бередi.

Шаруашылық жүргiзу құқығына негiзделген кәсiпорын мемлекеттiң мiндеттемелерi бойынша жауапты болмайды.

Осы Кодексте және өзге де заң актiлерiнде көзделген реттердi қоспағанда, мемлекет шаруашылық жүргiзу құқығына негiзделген кәсiпорынның мiндеттемелерi бойынша жауап бермейдi.

Ескерту. 103-бапқа өзгерту енгізілді - Қазақстан Республикасының 1998.03.02. N 211 Заңымен.

104-бап. Қазыналық кәсiпорын

1. Жедел басқару құқығымен мемлекет мүлкiне ие болған кәсiпорын қазыналық кәсiпорын деп танылады.

РҚАО-ның ескертпесі! 2-тармақтың осы редакциясы ҚР 11.07.2017 № 90-VI Заңына сәйкес (қолданысқа

2. Қазыналық кәсiпорын Қазақстан Республикасының заңдарына сәйкес Қазақстан Республикасы Үкiметiнiң немесе жергiлiктi атқарушы органның не аудандық маңызы бар қала, ауыл, кент, ауылдық округ әкімі аппаратының шешiмiмен құрылады.

3. Құрылтайшы бекiткен қазыналық кәсiпорынның жарғысы оның құрылтай құжаты болып табылады.

4. Жедел басқару құқығына негiзделген кәсiпорынның фирмалық атауында кәсiпорынның қазыналық болып табылатындығы көрсетiлуге тиiс.

5. Қазыналық кәсiпорынның шаруашылық қызметi жарғыда көрсетiлген оның мақсаттарымен және мiндеттерiмен белгiленедi.

6. Қазақстан Республикасы немесе әкiмшiлiк-аумақтық бөлiнiс қазыналық кәсiпорынның мiндеттемелерi бойынша жәрдем беру жауаптылығын өз мойнына алады . Шарттық мiндеттемелер бойынша жауапкершiлiк Қазақстан Республикасының мемлекеттік мүлік туралы заңнамалық актісінде белгiленген тәртiппен туындайды.

Ескерту. 104-бапқа өзгерістер енгізілді - ҚР 1998.12.16 N 320, 2011.03.01 N 414-IV ( алғашқы ресми жарияланған күнінен бастап қолданысқа енгізіледі); 11.07.2017 № 90-VI (қолданысқа енгізілу тәртібін 2-баптың 1-т. 1) тармақшасынан қараңыз) Заңдарымен.

VII. Коммерциялық емес ұйымдар

105-бап. Мекеме

1. Басқарушылық, әлеуметтiк-мәдени немесе өзге де коммерциялық емес сипаттағы функцияларды жүзеге асыру үшiн өзінің құрылтайшысы құрған және қаржыландыратын ұйым, егер Қазақстан Республикасының заңнамалық актілерінде өзгеше көзделмесе, мекеме деп танылады.

РҚАО-ның ескертпесі! 2-тармақтың осы редакциясы ҚР 11.07.2017 № 90-VI Заңына сәйкес (қолданысқа

2. Қазақстан Республикасының Конституциясына және Қазақстан Республикасының заңдарына немесе Қазақстан Республикасы Президентiнiң, Қазақстан Республикасы

Үкiметiнiң және облыстардың, республикалық маңызы бар қалалардың, астананың, аудандардың, облыстық маңызы бар қалалардың жергілікті атқарушы органдарының, сондай-ақ аудандық маңызы бар қалалар, ауылдар, кенттер, ауылдық округтер әкімдері аппараттарының құқықтық актiлерiне сәйкес мемлекет құратын және егер Қазақстан Республикасының заңдарында қосымша қаржыландыру көздерi белгiленбесе, бюджет немесе Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкiнің бюджетi (шығыстар сметасы) есебiнен ғана ұсталатын мекеме мемлекеттiк мекеме болып танылады.

3. Мемлекеттiк мекеменiң шарттық мiндеттемелердi қабылдауы Қазақстан Республикасының Бюджет кодексіне сәйкес жүзеге асырылады.

4. Мекемелердің құқықтық жағдайы осы Кодексте, Қазақстан Республикасының мемлекеттік мүлік туралы заңнамалық актісінде және Қазақстан Республикасының өзге де заңнамалық актілерінде айқындалады.

Ескерту. 105-бап жаңа редакцияда - ҚР 2011.03.01 № 414-IV (алғашқы ресми жарияланған күнінен бастап қолданысқа енгізіледі) Заңымен; өзгеріс енгізілді - ҚР 11.07.2017 № 90-VI (қолданысқа енгізілу тәртібін 2-баптың 1-т. 1) тармақшасынан қараңыз) Заңымен.

106-бап. Қоғамдық бiрлестiктер

1. Қазақстан Республикасында қоғамдық бiрлестiктер болып, егер заңдармен өзгеше көзделмесе, саяси партиялар, кәсiптiк одақтар және азаматтардың заңдарға қайшы келмейтiн, өздерiнiң ортақ мақсаттарына жету үшiн ерiктi негiзде құрған басқа да бiрлестiктерi танылады.

Қаржы нарығындағы қызметті жүзеге асыратын жеке тұлғалардың қоғамдық бiрлестiктерді құру және оларға қатысу ерекшеліктері Қазақстан Республикасының заңнамалық актілерінде белгіленеді.

Қоғамдық бiрлестiктерге қатысушылардың (мүшелерiнiң) осы бiрлестiктерге өздерi берген мүлiкке, соның iшiнде мүшелiк жарналарға құқықтары жоқ. Олар өздерi мүшелерi ретiнде қатысатын қоғамдық бiрлестiктердiң мiндеттерi бойынша жауап бермейдi, ал аталған бiрлестiктер өз мүшелерiнiң мiндеттемелерi бойынша жауап бермейдi.

2 - 6. Алынып тасталды - ҚР 1998.03.02 N 211 Заңымен.

7. Съездiң (конференцияның) немесе жалпы жиналыстың шешiмi бойынша таратылған қоғамдық бiрлестiктiң мүлкi оның жарғысымен көзделген мақсаттарға жұмсалады.

Сот шешiмi бойынша таратылған қоғамдық бiрлестiктiң мүлкi осы Кодекске немесе өзге заң құжаттарына сәйкес пайдаланылады.

8. Қоғамдық бiрлестiктiң құқықтық ережесi осы Кодекске, заң құжаттарына сәйкес белгiленедi.

Ескерту. 106-бапқа өзгеріс енгiзiлдi - ҚР Президентінің 1995.10.05 № 2489 заң күші бар Жарлығымен, ҚР 1997.07.11 № 154, 2-6-тармақтар алып тасталды - 1998.03.02 № 211, 2010.07.15 № 338-IV (қолданысқа енгізілу тәртібін 2-б. қараңыз), 2012.01.12 № 537 -IV (алғашқы ресми жарияланғанынан кейiн күнтiзбелiк он күн өткен соң қолданысқа енгiзiледi) Заңдарымен.

107-бап. Қор

1. Азаматтар және (немесе) заңды тұлғалар ерiктi мүлiктiк жарналар негiзiнде құрған, әлеуметтiк, қайырымдылық, мәдени, бiлiм беру және өзге де қоғамға пайдалы мақсаттарды көздейтiн, мүшелiгi болмайтын коммерциялық емес ұйым қор деп танылады.

2. Қор заңды тұлға болып табылады, азаматтық айналымда қордың органдары өкілдік етеді, оның дербес балансы және банк шоты болады.

3. Қорға оның құрылтайшылары берген мүлiк қордың меншiгi болып табылады.

Қор құрылтайшыларының қордың мүлкiне мүлiктiк құқықтары болмайды.

4. Құрылтайшылардың ақшасы, сондай-ақ басқа да мүлкi, ерiктi түрде жиналған қайырмалдықтар және өзге де заңды түсiмдер қордың қаржы көзi болып табылады.

5. Қорды басқару тәртiбi және оның органдарын құру тәртiбi оның құрылтайшылар бекiтетiн жарғысында айқындалады.

Қордың жарғысында осы Кодекстiң 41-бабының 5-тармағында қамтылатын мәлiметтерден басқа, қордың органдары туралы, қордың лауазымды адамдарын тағайындау және оларды босату тәртiбi, қор таратылған жағдайда оның мүлкiнiң тағдыры туралы нұсқаулар қамтылуға тиiс.

6. Қор өз мүлкiнiң пайдаланылуы туралы есептерiн ресми баспасөз басылымдарында жыл сайын жариялап отыруға мiндеттi.

7. Қор сот шешiмi бойынша мынадай жағдайларда:

1) егер қордың мақсаттарын жүзеге асыру үшiн оның мүлкi жеткiлiксiз болса және оның қажеттi мүлiктi алу ықтималдығы нақты болмаса;

2) егер қордың мақсаттарына қол жеткізу мүмкiн болмаса, ал қор мақсаттарына қажеттi өзгерiстер жасау мүмкiн болмаса;

3) қор өз қызметiнде жарғыда көзделген мақсаттардан жалтарған жағдайда;

4) заңнамалық актілерде немесе құрылтай құжаттарында көзделген басқа да жағдайларда таратылуы мүмкін.

8. Қор таратылғаннан кейiн қалған мүлiк оның жарғысында көзделген мақсаттарға жұмсалады.

Ескерту. 107-бап жаңа редакцияда - ҚР 2012.04.27 N 15-V (алғашқы ресми жарияланғанынан кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі) Заңымен; өзгеріс енгізілді - ҚР 16.11.2015 № 403-V Заңымен (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі).

108-бап. Тұтыну кооперативi

1. Қатысушылардың материалдық және өзге қажеттерiн қанағаттандыру үшiн өз мүшелерiнiң мүлiктiк (үлестiк) жарналарын бiрiктiру арқылы жүзеге асырылатын азаматтардың ерiктi бiрлестiгi тұтыну кооперативi деп танылады.

Заң актiлерiнде көзделген жағдайларда тұтыну кооперативiне заңды тұлғалар кiре алады.

2. Тұтыну кооперативiнiң мүшелерi жыл сайынғы баланс бекiтiлгеннен кейiн пайда болған залалдарды қосымша жарналар төлеу арқылы үш ай iшiнде жабуға мiндеттi. Бұл мiндеттердi орындамаған ретте кооператив несие берушiлердiң талабы бойынша сот тәртiбiмен таратылуы мүмкiн.

Тұтыну кооперативiнiң мүшелерi оның мiндеттемелерi бойынша кооператив мүшелерiнiң қосымша төлемеген бөлiгi шегiнде жәрдем беру жөнiнен ортақ жауапты болады.

3. Тұтыну кооперативiнiң жарғысында, осы Кодекстiң 41-бабының 5-тармағында көрсетiлген мәлiметтерден басқа, кооператив мүшелерi жарналарының мөлшерi туралы ; кооператив мүшелерiнiң құрамы мен жарна төлеу тәртiбi және олардың жарна төлеу жөнiндегi мiндеттемелердi бұзғаны үшiн жауапкершiлiгi туралы; кооперативтi басқару органдарының құрамы мен құзыретi және олардың шешiмдер қабылдау, соның iшiнде шешiмi бiрауыздан немесе бiлiктi көпшiлiк дауыспен қабылданатын мәселелер жөнiнде шешiмдер қабылдау тәртiбi туралы; кооператив мүшелерiнiң өздерi шеккен залалдарды жабу тәртiбi туралы ережелер болуға тиiс.

4. Тұтыну кооперативiнiң тапқан табыстарын оның мүшелерi арасында бөлуге болмайды, олар жарғылық мақсаттарға берiледi.

5. Тұтыну кооперативi таратылған немесе кооператив мүшесi одан шыққан жағдайда ол тұтыну кооперативiнiң мүлкiнен өз үлесiн өз жарнасына қарай бөлiп алуға құқылы.

Тұтыну кооперативiнiң мүшесi қайтыс болған жағдайда, егер кооператив жарғысында өзгеше көзделмесе, оның мұрагерлерiнiң кооператив мүшелiгiне

қабылдануға бiрiншi кезекте құқығы болады. Соңғы жағдайда кооператив мұрагерлерге тұтыну кооперативiнiң мүлкiнен оның қосқан жарнасына қарай үлесiн төлейдi.

6. Тұтыну кооперативiнiң құқықтық жағдайы, сондай-ақ оның мүшелерiнiң құқықтары мен мiндеттерi осы Кодекске сәйкес заң құжаттарында белгiленедi.

7. Алып тасталды - ҚР 29.10.2015 № 373-V Заңымен (01.01.2016 бастап қолданысқа енгізіледі).

8. Өзара сақтандыру қоғамдары - тұтыну кооперативтерi қызметiнiң ерекшелiктерi Қазақстан Республикасының заңнамалық актiлерiнде айқындалады.

Ескерту. 108-бапқа өзгерту енгізілді - ҚР 1998.03.02 211, 2006.07.05 N 164; 29.10.2015 № 373-V (01.01.2016 бастап қолданысқа енгізіледі) Заңдарымен.

109-бап. Дiни бiрлестiк

1. Рухани қажеттерiн қанағаттандыру үшiн өз мүдделерiнiң ортақтығы негiзiнде, заң құжаттарында белгiленген тәртiп бойынша бiрiккен азаматтардың ерiктi түрдегi бiрлестiгi дiни бiрлестiк деп танылады.

2. Алынып тасталды - 1998.03.02. N 211 Заңымен.

3. Республикадан тыс жерлерде басқару орталықтары бар Қазақстан Республикасындағы дiни бiрлестiктер әдiлет органдарында тiркеуге жатады. Басқару орталықтарының жарғылары (ережелерi), егер олар Қазақстан Республикасының заңдарына қайшы келмесе, осындай дiни бiрлестiктер жарғыларының (ережелерiнiң) негiзiне алынуы мүмкiн.

4-8. Алынып тасталды - 1998.03.02. N 211 Заңымен.

9. Дiни бiрлестiктер өз қаражаты есебiнен сатып алған немесе өздерi құрған азаматтар, ұйымдар жылу ретiнде берген немесе мемлекет берген және заң құжаттарына қайшы келмейтiн басқа да негiздер бойынша сатып алынған мүлiкке меншiк құқығы болады.

10. Дiни бiрлестiктерге қатысушылардың (мүшелерiнiң) осы ұйымға өздерi берген мүлiкке, соның iшiнде мүшелiк жарналарға құқықтары сақталмайды. Олар дiни

бiрлестiктiң мiндеттемелерi бойынша жауап бермейдi, ал дiни бiрлестiк өз мүшелерiнiң мiндеттемелерi бойынша жауап бермейдi.

11. Дiни бiрлестiктiң құқықтық жағдайының ерекшелiктерi осы Кодекске, Қазақстан Республикасының заң құжаттарына сәйкес белгiленедi.

Ескерту. 109-бапқа өзгерту енгiзiлдi - Қазақстан Республикасы Президентінің 1995.10.05. N 2489 заң күші бар Жарлығымен, 2, 4-8-тармақтар алынып тасталды - Қазақстан Республикасының 1998.03.02. N 211 Заңымен.

110-бап. Жеке кәсiпкерлердiң және (немесе) заңды тұлғалардың қауымдастық ( одақ) нысанындағы бiрлестiгi

1. Жеке кәсiпкерлер және (немесе) заңды тұлғалар өздерiнiң кәсiпкерлiк қызметiн үйлестiру, сондай-ақ ортақ мүдделерiн бiлдiру мен қорғау мақсатында қауымдастықтар (одақтар) құра алады.

Заңды тұлғалардың қаржы рыногында қызметтi жүзеге асыратын қауымдастығын ( одақтарын) құру және оларға қатысу ерекшелiгi Қазақстан Республикасының заң актiлерiнде белгiленедi.

2. Қоғамдық бiрлестiктер және өзге де коммерциялық емес ұйымдар, соның iшiнде мекемелер осы ұйымдардың қауымдастығына (одақтарына) өз еркiмен бiрiге алады.

3. Қауымдастық (одақ) коммерциялық емес ұйым болып табылады.

4. Қауымдастықтың (одақтың) мүшелерi өз дербестiгiн сақтап қалады.

5. Егер Қазақстан Республикасының заңдарында және құрылтай құжаттарында өзгеше көзделмесе, қауымдастық (одақ) өз мүшелерiнiң мiндеттемелерi бойынша жауап бермейдi. Егер Қазақстан Республикасының заңдарында өзгеше белгіленбесе, қауымдастықтың (одақтың) мүшелерi оның мiндеттемелерi бойынша қауымдастықтың (одақтың) құрылтай құжаттарында көзделген мөлшерде және тәртiппен субсидиарлық жауаптылықта болады.

Ескерту. 110-бапқа өзгерістер енгiзiлдi - ҚР 1998.03.02. N 211, 2003.05.16. N 416, 2007.01.12. N 225; 12.11.2015 № 391-V (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін алты ай өткен соң қолданысқа енгізіледі) Заңдарымен.

Параграф 3. Мемлекет пен әкімшілік-аумақтық бөліністің азаматтық заңдармен реттелетін қатынастарға қатысуы

111-бап. Қазақстан Республикасының азаматтық құқық қатынастарына қатысуы

1. Қазақстан Республикасы азаматтық заңдармен реттелетiн қатынастарға осы қатынастардың өзге қатысушыларымен тең негiздерде кiредi.

2. Қазақстан Республикасының мемлекеттік органдары өздерiнiң осы органдардың мәртебесiн айқындайтын Қазақстан Республикасының заңнамалық актілерінде, ережелерде және өзге де құжаттарда белгiленетiн құзыретi шегiнде Қазақстан Республикасының атынан өз әрекеттерi арқылы мүлiктiк және жеке мүлiктiк емес құқықтар мен мiндеттердi алып, оларды жүзеге асырады, сотта өкiлдiк ете алады.

Қазақстан Республикасының заңнамасында көзделген реттер мен тәртiп бойынша Қазақстан Республикасының арнайы тапсырмасымен оның атынан өзге де мемлекеттiк органдар, заңды тұлғалар мен азаматтар өкiлдiк ете алады.

3. Азаматтық-құқықтық дауларды Қазақстан Республикасының қатысуымен соттар шешедi.

Ескерту. 111-бапқа өзгерту енгiзiлдi - ҚР 2011.03.01 N 414-IV (алғашқы ресми жарияланған күнінен бастап қолданысқа енгізіледі) Заңымен.

112-бап. Әкiмшiлiк-аумақтық бөлiнiстiң азаматтық-құқықтық қатынастарға қатысуы

1. Әкiмшiлiк-аумақтық бөлiнiс азаматтық заңдармен реттелетiн қатынастарда бұл қатынастардың өзге де қатысушыларымен тең негiздерде кiредi.

РҚАО-ның ескертпесі! 2-тармақтың бірінші бөлігінің осы редакциясы ҚР 11.07.2017 № 90-VI Заңына

2. Жергiлiктi өкiлдi және атқарушы органдар, сондай-ақ аудандық маңызы бар қалалар, ауылдар, кенттер, ауылдық округтер әкімдерінің аппараттары осы органдардың мәртебесiн айқындайтын Қазақстан Республикасының заңдарында, ережелерде немесе өзге де актілерде белгiленген өздерінің құзыретi шеңберiнде әкiмшiлiк-аумақтық бірліктiң атынан өз әрекеттерi арқылы мүлiктiк және жеке мүлiктiк емес құқықтар мен мiндеттердi иелене алады және оларды жүзеге асыра алады, сотта өкiлдiк ете алады.

Заңдарда көзделген реттер мен тәртiп бойынша арнаулы тапсырмамен әкiмшiлiк-аумақтық бөлiнiс атынан жергiлiктi мемлекеттiк органдар, заңды тұлғалар мен азаматтар өкiлдiк ете алады.

3. Заңдарда белгiленген реттерде әкiмшiлiк-аумақтық бөлiнiс азаматтық құқық қатынастарында мемлекет атынан өкiлдiк ете алады.

4. Әкiмшiлiк-аумақтық бөлiнiс пен оның органдарына, егер заңдардан өзгеше жағдай туындамаса, осы Кодекстiң тиiсiнше мемлекет пен оның органдарының азаматтық заңдармен реттелетiн қатынастарға қатысуы туралы ережелерi қолданылады.

5. Азаматтық-құқықтық дауларды әкiмшiлiк-аумақтық бөлiнiстiң қатысуымен соттар шешедi.

Ескерту. 112-бапқа өзгеріс енгізілді - ҚР 11.07.2017 № 90-VI (қолданысқа енгізілу тәртібін 2-баптың 1-т. 1) тармақшасынан қараңыз) Заңымен.

113-бап. Қазақстан Республикасы мен әкiмшiлiк-аумақтық бөлiнiстiң мiндеттемелерi бойынша ақы өндiрiп алу

1. Қазақстан Республикасы өз мiндеттемелерi бойынша мемлекеттiк қазына мүлкiмен жауап бередi, ал әкiмшiлiк-аумақтық бөлiнiс өз мiндеттемелерi бойынша жергiлiктi қазына мүлкiмен жауап бередi.

2. Қазақстан Республикасы мен әкiмшiлiк-аумақтық бөлiнiс бiр-бiрiнiң мiндеттемелерi бойынша, сондай-ақ азаматтар мен заңды тұлғалардың мiндеттемелерi бойынша жауап бермейдi, ал азаматтар мен заңды тұлғалар осы Кодексте және заң құжаттарында көзделгеннен басқа жағдайларда Қазақстан Республикасы мен әкiмшiлiк-аумақтық бөлiнiс мiндеттемелерi бойынша жауап бермейдi.

114-бап. Мемлекетке және әкiмшiлiк-аумақтық бөлiнiске заңды тұлғалар туралы қалыптарды қолдану

Мемлекетке және әкiмшiлiк-аумақтық бөлiнiстерге заңды тұлғалардың азаматтық заңдармен реттелетiн қатынастарға қатысуын анықтайтын қалыптар, егер заң құжаттарынан өзгеше қалып туындамайтын болса, қолданылады.

3-тарау. Азаматтық құқықтар объектілері Параграф 1. Жалпы ережелер

115-бап. Азаматтық құқық объектiлерiнiң түрлерi

1. Мүлiктiк және жеке мүлiктiк емес игiлiктер мен құқықтар азаматтық құқық объектiлерi бола алады.

2. Мүлiктiк игiлiктер мен құқықтарға (мүлiкке): заттар, ақша, соның iшiнде шетел валютасы, қаржы құралдары, жұмыс, қызмет, шығармашылық-интеллектуалдық қызметтiң объектiге айналған нәтижелерi, фирмалық атаулар, тауарлық белгiлер және бұйымды дараландырудың өзге де құралдары мүлiктiк құқықтар мен басқа да мүлiк жатады.

2-1. Ақшаға және ақшалай мiндеттемелер бойынша құқықтарға (талаптарға) (ақша төлеу жөнiндегi талап ету құқықтарына), егер осы Кодексте, Қазақстан

Республикасының өзге де заңнамалық актiлерiнде өзгеше көзделмесе немесе мiндеттеме мәнiнен туындамаса, тиiсiнше заттардың немесе мүлiктiк құқықтардың ( талаптардың) құқықтық режимi қолданылады.

3. Жеке мүлiктiк емес игiлiктер мен құқықтарға: жеке адамның өмiрi, денсаулығы, қадiр-қасиетi, абырой, игi атақ, iскерлiк бедел, жеке өмiрге қол сұқпаушылық, жеке құпия мен отбасы құпиясы, есiм алу құқығы, автор болу құқығы, шығармаға қол сұқпаушылық құқығы және басқа материалдық емес игiлiктер мен құқықтар жатады.

Ескерту. 115-бапқа өзгерту енгiзiлдi - Қазақстан Республикасының 2007.01.12 N 225 , 2008.12.10 N 101-IV(2009 жылғы 1 қаңтардан бастап қолданысқа енгізіледі) Заңдарымен.

116-бап. Азаматтық құқық объектiлерiнiң айналым қабiлеттiлiгi

1. Азаматтық құқық объектiлерi, егер ол айналымнан алынып тасталмаса немесе айналымға шек қойылмаса, бiр адамнан екiншi адамға әмбебап құқықты мирасқорлық ( мұрагерлiк ету, заңды тұлғаны қайта құру) тәртiбiмен не өзге де әдiспен еркiн берiледi немесе ауысады.

2. Берiлуге рұқсат етiлмейтiн мүліктің түрлерi (айналымнан алынып тасталған) заңдарда тiкелей көрсетiлуге тиiс.

3. Айналымның белгiлi бiр қатысушысына ғана тиесiлi болуы мүмкiн не алынуына немесе берiлуiне арнайы рұқсат бойынша (айналым қабiлеттiгi шектеулi) жол берiлетiн мүліктің түрлерi заңдарда белгiленедi.

4. Жеке мүлiктiк емес игiлiктер мен құқықтар заң құжаттарында белгiленген реттердi қоспағанда, басқа әдiспен берiлмейдi және ауыспайды.

Ескерту. 116-бапқа өзгеріс енгізілді - ҚР 27.02.2017 № 49-VI Заңымен (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі).

117-бап. Жылжымайтын және жылжымалы мүлік

1. Жылжымайтын мүлікке (жылжымайтын заттар) жер учаскелері, ғимараттар, құрылыстар, көпжылдық екпелер және жермен тығыз байланысты өзге мүлік, яғни

орнынан олардың мақсатына сай емес шығынсыз ауыстыру мүмкін болмайтын объектілер жатады.

Егер кондоминиум объектісінің құрамындағы пәтерлер және өзге де тұрғын үй-жайлар, сондай-ақ тұрғын емес үй-жайлар дара (бөлек) меншікте болса, олар дербес жылжымайтын мүлік объектілері (түрлері) болып танылады.

2. Мемлекеттік тіркеуге жататын әуе және теңіз кемелері, ішкі суда жүзу кемелері, " өзен-теңіз" жүзу кемелері, ғарыш объектілері, магистральдық құбырлардың желілік бөлігі де жылжымайтын заттарға теңестіріледі. Заңнамалық актілермен жылжымайтын заттарға өзге мүліктер де жатқызылуы мүмкін.

Осы Кодекстің және өзге де заңнамалық актілердің жылжымайтын заттарға байланысты қатынастарды реттейтін нормалары Қазақстан Республикасының заңнамалық актілерінде тікелей көзделген жағдайда, осы тармақта көрсетілген заттарға қолданылады.

3. Ақша мен бағалы қағаздарды қоса алғанда, жылжымайтын затқа жатпайтын мүлік жылжымалы мүлік деп танылады. Заңнамалық актілерде көрсетілген жағдайларды қоспағанда, жылжымалы заттарға құқықтарды тіркеу талап етілмейді.

Ескерту. 117-бап жаңа редакцияда - ҚР 2011.03.25 N 421-IV (алғашқы ресми жарияланғанынан кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі) Заңымен; өзгеріс енгізілді - ҚР 2012.06.22 N 21-V (алғашқы ресми жарияланғанынан кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгiзiледi) Заңымен.

118-бап. Жылжымайтын мүлікке құқықтарды мемлекеттік тіркеу

1. Жылжымайтын мүлікке құқықтардың (құқықтар ауыртпалығының) туындауы, өзгеруі және тоқтатылуы осы Кодексте және "Жылжымайтын мүлікке құқықтарды мемлекеттік тіркеу туралы" Қазақстан Республикасының Заңында көзделген жағдайларда мемлекеттік тіркелуге жатады.

Мемлекеттік тіркеудің жылжымайтын мүлікке байланысты өзге де объектілері " Жылжымайтын мүлікке құқықтарды мемлекеттік тіркеу туралы" Қазақстан Республикасының Заңында айқындалады.

2. Егер осы Кодексте және "Жылжымайтын мүлiкке құқықтарды мемлекеттiк тiркеу туралы" Қазақстан Республикасының Заңында өзгеше белгiленбесе, жылжымайтын мүлiкке құқықтар (құқықтар ауыртпалықтары) мемлекеттiк тiркелген кезден бастап туындайды, өзгередi және тоқтатылады. Егер тіркеуден бас тартылмаса, мемлекеттік тіркеу кезі деп өтініш берілген кез, ал электрондық тіркеу кезінде – жүргізілген тіркеу туралы хабарлама жөнелту арқылы тіркеуші органның құқықтардың (құқықтар ауыртпалықтарының) туындауын, өзгеруін немесе тоқтатылуын растаған кезі танылады .

3. Жылжымайтын мүлікке құқықтарды мемлекеттік тіркеуді жүзеге асыратын орган тіркеуге ұсынылған құқық белгілейтін құжатта жазба жасау арқылы жүргізілген тіркеуді құқық иеленушінің өтініші бойынша куәландыруға міндетті. "Жылжымайтын мүлікке құқықтарды мемлекеттік тіркеу туралы" Қазақстан Республикасының Заңында көзделген жағдайларда тіркеуді жүзеге асыратын орган жылжымайтын мүлікке меншік құқығы (өзге заттай құқық) туралы куәлік береді.

4. Жылжымайтын мүлікке құқықтарды мемлекеттік тіркеу жариялы болып табылады. Тіркеуді жүзеге асыратын орган жылжымайтын мүлікке тіркелген құқықтар туралы ақпаратты кез келген тұлғаға "Жылжымайтын мүлікке құқықтарды мемлекеттік тіркеу туралы" Қазақстан Республикасының Заңында белгіленген шектеулерді ескере отырып беруге міндетті.

5. Жылжымайтын мүлікке құқықтарды мемлекеттік тіркеуден бас тарту не тіркеуден негізсіз жалтару жағдайларында сотқа шағым жасалуы мүмкін.

6. Мемлекеттік тіркеу тәртібі осы Кодекске және "Жылжымайтын мүлікке құқықтарды мемлекеттік тіркеу туралы" Қазақстан Республикасының Заңына сәйкес белгіленеді.

7. Азаматтық әуе кемелерін, теңіз кемелерін, ішкі суда жүзу кемелерін, "өзен-теңіз" жүзу кемелерін, ғарыш объектілерін жылжымайтын мүлікке теңестірілген объектілер ретінде мемлекеттік тіркеу тәртібі Қазақстан Республикасының әуе кеңістігін пайдалану және авиация қызметі, сауда мақсатында теңізде жүзу, ішкі су көлігі, ғарыш қызметі саласындағы заңдарымен реттеледі.

Ескерту. 118-бап жаңа редакцияда - ҚР 2011.03.25 N 421-IV (алғашқы ресми жарияланғанынан кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі), өзгерістер енгізілді - ҚР 2012.01.06 N 529-IV (алғашқы ресми жарияланғанынан кейін күнтізбелік жиырма бір күн өткен соң қолданысқа енгізіледі); 29.12.2014 № 269-V (01.01.2015 бастап қолданысқа енгізіледі) Заңдарымен.

119-бап. Кәсiпорын

1. Кәсiпкерлiк қызметтi жүзеге асыру үшiн пайдаланылатын мүлiктiк кешен құқық объектiсi түрiндегi кәсiпорын деп танылады.

2. Мүлiктiк кешен ретiнде кәсiпорынның құрамына оның қызмет етуiне арналған мүлiктiң барлық түрлерi, соның iшiнде үйлер, ғимараттар, жабдықтар, құрал-саймандар , шикiзат, өнiмдер, жер учаскесiне құқық, талап ету құқықтары, борыштар, сондай-ақ оның қызметiн дараландыратын белгiлерге құқықтар (фирмалық атау, тауар белгiлерi) және, егер шартта өзгеше көзделмесе, басқа да айрықша құқықтар енедi.

3. Кәсiпорын тұтасымен немесе оның бiр бөлiгi сатып алу-сату, кепiлге, арендаға беру және заттық құқықтарды белгiлеуге, өзгертуге және тоқтатуға байланысты басқа да мәмiлелер объектiсi болуы мүмкiн.

3-1. Кәсіпорынның құрамына мүліктік кешен ретінде кіретін жылжымайтын мүлікке құқықтарды мемлекеттік тіркеудің ерекшеліктері "Жылжымайтын мүлікке құқықтарды мемлекеттік тіркеу туралы" Қазақстан Республикасының Заңында белгіленеді.

4. Мүлiк кешенi ретiндегi кәсiпорын құрамындағы борыштарды берген кезде несие берушiлердiң құқықтарына осы Кодекстiң 48-бабында көзделген тәртiппен кепiлдiк берiледi.

Ескерту. 119-бапқа өзгеріс енгiзiлдi - ҚР 1998.03.02 N 211, 2011.03.25 N 421-IV ( алғашқы ресми жарияланғанынан кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі) Заңдарымен.

120-бап. Бөлiнетiн және бөлiнбейтiн мүлiк

1. Мүлiк бөлiнетiн және бөлiнбейтiн болуы мүмкiн.

Бөлiнетiн мүлiк дегенiмiз - бөлу нәтижесiнде бөлiктерi өз мақсатын (мiндетiн) жоғалтпайтын мүлiк.

Бөлiнбейтiн мүлiк дегенiмiз - өзiнiң шаруашылық мақсатын (мiндетiн) өзгертпей бөлуге болмайтын немесе заң құжатында ұйғарылуына қарай бөлуге жатпайтын мүлiк.

2. Құқық объектiлерi ретiнде бөлiнбейтiн заттардың ерекшелiктерi заңдарда белгiленедi.

121-бап. Күрделi заттар

1. Егер әртектi заттар оны бiрiгу мәнi белгiлейтiн мақсаты бойынша пайдалануға мүмкiндiк беретiн бүтiн бiр затты құрайтын болса, олар бiр зат (күрделi зат) деп қаралады.

2. Күрделi зат жөнiнде жасалған мәмiленiң күшi, егер шартта өзгеше белгiленбесе оның барлық құрамдас бөлiктерiне қолданылады.

122-бап. Басты зат және керек-жарақ

Керек-жарақ, яғни басты затқа қызмет етуге арналған және ортақ шаруашылық мақсатқа қолданылуы сонымен байланысты болатын зат, егер заңдарда немесе шартта өзгеше белгiленбесе, басты затқа iлесiп жүредi.

123-бап. Жемiстер, азық-түлiк және табыстар

Мүлiктердi пайдалану нәтижесiнде алынған түсiм (жемiстер, өнiмдер, табыстар), егер заңдарда немесе бұл мүлiктi пайдалану туралы шартта өзгеше көзделмесе, осы мүлiктi заңды негiзде пайдаланушы адамға тиесiлi болады.

124-бап. Жануарлар

Заңдарда өзгеше белгiленбегендiктен, жануарларға заттар туралы жалпы ережелер қолданылады.

125-бап. Интеллектуалдық меншiк

1. Осы Кодексте және өзге де заң актiлерiнде белгiленген реттер мен тәртiп бойынша азаматтың немесе заңды тұлғаның шығармашылық интеллектуалдық қызметтiң нәтижелерiне және оларға теңестiрiлген заңды тұлғаны дараландыру құралдарына, жеке немесе заңды тұлғаның өзi орындайтын жұмысының немесе қызметiнiң өнiмдерiне (фирмалық атау, тауар белгiсi, қызмет көрсету белгiсi және т.б.) ерекше құқығы танылады.

2. Шығармашылық интеллектуалдық қызметтiң нәтижелерi мен ерекше құқықтардың (интеллектуалдық меншiктiң) объектiсi болуы мүмкiн даралану құралдарын пайдалануды үшiншi жақтар, Қазақстан Республикасының заңнамалық актілерінде көзделген жағдайларды қоспағанда, құқық иеленушiнiң келiсiмiмен ғана жүзеге асырылады.

Ескерту. 125-бапқа өзгерістер енгiзiлдi - ҚР 1998.03.02 № 211; 07.04.2015 № 300-V ( алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі) Заңдарымен.

126-бап. Қызметтiк және коммерциялық құпия

1. Үшiншi жаққа белгiсiз болуына байланысты ақпараттың нақты немесе потенциалды коммерциялық құны болып, онымен заңды негiзде еркiн танысуға болмайтын және ақпаратты иеленушi оның құпиялылығын сақтауға шара қолданатын ретте, қызметтiк немесе коммерциялық құпия болып табылатын ақпарат азаматтық заңдармен қорғалады.

2. Мұндай ақпаратты заңсыз әдiстермен алған адамдар сондай-ақ еңбек шартына қарамастан қызметшiлер немесе азаматтық-құқықтық шартқа қарамастан контрагенттер қызметтiк немесе коммерциялық құпияны жария етсе, келтiрiлген залалдың орнын толтыруға мiндеттi.

127-бап. Ақша (валюта)

1. Қазақстан Республикасының ақша бөлiнiсi теңге болып табылады.

2. Теңге Қазақстан Республикасының бүкiл аумағында өз құны бойынша қабылдануға мiндеттi заңды төлем құралы болып табылады.

3. Қазақстан Республикасы аумағында төлемдер қолма қол төлеп және қолма қол төлемей есеп айырысу түрiнде жүзеге асырылады.

4. Қазақстан Республикасы аумағында шетел валютасымен есеп айырысудың реттерi, тәртiбi мен шарттары Қазақстан Республикасының заңдарында белгiленедi.

128-бап. Валюталық қазыналар

1. Валюталық қазыналар деп танылатын мүлiк түрлерi және олар арқылы мәмiлелер жасау тәртiбi заң құжаттарында белгiленедi.

2. Валюталық қазыналарға меншiк құқығы Қазақстан Республикасында жалпы негiздерде қорғалады.

Параграф 1-1. Қаржы құралдары

Ескерту. 3-тарау 1-1параграфпен толықтырылды - Қазақстан Республикасының 2008.12.10 № 101-IV (2009 жылғы 1 қаңтардан бастап қолданысқа енгізіледі) Заңымен.

128-1-бап. Қаржы құралдары

1. Қаржы құралы – операциялар нәтижесінде бір тұлғада – қаржы активі және басқасында қаржылық міндеттеме немесе үлестік құрал бір мезгілде туындайтын ақша, туынды бағалы қағаздарды қоса алғанда, бағалы қағаздар, туынды қаржы құралдары және басқа да қаржы құралдары.

2. Қаржы активі – басқа тұлғаның ақшасын, үлестік құралын білдіретін кез келген актив, басқа тұлғадан ақшаны немесе өзге де қаржы активін алуға немесе басқа тұлғамен өзі үшін ықтимал тиімді шарттарда қаржы активтерін немесе қаржылық міндеттемелерді алмасуға арналған шарттық құқық немесе есеп айырысу тұлғаның меншікті үлестік құралдарымен жүргізілетін немесе жүргізілуі мүмкін және бұл ретте, тұлғада меншікті үлестік құралдардың ауыспалы санын алу міндеті болатын немесе пайда болуы мүмкін туынды құрал болып табылатын немесе есеп айырысу тіркелген ақша сомасын немесе өзге де қаржы активін тұлғаның меншікті үлестік құралдарының тіркелген санына алмастыру жолына қарағанда кез келген өзге тәсілмен жүргізілетін немесе жүргізілуі мүмкін туынды құрал болып табылатын осындай шарт.

3. Қаржылық міндеттеме – басқа тұлғаның ақшасын немесе өзге де қаржы активін берудің немесе басқа тұлғамен өзі үшін ықтимал тиімсіз шарттарда қаржы активтерін немесе қаржылық міндеттемелерін алмасудың шарттық міндетін білдіретін кез келген міндеттеме, немесе есеп айырысу тұлғаның меншікті үлестік құралдарымен жүргізілетін немесе жүргізілуі мүмкін және бұл ретте, тұлғада меншікті үлестік құралдардың ауыспалы санын беру міндеті болатын немесе беру міндеті пайда болуы мүмкін туынды емес құрал болып табылатын немесе есеп айырысу тіркелген ақша сомасын немесе өзге де қаржы активін тұлғаның меншікті үлестік құралдарының тіркелген санына алмастыру жолына қарағанда кез келген өзге тәсілмен жүргізілетін немесе жүргізілуі мүмкін туынды құрал болып табылатын шарт.

4. Үлестік құрал — ұйымның барлық міндеттемелері шегерілгеннен кейін қалатын оның активтеріндегі қалдық үлесіне құқығын растайтын кез-келген шарт.

Ескерту. 128-1-бапқа өзгеріс енгізілді - ҚР 02.07.2018 № 166-VІ (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі) Заңымен.

128-2-бап. Туынды қаржы құралдары

1. Туынды қаржы құралдары — болашақта осы шарт бойынша есеп айырысуды жүргізуді көздейтін, құны шарттың базалық активінің мөлшеріне (мөлшердің ауытқуын қоса алғанда) тәуелді шарт.

2. Туынды қаржы құралдарына опциондар, фьючерстер, форвардтар, своптар және осы белгілерге сай келетін басқа да туынды, оның ішінде жоғарыда аталған туынды қаржы құралдарының комбинациясы болып табылатын қаржы құралдары жатады.

3. Тауарлар, тауарлардың стандартталған партиялары, бағалы қағаздар, валюта, индекстер, проценттік ставкалар және нарықтық құны бар басқа да активтер, болашақтағы оқиғалар немесе жағдайлар, туынды қаржы құралдары туынды қаржы құралдарының базалық активтері болып табылады.

128-3-бап. Опцион

1. Опцион — оған сәйкес бір тарап (опцион сатушысы) екінші тарапқа (опционды сатып алушы) болашақта келісілген жағдайларда пәтуаласқан баға бойынша базалық актив сатып алу немесе сату құқығын сататын туынды қаржы құралы. Опционды сатушы өзіне міндеттемелер алады, ал сатып алушы құқыққа ие болады.

2. Опционды сатушы опционды сатып алушыға сыйлықақы деп аталатын сыйақыға опционды сатады. Опционның келісілген жағдайлары деп мынадай міндетті шарттарды келісу түсініледі: базалық активтің түрі, базалық активтің жалпы құны (опцион жасалатын сома), базалық активтің бағасы (страйк — опционды орындау бағасы), опционның сыйлығы, опционның мерзімі (опционның қолданылу кезеңі), опционның түрі.

3. Егер опционды сатып алушы өзі сатып алған құқықты іске асырса, онда опцион орындалды деп есептеледі.

128-4-бап. Своп

Своп — оған сәйкес тараптар келісілген шарттармен базалық активтер немесе болашақтағы базалық активтер бойынша төлемдерді айырбастау жөнінде пәтуаласатын туынды қаржы құралы.

128-5-бап. Форвард

1. Форвард — сатып алушы (немесе сатушы) болашақта келісілген шарттарда базалық активті сатып алудың (немесе сатудың) белгіленген мерзімі өткеннен кейін міндеттемені өзіне алатын туынды қаржы құралы.

2. Форвард ұйымдастырылмаған нарықта жасалады.

128-6-бап. Фьючерс

Фьючерс — сатып алушы (немесе сатушы) ұйымдастырылған нарықта белгіленген стандартты шарттарға сәйкес базалық активті сатып алудың (немесе сатудың) белгіленген мерзімі өткеннен кейін міндеттемені өзіне алатын тек ұйымдастырылған нарықта айналымға түсетін туынды қаржы құралы.

Параграф 2. Бағалы қағаздар

129-бап. Бағалы қағаздар

1. Бағалы қағаз - мүлiктiк құқықты куәландыратын белгiлi бiр жазбалар мен басқа да белгiлердiң жиынтығы.

1-1. Бағалы қағаздар борыштық және үлестік болуы мүмкін.

Борыштық бағалы қағаз — эмитенттің (борышкердің) осы бағалы қағаздарды шығару шарттарында борыштың негізгі сомасын төлеу жөніндегі міндеттемесін куәландыратын бағалы қағаздар.

Үлестік бағалы қағаз — Қазақстан Республикасының заңнамасында көзделген жағдайларда мүлік иесінің мүлікке белгіленген үлесіне иелік ету құқығын куәландыратын бағалы қағаз.

2. Бағалы қағаздарға акциялар, облигациялар және бағалы қағаздардың осы Кодекспен және Қазақстан Республикасының өзге де заң актiлерiмен айқындалған өзге де түрлерi жатады.

3. Бағалы қағаздар шығарылым нысаны бойынша:

1) құжатты және құжатсыз;

2) эмиссиялық және эмиссиялық емес;

3) атаулы, ұсынбалы және ордерлiк бағалы қағаздар болып бөлiнедi.

Құжатты бағалы қағаздар - құжатты нысанда (бағалы қағаздың мазмұнын арнаулы техникалық құралдарды пайдаланбай-ақ тiкелей оқу мүмкiндiгi болатын қағаз немесе өзге материалдық жеткiзушi) шығарылған бағалы қағаздар.

Құжатсыз бағалы қағаздар - құжатсыз нысанда (электрондық жазбалар жиынтығы түрiнде) шығарылған бағалы қағаздар.

Эмиссиялық бағалы қағаздар - бiр шығарылым шегiнде осы шығарылым үшiн бiрдей жағдай негiзiнде орналастырылатын және айналымда болатын, бiртектi белгiлерi мен реквизиттерi бар бағалы қағаздар.

Эмиссиялық емес бағалы қағаздар - осы тармақтың төртiншi бөлiгiнде көрсетiлген белгiлерге сәйкес келмейтiн бағалы қағаздар.

Атаулы бағалы қағаз - ол куәландырған құқықтардың онда аталған тұлғаға тиесiлiгiн растайтын бағалы қағаз.

Ұсынбалы бағалы қағаз - ол куәландырған құқықтардың бағалы қағазды ұсынушыға тиесiлiгiн растайтын бағалы қағаз.

Ордерлiк бағалы қағаз - ол куәландырған құқықтардың онда аталған тұлғаға, ал оларға осы құқықтар осы Кодекстiң 132-бабының 3-тармағында көзделген тәртiппен берiлген жағдайда, басқа тұлғаға тиесiлiгiн растайтын бағалы қағаз.

4. Осы Кодекспен және Қазақстан Республикасының өзге де заң актiлерiмен бағалы қағаздардың белгiлi бiр түрiн қайсыбiр нысанда шығару мүмкiндiгiне жол берiлмеуi мүмкiн.

Ескерту. 129-бап жаңа редакцияда - Қазақстан Республикасының 2003.05.16 № 416, өзгерту енгізілді - 2008.12.10 № 101-IV (2009 жылғы 1 қаңтардан бастап қолданысқа енгізіледі) Заңдарымен.

130-бап. Бағалы қағазға құқықтарды растау

1. Бағалы қағаздың өзi құжатты бағалы қағазға құқықты растау болып табылады. Құжатты бағалы қағаздар бағалы қағаздар рыногының кәсiби қатысушысына сақтауға берiлген жағдайда, оның есебiн жүргiзу мақсатында осы кәсiби қатысушы ашқан шоттан алынған үзiндi көшiрме оған берiлген лицензияға сәйкес немесе Қазақстан Республикасының заңнамалық актілеріне сәйкес уәкiлеттiнiң осы бағалы қағазды осылай сақтауға құқығын растау болып табылады. Құжатты бағалы қағаз бен аталған шоттан берiлген үзiндi көшiрменiң арасында алшақтық болған кезде үзiндi көшiрмеге басымдық берiледi.

2. Бағалы қағаздар рыногының өзiне берiлген лицензияға сәйкес немесе Қазақстан Республикасының заңнамалық актілеріне сәйкес бағалы қағаздармен жасалған мәмiлелердi тiркеуге уәкiлеттi кәсiби қатысушысындағы бағалы қағаздың есебiн жүргiзу мақсатында ашылған шоттан үзiндi көшiрме құжатсыз бағалы қағазға құқықты растау болып табылады.

3. Бағалы қағаздар рыногының кәсiби қатысушыларының бағалы қағаздардың есебiн жүргiзуге арналған шоттарды ашу және жүргiзу тәртiбi, сондай-ақ осындай шоттардан берiлетiн үзiндi көшiрменiң мазмұны мен ресiмделуiне қойылатын талаптар Қазақстан Республикасының заңдарымен айқындалады.

Ескерту. 130-бап жаңа редакцияда - ҚР 2003.05.16 N 416 Заңымен, өзгеріс енгізілді - ҚР 2011.12.28 N 524-IV (алғашқы ресми жарияланғанынан кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі) Заңымен.

131-бап. Бағалы қағазға қойылатын талаптар

1. Бағалы қағаздармен куәландырылатын құқықтардың түрлерi, бағалы қағаздардың мiндеттi реквизиттерi, бағалы қағаз нысанына талаптар және басқа да қажеттi талаптар заң құжаттарымен немесе соларда белгiленген тәртiп бойынша белгiленедi.

2. Бағалы қағаздың мiндеттi реквизиттерi болмауы немесе бағалы қағаздың ол үшiн белгiленген нысанға сәйкес келмеуi оның жарамсыз болуына әкелiп соқтырады.

132-бап. Бағалы қағаз бойынша құқықтар беру

1. Ұсынушыға бағалы қағазбен куәландырылған құқықты басқа адамға беру үшiн бағалы қағазды сол адамға тапсыру жеткiлiктi.

2. Құжаттық нысанда шығарылған атаулы бағалы қағазбен куәландырылған құқықтар талапты (цессияны) басқаға беру үшiн белгiленген тәртiппен берiледi. Бағалы қағаз бойынша құқық берушi адам осы Кодекстiң 347-бабына сәйкес тиісті талаптың орындалмағаны үшiн емес, оның жарамсыздығы үшiн жауаптылықта болады.

2-1. Эмиссиялық бағалы қағаздар бойынша құқықтар беру және солар бойынша құқықтарды растау ерекшелiгi Қазақстан Республикасының заң актiлерiмен айқындалады.

3. Ордерлiк бағалы қағаз бойынша құқықтар бұл қағазға берiлгенін жазу - индоссамент арқылы берiледi. Ордерлiк бағалы қағаз бойынша құқық берушi адам ( индоссант), жылжымайтын мүлік ипотекасы туралы Қазақстан Республикасының заң

актілерінде белгіленген жағдайларды қоспағанда, құқықтың болуы үшiн ғана емес, оның жүзеге асырылуы үшiн де жауапты болады.

Бағалы қағазда жасалған индоссамент бағалы қағазбен куәландырылған барлық құқықтарды бағалы қағаз бойынша құқықтар берiлетiн адамға - (индоссантқа) немесе соның бұйрығына ауыстырады. Индоссамент бланкiлiк болуы мүмкiн (орындауға тиiс адам көрсетiлмейдi).

Бағалы қағазбен куәландырылған құқықтарды жүзеге асыру, бұл құқықтарды индоссантқа бермей-ақ (сену индоссаментi) индоссаментке тапсырумен ғана шектелуi мүмкiн. Бұл жағдайда индоссант өкiл ретiнде әрекет жасайды.

Ескерту. 132-бапқа өзгеріс енгiзiлдi - Қазақстан Республикасының 1998.03.02. N 211 Заңымен, 2003.05.16. N 416 Заңымен, 2003.06.03. N 426 Заңымен, 21.06.2013 N 106-V ( алғашқы ресми жарияланғанынан кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі); 24.11.2015 № 422-V (01.01.2016 бастап қолданысқа енгізіледі) Заңдарымен.

133-бап. Бағалы қағаз бойынша орындау

1. Бағалы қағазды берген адам және оны индоссиялаған барлық адамдар, жылжымайтын мүлік ипотекасы туралы Қазақстан Республикасының заң актілерінде белгіленген жағдайларды қоспағанда, оның заңды иесiнiң алдында бiрге жауап бередi. Бағалы қағаздың заңды иесiнiң сондай қағазбен куәландырылған мiндеттемесiн бағалы қағаз бойынша мiндеттенгендердiң арасынан бiр немесе бiрнеше адамның орындауы туралы талабын қанағаттандырған ретте олар бағалы қағаз бойынша өздерiнен бұрын мiндеттенген өзге адамдарға керi талап қою (регресс) құқығына ие болады.

2. Мiндеттеменiң негiзi болмауын не оның жарамсыздығын сылтауратып бағалы қағазбен куәландырылған мiндеттеменi орындаудан бас тартуға жол берiлмейдi.

3. Бағалы қағаздың жалғандығын немесе жасандылығын байқаған бағалы қағаз иесi өзiне қағазды берген адамға, бағалы қағазбен куәландырылған мiндеттеменi лайықты орындау туралы және залалдардың орнын толтыру туралы талап қоюға құқылы.

4. Заңсыз иеленушiнiң қолындағы бағалы қағаз бойынша құқықтар жүзеге асырылмауға тиiс.

Ескерту. 133-бапқа өзгерту енгiзiлдi - Қазақстан Республикасының 2003.06.03. N 426 Заңымен.

134-бап. Бағалы қағазды қалпына келтiру

Жоғалған бағалы қағаз бойынша және ордерлiк бағалы қағаз бойынша ұсынушы құқығын қалпына келтiрудi iс жүргiзу заңдарында көзделген тәртiппен сот жүргiзедi.

135-бап. Құжатталмаған бағалы қағаздар

Ескерту. 135-бап алып тасталды - ҚР 2003.05.16 N 416 Заңымен.

136-бап. Облигация

1. Облигация - шығару кезiнде айналыс мерзiмi алдын ала белгiленген, оны шығару шарттарына сәйкес облигацияны шығарған тұлғадан ол бойынша сыйақы алу және оның айналыс мерзiмiнiң аяқталуы бойынша облигацияның ақшалай немесе өзге де мүлiктiк балама түрдегi нақты құнын алу құқығын куәландыратын бағалы қағаз.

2. Облигациялар тек атаулы эмиссиялық бағалы қағаздар ретiнде шығарылады.

3. Қазақстан Республикасының Үкiметi, Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкi, коммерциялық ұйымдар облигациялар шығаруға құқылы.

4. Облигациялардың түрлерi және оларды шығару тәртiбi Қазақстан Республикасының заңдарымен белгiленедi.

Ескерту. 136-бап жаңа редакцияда - ҚР 2003.05.16 N 416 Заңымен; өзгеріс енгізілді - 2004.12.20. N 13(01.01.2005 бастап қолданысқа енгізіледі) Заңдарымен.

137-бап. Чек

Ескерту. 137-бап алынып тасталды - ҚР 1997.07.11 N 154 Заңымен.

138-бап. Вексель

Ескерту. 138-бап алынып тасталды - ҚР 1997.07.11 N 154 Заңымен.

139-бап. Акция

1. Акция - акционерлiк қоғам шығаратын және акционерлiк қоғамды басқаруға қатысуға, ол бойынша дивиденд және акционерлiк қоғам таратылған жағдайда оның мүлкiнiң бiр бөлiгiн алуға құқықтарды, сондай-ақ Қазақстан Республикасының заң актiлерiнде көзделген өзге де құқықтарды куәландыратын бағалы қағаз.

2. Акциялар тек атаулы эмиссиялық бағалы қағаздар ретiнде шығарылады.

3. Акциялардың түрлерi Қазақстан Республикасының заң актiлерiмен белгiленедi.

Акцияларды шығару тәртiбi Қазақстан Республикасының бағалы қағаздар рыногы туралы заңдарымен белгiленедi.

4. Акционерлiк қоғамның ұйымдық-құқықтық нысанында құрылған коммерциялық емес ұйымдар өз акциялары бойынша дивидендтер төлеудi жүзеге асырмайды.

5. Қазақстан Республикасының заң актiлерiнде өзiнiң әрекетiмен немесе әрекетсiздiгiмен акционерлiк қоғамның мүддесiн бұзған акционерден акцияларды сот шешiмi бойынша сатып алу мүмкiндiгi көзделуі мүмкiн.

Банктерде және банк операцияларының жекелеген түрлерiн жүзеге асыратын ұйымдарда, сондай-ақ сақтандыру (қайта сақтандыру) ұйымдарында Қазақстан

Республикасының заң актiлерiмен белгiленген тәртiппен есептелетiн меншiктi капиталдың тepic мөлшерi болған жағдайда, олардың акцияларын мәжбүрлеп сатып алудың мүмкiндiгi мен негiздемесi көзделуi мүмкiн.

Ескерту. 139-бап жаңа редакцияда - 2003.05.16. N 416 Заңымен, 139-бапқа өзгерту енгізілді - 2005.07.08. N 72 (қолданысқа енгізілу тәртібін 2-баптан қараңыз) Заңымен.

139-1-бап. Банктiк депозит сертификаты

Банктiк депозит сертификаты - өз ұстаушысының шығару шарттарында белгiленген айналыс мерзiмi аяқталғаннан кейiн не ол аяқталғанға дейiн номиналды құнын, сондай-ақ шығару шарттарында белгiленген мөлшерде сыйақы алу құқығын растайтын атаулы эмиссиялық емес бағалы қағаз.

Ескерту. 139-1-баппен толықтырылды - Қазақстан Республикасының 2007.01.12. № 225 Заңымен.

140-бап. Банктік сертификат

Ескерту. 140-бап алынып тасталды - ҚР 1997.07.11 N 154 Заңымен.

Параграф 3. Мүліктік емес өзіндік құқықтар

141-бап. Мүлiктiк емес өзiндiк құқықтарды қорғау

1. Мүлiктiк емес өзiндiк құқықтары бұзылған жеке тұлғаның, осы Кодекстiң 9- бабында көзделген шаралардан басқа, осы Кодекстiң ережелерi бойынша моральдық зардаптарын өтетуге құқығы бар.

2. Мүлiктiк емес өзiндiк құқықтардың қорғалуын азаматтық iс жүргiзу заңдарында көзделген тәртiп бойынша сот жүзеге асырады.

3. Егер осы Кодексте өзгеше көзделмесе құқық бұзған адамның кiнәсiне қарамастан, мүлiктiк емес өзiндiк құқықтар қорғалуға тиiс. Қорғау туралы талап қойған адам өзiнiң мүлiктiк емес өзiндiк құқығының бұзылуын нақты дәлелдеуге тиiс.

4. Мүлiктiк емес өзiндiк құқығы бұзылған адам өз таңдауы бойынша оны бұзушыдан бұзылу зардаптарын жоюды немесе бұзушының есебiнен өз бетiнше қажеттi әрекеттер жасауды не олардың орындалуын үшiншi жаққа тапсыруды талап етуi мүмкiн.

Ескерту. 141-бапқа өзгеріс енгiзiлдi - ҚР 1998.03.02 N 211, 2011.03.25 N 421-IV ( алғашқы ресми жарияланғанынан кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі) Заңдарымен.

142-бап. Мүлiктiк құқықтармен байланысты мүлiктiк емес өзiндiк құқықтар

Мүлiктiк емес өзiндiк және мүлiктiк құқықтар бiр мезгiлде бұзылған жағдайда мүлiктiк емес өзiндiк құқықтардың бұзылғандығы үшiн жәбірленушiге тиесiлi өтем ескерiле отырып, мүлiктiк зиянның орнын толтыру мөлшерi ұлғаяды.

143-бап. Ар-намысты, қадiр-қасиеттi және iскерлiк беделдi қорғау

1. Азамат өзінің ар-намысына, қадір-қасиетіне немесе іскерлік беделіне нұқсан келтіретін мәліметтерді сот тәртібімен теріске шығаруды талап етуге құқылы.

2. Егер азаматтың немесе заңды тұлғаның ар-намысына, қадiр-қасиетiне немесе iскерлiк беделiне кiр келтiретiн мағлұматтар бұқаралық ақпарат құралдары арқылы таратылған болса, олар сол бұқаралық ақпарат құралдарында тегiн терiске шығарылуға тиiс.

Егер аталған мағлұматтар ұйымнан шыққан құжатта болса, бұл құжаттағы мағлұматтардың шындыққа сай келмейтiндiгi туралы тиiстi адамға мiндеттi түрде хабарлана отырып, мұндай құжат алмастырылуға немесе керi сұратып алынуға тиiс.

Өзге реттерде терiске шығару тәртiбiн сот белгiлейдi.

3. Бұқаралық ақпарат құралдары азаматқа немесе заңды тұлғаға қатысты олардың құқықтарына немесе заңды мүдделерiне нұқсан келтiретiн мағлұматтар жарияласа, олар сол бұқаралық ақпарат құралдарында өз жауаптарын тегiн жариялауға құқылы.

4. Бұқаралық ақпарат құралдарында терiске шығаруды не жауапты жариялау туралы азаматтың немесе заңды тұлғаның талабы, егер бұқаралық ақпарат органы мұндай жарияланымнан бас тартса не бiр айдың iшiнде жарияланым жасамаса, сондай-ақ ол таратылған ретте, сотта қаралады.

5. Егер соттың шешiмi орындалмаса, сот тәртiп бұзушыға бюджеттiң кiрiсiне өндiрiлiп алынатын айыппұл салуға құқылы. Айыппұл азаматтық iс жүргiзу заңдарында белгiленген тәртiп пен мөлшерде салынады. Айыппұл төлеу тәртiп бұзушыны сот шешiмiнде көзделген әрекеттi орындау мiндетiнен босатпайды.

6. Азаматқа қатысты оның ар-намысына, қадір-қасиетіне немесе іскерлік беделіне кір келтіретін мағлұматтар таратылған болса, ол мұндай мағлұматтарды теріске шығарумен бірге олардың таратылуынан өзіне келтірілген залалдың және моральдық зиянның орнын толтыруды талап етуге құқылы.

Моральдық зиянды өтеу туралы талапты қоспағанда, осы баптың азаматтың іскерлік беделін қорғау туралы қағидалары тиісінше заңды тұлғаның іскерлік беделін қорғауға да қолданылады. Заңды тұлғаның іскерлік беделін қорғауға осы Кодексте белгіленген тәртіппен залалдың орнын толтыру туралы қағидалар қолданылады.

7. Егер азаматтың немесе заңды тұлғаның ар-намысына, қадiр-қасиетiне және iскерлiк беделiне кiр келтiретiн мағлұматтарды таратушыны анықтау мүмкiн болмаса, өзi жөнiнде осындай мағлұматтар тараған адам таратылған мағлұматтарды шындыққа сай келмейдi деп тану туралы сотқа жолдануға құқылы.

Ескерту. 143-бапқа өзгеріс енгізілді - ҚР 2009.02.06 N 123-IV (Заңның қолданысқа енгізілу тәртібін 2-баптан қараңыз), 2011.03.25 N 421-IV (алғашқы ресми жарияланғанынан кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі) Заңдарымен.

144-бап. Жеке бастың құпиясын сақтау құқығы

1. Азаматтың жеке бас құпиясын, оның iшiнде хат алысу, телефон арқылы сөйлесу, күнделiктер, естелiктер, жазбалар, iшкi жан сыры, бала асырап алу, туу құпиясын, дәрiгерлiк, адвокаттық құпияны, банктiк салымдар құпиясын сақтауға құқығы бар.

Жеке бас құпиясы заң құжаттарында белгiленген реттерде ғана ашылуы мүмкiн.

2. Күнделiктердi, жазбаларды, естелiктердi және басқа құжаттарды жариялауға - олардың авторының келiсiмiмен, ал хаттарды олардың авторы мен алысушысының келiсiмiмен ғана жариялауға жол берiледi. Олардың қайсыбiрi қайтыс болған жағдайда аталған құжаттар қайтыс болған адамның артында қалған жұбайының және балаларының келiсiмiмен жариялануы мүмкiн.

Ескерту. 144-бапқа өзгерту енгiзiлдi - Қазақстан Республикасының 1997.07.11. N 154 Заңымен.

145-бап. Өз бейнесiне құқық

1. Қандай да бiр адамның суреттiк бейнесiн оның келiсiмiнсiз, ал ол қайтыс болған жағдайда - мұрагерлерiнiң келiсiмiнсiз пайдалануға ешкiмнiң де құқығы жоқ.

2. Басқа адам бейнелеген бейнелеу туындыларын (сурет, фотосурет, кинофильм және басқалар) - бейнеленген адамның келiсiмiмен, ал ол қайтыс болғаннан кейiн оның балалары мен артында қалған жұбайының келiсiмiмен ғана жариялауға, қайта шығаруға және таратуға жол берiледi. Егер заң құжаттарында белгiленсе, не бейнеленген адам ақы алып кескiнделген болса, ондай келiсiм талап етiлмейдi.

146-бап. Тұрғын үйге қол сұғылмау құқығы

Заң құжаттарында көзделгеннен басқа реттерде азаматтың тұрғын үйге қол сұққызбау құқығы болады, яғни тұрғын үйiне өзiнiң еркiнен тыс баса-көктеп кiрудiң кез-келген әрекетiн тыюға құқығы бар.

4-тарау. Мәмілелер

147-бап. Мәмiле ұғымы

Азаматтар мен заңды тұлғалардың азаматтық құқықтары мен мiндеттерiн белгiлеуге , өзгертуге немесе тоқтатуға бағытталған әрекеттерi мәмiлелер деп танылады.

148-бап. Бiржақты мәмiлелер мен шарттар

1. Мәмiлелер бiржақты және екi немесе көпжақты (шарттар) болуы мүмкiн.

2. Заңдарға немесе тараптардың келiсiмiне сәйкес жасалуы үшiн бiр тараптың ерiк бiлдiруi қажет және жеткiлiктi болатын мәмiле бiржақты мәмiле деп есептеледi.

3. Шарт жасасу үшiн екi тараптың (екiжақты мәмiле) не үш немесе одан да көп тараптың (көпжақты мәмiле) келiсiлген ерiк бiлдiруi қажет.

149-бап. Бiржақты мәмiлелердi құқықтық реттеу

1. Бiржақты мәмiле мәмiле жасаған адамға мiндеттер жүктейдi. Ол басқа адамдарға заң құжаттарында белгiленген не сол адамдармен келiсiм болған реттерде ғана мiндеттер жүктей алады.

2. Бiржақты мәмiлелерге тиiсiнше мiндеттемелер туралы және шарттар туралы жалпы ережелер қолданылады, өйткенi бұл заңдарға, мәмiленiң табиғаты мен мәнiне қайшы келмейдi.

150-бап. Шартпен жасалған мәмiлелер

1. Егер тараптар құқықтар мен мiндеттердiң туындауын басталу-басталмауы белгiсiз мән-жайға байланысты етiп қойса, мәмiле кейiнге қалдырылатын шартпен жасалды деп есептеледi.

2. Егер тараптар құқықтар мен мiндеттемелердiң тоқтатылуын басталу-басталмауы белгiсiз мән-жайға байланысты етiп қойса, мәмiле кейiн күшi жойылатын шартпен жасалды деп есептеледi.

3. Егер шарттың басталуы тиiмсiз болатын тарап шарттың басталуына терiс пиғылмен кедергi жасаса, шарт басталды деп танылады.

Егер шарттың басталуы тиiмдi болатын тарап шарттың басталуына терiс пиғылмен ықпал етсе, шарт басталмаған деп танылады.

151-бап. Мәмiленiң нысаны

1. Мәмiлелер ауызша және жазбаша нысанда жасалады (жай немесе нотариалдық).

2. Заңдармен немесе тараптардың келiсiмiмен жазбаша (жай не нотариалдық) немесе өзге белгiлi бiр нысан белгiленбеген мәмiле, атап айтқанда, олар жасалған кезде атқарылатын мәмiлелердiң бәрi ауызша жасалуы мүмкiн. Мұндай мәмiле адамның мiнез-құлқынан оның мәмiле жасау еркi айқын көрiнiп тұрған ретте де жасалған деп саналады.

3. Жетон, билет немесе әдеттегiдей қабылданған өзге де растайтын белгi арқылы расталған мәмiле, егер заңдарда өзгеше белгiленбесе, ауызша түрде жасалған болып табылады.

4. Үндемей қалу заңдарда немесе тараптардың келiсiмiнде көзделген реттерде мәмiле жасауға ерiк бiлдiру деп танылады.

5. Жазбаша түрде жасалған шартты орындау үшiн жасалған мәмiлелер, егер заңдарға қайшы келмесе, тараптардың келiсiмi бойынша ауызша жасалуы мүмкiн.

152-бап. Мәмiленiң жазбаша түрi

1. Мынадай мәмiлелер:

1) егер мәмiлелердiң жекелеген түрлерi үшiн заңдарда өзгеше арнайы көзделмесе немесе iскерлiк қызмет өрiсiнiң әдеттегi құқықтарынан туындамаса, мәмiлелердi жасау

кезiнiң өзiнде орындалатындарынан басқа, кәсiпкерлiк қызмет үрдiсiнде жүзеге асырылатын;

2) мәмiлелердi жасау кезiнiң өзiнде орындалатындарынан басқа, бір жүз айлық есептiк көрсеткiш жоғары сомаға;

3) заңдарда немесе тараптардың келiсiмiнде көзделген өзге де реттерде жазбаша түрде жасалуға тиiс.

1-1. Мәміленің жазбаша нысаны қағаз жеткізгіште немесе электрондық нысанда жасалады.

2. Егер iскерлiк қызмет өрiсiнiң әдеттегi құқықтарынан өзгеше туындамаса, жазбаша түрде жасалған мәмiлеге тараптар немесе олардың өкiлдерi қол қоюға тиiс.

Егер заңдарға немесе мәмiлеге қатысушылардың бiрiнiң талаптарына қайшы келмесе, мәмiле жасау кезiнде қол қоюдың факсимилелiк көшiрме, электрондық цифрлық қолтаңба құралдарын пайдалануға жол берiледi.

3. Екiжақты мәмiлелер әрқайсысына өзiн жасаған тараптар қол қойған құжаттарды алмасу арқылы жасалуы мүмкiн.

Хат, жеделхат, телефонжазба, телетайпжазба, факс, электрондық құжаттар, электрондық хабарлар немесе субъектiлердi және олардың ерiк бiлдiруiнiң мазмұнын айқындайтын өзге де құжаттар алмасу, егер заңдармен немесе тараптардың келiсiмiмен өзгеше белгiленбесе, жазбаша түрде жасалған мәмiлеге теңестiрiледi.

Қазақстан Республикасының заңдарында және (немесе) тараптардың бірінің талап етуі бойынша қосымша талаптар белгiленуi мүмкiн, оларға мәмiле нысаны, атап айтқанда белгiлі бір нысандағы бланкiде жасау, егер заңды тұлғаның Қазақстан Республикасының заңнамасына сәйкес мөрі болуға тиіс болса, аталған тұлғаның мөрімен бекемдеу сәйкес келуге тиіс.

4. Егер азамат дене кемтарлығы, науқастығы немесе сауатсыздығы салдарынан өзi қол қоя алмаса, оның өтiнiшi бойынша мәмiлеге басқа азамат қол қоя алады. Соңғысының қойған қолын, егер заңдарда өзгеше көзделмесе, нотариат немесе сондай нотариалдық әрекет жасау құқығы бар басқа лауазымды адам, мәмiле жасаушының өзi қол қоя алмаған себептердi көрсете отырып, куәландыруға тиiс.

5. Жазбаша түрде жасалған мәмiленi орындаған тарап екiншi тараптан оның орындалғанын растайтын құжат талап етуге құқылы.

Мәмiлелердi жасау кезiнiң өзiнде орындалатындарынан басқа, ауызша кәсiпкерлiк мәмiленi орындаған тараптың да осындай құқығы бар.

Ескерту. 152-бапқа өзгерістер енгiзiлдi - ҚР 1998.03.02. N 211, 2003.01.08 N 372; 29.12.2014 № 269-V (01.01.2015 бастап қолданысқа енгізіледі); 24.11.2015 № 419-V ( 01.01.2016 бастап қолданысқа енгізіледі); 27.02.2017 № 49-VI (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі); 24.05.2018 № 156-VI (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі) Заңдарымен.

153-бап. Мәмiленiң жазбаша нысанын сақтамау салдары

1. Мәмiленiң жай жазбаша нысанын сақтамау дау болған жағдайда тараптарды мәмiленiң жасалғанын, мазмұнын немесе орындалғанын куәгерлiк айғақтармен растау құқығынан айырады. Алайда, тараптар мәмiленiң жасалғанын, мазмұнын немесе орындалғанын жазбаша немесе өзге де, куәгерлiк айғақтардан басқа, дәлелдермен растауға құқылы.

2. Қазақстан Республикасының заңдарында немесе тараптардың келiсiмiнде тiкелей көрсетiлген жағдайларда мәмiленiң жай жазбаша нысаны сақталмаған кезде мәміле маңызсыз болып саналады.

3. Жай жазбаша нысан сақталмаған кезде сыртқы экономикалық мәмiле маңызсыз болып саналады.

Ескерту. 153-бап жаңа редакцияда - ҚР 27.02.2017 № 49-VI Заңымен (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі).

154-бап. Мәмiленi нотариаттың куәландыруы

1. Қазақстан Республикасының заңдарында немесе тараптардың келiсiмiнде белгiленген жағдайларда жазбаша мәмiлелер оларды нотариат куәландырғаннан кейiн ғана жасалды деп есептеледі.

Осы баптың 2-тармағында белгіленген жағдайларды қоспағанда, нотариаттық куәландыру туралы талаптарды сақтамау осы Кодекстiң 157-1-бабының 3-тармағында көзделген салдарлармен мәмiленiң маңызсыздығына алып келеді.

2. Егер нотариаттың куәландыруын талап ететiн мәмiленi тараптар немесе тараптардың бiрi iс жүзiнде орындаған болса, ол өзiнiң мазмұны жағынан заңдарға қайшы келмесе және үшiншi жақтардың құқықтарын бұзбаса, сот мүдделi тараптың арызы бойынша мәмiленi жарамды деп тануға құқылы. Бұл ретте мәмiленi кейiннен нотариаттың куәландыруы талап етiлмейдi.

Ескерту. 154-бапқа өзгеріс енгізілді - ҚР 27.02.2017 № 49-VI Заңымен (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі).

155-бап. Мәмілелерді тіркеу

1. Егер заңнамалық актілерде өзгеше көзделмесе, заңнамалық актілерге сәйкес міндетті мемлекеттік немесе өзге де тіркелуге тиіс мәмілелер тіркелген кезден бастап жасалған болып есептеледі.

Тіркеуден бас тарту жазбаша түрде ресімделуге тиіс және заңнама талаптарының бұзылуына сілтеме жасалғанда ғана мүмкін болады.

2. Егер тараптардың бірі мәмілені мемлекеттік тіркеуден жалтарса, сот екінші тараптың талап етуімен мәміле бойынша құқықтарды тіркеу туралы шешім шығаруға құқылы. Мұндай жағдайда мәміле сот шешіміне сәйкес тіркеледі.

Ескерту. 155-бап жаңа редакцияда - ҚР 2007.07.26 № 311 Заңымен, өзгеріс енгізілді - ҚР 2011.03.25 № 421-IV (алғашқы ресми жарияланғанынан кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі) Заңымен.

156-бап. Биржалық мәмiлелер

1. Биржалық мәмiлелер - нысаны биржадағы айналысқа жiберiлген мүлiк болып табылатын және тиiстi биржалар (тауар, қор және басқа) туралы Қазақстан Республикасының заңдары мен биржалық сауда ережелерiне сәйкес онымен сауда-саттық жүргiзуге қатысатындармен жасалатын мәмiлелер.

2. Биржалық мәмiлелер осы мәмiлелердiң жасалғандығын растау үшiн биржа беретiн құжаттармен ресiмделедi.

3. Егер заңдардан, тараптардың келiсiмiнен немесе мәмiленiң мәнiнен өзге жағдайлар туындамаса, биржалық мәмiлелерге олардың мазмұнына қарай тиiстi шарт ( сатып алу-сату, комиссиялар және басқалар) туралы ережелер қолданылады.

4. Заңнамада немесе биржалық сауда ережелерiнде, "Қылмыстық жолмен алынған кірістерді заңдастыруға (жылыстатуға) және терроризмді қаржыландыруға қарсы іс-қимыл туралы" Қазақстан Республикасының Заңына сәйкес қаржы мониторингі жөніндегі уәкілетті органға ұсынылатын мәліметтерден басқа, тараптардың коммерциялық құпиясы болып табылатын және олардың келiсiмiнсiз жария етуге жатпайтын биржалық мәмiлелердiң талаптары көзделуi мүмкiн.

5. Биржалық мәмiлелер жасасуға байланысты даулар тиiстi биржа жанындағы биржа төрелiгiнде қаралады, Қазақстан Республикасының заңында көзделген жағдайларда сот оның шешiмiнің күшін жоюы мүмкiн.

6. Алынып тасталды - ҚР 1998.03.02 № 211 Заңымен. Ескерту. 156-бапқа өзгерістер енгiзiлдi - ҚР 1998.03.02 № 211, 2003.05.16 № 416,

2009.08.28 № 192-IV (2010.03.08 бастап қолданысқа енгізіледі), 2011.03.25 № 421-IV ( алғашқы ресми жарияланғанынан кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі), 2012.06.21 № 19-V (алғашқы ресми жарияланғанынан кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі); 2014.06.10 № 206-V (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі); 08.04.2016 № 489-V (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі) Заңдарымен.

157-бап. Дауланатын және маңызсыз мәмілелер

1. Мәміле сот оны осындай деп (дауланатын мәміле) тануына байланысты осы Кодексте немесе өзге де заңнамалық актілерде белгіленген негіздер бойынша не осылай тануына (маңызсыз мәміле) қарамастан, заңнамалық актілерде тікелей көзделген негіздер бойынша жарамсыз болады.

Егер мәміленің маңызсыздығы заңнамалық актілерде көзделмесе, ол даулы мәмілеге жатады.

Мәміленің маңызсыздығы туралы дау туындаған жағдайда, оның жарамсыздығын сот белгілейді.

2. Мәміленің нысанына, мазмұнына және мәмілеге қатысушыларға, сондай-ақ олардың осы Кодексте немесе өзге де заңнамалық актілерде белгіленген негіздер бойынша ерік білдіру бостандығына қойылатын талаптар бұзылған кезде мәміле жарамсыз деп танылады.

3. Мүдделі тұлғалар, тиісті мемлекеттік орган не прокурор мәмілені жарамсыз деп тану туралы талап қоюы мүмкін.

Көрсетілген мәмілені жасау нәтижесінде құқықтары мен заңды мүдделері бұзылған немесе бұзылуы мүмкін тұлға мүдделі тұлға болып табылады.

Мәмілені жарамсыз деп тануға талап қою құқығы бар тұлғалардың тізбесі осы Кодексте және (немесе) өзге де заңнамалық актілерде белгіленеді.

Ескерту. 157-бап жаңа редакцияда - ҚР 27.02.2017 № 49-VI Заңымен (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі).

157-1-бап. Мәміленің жарамсыздығының салдарлары туралы жалпы ережелер

1. Маңызсыз мәміленің жарамсыздығы салдарларын қолдану туралы талапты мәміле тарапы не осы Кодекстің 157-бабының 3-тармағында белгіленген тұлғалар қоюға құқылы.

2. Жарамсыздығына байланысты және жасалған кезінен бастап жарамсыз болған мәмiлелерді қоспағанда, егер осы Кодексте, Қазақстан Республикасының заңнамалық актiлерінде өзгеше көзделмесе немесе мәмiленiң мәнiнен немесе мазмұнынан өзгеше туындамаса, жарамсыз мәмiле заңдық салдарларға алып келмейді.

3. Егер мәміле жарамсыздығының өзге де салдарлары осы Кодексте немесе Қазақстан Республикасының өзге де заңнамалық актілерінде көзделмесе, мәміле жарамсыз болған кезде тараптардың әрқайсысы – екінші тарапқа мәміле бойынша алынғанның барлығын қайтарып беруге, ал заттай қайтарып беру мүмкін болмағанда ( оның ішінде, алынғандар мүлікті пайдалану, орындалған жұмыс немесе көрсетілген қызмет түрінде болғанда) қайтарылуға жататын мүліктің құнын, мүлікті пайдаланудың, орындалған жұмыстардың немесе көрсетілген қызметтердің құнын ақшалай өтеуге міндетті.

4. Сот мәмiленiң жарамсыздығын тудырған әрекеттердi жасауға кiнәлi тараптан екiншi тараптың пайдасына мәмiленi жарамсыз деп тануға байланысты оған келтірілген залалды өндiрiп алуы мүмкiн.

5. Егер мәмiле қылмыстық мақсатқа жетуге бағытталса, оның құқыққа қайшылығы сот үкімімен (қаулысымен) белгіленсе, онда екi тараптың да теріс пиғылы болған кезде олардың мәмiле бойынша алғандарының немесе алуға арналғандардың барлығы соттың шешiмi немесе үкiмi бойынша тәркiленуге жатады. Мұндай мәмiленi бiр тарап орындаған жағдайда оның екiншi тараптан алғандарының барлығы және одан мәмiле бойынша бiрiншi тарапқа тиесiлiнiң барлығы тәркiленуге жатады. Егер тараптардың бір де біреуі орындауға кiрiспеген болса, мәмiледе орындалуы көзделгеннiң барлығы тәркiленуге жатады.

6. Қылмыстық мақсатқа жетуге бағытталған теріс пиғыл тараптардың бiрiнде ғана болған, оның құқыққа қайшылығы сот үкімімен (қаулысымен) белгіленген жағдайда, оның мәмiле бойынша алғандарының барлығы екiншi тарапқа қайтарылуға жатады, ал соңғысының алғаны не оған мәмiле бойынша тиесiлiсi тәркiленуге жатады.

7. Нақты мән-жайларды ескере отырып, сот осы баптың 5 және 6-тармақтарында көзделген салдарларды, жарамсыз мәмiле бойынша алынған не алынуға тиiс мүлiктi

тәркiлеу бөлiгiнде iшiнара не толық қолданбауға құқылы. Бұл бөлiкте осы баптың 3- тармағында көзделген салдарлар басталады.

8. Сот мәмiленi жарамсыз деп тани отырып, нақты мән-жайларды ескеріп, оны одан әрi орындауға тыйым салумен шектелуге құқылы.

Ескерту. 4-тарау 157-1-баппен толықтырылды - ҚР 27.02.2017 № 49-VI Заңымен ( алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі).

158-бап. Мазмұны Қазақстан Республикасы заңнамасының талаптарына сәйкес келмейтiн мәмiленiң жарамсыздығы

1. Мазмұны заңнама талаптарына сәйкес келмейтін мәміле, сондай-ақ құқықтық тәртіп негіздеріне көрінеу қайшы келетін мақсатпен жасалған мәміле, егер осы Кодексте және Қазақстан Республикасының өзге де заңнамалық актілерінде өзгеше көзделмесе, дауланатын мәміле болып табылады және сот оны жарамсыз деп тануы мүмкін.

2. Қылмыстық мақсатқа жетуге бағытталған, оның құқыққа қайшылығы сот үкімімен (қаулысымен) белгіленген мәміле маңызсыз болады.

3. Қазақстан Республикасы заңнамасының, заңды тұлға жарғысының талаптарын не оның органдарының құзыретiн бұзатын мәмiленi әдейі жасасқан адам, егер мұндай талап пайдакүнемдiк уәждерден немесе жауаптылықтан жалтару ниетiнен туындаса, мәмiленi жарамсыз деп тануды талап етуге құқылы емес.

4. Егер мәмiлеге қатысушылардың бiрi оны мiндеттемені орындаудан немесе үшiншi тұлға не мемлекет алдындағы жауаптылықтан жалтару ниетiмен жасасқан жағдайда, ал мәмiленiң басқа қатысушысы бұл ниет туралы бiлген болса немесе бiлуге тиiс болса, мүдделi тұлға (мемлекет) мәмiленi жарамсыз деп тануды талап етуге құқылы.

Ескерту. 158-бап жаңа редакцияда - ҚР 27.02.2017 № 49-VI Заңымен (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі).

159-бап. Мәмiлелер жарамсыздығының негiздерi

1. Қажеттi рұқсатты алмай не рұқсаттың қолданылу мерзiмi аяқталғаннан кейiн жасалған мәмiле маңызсыз болады.

2. Жосықсыз бәсеке мақсатын көздейтiн немесе iскерлiк әдеп талаптарын бұзатын мәмiлені сот жарамсыз деп тануы мүмкін.

3. Осы Кодекстің 23-бабында көзделген мәмілелерден басқа, он төрт жасқа толмаған адам (жас бала) жасасқан мәміле маңызсыз болады.

4. Он төрт жасқа толған кәмелетке толмаған адамның заңды өкілдерінің келісімінсіз жасаған мәмілесін, заң бойынша оның өзі дербес жасауға құқығы бар мәмілелерді қоспағанда, сот заңды өкілдерінің талабы бойынша жарамсыз деп тануы мүмкін. Осы баптың қағидалары осы Кодекске сәйкес әрекетке толық қабілетті деп танылатын (осы Кодекстің 17-бабының 2-тармағы, 22-1-бабы) кәмелетке толмағандардың мәмілелеріне қолданылмайды.

5. Есуастық немесе ақыл-есi кем болуы салдарынан әрекет қабiлеттiгi жоқ деп танылған адам жасасқан мәмiле маңызсыз болады. Кейiннен әрекет қабiлеттiлігi жоқ деп танылған азамат жасасқан мәмiле (осы Кодекстiң 26-бабы), егер мәмiленi жасау кезiнiң өзiнде-ақ бұл азаматтың психикасының бұзылуы жағдайында болғаны дәлелденсе, дауланатын мәміле болып табылады және оның қорғаншысының талап қоюы бойынша сот мәмiленi маңызсыз деп тануы мүмкiн.

6. Сот әрекет қабiлеттiлiгiн шектеген адам жасасқан мәмiленi сот оның қамқоршысының талап етуi бойынша жарамсыз деп тануы мүмкiн.

7. Әрекет қабiлеттiлiгi болғанымен, мәмiле жасаған кезде өз әрекеттерiнiң мәнiн түсiне алмайтын немесе өзiнiң не iстегенiн бiлмейтiн жағдайда болған азамат жасасқан мәмiленi сот сол азаматтың талабы бойынша, ал егер тiрi кезiнде талап етуге азаматтың мүмкiндiгi болмаса, азамат қайтыс болғаннан кейiн басқа мүдделi адамдардың талабы бойынша жарамсыз деп тануы мүмкiн.

8. Елеулi мәнi бар жаңылысу салдарынан жасалған мәмiленi сот жаңылысу әсерiмен әрекет еткен тараптың талабы бойынша жарамсыз деп тануы мүмкiн. Мәмiленiң табиғатына, ұқсастығына немесе оны өз мақсатына пайдалану мүмкiндiгiн айтарлықтай төмендететiн мәнiнiң сапасына қатысты жаңылысудың елеулi мәнi болады. Дәлелдердегi жаңылысу кейiнге қалдыру немесе күшiн жою шарты ретiнде, мәмiленiң мазмұнына осындай дәлелдi енгiзген кезде ғана мәмiле жарамсыздығының негiзi бола алады (осы Кодекстiң 150-бабы).

Егер жаңылысу мәмiлеге қатысушының өрескел бейқамдығының салдары болса, не оны кәсiпкерлiк тәуекел билеген болса, сот нақты жағдайларды және мәмiлеге қатысушы екiншi жақтың мүдделерiн ескере отырып, мәмiленi жарамсыз деп тану туралы талаптан бас тартуға құқылы.

9. Алдау, зорлық, қорқыту ықпалымен жасалған мәмiленi, сондай-ақ басқа тарап пайдаланған жағдайларға қарағанда адам өзi үшiн мүлде тиiмсiз ауыр мән-жайлардың салдарынан жасауға мәжбүр болған мәмiленi (кiрiптарлық мәмiле) сот жәбiрленушiнiң талабы бойынша жарамсыз деп тануы мүмкiн.

10. Бiр тарап өкiлiнiң екiншi тараппен зұлымдық ниетте келiсуi нәтижесiнде жасалған мәмiленi сот жәбiрленушi тараптың талабы бойынша жарамсыз деп тануы мүмкiн. Жәбiрленушi тарап шеккен залалды жәрдем беру тәртiбiмен өтеу (осы Кодекстiң 9-бабының 4-тармағы) терiс пиғылды өкiлге жүктелуi мүмкiн.

11. Заңды тұлғаның осы Кодексте, Қазақстан Республикасының өзге де заңнамалық актiлерiнде немесе құрылтай құжаттарында нақты шектелген қызмет мақсаттарына қайшы келетiн етiп, не оның органының жарғылық құзыретiн бұза отырып жасасқан мәмiлесi, егер мәмiледегi басқа тараптың мұндай бұзушылықтар туралы бiлгенi немесе бiлуге тиiс болғаны дәлелденсе, заңды тұлғаның немесе оның құрылтайшысының ( қатысушысының) мүлiк иесiнiң талап қоюы бойынша жарамсыз деп танылуы мүмкiн.

12. Осы баптың 3, 5-тармақтарында көзделген мәмiлелер жас балалардың немесе әрекет қабiлеттiлiгi жоқ адамдардың заңды өкілдерінің талабы бойынша, егер олар

аталған адамдардың пайдасына жасалған болса, сот шешiмiмен жарамды деп танылуы мүмкiн.

Ескерту. 159-бапқа өзгерістер енгiзiлдi - ҚР 1998.03.02 N 211, 2007.01.12 N 225, 2011.03.25 N 421-IV (алғашқы ресми жарияланғанынан кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі); 16.05.2014 № 203-V (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін алты ай өткен соң қолданысқа енгізіледі); 27.02.2017 № 49-VI (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі) Заңдарымен.

160-бап. Жалған немесе қулықпен жасалған мәмiлелер

1. Оған тиісті құқықтық салдарлар жасау ниетінсіз, тек алдау үшін жасалған мәмілені (жалған мәмілені) сот мүдделі тұлғаның, тиісті мемлекеттік органның немесе прокурордың талап арызы бойынша жарамсыз деп таниды.

2. Егер мәмiле екiншi бiр мәмiленi (қулықпен) бүркемелеу мақсатымен жасалса, тараптар шын мәнiнде ойлаған мәмiлеге қатысты ережелер қолданылады.

Ескерту. 160-бапқа өзгеріс енгізілді - ҚР 27.02.2017 № 49-VI Заңымен (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі).

161-бап. Мәмiленiң бiр бөлiгi жарамсыздығының салдары

Егер мәмiленi оның жарамсыз бөлiгiн енгiзбей-ақ жасауға болар едi деп ойлау мүмкiн болса, мәмiленiң бiр бөлiгiнiң жарамсыздығы оның басқа бөлiктерiнiң жарамсыз болуына әкелiп соқтырмайды.

162-бап. Жарамсыз мәмiлелер бойынша талап қою мерзiмдерi

1. Алып тасталды- ҚР 1998.03.02 N 211 Заңымен.

2. Осы Кодекстiң 159-бабының 9 және 10-тармақтарында көзделген негiздер бойынша мәмiленiң жарамсыздығына байланысты даулар бойынша талап қою мерзiмi қорлық немесе қорқыту ықпалымен мәмiле жасалып, сол зорлық немесе қорқыту тоқтатылған күннен бастап не талап қоюшы мәмiленi жарамсыз деп тануға негiз болып

табылатын өзге де мән-жайларды бiлген немесе бiлуге тиiс болған күннен бастап бiр жыл болады.

Ескерту. 162-бапқа өзгеріс енгізілді - ҚР 1998.03.02 N 211 Заңымен.

5-тарау. Өкілдік және сенімхат

163-бап. Өкiлдiк

1. Басқа адамның (өкiлдiк берушiнiң) атынан бiр адамның (өкiлдiң) сенiмхатқа, заңдарға, сот шешiмiне не әкiмшiлiк құжатқа негiзделген өкiлеттiгi күшiмен жасаған мәмiлесi өкiлдiк берушiнiң азаматтық құқықтары мен мiндеттерiн тiкелей туғызады, өзгертедi және тоқтатады.

Өкiлеттiк өкiлдiң (бөлшек сауда жүйесiндегi сатушы, кассир және т.б.) әрекет жасаған жағдайынан да көрiнуi мүмкiн.

2. Өкiл жасаған мәмiле бойынша тiкелей өкiлдiк берушiде құқықтар мен мiндеттер пайда болады.

3. Өкіл жеке өзіне қатысты да, сонымен бірге өзі өкілі болып табылатын басқа адамға қатысты да өкілдік берушінің атынан мәмілелер жасай алмайды.

Бұл қағида коммерциялық өкілдікке қолданылмайды.

4. Басқалардың мүдделерi үшiн болса да өз атынан әрекет ететiн адамдар ( коммерциялық делдалдар, мұрагерлiк кезiнде өсиеттi орындау тапсырылған адамдар және т.б.), сондай-ақ болашақта жасалуы мүмкiн мәмiлелерге қатысты келiссөз жүргiзуге уәкiлдiк берiлген адамдар өкiлдер болмайды.

5. Сипаты жөнiнен тек жеке өзi ғана жасауға болатын мәмiленi, сондай-ақ заң құжаттарында көзделген реттердегi басқа да мәмiлелердi өкiл арқылы жасауға жол берiлмейдi.

Ескерту. 163-бапқа өзгеріс енгiзiлдi - ҚР 2011.03.25 N 421-IV (алғашқы ресми жарияланғанынан кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі) Заңымен.

164-бап. Әрекет қабiлеттiгi жоқ адамдар үшiн өкiлдiк

Әрекет қабiлеттiгi жоқ азаматтардың атынан мәмiлелердi олардың заңды өкiлдерi жасайды.

Ескерту. 164-бапқа өзгеріс енгiзiлдi - ҚР 2011.03.25 N 421-IV (алғашқы ресми жарияланғанынан кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі) Заңымен.

165-бап. Өкiлеттiгi жоқ өкiлдiк

Мәмiле жасауға уәкiлдiк берiлмеген адамның басқа адам атынан немесе өкiлеттiгiн асыра пайдаланып жасаған мәмiлесi өкiлдiк берушi осы мәмiленi кейiннен мақұлдаған ретте ғана ол үшiн азаматтық құқықтар мен мiндеттердi туғызады, өзгертедi және тоқтатады.

Өкiлдiк берушiнiң кейiннен мақұлдауы мәмiленi оның жасалған кезiнен бастап жарамды етедi.

166-бап. Коммерциялық өкiлдiк

1. Кәсiпкерлер шарт жасасқан кезде олардың атынан үнемi және дербес өкiлдiк етушi адам (коммерциялық өкiл) өкiлдiң өкiлеттiгi көрсетiлетiн жазбаша шарт негiзiнде , ал ол көрсетiлмеген жағдайда - сенiмхат негiзiнде де әрекет жасайды.

2. Коммерциялық өкiл сонымен бiр мезгiлде өзiнiң қатысуымен жасалатын шарттың түрлi тараптарының мүдделерiн бiлдiре алады. Бұл орайда ол өзiне берiлген тапсырмаларды кәдiмгi кәсiпкердiң ыждағаттылығымен орындауға мiндеттi.

3. Коммерциялық өкiл келiсiлген сыйақыны және өзi тапсырмаларды орындаған кезде жұмсаған шығындарын, егер өздерiнiң арасындағы келiсiмде өзгеше көзделмесе, шарт тараптарынан тең мөлшерде төлеудi талап етуге құқылы.

4. Коммерциялық өкiл өзiне белгiлi болған сауда мәмiлелерi туралы мәлiметтердi өзiне берiлген тапсырманы орындағаннан кейiн де құпия сақтауға мiндеттi.

5. Кәсiпкерлiк қызметтiң жекелеген салаларындағы коммерциялық өкiлдiктiң ерекшелiктерi заңмен белгiленедi.

167-бап. Сенiмхат

1. Бiр адамның (сенiм бiлдiрушiнiң) өз атынан өкiлдiк ету үшiн екiншi адамға (сенiм бiлдiрген) берген жазбаша уәкiлдiгi сенiмхат деп танылады.

2. Мүлiкке билiк жасауға және нотариаттың куәландыруын талап ететiн мәмiлелер жасауға берiлетiн сенiмхатты, егер заң құжаттарында өзгеше белгiленбесе, нотариат куәландыруға тиiс.

3. Нотариат куәландырған сенiмхаттарға:

1) госпитальдарда, санаторийлер мен басқа әскери-емдеу мекемелерiнде емделiп жатқан әскери қызметшiлердiң және өзге де адамдардың осы госпитальдардың, санаторийлер мен басқа әскери-емдеу мекемелерiнiң бастықтары, медицина бөлiмi жөнiндегi орынбасарлары, аға және кезекшi дәрiгерлерi куәландырған сенiмхаттар;

2) мемлекеттiк нотариалдық кеңселер мен басқа да нотариалдық әрекет жасайтын органдары жоқ әскери бөлiмдер, құрамалар, мекемелер және әскери-оқу орындары орналасқан мекендердегi осы бөлiмдердiң, құрамалардың, мекемелердiң, оқу орындарының командирлерi (бастықтары) куәландырған әскери қызметшiлердiң сенiмхаттары, сондай-ақ жұмысшылар мен қызметшiлердiң, олардың отбасы мүшелерi мен әскери қызметшiлер отбасы мүшелерiнiң сенiмхаттары;

3) бас бостандығынан айыру орындарындағы адамдардың бас бостандығынан айыру орындарының бастықтары куәландырған сенiмхаттары;

4) халықты әлеуметтiк қорғау мекемелерiндегi кәмелетке толған әрекет қабiлеттiгi бар азаматтардың осы мекеменiң немесе тиiстi халықты әлеуметтiк қорғау органдарының басшысы куәландырған сенiмхаттары;

5) тергеу изоляторларында отырған адамдардың тергеу изоляторларының бастықтары куәландырған сенімхаттары теңестіріледі.

4. Хат-хабар, соның iшiнде ақша және сәлемдеме алуға, жалақы және азаматтар мен заңды тұлғалардан өзге де төлемдер алуға сенiмхатты сенiм бiлдiрушi тұратын республикалық маңызы бар қалалардың, астананың, аудандардың, облыстық маңызы бар қалалардың жергілікті атқарушы органдары, аудандық маңызы бар қала, кент, ауыл әкімдері, ол жұмыс iстейтiн немесе оқитын ұйым, тұрғылықты жерi бойынша тұрғын үй пайдалану ұйымы, ол емделiп жатқан тұрақты емдеу мекемесiнiң әкiмшiлiгi, сондай-ақ әскери қызметшiлерге сенiмхат берiлгенде тиiстi әскери бөлiмдердiң командованиесi куәландыруы мүмкiн. Құжат жiберудi байланыс қызметкерi жүзеге асырған кезде телеграф арқылы, сондай-ақ байланыстың басқа да түрлерi арқылы жiберiлетiн сенiмхатты байланыс органдары куәландырады.

5. Үшiншi жақтар сенiм бiлдiрiлген адамға сенiм бiлдiрушi факсимилелiк және өзге де байланыстар бойынша, ресми байланыс органдарының қатысуынсыз жолдаған өздерiне қатысты әрекеттер жасау үшiн берiлген сенiмхатты түпнұсқа деп санауға құқылы.

6. Заңды тұлға атынан сенiмхат оның басшысы немесе бұған оның құрылтай құжаттарымен уәкiлеттiк берiлген өзге де адамның қолы қойылып берiледi және егер Қазақстан Республикасының заңнамасына сәйкес аталған тұлғаның мөрі болуға тиіс болса, осы ұйымның мөрiмен бекемделедi.

7. Ақша және басқа бағалы мүлiктi алуға немесе беруге мемлекеттiк органның, коммерциялық ұйым мен коммерциялық емес ұйымның атынан берiлетiн сенiмхатқа сол ұйымның бас (аға) бухгалтерi де қол қоюға тиiс.

8. Банкiде операциялар жасауға берiлетiн сенiмхатты және сауда саласында мәмiле жасауға берiлетiн сенiмхатты беру тәртiбi мен нысаны арнайы ережелермен белгiленуi мүмкiн.

Ескерту. 167-бапқа өзгерістер енгізілді - ҚР 2004.12.20 N 13 (2005.01.01 бастап қолданысқа енгізіледі), 2011.03.01 N 414-IV (алғашқы ресми жарияланған күнінен бастап қолданысқа енгізіледі) Заңдарымен; 03.07.2013 № 121-V (алғашқы ресми жарияланғанынан кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі) Конституциялық Заңымен; 29.12.2014 № 269-V (01.01.2015 бастап қолданысқа енгізіледі); 27.02.2017 № 49-VI (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі) Заңдарымен.

168-бап. Сенiмхат мерзiмi

1. Сенiмхат үш жылдан аспайтын мерзiмге берiлуi мүмкiн. Егер сенiмхатта неғұрлым ұзақ мерзiм көрсетiлсе, ол үш жыл бойы, ал егер қолдану мерзiмi көрсетiлмесе, берiлген күннен бастап бiр жыл бойы жарамды болады.

2. Берілген күні көрсетілмеген сенімхат маңызсыз болып табылады.

Ескерту. 168-бапқа өзгеріс енгізілді - ҚР 27.02.2017 № 49-VI Заңымен (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі).

169-бап. Сенiм ауысуы

1. Сенiм бiлдiрiлген адам өзiне уәкiлдiк берiлген әрекеттi өзi жасауға тиiс. Алған сенiмхат бойынша сенiм ауыстыруға уәкiлдiк берiлген не сенiм бiлдiрушiнiң мүдделерiн қорғауға мәжбүр болған ретте ғана ол осы әрекеттердi жасау сенiмiн басқа адамға аудара алады.

2. Сенім білдірілген адамның өз өкілеттігін басқа адамға беруі жөніндегі сенімхатты , осы Кодекстің 167-бабының 4 және 6-тармақтарында көзделгеннен басқа жағдайларда , нотариат куәландыруға тиіс.

Сенім білдірген адам өз өкілеттігін басқа адамға толық көлемде сеніп беретін сенімхатқа бастапқы сенімхат қоса берілуге тиіс. Сенім білдірілген адам бастапқы сенімхатта көрсетілген жекелеген өкілеттіктерді басқа адамға не бірнеше адамға сеніп

беретін сенімхатқа бастапқы сенімхаттың нотариат куәландырған көшірмесі қоса берілуге тиіс.

3. Сенiм ауыстыру жөнiнде берiлген сенiмхаттың қолданылу мерзiмi ол негiзге алынып берiлген алғашқы сенiмхаттың қолданылу мерзiмiнен аспауы керек.

4. Өз өкiлеттiгiн басқа бiреуге берген сенiм бiлдiрiлген адам бұл жөнiнде сенiм бiлдiрушiнi дереу хабардар етуге және оған әлгi адам туралы, оның тұрғылықты жерi туралы қажеттi мәлiметтердi хабарлауға тиiс. Бұл мiндеттiң орындалмауынан, сенiм бiлдiрiлген адамға нақ өз әрекеттерi үшiн жауапкершiлiк жүктелетiнi сияқты, өз өкiлеттiгiн берген адамның әрекеттерi үшiн де жауапкершiлiк жүктеледi.

Ескерту. 169-бапқа өзгеріс енгiзiлдi - ҚР 2011.03.25 N 421-IV (алғашқы ресми жарияланғанынан кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі) Заңымен.

170-бап. Сенiмхаттың тоқтатылуы

1. Сенiмхаттың қолданылуы:

1) сенiмхат мерзiмiнiң өтуi;

2) сенiмхатта көзделген әрекеттердiң жүзеге асуы;

3) сенiмхатты берушi адамның оның күшiн жоюы;

4) сенiмхат берiлген адамның одан бас тартуы;

5) өз атынан сенiмхат берген заңды тұлғаның тоқтатылуы;

6) атына сенiмхат берiлген заңды тұлғаның таратылуы;

7) сенiмхат берген адамның қайтыс болуы (оның ішінде қайтыс болған деп жариялануы), оның әрекет қабiлеттiгi жоқ, әрекет қабiлеттiгi шектеулi немесе хабар-ошарсыз кеттi деп танылуы;

8) сенiмхат берiлген азаматтың қайтыс болуы (оның ішінде қайтыс болған деп жариялануы), оның әрекет қабiлеттiгi жоқ, әрекет қабiлеттiгi шектеулi немесе хабар-ошарсыз кеттi деп танылуы салдарынан тоқтатылады.

2. Сенiмхатты берген адам сенiмхаттың немесе сенiмхатты ауыстырудың күшiн кез келген уақытта жоя алады, ал сенiмхат берiлген адам одан бас тарта алады. Бұл құқықтан бас тарту туралы келiсiм маңызсыз болады.

Ескерту. 170-бапқа өзгеріс енгізілді - ҚР 27.02.2017 № 49-VI Заңымен (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі).

171-бап. Сенiмхаттың тоқтатылу салдары

1. Сенiмхат берушi сенiмхаттың күшiн жойғандығы туралы (осы Кодекстiң 170- бабы) сенiмхат берiлген адамға, сондай-ақ сенiмхат берiлгендердiң алдында өкiлдiк ету үшiн өзiне белгiлi үшiншi жаққа хабарлауға мiндеттi. Сенiмхат осы Кодекстiң 170- бабының 5 және 7-тармақтарында көрсетiлген негiздерге сүйенiп тоқтатылған реттерде дәл сондай мiндет сенiмхат берушi адамның құқықты мирасқорларына да жүктеледi.

2. Сенiмхат берiлген адамға сенiмхаттың тоқтатылғанын бiлгенге дейiн немесе бiлуге тиiс болған кезге дейiн оның жасаған әрекеттерi нәтижесiнде пайда болған құқықтар мен мiндеттер сенiмхатты берген адам және оның құқықты мирасқорлары үшiн үшiншi жақтарға қатысты күшiн сақтайды. Егер үшiншi жақ сенiмхаттың тоқтатылғанын бiлсе немесе бiлуге тиiс болса бұл ереже қолданылмайды.

3. Сенiмхат берiлген адам немесе оның құқықты мирасқоры сенiмхат тоқтатылысымен оны дереу қайтаруға тиiс.

4. Сенiмхаттың тоқтатылуына байланысты осы сенiмхат бойынша басқа адамға өкiлеттiк беру де (сенiм ауысуы) күшiн жояды.

6-тарау. Мерзімдерді есептеу

172-бап. Мерзiм белгiлеу

1. Заңдармен, мәмiлемен белгiленген не сот тағайындайтын мерзiм күнтiзбелiк күнмен немесе сөзсiз болуға тиiстi оқиға көрсетiлiп белгiленедi.

2. Мерзiм жылдармен, айлармен, апталармен, күндермен немесе сағаттармен есептелетiн уақыт кезеңi ретiнде де белгiленуi мүмкiн.

173-бап. Уақыт кезеңiмен белгiленетiн мерзiмнiң басталуы

Уақыт кезеңiмен белгiленетiн мерзiмнiң өтуi күнтiзбелiк күннен немесе мерзiмнiң басталуы белгiленген оқиға болғаннан кейiнгi келесi күннен басталады.

174-бап. Уақыт кезеңiмен белгiленетiн мерзiмнiң аяқталуы

1. Жылдармен есептелетiн мерзiм - мерзiмнiң соңғы жылының тиiстi айы мен күнiнде бiтедi.

Жарты жылмен есептелетiн мерзiмге айлармен есептелетiн мерзiмнiң ережелерi қолданылады.

2. Жыл тоқсандарымен есептелетiн мерзiмге айлармен есептелетiн мерзiмнiң ережелерi қолданылады. Бұл орайда бiр тоқсан үш айға тең деп есептеледi, ал тоқсандарды есептеу жыл басынан бастап жүргiзiледi.

3. Айлармен есептелетiн мерзiм - мерзiмнiң соңғы айының тиiстi күнiнде бiтедi.

Жарты аймен белгiленетiн мерзiм күндермен есептелетiн мерзiм ретiнде қаралады да, он бес күнге тең болып есептеледi.

Егер айлармен есептелетiн мерзiмнiң аяқталуы тиiстi күн саны жоқ айға тура келсе, мерзiм сол айдың соңғы күнiнде бiтедi.

4. Апталармен есептелетiн мерзiм - мерзiмнiң соңғы аптасының тиiстi күнiнде бiтедi.

175-бап. Мерзiмнiң жұмыс iстемейтiн күнде аяқталуы

Егер мерзiмнiң соңғы күнi жұмыс iстемейтiн күнге тура келсе, содан кейiнгi ең таяу жұмыс күнi мерзiмнiң аяқталған күнi болып саналады.

176-бап. Мерзiмнiң соңғы күнiнде әрекет жасау тәртiбi

1. Егер мерзiм қандай да бiр әрекет жасауға белгiленген болса, ол әрекет мерзiмнiң соңғы күнiндегi сағат жиырма төртке дейiн орындалуы мүмкiн.

Алайда, егер бұл әрекет ұйымда жасалуға тиiс болса, онда мерзiм осы ұйымда белгiленген ережелер бойынша тиiстi операциялар тоқтатылған сағатта бiтедi.

2. Мерзiмнiң соңғы күнiндегi сағат жиырма төртке дейiн почтаға, телеграфқа немесе өзге де байланыс мекемесiне тапсырылған жазбаша мәлiмдемелер мен хабарламалар мерзiмiнде жасалған болып саналады.

7-тарау. Талап мерзімі

177-бап. Талап қою ұғымы

1. Талаптың ескiруi - адам құқығының немесе заңмен қорғалатын мүдденiң бұзылуынан туындайтын талаптың қанағаттандырылуы мүмкiн болатын уақыт кезеңi.

2. Талап қою мерзiмдерi және оларды есептеу тәртiбi заңмен көзделедi және оларды тараптардың келiсуiмен өзгертуге болмайды.

178-бап. Талап қою мерзiмдерi

1. Талап қоюдың жалпы мерзiмi үш жыл болып белгiленедi.

2. Талаптардың жекелеген түрлерi үшiн заң құжаттарымен талап қоюдың жалпы мерзiммен салыстырғанда қысқартылған немесе неғұрлым ұзақ арнаулы мерзiмдерi белгiленуi мүмкiн.

3. Осы Кодекстiң 177, 179-186-баптарының ережелерi, егер заң құжаттарында өзгеше көзделмесе, талап қоюдың арнаулы мерзiмдерiне де қолданылады.

179-бап. Талап қоюдың қолданылуы

1. Талап қою мерзiмiнiң өтiп кетуiне қарамастан бұзылған құқықты қорғау туралы талапты сот өз қарауына алады.

2. Талап мерзiмiн сот шешiм шығарғанға дейiн дауда тарап жасаған мәлiмдеме бойынша ғана сот қолданады.

3. Талап қойғанға дейiн талап қою мерзiмiнiң өтiп кетуi соттың талаптан бас тарту туралы шешiм шығаруына негiз болады.

Басты талап бойынша талап қою мерзiмiнiң бiтуiне байланысты қосымша талаптар ( айыптарды өндiрiп алу, кепiлдiк берушiнiң жауапкершiлiгi және т.б. туралы) бойынша да талап қою мерзiмi бiтедi.

180-бап. Талап қою мерзiмiнiң өтуi

1. Талап қою мерзiмiнiң өтуi адам құқық бұзушылық туралы бiлген немесе бiлуге тиiс болған күннен басталады. Оларды бұл ережеден айыру осы Кодекспен және өзге де заң құжаттарымен белгiленедi.

2. Белгiленген орындау мерзiмiне байланысты мiндеттемелер бойынша талап қою мерзiмiнiң өтуi орындалу мерзiмi аяқталғаннан кейiн басталады.

3. Орындалу мерзiмi белгiленбеген не талап ету кезiмен белгiленген мiндеттемелер бойынша талап қою мерзiмiнiң өтуi мiндеттеменi орындау туралы талап қойылған кезден басталады, ал егер борышқорға сондай талаптарды орындау үшiн жеңiлдiк мерзiмi берiлсе, талап мерзiмiн есептеу аталған мерзiм аяқталғаннан кейiн басталады ( осы Кодекстiң 277-бабының 2-тармағы).

4. Регрестiк мiндеттемелер бойынша талап мерзiмiнiң өтуi негiзгi мiндеттеменi орындау кезiнен басталады.

181-бап. Мiндеттемедегi адамдар өзгерген кездегi талап қою мерзiмi

Мiндеттемедегi адамдардың өзгеруi талап қою мерзiмi мен оны есептеу тәртiбiн өзгертуге әкелiп соқтырмайды.

182-бап. Талап қою мерзiмiнiң өтуiн тоқтата тұру

1. Талап қою мерзiмiнiң өтуi:

1) егер талап қоюға төтенше және бұл жағдайда болмай қоймайтын оқиға (бой бермейтiн күш) кедергi жасаса;

2) мiндеттемелердiң бұл түрiн орындау Қазақстан Республикасы Президентiнiң жариялауымен кейiнге қалдырылуына байланысты (мораторий):

3) егер талапкер немесе жауапкер соғыс жағдайына көшiрiлген әскери бөлiмшелер құрамында болса;

4) егер әрекет қабiлеттiгi жоқ адамның заңды өкiлi болмаса;

5) тиiстi қатынасты реттейтiн заңдардың қолданылуын тоқтатуға байланысты тоқтатыла тұрады.

Азаматтың өмiрiне немесе денсаулығына келтiрiлген зиянның орнын толтыру туралы талаптар бойынша талап қою мерзiмiнiң өтуi азаматтың зейнетақы төлемдерiн тағайындау және/немесе жүзеге асыру туралы немесе жәрдемақы тағайындау туралы тиiстi ұйымдарға жолдануына байланысты зейнетақы төлемдерi тағайындалғанға және/ немесе жүзеге асырылғанға немесе жәрдемақы тағайындалғанға не зейнетақы төлемдерiн тағайындаудан және/немесе жүзеге асырудан немесе жәрдемақы тағайындаудан бас тартылғанға дейiн тоқтатыла тұрады.

2. Талап қою мерзiмiнiң өтуi, егер осы бапта көрсетiлген мән-жайлар талап мерзiмiнiң соңғы алты айы iшiнде пайда болса немесе бұрынғысынша қала берсе тоқтатыла тұрады, ал егер бұл мерзiм алты айдан аспаса - талап мерзiмiнiң өтуi кезiнде тоқтатыла тұрады.

3. Тоқтата тұруға әкелiп соқтырған мән-жайлар тоқтатылған күннен бастап талап қою мерзiмiнiң өтуi одан әрi жалғасады. Бұл орайда мерзiмнiң қалған бөлiгi алты айға дейiн, ал егер талап қою мерзiмi алты айдан аспаса - талап мерзiмiне дейiн ұзартылады.

Ескерту. 182-бапқа өзгерту енгiзiлдi - Қазақстан Республикасының 1997.06.19. N 134-I Заңымен.

183-бап. Талап қою мерзiмiнiң өтуiндегi үзiлiс

1. Талап қою мерзiмiнiң өтуi белгiленген тәртiппен талап қою, тараптардың медиация туралы шарт жасасуы, сондай-ақ мiндеткер адамның борышты немесе өзге мiндеттердi мойындағандығын дәлелдейтiн әрекеттер жасауы арқылы үзiледi.

2. Үзiлiстен кейiн талап қою мерзiмiнiң өтуi қайтадан басталады; үзiлiске дейiн өткен уақыт жаңа мерзiмге есептелмейдi.

Ескерту. 183-бапқа өзгерту енгізілді - ҚР 2011.01.28 N 402-IV (2011.08.05 бастап қолданысқа енгізіледі) Заңымен.

184-бап. Талапты қараусыз қалдырған ретте талап қою мерзiмiнiң өтуi

1. Егер талапты сот қараусыз қалдырса, талап қойылғанға дейiн басталған талап қою мерзiмi жалпы тәртiппен одан әрi жалғаса бередi.

2. Егер сот қылмыстық iсте қойылған талапты қараусыз қалдырса, талап қоюға дейiн басталған талап қою мерзiмiнiң өтуi талапты қараусыз қалдырған үкiм заңды күшiне енгiзiлгенге дейiн тоқтатыла тұрады. Мерзiмi тоқтатыла тұрған кездегi уақыт талап қою мерзiмiне есептелмейдi. Бұл орайда, егер мерзiмнiң қалған бөлiгi алты айдан аз болса, ол алты айға дейiн ұзартылады.

185-бап. Талап қою мерзiмiн қалпына келтiру

1. Ерекше жағдайларда, талапкердiң жеке басына байланысты мән-жайлар (ауыр науқас, дәрменсiз халде болу, сауатсыздық және т.б.) бойынша талап қою мерзiмi өтiп кетуiнiң себебiн сот орынды деп таныған кезде, азаматтың бұзылған құқығы қорғалуға тиiс. Талап қою мерзiмiнiң өтiп кету себептерi орынды болып, егер ол талап мерзiмiнiң соңғы алты ай iшiнде орын алған болса, ал егер бұл мерзiм алты айға тең немесе алты айдан аз болса - талап мерзiмiнiң өтуi кезiнде танылады.

2. Белгiлi бiр iс бойынша сот шешiмiн орындаудан бас тартылуына байланысты заң құжаттарына сәйкес талапкердiң тап сол iс бойынша жаңа талап қою құқығы пайда болған ретте талап қою мерзiмi қалпына келтiрiледi және қайтадан өте бастайды.

186-бап. Талап қою мерзiмi бiткеннен кейiн мiндеттердi атқару

Талап қою мерзiмi бiткеннен кейiн мiндетiн атқарған борышқордың немесе өзге мiндеттi адамның тiптi сол мiндеттi атқарған кезiнде талап мерзiмiнiң өтiп кеткенiн бiлмесе де, аталған адамның өзi атқарған нәрсесiн қайтаруды талап етуге құқығы жоқ.

187-бап. Талап қою қолданылмайтын талаптар

Талап қою:

1) заң құжаттарында көзделгеннен басқа реттерде материалдық емес игiлiктер мен мүлiктiк емес өзiндiк құқықтарды қорғау туралы талаптарға;

2) салымшылардың банкiге банктiк салымдарды беру туралы талаптарына;

3) азаматтың өмiрiне немесе денсаулығына келтiрiлген зиянның орнын толтыру туралы талаптарға қолданылмайды. Алайда, талап қою мерзiмi өтiп кеткеннен кейiн қойылған талаптар талап қойыла бастаған соң үш жылдан асырмай қанағаттандырылады;

4) егер меншiк иесiнiң немесе өзге заң иеленушiнiң өз құқығының кез келген бұзылуы иелiктен айыруға байланысты болмаса (осы Кодекстiң 264, 265-баптары), олардың осы құқық бұзушылықты жою туралы талабына;

5) заң құжаттарында белгiленген реттерде басқа талаптарға да қолданылмайды.

Ескерту. 187-бапқа өзгерту енгiзiлдi - Қазақстан Республикасының 1997.07.11. N 154 Заңымен.

II бөлiм. Меншік құқығы және өзге де заттық құқықтар

8-тарау. Меншік құқығы және өзге де заттық құқықтар туралы жалпы ережелер

Ескерту. 8-тараудың тақырыбы жаңа редакцияда - ҚР 27.02.2017 № 49-VI Заңымен ( алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі).

188-бап. Меншiк құқығы ұғымы және оның мазмұны

1. Меншiк құқығы дегенiмiз субъектiнiң заң құжаттары арқылы танылатын және қорғалатын өзiне тиесiлi мүлiктi өз қалауынша иелену, пайдалану және оған билiк ету құқығы.

Меншiк құқығы мәмiле жасалған кезде болған барлық жүктемелерiмен басқа адамға берiледi.

2. Меншiк иесiнiң өз мүлкiн иелену, пайдалану және оған билiк ету құқығы болады.

Иелену құқығы дегенiмiз мүлiктi iс жүзiнде иеленудi жүзеге асыруды заң жүзiнде қамтамасыз ету.

Пайдалану құқығы дегенiмiз мүлiктен оның пайдалы табиғи қасиеттерiн алудың, сондай-ақ одан пайда табудың заң жүзiнде қамтамасыз етiлуi. Пайда кiрiс, өсiм, жемiс, төл алу және өзге нысандарында болуы мүмкiн.

Билiк ету құқығы дегенiмiз мүлiктiң заң жүзiндегi тағдырын белгiлеудiң заңмен қамтамасыз етiлуi.

3. Меншiк иесi өзiне тиесiлi мүлiкке қатысты өз қалауы бойынша кез келген әрекеттер жасауға, соның iшiнде бұл мүлiктi басқа адамдардың меншiгiне берiп, иелiгiнен шығаруға, өзi меншiк иесi болып қала отырып, оларға мүлiктi иелену, пайдалану және оған билiк ету жөнiндегi өз өкiлеттiгiн тапсыруға, мүлiктi кепiлге беруге және оған басқа да әдiстермен ауыртпалық түсiруге, оларға өзгеше түрде билiк етуге құқылы.

4. Меншiк иесiнiң өз өкiлеттiгiн жүзеге асыруы басқа тұлғалар мен мемлекеттiң құқықтарын және заңмен қорғалатын мүдделерiн бұзбауға тиiс. Құқықтар мен заңды мүдделердi бұзушылық басқа нысандарымен қатар, меншiк иесiнiң өзiнiң монополиялық және өзге де басымдық жағдайын пайдаланып қиянат жасауынан көрiнуi мүмкiн.

Меншiк иесi өз құқықтарын жүзеге асырған кезде азаматтардың денсаулығы мен айналадағы ортаға келтiрiлуi мүмкiн зардаптарға жол бермеу шараларын қолдануға мiндеттi.

5. Меншiк құқығының мерзiмi шексiз. Мүлiкке меншiк құқығы осы Кодексте көзделген негiздер бойынша ғана ықтиярсыз тоқтатылуы мүмкiн.

6. Заң құжаттарында көзделген реттерде, жағдайлар мен шектерде меншiк иесi өз мүлкiн басқа адамдардың шектеулi түрде пайдалануына жол беруге мiндеттi.

Ескерту. 188-бапқа өзгерту енгiзiлдi - Қазақстан Республикасының 1998.03.02. N 211 Заңымен.

189-бап. Мүлiктi күтiп ұстау ауыртпалығы

1. Меншiк иесi, егер заң құжаттарында немесе шартта өзгеше көзделмесе, өзiне тиесiлi мүлiктi күтiп ұстау ауыртпалығын көтередi және бiржақты тәртiппен мұндай ауыртпалықты үшiншi жаққа ауыстыра алмайды.

2. Егер мүлiк заңды түрде үшiншi жақтарда болса, олардың бөтен адамның мүлкiн күтiп ұстауға жұмсаған шығындарын, егер шартта өзгеше көзделмесе, меншiк иесi өтеуге тиiс.

Затты күтiмсiз және заңсыз ұстаған адамға мүлiктi күтiп ұстауға жұмсаған шығындары өтелмейдi (осы Кодекстiң 263-бабы).

190-бап. Мүлiктiң кездейсоқ жойылу немесе кездейсоқ бүлiну қаупi

1. Иелiктен айырылған заттардың кездейсоқ жойылу немесе кездейсоқ бүлiну қаупi, егер заң құжаттарында немесе шартта өзгеше белгiленбесе, сатып алушыда меншiк құқығы пайда болумен бiр мезгiлде соған көшедi.

2. Егер иелiктен айырушы адам заттарды беру мерзiмiнiң өткiзiлiп жiберiлуiне кiнәлi болса немесе сатып алушы оларды қабылдау мерзiмiнiң өткiзiлiп жiберiлуiне кiнәлi болса, кездейсоқ жойылу немесе кездейсоқ бүлiну қаупi мерзiмiн өткiзiп жiберген тарап көтередi.

191-бап. Жеке меншiк ұғымы және оның түрлерi

1. Жеке меншiк азаматтардың және мемлекеттiк емес заңды тұлғалар мен олардың бiрлестiктерiнiң меншiгi ретiнде көрiнедi.

2. Заң құжаттарына сәйкес азаматтарға немесе заңды тұлғаларға тиесiлi бола алмайтын жекелеген мүлiк түрлерiнен басқа кез келген мүлiк жеке меншiкте болуы мүмкiн.

Жеке меншiкте болатын мүлiктiң саны мен құны шектелмейдi.

Ескерту. 191-бапқа өзгерту енгiзiлдi - Қазақстан Республикасының 1998.03.02. N 211 Заңымен.

192-бап. Мемлекеттiк меншiк құқығы

1. Мемлекеттiк меншiк республикалық және коммуналдық меншiк түрiнде көрiнедi.

2. Республикалық меншiк мемлекеттік қазынадан және заң құжаттарына сәйкес мемлекеттiк республикалық заңды тұлғаларға бекiтiлiп берiлген мүлiктен тұрады.

Республикалық бюджеттiң қаражаты, мемлекеттiк меншiктiң осы Кодекстiң 193- бабында аталған объектiлерi және мемлекеттiк заңды тұлғаларға бекiтiлiп берiлмеген өзге де мемлекеттiк мүлiк Қазақстан Республикасының мемлекеттiк қазынасын құрайды.

3. Коммуналдық меншiк жергiлiктi қазынадан және заң құжаттарына сәйкес коммуналдық заңды тұлғаларға бекiтiлiп берiлген мүлiктен тұрады.

Жергiлiктi бюджет қаражаты және мемлекеттiк заңды тұлғаларға бекiтiлiп берiлмеген өзге де коммуналдық мүлiк жергiлiктi қазынаны құрайды.

РҚАО-ның ескертпесі! 3-1-тармақтың осы редакциясы ҚР 11.07.2017 № 90-VI Заңына сәйкес (қолданысқа

3-1. Коммуналдық меншiк жергiлiктi мемлекеттiк басқару және өзін-өзі басқару деңгейлерi бойынша:

облыстық, республикалық маңызы бар қаланың, астананың;

аудандық (облыстық маңызы бар қала);

аудандық маңызы бар қаланың, ауылдың, кенттің, ауылдық округтің (жергілікті өзін-өзі басқарудың коммуналдық меншігі) болып бөлінеді.

4. Мемлекеттiк меншiктегi мүлiк мемлекеттiк заңды тұлғаларға шаруашылық жүргiзу немесе оралымды басқару құқығымен бекiтiлiп берiлуi мүмкiн.

5. Жекелеген мемлекеттік мекемелердің иелігіндегі мемлекеттік мүліктің құқықтық режимінің ерекшеліктері заң актілерімен белгіленеді.

6. Мемлекеттiк мүлiктi мемлекеттiк меншiктiң бір түрiнен екiншiсiне беру Қазақстан Республикасының мемлекеттік мүлік туралы заңнамалық актісіне сәйкес жүзеге асырылады.

Мүлікті жеке меншіктен мемлекеттік меншікке ерікті және өтеусіз беру Қазақстан Республикасының мемлекеттік мүлік туралы заңнамалық актісінде айқындалатын тәртіппен жүзеге асырылады.

РҚАО-ның ескертпесі! 6-тармақтың үшінші бөлігінің осы редакциясы ҚР 11.07.2017 № 90-VI Заңына

Коммуналдық меншiктегi мүлiктi жергiлiктi мемлекеттiк басқарудың және өзін-өзі басқарудың бiр деңгейiнен екiншiсiне беру Қазақстан Республикасының мемлекеттік мүлік туралы заңнамалық актісіне сәйкес жүзеге асырылады.

7. Осы баптың ережелері, егер Қазақстан Республикасының мемлекеттік мүлік туралы заңнамалық актісінде өзгеше көзделмесе немесе азаматтық құқықтардың мәніне қайшы келмесе, меншік құқығынан басқа, тиісінше мемлекеттік мүлікке өзге де азаматтық құқықтарға қолданылады.

Ескерту. 192-бапқа өзгерістер енгiзiлдi - ҚР 1998.03.02 № 211, 1999.11.04 № 472, 2001.03.02 № 162, 2002.05.21 № 323, 2005.05.18 № 50, 2007.01.12 № 225, 2011.03.01 № 414-IV (алғашқы ресми жарияланған күнінен бастап қолданысқа енгізіледі); 11.07.2017 № 90-VI (қолданысқа енгізілу тәртібін 2-баптың 1-т. 1) тармақшасынан қараңыз) Заңдарымен.

193-бап. Жерге және басқа да табиғи ресурстарға меншiк

Жер, оның қойнауы, су, өсiмдiк және жануарлар дүниесi, басқа да табиғи ресурстар мемлекеттiк меншiкте болады. Жер заң актiлерiнде белгiленген негiздерде, шарттар мен шектерде жеке меншiкте болуы да мүмкiн.

Ескерту. 193-бап жаңа редакцияда - ҚР 1998.03.02. N 211 Заңымен.

193-1-бап. Стратегиялық объектілер

1. Қазақстан қоғамының орнықты дамуы үшін әлеуметтік-экономикалық маңызы бар, оны иелену және (немесе), пайдалану және (немесе) оған билік ету Қазақстан Республикасының ұлттық қауіпсіздігінің жай-күйіне әсер ететін мүлік стратегиялық объект болып табылады.

2. Стратегиялық объектілерге: магистральдық темір жол желілері; магистральдық құбырлары; ұлттық электр тораптары; магистральдық байланыс желілері; телерадио хабарларын тарату объектілері (телевизия және радио хабарларын таратудың жерүсті және жерсеріктік жүйелерінің өндірістік-технологиялық кешені); мұнайды қайта өңдеу өндірістері; қуаты кемінде 50 мегаватт энергия өндіруші объектілер; ұлттық почта тораптары; халықаралық әуежайлар; халықаралық маңызды мәртебесі бар теңіз порттары; әуе қозғалысын басқару жүйесінің аэронавигациялық құрылғылары;

кемелердің қауіпсіз жүзуін реттейтін және оған кепілдік беретін құрылғылар мен навигациялық белгілер; атом энергиясын пайдаланатын объектілер; ғарыш саласының объектілері; су шаруашылығы құрылыстары; ортақ пайдаланудағы автомобиль жолдары; сондай-ақ меншігінде стратегиялық объектілер бар заңды тұлғалар акцияларының пакеттері (қатысу үлестері, пайлары), меншігінде стратегиялық объектілер бар жеке және заңды тұлғалардың шешімдерін тікелей немесе жанама айқындауға немесе қабылдайтын шешімдеріне ықпал етуге мүмкіндігі бар заңды тұлғалар акцияларының пакеттері (қатысу үлестері, пайлары) жатқызылуы мүмкін.

Стратегиялық объектілер Қазақстан Республикасының заңнамалық актілеріне сәйкес мемлекеттік және жеке меншікте болуы мүмкін.

3. Стратегиялық объектілерге үшінші тұлғалардың құқықтарымен ауыртпалық салу не оларды иеліктен шығару Қазақстан Республикасы Үкіметінің рұқсат беру туралы шешімі негізінде және Қазақстан Республикасының мемлекеттік мүлік туралы заңнамалық актісінде айқындалатын тәртіппен мүмкін болады.

4. Азамат немесе мемлекеттік емес заңды тұлға стратегиялық объектіні иеліктен шығару бойынша мәміле жасасуға ниет білдірген, сондай-ақ стратегиялық объектіге өндіріп алу қолданылған не стратегиялық объектіні оңалтуды не банкроттықты басқарушы иеліктен шығарған не кепіл ұстаушы кепілге салынған мүлікті ( стратегиялық объектіні) соттан тыс тәртіппен өткізген не стратегиялық объектіге сот актісінің негізінде өндіріп алу қолданылған жағдайларда, Қазақстан Республикасының мемлекеттік мүлік туралы заңнамалық актісінде айқындалған шарттар бойынша Қазақстан Республикасы стратегиялық объектіні сатып алудың басым құқығына ие болады.

Стратегиялық объектінің нарықтық құны Қазақстан Республикасының бағалау қызметі туралы заңнамасына және Қазақстан Республикасының мемлекеттік мүлік туралы заңнамалық актісіне сәйкес айқындалады.

Стратегиялық объектіні сатып алудың басым құқығын пайдалану тәртібі Қазақстан Республикасының мемлекеттік мүлік туралы заңнамалық актісінде айқындалады.

5. Егер стратегиялық объектiге үшiншi тұлғалардың құқықтарымен ауыртпалық салу не оны иелiктен шығару кезiнде осы баптың 3 және 4-тармақтарындағы талаптар бұзылса, мұндай мәмiлелер маңызсыз болады.

Ескерту. 193-1-баппен толықтырылды - ҚР 2007.08.07 N 321Заңымен, өзгерістер енгізілді - ҚР 2009.02.13 N 135-IV(қолданысқа енгізілу тәртібін 3-баптан қараңыз), 2011.03.01 N 414-IV (алғашқы ресми жарияланған күнінен бастап қолданысқа енгізіледі ), 2011.03.25 N 421-IV (алғашқы ресми жарияланғанынан кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі), 2012.06.22 N 21-V (алғашқы ресми жарияланғанынан кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгiзiледi); 07.03.2014 N 177-V ( алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі); 27.02.2017 № 49-VI (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі) Заңдарымен.

194-бап. Тұрғын үйге меншiк құқығы мен өзге де заттық құқықтар

Тұрғын үйге меншiк құқығы мен өзге де заттық құқықтарды жүзеге асыру ерекшелiктерi тұрғын үй заңдарымен реттеледi.

195-бап. Меншiк иесi болып табылмайтын адамдардың заттық құқықтары

1. Меншiк құқығымен қатар заттық құқықтарға:

1) жердi пайдалану құқығы;

2) шаруашылық жүргiзу құқығы;

3) оралымды басқару құқығы;

3-1) бөтеннің жылжымайтын мүлкін шектеулі түрде нысаналы пайдалану құқығы ( сервитут);

4) осы Кодексте немесе өзге заң актiлерiнде көзделген басқа да заттық құқықтар.

2. Заттық құқықтарға, егер заңдарда өзгеше көзделмесе немесе осы заттық құқықтың табиғатына қайшы келмесе, меншiк құқығы туралы нормалар қолданылады.

3. Егер Қазақстан Республикасының заңнамалық актiлерiнде өзгеше көзделмесе, мүлiкке меншiк құқығының басқа тұлғаға ауысуы осы мүлiкке басқа да заттық құқықты тоқтату үшiн негiз болып табылмайды.

Ескерту. 195-бапқа өзгеріс енгiзiлдi - ҚР 1998.03.02 № 211, 2007.01.12 № 225, 2011.03.25 № 421-IV (алғашқы ресми жарияланғанынан кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі) Заңдарымен.

9-тарау. Шаруашылық жүргізу құқығы

196-бап. Мемлекеттiк кәсiпорынның шаруашылық жүргiзу құқығы

1. Шаруашылық жүргiзу құқығы мүлiктi мемлекеттен меншiк иесi ретiнде алған және бұл мүлiктi иелену, пайдалану және оған билiк ету құқықтарын осы Кодекспен және Қазақстан Республикасының өзге де заңнамалық актілерінде белгiленген шекте жүзеге асыратын мемлекеттiк кәсiпорынның заттық құқығы болып табылады.

2. Мемлекеттік кәсіпорындардың шаруашылық жүргізу құқықтарын жүзеге асыру ерекшеліктері Қазақстан Республикасының мемлекеттік мүлік туралы заңнамалық актісінде айқындалады.

Ескерту. 196-бапқа өзгерту енгiзiлдi - ҚР 2011.03.01 № 414-IV (алғашқы ресми жарияланған күнінен бастап қолданысқа енгізіледі) Заңымен.

197-бап. Шаруашылық жүргiзу құқығының объектiсi

Шаруашылық жүргiзу құқығының объектiсi, егер Қазақстан Республикасының заңнамалық актілерінде өзгеше көзделмесе, кез келген мүлiк бола алады.

Ескерту. 197-бапқа өзгерту енгiзiлдi - ҚР 2011.03.01 № 414-IV (алғашқы ресми жарияланған күнінен бастап қолданысқа енгізіледі) Заңымен.

198-бап. Шаруашылық жүргiзу құқығына ие болу және тоқтату

1. Мүлiктi құрылып үлгiрген мемлекеттiк кәсiпорынға бекiту туралы меншiк иесi шешiм қабылдаған мүлiкке қатысты шаруашылық жүргiзу құқығы, егер заңдарда немесе меншiк иесiнiң шешiмiнде өзгеше белгiленбесе, бұл кәсiпорында мүлiктi кәсiпорынның дербес балансына бекiткен кезде пайда болады.

2. Шаруашылық жүргiзудегi мүлiктi пайдаланудың жемiстерi, өнiмi мен кiрiсi, сондай-ақ кәсiпорын шарттар немесе өзге де негiздер бойынша алған мүлiк меншiк құқығын алуға арналған заңдарда белгiленген тәртiп бойынша кәсiпорынның шаруашылық жүргiзуiне келiп түседi.

3. Мүлiкке шаруашылық жүргiзу құқығы меншiк құқығын тоқтатуға арналған заңдарда көзделген негiздер мен тәртiп бойынша, сондай-ақ меншiк иесiнiң шешiмiмен кәсiпорыннан мүлiк заңды жолмен қайтарып алынған реттерде тоқтатылады.

199-бап. Меншiк иесiнiң шаруашылық жүргiзудегi мүлiкке қатысты құқығы

Шаруашылық жүргiзудегi мүлiктiң меншiк иесi заң құжаттарына сәйкес кәсiпорын құру, оның қызметiнiң мәнi мен мақсаттарын белгiлеу, оны қайта құру мен тарату мәселелерiн шешедi, кәсiпорынға тиесiлi мүлiктiң өз мақсатында пайдаланылуы мен сақталуына бақылау жасауды жүзеге асырады.

Меншiк иесi өзi құрған кәсiпорынның шаруашылық жүргiзуiндегi мүлiктi пайдаланудан келтiрiлген таза табыстың бiр бөлiгiн алуға құқылы.

Ескерту. 199-бапқа өзгерту енгiзiлдi - Қазақстан Республикасының 1997.07.11. N 154 Заңымен.

200-бап. Мемлекеттiк кәсiпорынның мүлiктiк құқықтарын жүзеге асыру ережелерi

1. Қызметiн шаруашылық жүргiзу құқығында жүзеге асыратын мемлекеттiк кәсiпорынның, егер заң актiлерiнде өзгеше көзделмесе меншiк иесiнiң немесе ол уәкiлдiк берген мемлекеттiк органның жазбаша келiсiмiнсiз:

1) өзiне тиесiлi үйлердi, құрылыстарды, жабдықты және кәсiпорынның басқа да негiзгi құралдарын иеліктен айыруға немесе өзгеше әдiспен билiк етуге (осы бапта көзделген жағдайларды қоспағанда), ұзақ мерзiмдi (үш жылдан астам) жалға беруге, уақытша тегiн пайдалануға беруге;

2) филиалдар, өкілдіктер құруға, жеке кәсiпкерлермен бiрге кәсiпорындар мен бiрлескен өндiрiстер құруға, олардың өзiнiң өндiрiстiк және ақша капиталын сатуға;

2-1) оған тиесiлi акцияларға (осы бапта көзделген жағдайларды қоспағанда), сондай-ақ дебиторлық берешекке билiк етуге;

3) заемдар беруге;

4) үшiншi тұлғалардың мiндеттемелерi бойынша кепiлдеме немесе кепiлдiк беру.

2. Мемлекеттiк кәсiпорын, егер Қазақстан Республикасының заңнамалық актілерінде өзгеше көзделмесе, негiзгi құралдарға жатпайтын, өзiне шаруашылық жүргiзу құқығымен бекiтiлiп берiлген мүлiкке дербес билiк етедi.

Шаруашылық жүргiзу құқығындағы мемлекеттiк кәсіпорынның мемлекеттiк кәсіпорынның негізгі құралдарына жататын мүлiкке қатысты, сондай-ақ оған тиесілi акцияларды сатуға және сыйға беру мәмiлелерiн жасасуға құқығы жоқ.

Ескерту. 200-бапқа өзгерту енгiзiлдi - ҚР 1997.07.11 N 154, 1998.03.02 N 211, 2002.05.21 N 323, 2011.03.01 N 414-IV (алғашқы ресми жарияланған күнінен бастап қолданысқа енгізіледі) Заңдарымен.

201-бап. Мемлекеттiк кәсiпорындар қатысатын қатынастарға меншiк құқығы туралы ережелердiң қолданылуы

Мемлекеттiк кәсiпорындар қатысатын мүлiктiк қатынастарға егер осы Кодекстен және өзге заң құжаттарынан өзгеше туындамаса, осы Кодекстiң меншiк құқығы туралы ережелерi қолданылады.

10-тарау. Оралымды басқару құқығы

202-бап. Оралымды басқару құқығы ұғымы мен оның мазмұны

1. Оралымды басқару құқығы меншiк иесiнiң қаражаты есебiнен қаржыландырылатын мекеменiң, меншiк иесiнен мүлiк алушы және өз қызметiнiң мақсатына, меншiк иесiнiң тапсырмаларына және мүлiктiң мақсатына сәйкес Қазақстан Республикасының заңнамалық актілерінде белгiленген шекте сол мүлiктi иелену, пайдалану және оған билiк ету құқығын жүзеге асырушы қазыналық кәсiпорындардың заттық құқығы болып табылады.

РҚАО-ның ескертпесі! 2-тармақтың осы редакциясы ҚР 11.07.2017 № 90-VI Заңына сәйкес (қолданысқа

2. Қазыналық кәсіпорындар мен мемлекеттік мекемелерді жедел басқару құқығын жүзеге асырудың ерекшеліктері "Мемлекеттік мүлік туралы" және "Қазақстан Республикасындағы жергілікті мемлекеттік басқару және өзін-өзі басқару туралы" Қазақстан Республикасының заңдарында айқындалады.

Ескерту. 202-бапқа өзгерту енгiзiлдi - ҚР 1998.03.02 N 211, 1998.12.16 N 320, 2011.03.01 N 414-IV (алғашқы ресми жарияланған күнінен бастап қолданысқа енгізіледі ); 11.07.2017 № 90-VI (қолданысқа енгізілу тәртібін 2-баптың 1-т. 1) тармақшасынан қараңыз) Заңдарымен.

203-бап. Оралымды басқару құқығына ие болу және тоқтату

Оралымды басқару құқығына ие болу мен тоқтату, егер Қазақстан Республикасының заңнамалық актілерінде өзгеше белгiленбесе, осы Кодекстiң 13 және 14-тарауларында көзделген ережелер мен тәртiп бойынша жүзеге асырылады.

Ескерту. 203-бапқа өзгерту енгiзiлдi - ҚР 2011.03.01 N 414-IV (алғашқы ресми жарияланған күнінен бастап қолданысқа енгізіледі) Заңымен.

204-бап. Оралымды басқаруға берiлген мүлiктi меншiктенушiнiң құқығы

1. Оралымды басқарудағы мүлiктi меншiктенушi Қазақстан Республикасының заңнамалық актілеріне сәйкес мекеме, қазыналық кәсiпорын құру, оның қызметiнiң мәнi мен мақсаттарын белгiлеу мәселелерiн шешедi, мемлекеттiк мекеменiң немесе қазыналық кәсiпорынның заң жүзiндегi тағдырын, оның қызметiнiң мазмұнын белгiлеуге құқығы бар.

2. Меншiк иесi мекеменiң, қазыналық кәсiпорынның меншiк иесi берген мүлiктi тиiмдi пайдалануы мен сақтауына бақылау жасауды жүзеге асырады.

3. Мекеменi бiрнеше меншiк иесi құрған жағдайда, олардың арасындағы қатынастар мен меншiк иелерiнiң өз мүлкiне билiк жүргiзу құқықтары құрылтай шартымен немесе сол сияқты келiсiммен белгiленедi.

Ескерту. 204-бапқа өзгерту енгiзiлдi - ҚР 1998.12.16 N 320, 2011.03.01 N 414-IV ( алғашқы ресми жарияланған күнінен бастап қолданысқа енгізіледі) Заңдарымен.

205-бап. Меншiк иесiнiң оралымды басқаруға берiлген мүлiктi қайтарып алу және қайта бөлу құқығы

Мекемеге немесе қазыналық кәсiпорынға бекiтiлiп берiлген мүлiктi меншiктенушi, егер Қазақстан Республикасының заңнамалық актілерінде өзгеше белгiленбесе, ол мүлiктi қайтарып алуға, не өзi құрған басқа заңды тұлғалар арасында өз қалауы бойынша қайта бөлуге құқылы.

Ескерту. 205-бапқа өзгерту енгiзiлдi - ҚР 1998.12.16 N 320, 2011.03.01 N 414-IV ( алғашқы ресми жарияланған күнінен бастап қолданысқа енгізіледі) Заңдарымен.

206-бап. Мекеменің мүлкіне билік ету

Мекеме өзiне бекiтiлiп берiлген мүлiктi және оған смета бойынша бөлiнген қаражат есебiнен сатып алынған мүлiктi иелiктен өз бетінше шығаруға немесе оған өзгеше әдiспен билiк етуге құқылы емес.

Мемлекеттік мекемелердің табыс әкелетін қызметті жүзеге асыру ерекшеліктері Қазақстан Республикасының заңнамалық актілерінде белгіленеді.

Ескерту. 206-бап жаңа редакцияда - ҚР 2011.03.01 N 414-IV (алғашқы ресми жарияланған күнінен бастап қолданысқа енгізіледі) Заңымен.

207-бап. Қазыналық кәсiпорынның және мекеменің борыштары бойынша құрылтайшының жауаптылығы

1. Қазыналық кәсiпорын өзiнiң мiндеттемелерi бойынша өз билiгiндегi ақшамен жауап бередi.

Қазыналық кәсiпорынның ақшалай қаражаты жеткiлiксiз болған жағдайда, оның мiндеттемелерi бойынша Қазақстан Республикасы немесе әкімшілік-аумақтық бөлініс тиісті бюджет қаражатымен субсидиарлық жауаптылықта болады.

2. Мекеменiң жауапкершiлiгi осы Кодекстiң 44-бабының 1-тармағында көзделген тәртiппен туындайды.

Ескерту. 207-бап жаңа редакцияда - ҚР 1998.12.16 N 320 Заңымен; өзгеріс енгiзiлдi - ҚР 2011.03.01 N 414-IV (алғашқы ресми жарияланған күнінен бастап қолданысқа енгізіледі) Заңдарымен.

208-бап. Мекеменi меншiктену құқығының ауысуы

Мекеменi меншiктену құқығы басқа адамға ауысқан кезде бұл мекеме өзiне тиесiлi мүлiкке оралымды билiк жүргiзу құқығын сақтап қалады.

11-тарау. Ортақ меншік

209-бап. Ортақ меншiк ұғымы мен оның пайда болу негiздерi

1. Екi немесе бiрнеше адамның меншiгiндегi мүлiк оларға ортақ меншiк құқығымен тиесiлi болады.

2. Мүлiк меншiк иелерiнiң әрқайсысының меншiк құқығындағы үлестерi белгiлене отырып (үлестiк меншiк) немесе ондай үлестер белгiленбей (бiрлескен меншiк) ортақ меншiкте болуы мүмкiн.

3. Мүлiкке ортақ меншiк үлестiк меншiк болып табылады, бұған мүлiкке ортақ меншiк құру заңда көзделген реттер қосылмайды.

4. Ортақ меншiк екi немесе бiрнеше адамның меншiгiне мүлiк түскен кезде пайда болады, оны өзiнiң мақсаты өзгертiлмейiнше бөлуге болмайды (бөлiнбейтiн заттар), өйткенi ол заңға сәйкес бөлiнуге жатпайды.

Бөлiнетiн мүлiкке ортақ меншiк заң құжаттарында немесе шартта көзделген реттерде пайда болады.

5. Бiрлескен меншiкке қатысушылардың келiсiмi бойынша, ал келiсiмге қол жетпеген жағдайда - сот шешiмi бойынша ортақ меншiкке осы адамдардың үлестi меншiгi белгiленуi мүмкiн.

6. Жылжымайтын мүлiкке меншiк кондоминиум нысанында пайда болуы мүмкiн, бұл жағдайда жылжымайтын мүлiктiң жекелеген бөлiктерi азаматтардың және (немесе) заңды тұлғалардың дара (бөлек) меншiгiнде болады, ал жылжымайтын мүлiктiң бөлек меншiкте емес бөлiктерi ортақ үлестiк меншiк құқығымен жылжымайтын мүлiк бөлiктерiнiң иелерiне тиесiлi болады.

Әрбiр меншiк иесiнiң ортақ мүлiктегi үлесi оның жылжымайтын мүлiктiң өзiне тиесiлi бөлiгiне бөлек меншiгiнен ажырағысыз.

Әрбiр меншiк иесiнiң ортақ мүлiктегi үлесiнiң мөлшерi мен оны ұстауға арналған шығындарға қатысу дәрежесi, егер заң актiлерiнде немесе шартта өзгеше көзделмесе, жылжымайтын мүлiктiң дара (бөлек) меншiктегi бөлiктерiнiң мөлшерiне байланысты болады.

Кондоминиумның әр алуан түрлерiнiң құқықтық режимiнiң ерекшелiктерi заң актiлерiмен айқындалуы мүмкiн.

7. Инвестициялық пай қорының активтерiне ортақ үлестiк меншiктiң құқықтық режимiнiң ерекшелiктерi Қазақстан Республикасының инвестициялық және венчурлік қорлар туралы заң актiсiмен айқындалады.

Ескерту. 209-бапқа өзгерту енгiзiлдi – ҚР 1998.03.02. N 211, 2004.07.07. N 577; 04.07.2018 № 174-VІ (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі) Заңдарымен.

210-бап. Үлестiк меншiк құқығындағы үлестi анықтау

1. Егер үлестi меншiкке қатысушылар үлестерiнiң мөлшерi заң құжаттары негiзiнде анықталуы және оған барлық қатысушылардың келiсiмiмен белгiленуi мүмкiн болмаса, үлестер тең деп саналады.

2. Үлестi меншiкке барлық қатысушылардың келiсiмiмен олардың әрқайсысының ортақ мүлiктi құру мен көбейтуге қосқан салымдарына қарай қатысушылардың үлестерiн анықтау мен өзгерту тәртiбi белгiленуi мүмкiн.

211-бап. Үлестi меншiкке қатысушының оны жақсартуға байланысты құқықтары

1. Ортақ мүлiктi пайдаланудың белгiленген тәртiбiн сақтай отырып, оны бөлмей жақсартуды өз есебiнен жүзеге асырған үлестi меншiк қатысушысының ортақ мүлiкке құқықтағы өз үлесiн тиiсiнше ұлғайтуға құқығы бар.

2. Ортақ мүлiктi бөлiп алып жақсарту, егер үлестi меншiкке қатысушылардың келiсiмiнде өзгеше көзделмесе, оны жасаған қатысушының меншiгiне түседi.

212-бап. Үлестi меншiктегi мүлiкке билiк ету

1. Үлестi меншiктегi мүлiкке билiк ету оның барлық қатысушыларының келiсуiмен жүзеге асырылады.

2. Үлестi меншiкке әрбiр қатысушы өзiнiң үлесiн өз қалауы бойынша сатуға, сыйға тартуға, өсиет етуге, кепiлге беруге, не осы Кодекстiң 216-бабында көзделген шарттарды сақтай отырып, оған өзгеше түрде билiк етуге құқылы.

213-бап. Үлестi меншiктегi мүлiктi иелену және пайдалану

1. Үлестi меншiктегi мүлiктi иелену және пайдалану оның барлық қатысушыларының келiсуiмен, ал келiсiмге келмеген жағдайда - сот белгiлейтiн тәртiппен жүзеге асырылады.

2. Үлестi меншiктiң әрбiр қатысушысы ортақ мүлiктiң өз үлесi мөлшерiне тең бөлiгi өзiнiң иеленуiне және пайдалануына берiлуiне құқылы, ал бұл мүмкiн болмаған жағдайда - өз үлесiне тиесiлi мүлiктi иеленетiн және пайдаланатын басқа қатысушылардан тиiстi ақша сомасын немесе өзге де өтем төлеудi талап етуге құқылы.

214-бап. Үлестi меншiктегi мүлiктi пайдаланудан алынатын жемiстер, өнiмдер мен табыстар

Үлестi меншiктегi мүлiктi пайдаланудан алынатын жемiстер, өнiмдер мен табыстар ортақ мүлiктiң құрамына келiп түседi. Жемiстiң, өнiм мен табыстың одан кейiнгi бөлiнуi, үлестi меншiктiң қатысушылары арасында, егер олардың арасындағы келiсiмде өзгеше көзделмесе, олардың үлестерiне сәйкес жүргiзiледi.

215-бап. Үлестi меншiктегi мүлiктi күтiп ұстауға байланысты шығындар

Үлестi меншiктiң әрбiр қатысушысы ортақ мүлiк бойынша өз үлесiне сәйкес салықтар, алымдар және өзге де төлемдер төлеуге, сондай-ақ оны күтiп ұстау мен сақтауға байланысты шығындарға қатысуға мiндеттi.

216-бап. Сатып алудың басым құқығы

1. Үлестi меншiк құқығындағы үлестi бөгде адамдарға сату кезiнде сатылатын үлестi оның сатылатын бағасы бойынша және жария саудаға салып сату реттерiнен басқа тең жағдайларда үлестi меншiктiң қалған қатысушыларының сатып алуға басым құқығы болады.

Үлестi меншiкке барлық қатысушылардың келiсiмi болмаған жағдайда үлестi меншiк құқығындағы үлестi сату үшiн жария саудаға салу осы Кодекстiң 222-бабының 2-тармағында көзделген реттерде және заң құжаттарында көзделген өзге де реттерде жүргiзiлуi мүмкiн.

2. Үлесiн сатушы оның сату бағасын және оны сатудың басқа да шарттарын көрсете отырып, үлестi меншiктiң басқа қатысушыларына өз үлесiн бөтен адамға сату ниетi туралы жазбаша түрде хабарлауға мiндеттi. Егер үлестi меншiктiң басқа қатысушылары сатып алудан бас тартса немесе қозғалмайтын мүлiкке меншiк құқығындағы сатылатын үлестi бiр ай iшiнде, ал басқа мүлiк жөнiнен - хабар алған күннен бастап он күн iшiнде сатып алмаса, сатушы өз үлесiн кез келген адамға сатуға құқылы.

3. Үлес сатып алудың басым құқығы бұзыла отырып сатылған жағдайда үлестi меншiктiң кез келген басқа қатысушысы үш айдың iшiнде сотта өзiне сатып алушының құқықтары мен мiндеттерiн аударуды талап етуге құқылы.

4. Үлестi сатып алудың басым құқығын басқа бiреуге беруге рұқсат етiлмейдi.

5. Осы баптың ережелерi айырбас шарты бойынша үлестi иелiктен айыру кезiнде де қолданылады.

6. Осы баптың ережелері стратегиялық объектілерді иеліктен шығару жағдайларына қолданылмайды.

Ескерту. 216-бапқа өзгерту енгізілді - Қазақстан Республикасының 2007.08.07. N 321(ресми жарияланған күнінен бастап қолданысқа енгізіледі) Заңымен.

217-бап. Үлестi меншiк құқығындағы үлестiң шарт бойынша сатып алушыға ауысатын кезi

Үлестi меншiк құқығындағы үлес, егер тараптардың келiсiмiнде өзгеше көзделмесе, шарт жасасқан кезден бастап шарт бойынша сатып алушыға ауысады.

Мемлекеттiк тiркеуге немесе нотариат куәландыруға тиiстi шарт бойынша үлестi меншiк құқығындағы үлестiң ауысатын кезi осы Кодекстiң 238-бабының 2-тармағына сәйкес белгiленедi.

218-бап. Үлестi меншiктегi мүлiктiң бөлiнуi және одан үлестi бөлiп шығару

1. Үлестi меншiктегi мүлiк оған қатысушылар арасындағы келiсiм бойынша өздерiнiң арасында бөлiнуi мүмкiн.

2. Үлестi меншiкке қатысушы ортақ мүлiктен өз үлесiн бөлiп шығаруды талап етуге құқылы.

3. Үлестi меншiкке қатысушылар ортақ мүлiктi бөлу немесе бiреуiнiң үлесiн бөлiп шығарудың әдiстерi мен шарттары жөнiнде келiсiмге келе алмаған жағдайда үлестi меншiкке қатысушы ортақ мүлiктен өз үлесiн заттай бөлiп берудi талап етуге құқылы.

Егер үлестi заттай бөлiп беруге заң құжаттарында жол берiлмесе немесе ол ортақ меншiктегi мүлiкке шамадан тыс залал келтiрмейiнше мүмкiн болмаса, бөлiнiп шығушы меншiк иесi үлестi меншiктiң басқа қатысушыларынан өз үлесiнiң құнын төлетуге құқылы.

4. Осы бап негiзiнде үлестi меншiктiң қатысушысына заттай бөлiп берiлетiн мүлiктiң меншiк құқығындағы оның үлесiне сәйкессiздiгi тиiстi ақша сомасын немесе өзге өтем төлеу арқылы жөнге келтiрiледi.

Басқа меншiк иелерiнiң үлестi меншiкке қатысушыға оның үлесiн заттай бөлiп берудiң орнына өтем төлеуiне қатысушының келiсуiмен жол берiледi. Тиiстi меншiк иесiнiң үлесi шамалы болып, нақты бөлiп шығару мүмкiн болмай және ол ортақ мүлiктi пайдалануға онша мүдделi болмаса, сот бұл меншiк иесiнiң келiсiмi болмаған күнде де үлестi меншiкке қатысушыларды оған өтем төлеуге мiндеттей алады.

5. Осы баптың 3 және 4-тармақтарына сәйкес өтем алғаннан кейiн меншiк иесi ортақ мүлiктегi үлеске құқығын жоғалтады.

6. Осы баптың 3 және 4-тармақтарында жазылған қағидалар бойынша ортақ мүлiктi бөлу немесе одан үлестi бөлiп шығару мүмкiн болмаған кезде сот мүлiктi жария сауда-саттықта сату, одан түскен соманы кейін ортақ меншiкке қатысушылар арасында олардың үлестерiне мөлшерлес бөлiп беру туралы шешiм қабылдайды.

Ескерту. 218-бапқа өзгеріс енгізілді - ҚР 27.02.2017 № 49-VI Заңымен (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі).

219-бап. Ортақ бiрлескен меншiк

1. Ортақ бiрлескен меншiк:

1) ерлi-зайыптылардың ортақ меншiгi;

2) шаруа қожалығы мүшелерiнiң ортақ меншiгi;

3) жекешелендiрiлген тұрғын үйге ортақ меншiк түрiнде болады.

2. Заң құжаттарында ортақ бiрлескен меншiктiң басқа да түрлерi көзделуi мүмкiн.

3. Ортақ бiрлескен меншiк, егер оған қатысушылар арасындағы шартта өзгеше көзделмесе, тағайындалады және қолдануда болады.

Ескерту. 219-бапқа өзгерту енгiзiлдi - Қазақстан Республикасының 2007.01.12. N 225 Заңымен.

220-бап. Бiрлескен меншiктегi мүлiктi иелену, пайдалану және оған билiк ету

1. Бiрлескен меншiкке қатысушылар, егер олардың арасындағы келiсiмде өзгеше көзделмесе, ортақ мүлiктi бiрлесiп иеленедi және пайдаланады.

2. Мүлiкке билiк ету жөнiндегi мәмiленi қатысушылардың қайсысы жасағанына қарамастан бiрлескен меншiктегi мүлiкке билiк ету барлық қатысушылардың келiсiмi бойынша жүзеге асырылады.

3. Егер барлық қатысушылардың келiсiмiнен өзгеше туындамайтын болса, бiрлескен меншiкке қатысушылардың әрқайсысы ортақ мүлiкке билiк ету жөнiнде мәмiлелер жасасуға құқылы. Бiрлескен меншiкке қатысушылардың бiреуi ортақ мүлiкке билiк етуге байланысты жасаған мәмiле басқа қатысушылардың талап етуiмен мәмiле жасаған қатысушының қажеттi өкiлеттiгi болмады деген себеппен мәмiледегi екiншi тарап бұл жөнiнде бiлгенi немесе көпе-көрiнеу бiлуге тиiс болғандығы дәлелденген ретте ғана жарамсыз деп танылуы мүмкiн.

Нотариаттың куәландыруын немесе мемлекеттiк тiркеудi керек ететiн мәмiлелер жасасу кезiнде бiрлескен мүлiкке басқа қатысушылардың мәмiле жасауға келiсiмi нотариалдық тәртiппен расталуға тиiс.

4. Егер осы Кодексте немесе өзге де заң құжаттарында бiрлескен меншiктiң жекелеген түрлерi үшiн өзгеше белгiленбесе, осы баптың 1-3-тармақтары қолданылады.

221-бап. Бiрлескен меншiктегi мүлiктi бөлу және одан үлестi бөлiп шығару

1. Ортақ меншiктi бiрлескен меншiкке қатысушылар арасында бөлу, сондай-ақ олардың бiреуiнiң үлесiн бөлiп шығару қатысушылардың әрқайсысының ортақ мүлiкке құқығындағы үлесi алдын ала анықталған жағдайда ғана жүзеге асырылуы мүмкiн.

2. Ортақ мүлiктi бөлу және одан үлестi бөлiп шығару кезiнде, егер заң актiлерiмен немесе қатысушылардың келiсiмiнде өзгеше көзделмесе, олардың үлестерi тең деп танылады.

3. Ортақ мүлiктi бөлу және одан үлестi бөлiп шығару негiздерi мен тәртiбi осы Кодекстiң 218-бабының ережелерiмен белгiленедi, өйткенi ол осы Кодекспен, басқа да заң құжаттарымен бiрлескен меншiктiң жекелеген түрлерi үшiн өзгеше белгiленбеген және бiрлескен меншiкке қатысушылар қатынастарының мәнiнен туындамайды.

Ескерту. 221-бапқа өзгерту енгiзiлдi - Қазақстан Республикасының 1998.03.02. N 211 Заңымен.

222-бап. Ортақ мүлiктегi үлестен ақы өндiрiп алу

1. Үлестi немесе бiрлескен меншiкке қатысушыға несие берушi қатысушыда басқа мүлiк жеткiлiксiз болған жағдайда борышқордың ортақ мүлiктегi үлесiн одан ақы өндiрiп алу үшiн бөлiп беру туралы талап қоюға құқылы.

2. Ортақ меншiктiң өзге қатысушылары борышқордың үлесiн сатып алудан бас тартқан реттерде несие берушi борышқордың ортақ меншiк құқығындағы үлесiн жария саудаға салу жолымен осы үлестен сот арқылы ақы өндiрiп алуға талап етуге құқылы.

3. Егер мұндай жағдайда үлестi заттай бөлiп шығару мүмкiн болмаса, не үлестi немесе бiрлескен меншiктiң қалған қатысушылары бұған қарсылық бiлдiрсе, несие берушi борышқордан өз үлесiн ортақ меншiктiң өзге қатысушыларына осы үлестi нарықтық құнына сәйкес бағамен сатып, сатудан түскен қаражатты борышты өтеуге салуды талап етуге құқылы.

223-бап. Ерлi-зайыптылардың ортақ меншiгi

1. Ерлi-зайыптылардың некеде тұрған кезде жинаған мүлкi, егер бұл мүлiк ерлi-зайыптылардың үлестi меншiгi болатыны, не олардың әрқайсысына тиесiлi немесе меншiк құқығында тиiстi бөлiктерде ерлi-зайыптылардың әрқайсысына тиесiлi екенi олардың арасындағы шартта көзделмесе, олардың бiрлескен меншiгi болып табылады.

2. Ерлi-зайыптылардың некеге тұрғанға дейiн тиесiлi болған, сондай-ақ олардың некеде тұрған кезiнде сыйға тартылған немесе мұрагерлiк тәртiппен алған мүлкi олардың әрқайсысының меншiгi болып табылады.

Қымбат бағалы және басқа әсемдiк заттарын қоспағанда, жеке пайдаланудағы заттар (киiм-кешек, аяқ киiм және т.б.), некеде тұрған кезде ерлi-зайыптылардың ортақ қаражатына сатып алынғанымен, оларды пайдаланған жұбайдың меншiгi деп танылады .

Егер некеде тұрған кезде ерлi-зайыптылардың ортақ мүлкiнiң есебiнен сол мүлiктiң құнын едәуiр арттырған қаражат жұмсалғаны (күрделi жөндеу, қайта жаңғырту, қайта жабдықтау және т.б.) анықталса, ерлi-зайыптылардың әрқайсысының мүлкi олардың бiрлескен меншiгi деп танылуы мүмкiн.

3. Ерлi-зайыптылардың бiрiнiң мiндеттемелерi бойынша жаза өз меншiгiндегi мүлiкке ғана, сондай-ақ бұл мүлiктi бөлiсу кезiнде ерлi-зайыптылардың бiрiне тиесiлi болатын ортақ мүлкiндегi өз үлесiне ғана қолданылуы мүмкiн.

4. Ерлi-зайыптылардың ортақ бiрлескен меншiк құқықтарының ерекшелiктерi Қазақстан Республикасының неке және отбасы туралы заңдарымен белгiленедi.

Ескерту. 223-бапқа өзгерту енгiзiлдi - Қазақстан Республикасының 1998.03.02. N 211 Заңымен.

224-бап. Шаруа немесе фермер қожалығының меншiгi

1. Шаруа қожалығының мүлкi, егер оның мүшелерiнiң арасындағы шартта өзгеше белгiленбесе, оларға бiрлескен меншiк құқығында тиесiлi болады.

Бiрлескен қызмет туралы шарт негiзiнде жай серiктестiк нысанында ұйымдастырылған фермер қожалығының мүлкi оның мүшелерiне ортақ үлестiк меншiк құқығында тиесiлi болады.

Өзiндiк кәсiпкерлiкке негiзделген фермер қожалығының мүлкi оған жеке меншiк құқығында тиесiлi болады.

2. Шаруа немесе фермер қожалығы мүшелерiнiң меншiгiнде жер учаскелерi, жер учаскесiндегi екпелер, оның iшiнде жеке орман қорындағы екпелер, ерiксiз және ( немесе) жартылай ерiктi жағдайларда өсiрiлiп, ұсталатын жабайы жануарлар, шаруашылыққа арналған және өзге де қора-қопсылар, мелиорациялық және басқа да құрылыстар, өнiм беретiн және жегiн мал, құс, ауыл шаруашылығына арналған және өзге де техника мен жабдықтар, көлiк құралдары, құрал-саймандар және қожалық мүшелерi берген және (немесе) қожалық үшiн оның мүшелерiнiң ортақ қаражатына сатып алынған басқа да мүлiк болуы мүмкiн.

3. Шаруа немесе фермер қожалығының қызметi нәтижесiнде алынған жемiстер, өнiм мен кiрiстер шаруа немесе фермер қожалығы мүшелерiнiң ортақ мүлкi болып табылады және олардың арасында келiсiм бойынша пайдаланылады.

Ескерту. 224-бап жаңа редакцияда - Қазақстан Республикасының 2007.01.12. N 225 Заңымен.

225-бап. Шаруа немесе фермер қожалығының мүлкiн бөлу

1. Барлық мүшелерiнiң шығып кетуiне байланысты немесе өзге де негiздер бойынша немесе фермер қожалығы тоқтатылған жағдайда ортақ мүлiк осы Кодекстiң 218 және 221-баптарында көзделген ережелер бойынша бөлiнуге тиiс.

2. Шаруа немесе фермер қожалығы мүшелерiнiң бiрi одан шыққан кезде, шаруашылықтың өндiрiс құрал-жабдықтары бөлiнуге жатпайды. Қожалықтан шыққан адамның бұл мүлiкке ортақ меншiктегi өз үлесiне сәйкес ақшалай өтем алуға құқығы бар.

3. Осы баптың 1 және 2-тармақтарында көзделген реттерде бiрлескен меншiк құқығындағы шаруа немесе фермер қожалығы мүшелерiнiң, егер олардың арасындағы келiсiмде өзгеше көзделмесе, қожалық мүлкiне үлестерi тең деп танылады.

Ескерту. 225-бапқа өзгерту енгізілді - Қазақстан Республикасының 2007.01.12. N 225 Заңымен.

226-бап. Шаруа немесе фермер қожалығын шаруашылық серiктестiгi немесе кооператив етiп қайта құрған кездегi мүлiктiң құқықтық режимi

1. Қожалық мүлкi негiзiнде шаруа немесе фермер қожалығының мүшелерi шаруашылық серiктестiгiн немесе өндiрiстiк кооператив құруы мүмкiн. Қайта құрылған мұндай шаруа немесе фермер қожалығының заңды тұлға ретiнде шаруа немесе фермер қожалығының мүшелерi өзiне салымдар және басқа жарналар түрiнде берген мүлiктiң, сондай-ақ оның қызметi нәтижесiнде алынған және заңдарға қайшы келмейтiн өзге де негiздер бойынша сатып алынған мүлiктiң меншiк құқығына ие болады.

2. Шаруа немесе фермер қожалығының серiктестiкке қатысушылары немесе кооператив мүшелерi болып табылатын мүшелерi салымдарының мөлшерi осы Кодекстiң 218-бабында немесе 225-бабының 3-тармағында көзделген тәртiп бойынша белгiленетiн шаруа немесе фермер қожалығының мүлкiне ортақ меншiк құқығындағы өз үлестерiн негiзге ала отырып белгiленедi.

Ескерту. 226-бапқа өзгерту енгізілді - Қазақстан Республикасының 2007.01.12. № 225 Заңымен.

227-бап. Жекешелендiрiлген тұрғын үйге ортақ меншiк

Қазақстан Республикасының мемлекеттік мүлік және тұрғын үй қатынастары туралы заңнамасына сәйкес жалдаушы сатып алған немесе тегiн алған мемлекеттiк тұрғын үй қорының үйiндегi тұрғын жай, егер олардың арасындағы шартта өзгеше көзделмесе, жалдаушының және онымен бiрге тұрақты тұратын отбасы мүшелерiнiң, соның iшiнде кәмелетке толмаған және уақытша тұрмайтын мүшелерiнiң бiрлескен меншiгiне көшедi.

Жекешелендiрiлген тұрғын үйге бiрлескен меншiк құқығының ерекшелiктерi тұрғын үй қатынастары туралы заң актiлерiнде белгiленедi.

Ескерту. 227-бапқа өзгерту енгiзiлдi - ҚР 1998.03.02 № 211, 2011.03.01 № 414-IV ( алғашқы ресми жарияланған күнінен бастап қолданысқа енгізіледі) Заңдарымен.

12-тарау. Бірлескен қызмет туралы шарт (жай серiктестiк)

228-бап. Жай серiктестiк

1. Жай серiктестiк бiрлескен қызмет туралы шарт негiзiнде құрылады.

Бiрлескен қызмет туралы шарт (жай серiктестiк шарты) бойынша тараптар табыс табу немесе заңға қайшы келмейтiн өзге де мақсатқа қол жеткiзу үшiн бiрлесiп әрекет жасауға мiндеттенедi.

Жай серiктестiк заңды тұлға болмайды.

2. Бiрлескен қызмет туралы шарт (жай серiктестiк шарты) азаматтардың, азаматтар мен заңды тұлғалардың арасында, заңды тұлғалар арасында жасалады (консорциум).

3. Жай серiктестiк қатысушыларының бiрлескен қызметi туралы шартқа байланысты мiндеттемелерi, егер бiрлескен қызмет туралы шартта өзгеше көзделмесе, үшiншi жақтар алдында ортақ болып табылады.

Ескерту. 228-бапқа өзгерту енгiзiлдi - Қазақстан Республикасының 1998.03.02. N 211 Заңымен.

229-бап. Шартқа қатысушылардың ортақ iстерiн жүргiзу

Бiрлескен қызмет туралы шартқа қатысушылардың ортақ iстерiн жүргiзу олардың ортақ келісімi бойынша жүзеге асырылады. Өзара келісу бойынша олар бiрлескен қызметке басшылық етудi және ортақ iстердi жүргiзудi, бұл жағдайда шартқа қалған

қатысушылар берген сенімхат негiзiнде әрекет ететін қатысушылардың бiрiне немесе осы Кодекстің 823-бабында көзделген жағдайда үшінші тұлғаға тапсыра алады.

Ескерту. 229-бап жаңа редакцияда - ҚР 02.07.2018 № 166-VІ (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі) Заңымен.

230-бап. Шартқа қатысушылардың ортақ мүлкi

1. Бiрлескен қызмет туралы шартқа қатысушылар өз мақсаттарына жету үшiн жарналарын ақшалай немесе басқа мүлiкпен, не еңбек үлесi арқылы қосады.

2. Шартқа қатысушылардың ақшалай немесе өзге де мүлiктiк жарналары, сондай-ақ олардың бiрлескен қызметi нәтижесiнде жасалған немесе сатып алынған мүлiк олардың ортақ үлестi меншiгi болып табылады.

3. Алынып тасталды - ҚР 1998.03.02 N 211 Заңымен.

4. Шартқа қатысушылардың мүлкiне осы Кодекстiң ортақ үлестi меншiк туралы қалыптары қолданылады, егер осы тараудың нормаларында өзгеше көзделмесе, басқа заң актiлерiмен немесе бiрлескен қызмет туралы шартпен.

Ескерту. 230-бапқа өзгеріс енгiзiлдi - ҚР 1998.03.02 N 211 Заңымен.

231-бап. Шартқа қатысушылардың ортақ шығындары мен залалдары

Бiрлескен қызметi бойынша ортақ шығындарды және соның нәтижесiнде пайда болған залалдарды жабу тәртiбi қатысушылардың шартымен белгiленедi. Егер шартта мұндай тәртiп көзделмесе, ортақ шығындар мен залалдар шартқа қатысушылардың ортақ мүлкi есебiнен жабылады, ал жетпей қалған сомалар олардың арасында осы мүлiктегi үлестерiне қарай бөлiнiп салынады.

Ескерту. 231-бапқа өзгерту енгiзiлдi - Қазақстан Республикасының 1998.03.02. N 211 Заңымен.

232-бап. Бiрлескен қызметке қатысу құқығын беру және қатысудан бас тарту

1. Бiрлескен қызметке қатысу құқығын беру бiрлескен қызмет туралы шартқа (жай серiктестiк шартына) қатысушылардың келiсiмiмен ғана жүзеге асырылуы мүмкiн.

2. Бiрлескен қызмет туралы шартқа (жай серiктестiк шартына) қатысушы өз қалауы бойынша бiрлескен қызметке қатысудан бас тартуға құқылы.

3. Бiрлескен қызметке қатысушылардың қайсы бiреуiнiң қатысудан бас тартуы салдарынан келтiрiлген залалдар, егер бiрлескен қызмет туралы шартта (жай серiктестiк шартында) өзгеше көзделмесе, толық көлемiнде өндiрiлiп алынады.

233-бап. Консорциум

1. Консорциум - бiрлескен шаруашылық қызмет туралы шарт негiзiнде заңды тұлғалар нақты шаруашылық мiндеттерiн шешу үшiн белгiлi бiр ресурстарды бiрiктiрiп , күш-жiгердi үйлестiретiн ерiктi түрде тең құқықты уақытша одақ (бiрлестiк).

2. Консорциумға қатысушылар өздерiнiң шаруашылық дербестiгiн сақтап қалады және басқа консорциумдардың, қауымдастықтардың қызметiне қатыса алады.

Консорциумға қатысушылардың арасындағы қатынастар шарт негiзiнде құрылады.

3. Консорциумды басқару консорциумға қатысушылардың консорциалдық келiсiмiне сәйкес жүзеге асырылады.

4. Консорциумға қатысушылар, егер консорциалдық келiсiмде өзгеше ескертiлмесе, консорциум қызметiне байланысты мiндеттемелер бойынша ортақ жауапты болады.

5. Консорциум өз қызметiн алдына қойған мiндеттерiн орындағаннан кейiн немесе оған қатысушылардың шешiмi бойынша тоқтатады.

Ескерту. 233-бапқа өзгерту енгiзiлдi - Қазақстан Республикасының 1998.03.02. N 211 Заңымен.

234-бап. Бiрлескен қызметтiң жекелеген түрлерi туралы ережелер

Бiрлескен қызметтiң жекелеген түрлерi осы Кодекске Қазақстан Республикасының заңдарына сәйкес реттеледi.

13-тарау. Меншік құқығына және өзге де заттық құқықтарға ие болу

235-бап. Меншiк құқығына ие болу негiздерi

1. Егер шартта немесе заңдарда өзгеше көзделмесе, жаңа затқа меншiк құқығы оны дайындаған немесе жасаған тұлғаға тиедi.

Мүлiктi пайдалану нәтижесiнде алынған жемiстерге, өнiмге, табысқа меншiк құқығы осы Кодекстiң 123-бабына сәйкес алынады.

2. Меншiк иесi бар мүлiкке меншiк құқығына басқа адам сатып алу-сату, айырбастау, сыйға тарту немесе осы мүлiктi иелiктен айыру туралы өзге мәмiленiң негiзiнде ие болуы мүмкiн.

Азамат қайтыс болған ретте оған тиесiлi мүлiкке меншiк құқығы өсиетке немесе заңға сәйкес мұрагерлiк бойынша басқа адамдарға көшедi.

Заңды тұлға қайта ұйымдастырылған ретте оған тиесiлi мүлiкке меншiк құқығы қайта құрылған заңды тұлғаның құқықты мирасқорларына - заңды тұлғаларға көшедi ( осы Кодекстiң 46-бабы).

Меншiк иесiнiң мүлкiн меншiк иесiнiң еркiнен тыс басқа тұлғаға беруге осы Кодексте көзделгеннен басқа реттерде жол берiлмейдi.

3. Осы Кодексте көзделген реттер мен тәртiп бойынша тұлға меншiк иесi жоқ мүлiкке, меншiк иесi белгiсiз мүлiкке, не меншiк иесi бас тартқан немесе өзге негiздер бойынша ол меншiк құқығын жоғалтқан мүлiкке меншiк құқығын алуы мүмкiн.

3-1. Мемлекет Қазақстан Республикасының заңдарында көзделген жағдайларда және тәртіппен жер учаскесін реквизициялау, мемлекет меншігіне алу, оның ішінде мемлекет мұқтажы үшін мәжбүрлеп алып қою кезінде, сондай-ақ жер учаскесін алып қоюға байланысты жылжымайтын мүлікті иеліктен шығару кезінде мүлікке меншік құқығына ие болады.

4. Тұтыну (тұрғын үй, тұрғын үй-құрылыс, саяжай, гараж немесе өзге) кооперативiнiң мүшелерi, жарна жинақтауға құқығы бар, пәтер, саяжай, гараж және кооператив осы адамдардың пайдалануына берген өзге де үй-жай үшiн өзiнiң үлестiк жарнасын толық төлеген басқа да адамдар аталған мүлiктiң меншiк құқығына ие болады.

Ескерту. 235-бапқа өзгерту енгiзiлдi - ҚР 2011.03.01 N 414-IV (алғашқы ресми жарияланған күнінен бастап қолданысқа енгізіледі) Заңымен.

236-бап. Жаңадан жасалып жатқан қозғалмайтын мүлiкке меншiк құқығының пайда болуы

1. Жаңадан тұрғызылған жылжымайтын мүлiкке меншiк құқығы мемлекеттік тіркеу кезінен бастап туындайды.

2. Егер заң құжаттарында немесе шартта құрылысы аяқталған объектiлердi қабылдап алу көзделген болса, онда тиiстi мүлiктi жасау осылайша қабылдап алынған кезден бастап аяқталған болып есептеледi.

3. Алып тасталды - ҚР 27.02.2017 № 49-VI Заңымен (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі).

4. Жаңадан тұрғызылған жылжымайтын мүлiкке құқықты мемлекеттік тіркеу кезіне дейін мүлікке материалдар мен жылжымайтын мүлік тұрғызылатын басқа мүлікке меншік құқығы туралы қағидалар қолданылады.

Ескерту. 236-бапқа өзгеріс енгізілді - ҚР 27.02.2017 № 49-VI Заңымен (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі).

237-бап. Өңдеу

1. Шартта өзгеше көзделмегендiктен, адам өзiне тиесiлi емес материалдарды өңдеу арқылы дайындаған жаңа қозғалатын затқа меншiк құқығын материалдардың меншiк иесi алады.

Алайда, егер өңдеу құны материалдардың құнынан едәуiр асып кетсе, жаңа затқа меншiк құқығын адал жұмыс iстеп, өңдеудi өзi үшiн жүзеге асырған адам алады.

2. Егер шартта өзгеше көзделмесе, өз материалдарынан дайындалған затқа меншiк құқығын алған материалдардың меншiк иесi ол затты өңдеудi жүзеге асырған адамға оның құнын өтеуге, ал ол адам жаңа затқа меншiк құқығын алған ретте соңғысы материалдардың меншiк иесiне олардың құнын қайтаруға мiндеттi.

3. Өңдеудi жүзеге асырған адамның ықылассыз әрекеттерiнiң нәтижесiнде материалынан айрылған меншiк иесi жаңа затты өз меншiгiне берудi және өзiне келтiрiлген залалдардың орнын толтыруды талап етуге құқылы.

238-бап. Шарт бойынша мүлiк алушының меншiк құқығы пайда болатын кез

1. Шарт бойынша мүлiк алушының меншiк құқығы, егер заң құжаттарында немесе шартта өзгеше көзделмесе, зат берiлген кезден бастап пайда болады.

1-1. Егер шарт бойынша мүлікті иеленушінің меншік құқығы мемлекеттік тіркелуге жататын болса, онда мүлікті иеленушінің меншік құқығы, егер заңнамалық актілерде өзгеше көзделмесе, осындай тіркеу жасалған кезден бастап туындайды.

2. Егер мүлiктi иелiктен айыру туралы шарт мемлекеттiк тiркеуге немесе нотариалдық куәландыруға жататын болса, алушының меншiк құқығы тiркелген немесе нотариат куәландырған кезден бастап, ал шартты нотариаттың куәландыруы да, мемлекеттiк тiркеу де қажет болған жағдайда ол тiркелген кезден бастап пайда болады.

Ескерту. 238-бапқа өзгеріс енгiзiлдi - ҚР 2011.03.25 N 421-IV (алғашқы ресми жарияланғанынан кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі) Заңымен.

239-бап. Заттардың берiлуi

1. Заттардың алушыға тапсырылуы, сол сияқты, егер заңдарда немесе шартта өзгеше көзделмесе, алушыға жөнелту үшiн көлiк ұйымына өткiзу және иелiктен айырылған заттарды жеткiзiп беру мiндеттемесiнсiз алушыға салып жiберу үшiн почтаға өткiзу-берiлу деп танылады.

2. Егер затты иелiктен айыру туралы шартты жасасу кезiнде-ақ ол алушының иелiгiнде болса, зат оған сол кезден бастап берiлген деп танылады. Затқа коносамент немесе өзге де өкiмшi құжат беру заттарды беруге теңестiрiледi.

240-бап. Иелену мерзiмi

1. Мүлiктiң меншiк иесi болып табылмайтын, бiрақ өзiнiң жеке қозғалмайтын мүлкiндей жеті жыл бойы, не өзге мүлiктi кем дегенде бес жыл адал, ашық және ұдайы иеленген азамат немесе заңды тұлға ол мүлiкке меншiк құқығын (иелену мерзiмiн) алады.

Мемлекеттiк тiркеуге жататын қозғалмайтын және өзге де мүлiкке меншiк құқығы бұл мүлiктi иелену мерзiмiне сәйкес алған тұлғада осындай тiркеу кезiнен бастап пайда болады.

2. Мүлiкке меншiк құқығын алғанға дейiн оларды өз мүлкiндей иеленушi азамат немесе заңды тұлға өз иелiгiн мүлiктiң меншiк иелерi болып табылмайтын, сондай-ақ заң құжаттарында немесе шартта көзделген өзге де негiздерге сәйкес оларды иеленуге құқығы жоқ үшiншi жақтардан қорғауға құқылы.

3. Иелену мерзiмiне жүгiнетiн азамат немесе заңды тұлғаның өздерi құқықты мирасқорлары болып табылатын тұлғаның осы затқа иелiк еткен уақытының бәрiн өз иелiгiне қосып алуына болады.

4. Иелену мерзімінің өтуі затты иеленген кезден басталады.

5. Алып тасталды - ҚР 2011.03.25 N 421-IV (алғашқы ресми жарияланғанынан кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі) Заңымен.

Ескерту. 240-бапқа өзгеріс енгiзiлдi - ҚР 2011.03.25 N 421-IV (алғашқы ресми жарияланғанынан кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі), 2011.07.22 № 479-IV (алғашқы ресми жарияланғанынан кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі) Заңдарымен.

241-бап. Жинауға не аулауға арналған көпшiлiк қолды заттарды меншiкке айналдыру

Заңдарға, жергiлiктi әдет-ғұрыпқа немесе меншiк иесi берген жалпы рұқсатқа сәйкес ормандарда, бөгендерде немесе басқа аумақта жидек теруге, балық аулауға, аң аулауға, басқа нәрселердi жинауға немесе аулауға жол берiлген ретте, тиiстi заттарға меншiк құқығын оларды жинауды және аулауды жүзеге асырған адам алады.

242-бап. Иесiз заттар

1. Меншiк иесi жоқ немесе меншiк иесi белгiсiз зат не меншiк иесi оның меншiк құқығынан бас тартқан зат иесiз болып табылады.

2. Егер меншiк иесi бас тартқан заттарға меншiк құқығын алу туралы (осы Кодекстiң 243-бабы), олжа туралы (осы Кодекстiң 245-бабы), қараусыз жануарлар туралы (осы Кодекстiң 246-бабы) және қазына (осы Кодекстiң 247-бабы) туралы ережелер терiске шығармаса, иелену көнелiгiне (осы Кодекстiң 240-бабы) сәйкес иесiз қозғалмалы заттарға меншiк құқығы алынуы мүмкiн.

3. Иесi жоқ жылжымайтын заттарды олар табылған аумақтағы республикалық маңызы бар қалалардың, астананың, аудандардың, облыстық маңызы бар қалалардың жергілікті атқарушы органдарының өтініші бойынша жылжымайтын мүлiктi мемлекеттiк тiркеудi жүзеге асыратын орган есепке алады. Жергілікті атқарушы орган иесi жоқ жылжымайтын зат есепке алынған күннен бастап бiр жыл өткен соң бұл затты коммуналдық меншiкке түстi деп тану туралы талап қойып сотқа жүгiнеді.

Егер меншік иесі бұл туралы жариялау арқылы меншік құқығынан бас тартқан жағдайда, жергілікті атқарушы орган бас тарту туралы жарияланған кезден бастап бұл затты коммуналдық меншiкке түстi деп тану туралы талаппен сотқа жүгiнеді.

Коммуналдық меншікке түскен мүлікті есепке алу, сақтау, бағалау, одан әрі пайдалану және өткізу жөніндегі жұмыстарды ұйымдастыруды жергілікті атқарушы орган жүзеге асырады.

Осындай мүлікті өзінің меншігі ретінде иеленетін азаматтардағы немесе мемлекеттік емес заңды тұлғалардағы иесі жоқ жылжымайтын заттар есепке алынбайды және коммуналдық меншікке берілмейді.

Мемлекеттік меншікке түскен мүлікті есепке алу, сақтау, бағалау, одан әрі пайдалану және өткізу тәртібін Қазақстан Республикасының Үкіметі айқындайды.

Осындай мүлікке басқа тұлғаның меншік құқығы туындағанға дейін кез келген уақытта меншік иесі өзіне тиесілі жылжымайтын затты иесі жоқ зат ретінде есептен шығару туралы өтініш жасауға және оны өзінің іс жүзіндегі иелігіне қайта алуға құқылы.

Ескерту. 242-бапқа өзгерту енгізілді - ҚР 2001.12.24 № 276 (2002.01.01 бастап қолданысқа енгізіледі), 2004.12.20. № 13 (2005.01.01 бастап қолданысқа енгізіледі), 2006.06.22. № 147, 2007.01.12 № 225, 2011.03.01 № 414-IV (алғашқы ресми жарияланған күнінен бастап қолданысқа енгізіледі), 2011.07.22 № 479-IV (алғашқы ресми жарияланғанынан кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі) Заңдарымен.

243-бап. Меншiк иесi бас тартқан жылжымалы заттар

1. Меншiк иесi тастаған немесе оларға меншiк құқығынан бас тарту мақсатымен өзгеше түрде қалдырып кеткен жылжымалы заттар (тасталған заттар) осы баптың 2- тармағында көзделген тәртiппен басқа адамдардың өз меншiгiне айналдырылуы мүмкiн .

2. Меншiгiнде, иелiгiнде немесе пайдалануында құны жиырма айлық есептiк көрсеткiшке сәйкес сомадан көрiнеу төмен тасталған мүлiк не тасталған металл сынықтары, жарамсыз өнiм жатқан жер учаскесi бар адамның ол заттарды пайдалануға кiрiсiп немесе осы заттарды меншiгiне қаратқандығына куә болатын өзге де iс-әрекет жасап, оларды өз меншiгiне айналдыруға құқығы бар.

Басқа тасталған заттар, егер осы адамның арызы бойынша оларды сот иесiз деп таныса, оларды иеленуге кiрiскен тұлғаның меншiгiне кiредi.

Ескерту. 243-бап жаңа редакцияда - Қазақстан Республикасының 1998.03.02. № 211 Заңымен.

244-бап. Өз бетiмен салынған құрылыс

1. Мемлекетке тиесілі, жер учаскелері болып қалыптаспаған жерде, құрылысты жүзеге асырған тұлғаға тиесілі емес жер учаскесінде салынған, сондай-ақ бұл үшін Қазақстан Республикасының жер заңнамасына, Қазақстан Республикасындағы сәулет, қала құрылысы және құрылыс қызметі туралы заңнамаға және Қазақстан Республикасының өзге де заңнамасына сәйкес қажетті рұқсат алынбай салынған тұрғын үй, басқа да құрылыс, ғимарат немесе өзге де жылжымайтын мүлік өз бетінше салынған құрылыс болып табылады.

2. Өз бетiмен құрылыс салуды жүзеге асырған адам оған меншiк құқығын алмайды. Оның құрылысқа билiк етуге - сатуға, сыйға тартуға, жалға беруге, басқа да мәмiлелер жасауға - құқығы жоқ.

Өз бетiмен салынған құрылыс, осы баптың 3 және 4-тармақтарында көзделгеннен басқа реттерде, оны жүзеге асырған адамның есебiнен бұзылуға тиiс.

3. Өзiне тиесiлi емес жер учаскесiне құрылысты жүзеге асырған адамға бұл учаске салынған құрылысты орналастыру үшiн осы адамға белгiленген тәртiп бойынша берiлген жағдайда ғана өз бетiмен салынған құрылысқа меншiк құқығы танылады.

Құрылыс салушының өзiне тиесiлi емес жер учаскесiнде, мемлекетке тиесілі жерлерді қоспағанда, өз бетімен құрылыс салуға меншік құқығын сот Қазақстан Республикасының сәулет, қала құрылысы және құрылыс қызметі туралы заңнамасының талаптарына құрылыс сәйкес келген жағдайда жер учаскесі иесіне өтемақы төлене отырып, соңғысының бұған келісімі болған кезде тануы мүмкін.

Сот сондай-ақ құрылыс салынған жер учаскесi өзiнiң заңды пайдалануында болған адамның өз бетiмен салынған құрылысқа меншiк құқығын тануы мүмкiн. Бұл ретте құрылысқа меншiк құқығы танылған адам оны жүзеге асырған адамды сот белгiлеген мөлшерде құрылысқа жұмсаған шығындарын өтейдi.

Егер құрылысты сақтап қалу басқа адамдардың құқықтарын және заңмен қорғалатын мүдделерiн бұзуға әкелiп соқтырса не азаматтардың өмiрi мен денсаулығына қауiп төндiретiн болса, аталған адамдардың өз бетiмен салынған құрылысқа меншiк құқығын тануға болмайды.

4. Мемлекетке тиесілі және жер пайдалануындағы емес жер учаскелерінде (жер учаскелері болып қалыптаспаған жерде) тұлға өз бетінше тұрғызған құрылыс әлеуметтiк-экономикалық тұрғыдан орындылығы ескерiле отырып, құрылыс шығындары сот айқындаған мөлшерде өтеліп, коммуналдық меншiкке берiледі.

Мемлекеттік жер пайдаланушылардың жер пайдалануындағы жер учаскесінде өз бетінше құрылыс салуды жүзеге асырған кезде өз бетінше салынған құрылыс әлеуметтiк-экономикалық тұрғыдан орындылығы ескерiле отырып, құрылыс шығындары сот айқындаған мөлшерде бюджет қаражатынан өтеліп, коммуналдық меншiкке берiледі.

Ескерту. 244-бапқа өзгеріс енгізілді - ҚР 2011.03.01 N 414-IV (алғашқы ресми жарияланған күнінен бастап қолданысқа енгізіледі), 2012.04.27 N 15-V (алғашқы ресми жарияланғанынан кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі) Заңдарымен.

245-бап. Олжа

1. Жоғалған затты тауып алушы бұл туралы оны жоғалтқан адамға немесе заттың меншiк иесiне немесе оны алуға құқығы бар өзiне белгiлi басқа адамдардың бiреуiне дереу хабарлауға және табылған затты оған қайтаруға мiндеттi.

Егер зат үй-жайдың iшiнде немесе көлiкте табылған болса, ол сол үй-жайдың немесе көлiктiң иесi болып табылатын адамға тапсырылуға тиiс. Мұндай ретте осы

иеленушi затты тапқан адамның құқықтарын иеленiп, оның мiндеттерiн мойнына алады .

2. Егер табылған затты алуға құқығы бар адамның өзi немесе оның тұрған жерi белгiсiз болса, затты тауып алушы олжа туралы iшкi iстер органдарына немесе республикалық маңызы бар қалалардың, астананың, аудандардың, облыстық маңызы бар қалалардың жергілікті атқарушы органдарына мәлiмдеуге мiндеттi.

3. Затты тауып алушы оны өзiнде сақтауға не iшкi iстер органдарының, республикалық маңызы бар қалалардың, астананың, аудандардың, облыстық маңызы бар қалалардың жергілікті атқарушы органдарының немесе олар көрсеткен адамның сақтауына тапсыруға құқылы. Тез бұзылатын затты немесе сақтауға кететiн шығындар оның құнына сәйкес келмейтiн затты тауып алушы түсiм сомасын растайтын жазбаша дәлелдемелер алып, сата алады. Табылған затты сатудан түскен ақша сақталуға және затты алуға заңды құқығы бар адамға қайтарылуға немесе бұл заттың өзi үшiн белгiленген тәртiп пен жағдайларда басқа адамдардың меншiгiне берiлуге тиiс.

Затты тауып алушы оның жоғалтқаны немесе бүлдiргенi үшiн өзiнiң жасыру ниетi болған немесе өрескел абайсыздық жасаған ретте ғана және сол заттың құны шегiнде жауапты болады.

4. Егер олжа туралы iшкi iстер органдарына немесе республикалық маңызы бар қалалардың, астананың, аудандардың, облыстық маңызы бар қалалардың жергілікті атқарушы органдарына мәлiмденген кезден бастап алты ай өткенше жоғалған затты алуға заңды құқығы бар адам анықталмаса және затқа өзiнiң құқығы туралы оны тапқан адамға не iшкi iстер органдарына немесе республикалық маңызы бар қалалардың, астананың, аудандардың, облыстық маңызы бар қалалардың жергілікті атқарушы органдарына мәлiмделмесе, затты тауып алушы оған меншiк құқығын алады.

Егер затты тауып алушы тапқан затын меншiгiне алудан бас тартса, ол коммуналдық меншiкке өтедi.

5. Затты тауып алушы және оны алуға заңды құқығы бар адамға қайтарып берушi ол адамнан, ал зат коммуналдық меншiкке өткен ретте - тиiстi жергiлiктi атқару

органынан затты сақтауға, өткiзуге, сатуға байланысты қажеттi шығындарды және затты алуға заңды құқығы бар адамды табуға кеткен шығындарды өтетiп алуға құқылы.

6. Затты тауып алушы затты алуға заңды құқығы бар адамнан зат құнының отыз процентi мөлшерiнде сыйақы алуға құқылы. Егер табылған зат оны алуға заңды құқығы бар адам үшiн ғана құнды болса, сыйақының мөлшерi тараптар есептеп шығарған баға бойынша белгiленедi.

Егер затты тауып алушы өзiнiң олжа туралы мәлiмдеу мiндетiн орындамаса немесе олжаны жасырып қалуға өзге де әрекеттер жасаса, сыйақы алу құқығы туындамайды.

Ескерту. 245-бапқа өзгерту енгізілді - ҚР 2004.12.20 N 13 (2005.01.01 бастап қолданысқа енгізіледі), 2011.03.01 N 414-IV (алғашқы ресми жарияланған күнінен бастап қолданысқа енгізіледі) Заңдарымен.

246-бап. Қараусыз жануарлар

1. Қараусыз немесе қаңғып жүрген малды және басқа да үй жануарларын немесе қолға үйретiлген жануарларды ұстап алған адам оларды меншiк иесiне қайтаруға, ал егер оның өзi немесе тұрған жерi белгiсiз болса, осындай жануарларды ұстаған кезден бастап үш күннен кешiктiрмей табылған жануарлар туралы iшкi iстер органдарына немесе республикалық маңызы бар қалалардың, астананың, аудандардың, облыстық маңызы бар қалалардың жергілікті атқарушы органдарын мәлiмдеуге мiндеттi, олар меншiк иесiн iздестiру шараларын қолданады.

Жануарлардың меншiк иесiн iздестiру кезеңiнде жануарларды ұстаушы адам оларды өзiнiң бағуында және пайдалануында қалдыруы, не ол бағу мен пайдалану үшiн қажеттi жағдайы бар басқа адамға тапсыруы мүмкiн. Жануарларды ұстап алған адамның өтiнiшi бойынша оларды бағу мен пайдалану үшiн қажеттi жағдайы бар адамды iздеп табуды және оларға жануарларды берудi республикалық маңызы бар қалалардың, астананың, аудандардың, облыстық маңызы бар қалалардың жергілікті атқарушы органдары жүзеге асырады.

2. Жануарларды ұстап алған адам және олар бағуы мен пайдалануына берiлген адам жануарлардың өлiм-жiтiмi мен iске жарамай қалғаны үшiн бұған кiнәсi болған кезде ғана және сол жануарлардың құны мөлшерiнде жауапты болады.

3. Егер жұмыс малы мен iрi қараны ұстап алғаны туралы мәлiмделген кезден бастап алты ай iшiнде және басқа үй жануарлары жөнiнде - екi ай iшiнде олардың меншiк иесi табылмаса және оларға өзiнiң құқығы туралы мәлiмдемесе, бұл жануарларға меншiк құқығы жануарларды баққан және пайдаланған адамға көшедi.

Бұл адам бағуында болған жануарларды меншiгiне алудан бас тартқан жағдайда олар коммуналдық меншiкке түседi және республикалық маңызы бар қалалардың, астананың, аудандардың, облыстық маңызы бар қалалардың тиісті жергілікті атқарушы органдары белгiлейтiн тәртiп бойынша пайдаланылады.

4. Жануарларды меншiк иесiне қайтарған ретте жануарларды ұстап алған адам және жануарларды бағып, пайдаланып келген адам сол меншiк иесiнен жануарларды пайдаланудан алынған пайданы есепке жатқыза отырып, оларды бағуға байланысты өз шығындарына өтем алуға құқылы.

5. Қараусыз немесе қаңғып жүрген малды және басқа да үй жануарларын немесе қолға үйретiлген жануарларды ұстап алған адам олардың меншiк иесiнен осы Кодекстiң 245-бабының 6-тармағына сәйкес сыйақы төлеудi талап етуге құқылы.

6. Жануарлар басқа адамның меншiгiне көшкеннен кейiн олардың бұрынғы меншiк иесi келген ретте сол жануарлардың өзiне үйiрсектiгi сақталғанын немесе жаңа меншiк иесiнiң оларға қатал не өзгедей мейiрiмсiз қарағанын дәлелдейтiн жағдайлар болған кезде меншiк иесi жаңа меншiк иесiмен келiсiм бойынша белгiленетiн шарттармен, ал келiсiмге келмеген кезде - сот арқылы оларды өзiне қайтарып берудi талап етуге құқылы.

Ескерту. 246-бапқа өзгерту енгізілді - ҚР 2004.12.20 N 13 (2005.01.01 бастап қолданысқа енгізіледі), 2007.01.12. N 225, 2011.03.01 N 414-IV (алғашқы ресми жарияланған күнінен бастап қолданысқа енгізіледі) Заңдарымен.

247-бап. Көмбе

1. Көмбе, яғни жерге көмiлген немесе басқа әдiспен жасырылған, меншiк иесiн анықтау мүмкiн болмайтын не Қазақстан Республикасының заңнамасына сәйкес оларға құқығынан айрылған ақша немесе өзге де бағалы заттар көмбе жасырылған жер учаскесi меншік иесінің немесе қозғалмайтын затты меншiктенушiнiң және көмбенi тапқан адамның, егер олардың арасындағы шартта өзгеше белгiленбесе, меншiгiне тең мөлшерде түседi.

Көмбе жасырылған жер учаскесiн пайдаланушының (жер пайдаланушының) немесе жылжымайтын затты меншiктенушiнiң келiсiмiнсiз қазған немесе бағалы заттар iздестiрген адам көмбенi тауып алған жағдайда көмбе меншiк иесiне берiлуге тиiс.

2. Мәдени құндылықтарға жататын заттардан тұратын көмбе табылған ретте олар Қазақстан Республикасының меншiгiне берiлуге тиiс. Бұл орайда ондай көмбе табылған жер учаскесінің меншік иесі немесе қозғалмайтын мүлiктi меншiктенушi және көмбенi тапқан адам осы көмбе құнының елу процентi мөлшерiнде сыйақы алуға құқылы. Сыйақы бұл адамдар арасында осы баптың 1-тармағында көзделген ережелер қолданыла отырып бөлiнедi.

Ескерту. 247-бапқа өзгерту енгізілді - ҚР 2011.03.01 N 414-IV (алғашқы ресми жарияланған күнінен бастап қолданысқа енгізіледі) Заңымен.

248-бап. Меншiк иесiнен алынған мүлiктi иелену

Егер адам заң құжаттарында белгiленген тәртiп пен жағдайлар бойынша меншiк иесiнен заңды негiздерде алынған мүлiктi иеленсе, бұл адам мүлiкке меншiк құқығына ие болады.

14-тарау. Меншік құқығы мен өзге де заттық құқықтардың тоқтатылуы

249-бап. Меншiк құқығының тоқтатылу негiздерi

1. Меншiк құқығы меншiк иесi өз мүлкiн басқа адамдарға берген, меншiк иесi меншiк құқығынан бас тартқан, мүлiк қираған немесе жойылған және заң

құжаттарында көзделген өзге де реттерде мүлiкке меншiк құқығынан айрылған жағдайда тоқтатылады.

2. Мүлiктi меншiк иесiнен мәжбүрлеп иеліктен шығаруға жол берiлмейдi, бұған мына реттер:

1) меншiк иесiнiң мiндеттемелерi бойынша мүлiкке өндiрiлiп алынған ақы айналымға түскен;

2) Қазақстан Республикасының заңнамалық актілеріне сәйкес белгiлi бiр адамға тиесiлi бола алмайтын мүлiктi ықтиярсыз иелiктен айырған;

3) реквизицияланған;

4) тәркiлеген;

5) жер учаскесiн алып қоюға байланысты қозғалмайтын мүлiктi мәжбүрлеп иеліктен шығарған;

6) күтiмсiз ұсталған тарих және мәдениет ескерткіштерін, мәдени құндылықтарды алып қойған;

7) мемлекет меншігіне алып қойған;

8) осы Кодекстің 218-бабына сәйкес ортақ мүлiктi бөлу не одан үлестi бөлiп шығару мүмкiн болмаған жағдайда соттың шешімі бойынша жария саудада мүлікті сатқан реттер кірмейді.

3. Мемлекеттік меншіктегі мүлік:

1) азаматтар мен заңды тұлғаларға Қазақстан Республикасының мемлекеттік мүлік туралы заңнамалық актісінде көзделген жағдайларда, шарттарда және тәртiппен;

2) мемлекеттік меншік объектілерін заңды тұлғалардың жарғылық капиталдарын төлеуге (қалыптастыруға немесе ұлғайтуға) беру арқылы;

3) Қазақстан Республикасының заңдарында тікелей көзделген өзге де жағдайларда иеліктен шығарылып, жеке меншікке беріледі.

3-1. Қазақстан Республикасының заңдарына сәйкес тек мемлекеттік меншікте ғана болатын мүлік, сондай-ақ мемлекеттік меншіктегі және Қазақстан Республикасы Президентінің актілеріне сәйкес иеліктен шығаруға жатпайтын мүлік иеліктен шығару объектісі бола алмайды.

4. Азаматтар мен заңды тұлғалардың жеке меншiгiндегi мүлiктi мемлекеттiк меншiкке айналдыру туралы Қазақстан Республикасының Заңы қабылданған ретте (ұлт меншiгiне алу) осы Кодекстiң 266-бабында белгiленген тәртiп бойынша оларға шығындары өтеледi.

Ескерту. 249-бапқа өзгерістер енгізілді - ҚР 2008.12.11 № 102-IV (қолданысқа енгізілу тәртібін 2-баптан қараңыз), 2011.03.01 № 414-IV (алғашқы ресми жарияланған күнінен бастап қолданысқа енгізіледі); 27.02.2017 № 49-VI (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі) Заңдарымен.

250-бап. Меншiк құқығынан бас тарту

Азамат немесе заңды тұлға өзiне тиесiлi мүлiкке меншiк құқығынан бас тарта алады , бұл жөнiнде ол ауызша немесе жазбаша нысанда жариялайды не бұл мүлікке қандай да болсын құқықтарын сақтау ниетінсіз өзінің мүлікті иеленуден, пайдаланудан және оған билік етуден шеттетілетіні туралы айқын куәландыратын басқа әрекеттер ( әрекетсіздік) жасайды.

Меншiк құқығынан бас тарту құқыққа сыйымды, ерікті болуға және онда меншік иесінің мүлікті иеленуден, пайдаланудан, оған билік етуден бас тартатыны көрсетілуге тиіс.

Меншiк құқығынан бас тарту меншік иесінің ерікті білдіруі болып табылады. Заңда белгіленген жағдайларды қоспағанда, мемлекеттің және оның органдарының меншік құқығынан бас тартуға құқығы жоқ.

Меншiк құқығынан бас тарту осы мүлiкке басқа тұлға меншiк құқығын иеленген кезге дейiн тиiстi мүлiкке қатысты меншiк иесiнiң құқықтары мен мiндеттерiн тоқтатуға алып келмейді.

Ескерту. 250-бап жаңа редакцияда - ҚР 27.02.2017 № 49-VI Заңымен (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі).

251-бап. Меншiк иесi мүлкiнен ақы өндiрiп алу

1. Егер Қазақстан Республикасының заңнамалық актілерінде немесе шартта өзгеше көзделмесе, меншiк иесiнiң мiндеттемелерi бойынша мүлiкке өндiрiп алуды қолдану сот тәртiбiмен жүргiзiледi.

2. Ақы өндiрiлiп алынатын мүлiкке меншiк иесiнiң меншiк құқығы заңдарда көзделген тәртiп бойынша меншiк құқығы көшетiн адамның алып қойылған мүлiкке меншiк құқығы пайда болған кезден бастап тоқтатылады.

Ескерту. 251-бапқа өзгерістер енгізілді - ҚР 1998.03.02. N 211; 27.02.2017 № 49-VI ( алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі) Заңдарымен.

252-бап. Заң құжаттарына сәйкес өзiне тиесiлi бола алмайтын мүлiкке адамның меншiк құқығының тоқтатылуы

1. Егер заң құжаттарымен жол берiлетiн негiздер бойынша заң құжаттарына сәйкес адамның өзiне тиесiлi бола алмайтын мүлiк оның меншiгiнде болып шықса, бұл мүлiктi меншiк иесi, егер заң құжаттарында өзге мерзiмдер белгiленбесе, осы мүлiкке меншiк құқығы пайда болған кезден бастап бiр жыл iшiнде иелiктен айыруға тиiс. Егер меншiк иесi мүлiктi көрсетiлген мерзiмде иелiктен айырмаса, ол сот шешiмiмен иелiктен

ықтиярсыз айырылуға тиiс, бұл орайда меншiк иесiне мүлiктi иелiктен айыру жөнiндегi шығындары шегерiлiп, оның құны өтеледi.

2. Егер азаматтың немесе заңды тұлғаның меншiгiнде заң құжаттарымен жол берiлген негiздер бойынша сатып алуға арнайы рұқсат қажет етiлетiн зат азаматтың немесе заңды тұлғаның меншiгiнде болып шықса, ал меншiк иесiне оны беруден бас тартылса, бұл зат осы меншiк иесiне тиесiлi бола алмайтын мүлiк үшiн белгiленген тәртiп бойынша иелiктен айырылуға тиiс.

253-бап. Реквизициялау

1. Дүлей апаттар, авариялар, жұқпалы аурулар, iндеттер, соғыс жағдайындағы іс-қимыл кезеңінде немесе соғыс уақытында және төтенше сипаттағы өзге де жағдайлар болған ретте мүлiк қоғам мүддесi үшiн мемлекеттiк органдар шешiмi бойынша Қазақстан Республикасының заңдарында белгiленген тәртiп пен жағдайларда меншiк иесiнен оған мүлiктiң құны төлене отырып алып қойылуы мүмкiн (реквизиция).

2. Меншiк иесiне реквизицияланған мүлiктiң құны өтелген бағаны оның сот тәртiбiмен даулауына болады.

3. Мүлкi реквизицияланған адам реквизиция жүргiзуге байланысты жағдайлар тоқтатылған кезде сақталған мүлiктi өзiне қайтарып берудi сот арқылы талап етуге құқылы.

Ескерту. 253-бапқа өзгерту енгізілді - ҚР 1998.03.02 N 211, 2011.03.01 N 414-IV ( алғашқы ресми жарияланған күнінен бастап қолданысқа енгізіледі) Заңдарымен.

254-бап. Тәркілеу

Қазақстан Республикасының заңнамалық актілерінде көзделген жағдайларда, мүлiк меншiк иесiнен әкімшілік немесе қылмыстық құқық бұзушылық жасағаны үшiн санкция түрiнде сот тәртiбiмен өтеусіз алып қойылуы (тәркiленуі) мүмкiн.

Ескерту. 254-бап жаңа редакцияда - ҚР 03.07.2014 № 227-V Заңымен (01.01.2015 бастап қолданысқа енгізіледі).

255-бап. Жер учаскесін және басқа да табиғи ресурстарды алып қоюға байланысты жылжымайтын-мүлікке меншік құқығының тоқтатылуы

Ескерту. 255-баптың тақырыбы жаңа редакцияда - ҚР 2011.03.25 N 421-IV ( алғашқы ресми жарияланғанынан кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі) Заңымен.

1. Мемлекеттiк органның меншiк иесiнен мүлiктi алып қоюға тiкелей бағытталмаған шешiмiне, соның iшiнде меншiк иесiне тиесiлi үй, өзге де қора-қопсы, құрылыстар немесе өсiмдiктер бар жер учаскесiн алып қою туралы шешiмiне байланысты қозғалмайтын мүлiкке меншiк құқығының заң құжаттарымен белгiленген реттер мен тәртiп бойынша ғана меншiк иесiне құны тең мүлiк берiп және өзге де келтiрiлген залалдарын өтей отырып немесе меншiк құқығының тоқтатылуынан келтiрiлген залалдарын толық көлемiнде өтей отырып тоқтатылуына жол берiледi.

2. Меншiк иесi меншiк құқығын тоқтатуға әкелiп соқтыратын шешiммен келiспеген жағдайда оны дау сот тәртiбiмен шешiлгенге дейiн жүзеге асыруға болмайды. Дауды қарау кезiнде меншiк иесiне келтiрiлген залалдарды өтеудiң барлық мәселелерi де шешiледi.

3. Осы баптың ережелерi мемлекеттiк органның мүлiк орналасқан тау баурайларын, су айдыны учаскелерiн және басқа учаскелердi алып қою туралы шешiмiне байланысты тиiсiнше қозғалмайтын мүлiкке меншiк құқығы тоқтатылған кезде қолданылады.

Ескерту. 255-бапқа өзгеріс енгiзiлдi - ҚР 2011.03.25 N 421-IV (алғашқы ресми жарияланғанынан кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі) Заңымен.

256-бап. Күтiмсiз ұсталған тарих және мәдениет ескерткіштерін, мәдени құндылықтарды алып қою

Ескерту. 256-баптың тақырыбы жаңа редакцияда - ҚР 2011.03.01 N 414-IV Заңымен (алғашқы ресми жарияланған күнінен бастап қолданысқа енгізіледі).

Қазақстан Республикасының заңнамасына сәйкес ерекше бағалы әрi мемлекет қорғайтын тарих және мәдениет ескерткіштерінің, мәдени құндылықтардың меншiк

иесi бұл ескерткіштер мен құндылықтарды күтiп ұстамай, бұл олардың өз мәнiн жоғалту қатерiн төндiрген реттерде мұндай қазыналарды мемлекет меншiк иесiнен сот шешiмi бойынша сатып алу арқылы алып қояды немесе жария сауда-саттықта сатылады.

Тарих және мәдениет ескерткіштері, мәдени құндылықтар сатып алынған кезде меншiк иесiне - тараптардың келiсуiмен, ал дау туған ретте сот белгiлеген мөлшерде олардың құны өтеледi. Жария саудаға салып сатқан кезде меншiк иесiне сатудан түскен сома сауданы өткiзу шығындары шегерiлiп берiледi.

Ескерту. 256-бапқа өзгеріс енгізілді - ҚР 2011.03.01 N 414-IV (алғашқы ресми жарияланған күнінен бастап қолданысқа енгізіледі) Заңымен.

257-бап. Меншiк құқығы тоқтатылған кезде мүлiктi бағалау

Меншiк құқығы тоқтатылған кезде, егер Қазақстан Республикасының заңдарында өзгеше белгiленбесе, мүлiк оның нарықтық құны негiзге алына отырып бағаланады.

Ескерту. 257-бапқа өзгерту енгізілді - ҚР 2011.03.01 N 414-IV (алғашқы ресми жарияланған күнінен бастап қолданысқа енгізіледі) Заңымен.

258-бап. Меншiк иесi емес адамның заттық құқығының тоқтатылуы

Меншiк иесi емес адамның заттық құқықтары осы Кодекстiң 249-257-баптарында белгiленген ережелер бойынша, сондай-ақ заң құжаттарында, заңды тұлғаның жарғысында немесе меншiк иесiнiң мүлiк иесiмен жасасқан шартында белгiленген тәртiп бойынша меншiк иесiнiң шешiмiмен тоқтатылады.

15-тарау. Меншік құқығы мен өзге де заттық құқықтарды қорғау

259-бап. Меншiк құқығын тану

Меншiк иесi меншiк құқығын тануды талап етуге құқылы.

260-бап. Меншiк иесiнiң мүлiктi өзгенiң заңсыз иеленуiнен талап етуi

Меншiк иесi өзгенiң заңсыз иеленген өз мүлкiн талап етуге құқылы.

261-бап. Адал алушыдан мүлiктi талап етiп алдыру

1. Егер мүлiк оны иелiктен айыруға құқығы болмаған адамнан өтеулі түрде алынып, алушы мұны бiлмесе және бiлуге тиiс болмаса (адал алушы), мүлiктi меншiк иесi немесе меншiк иесi мүлiктi иеленуге берген адам жоғалтқан, не мұның екеуiнен де ұрланған, не олардың иеленуiнен бұлардың еркiнен тыс өзге жолмен шығып қалған ретте ғана меншiк иесi бұл мүлiктi алушыдан талап етiп алдыруға құқылы.

2. Егер мүлiк оны иелiктен айыруға құқығы жоқ адамнан өтеусіз түрде алынса, меншiк иесi барлық ретте мүлiктi талап етiп алдыруға құқылы.

3. Егер мүлiк сот шешiмдерiн атқару үшiн белгiленген тәртiп бойынша сатылған болса, осы баптың 1-тармағында көрсетiлген негiздер бойынша мүлiктi талап етiп алдыруға жол берiлмейдi.

Ескерту. 261-бапқа өзгерістер енгізілді - ҚР 1998.03.02. № 211; 17.07.2015 № 333-V (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі) Заңдарымен.

262-бап. Ақша мен бағалы қағаздарды талап етiп алдыруды шектеу

Ұсынушыға берiлетiн ақшаны, сондай-ақ бағалы қағаздарды адал иеленушiден талап етiп алдыруға болмайды.

263-бап. Заттарды заңсыз иеленуден қайтарып алу кезiнде есеп айырысу

1. Меншiк иесi осы Кодекстiң 260, 261-баптары негiзiнде мүлiктi талап ете отырып, арам ниеттi иеленушiден бүкiл иеленген кезiнде өзi алған немесе алуға тиiс болған табыстардың бәрiн қайтаруды немесе өтеудi; адал иеленушiден иеленуiнiң заңсыздығы туралы бiлген немесе бiлуге тиiс болған немесе меншiк иесiнiң мүлiктi қайтару туралы талап қою жөнiндегi хабарламасын алған кезден бастап өзi алған немесе алуға тиiс болған табыстардың бәрiн талап етуге де құқылы. Адал иеленушi өз кезегiнде меншiк иесiнен мүлiктен табыс есептелетiн уақыттан бастап ол мүлiкке жұмсаған қажеттi шығындарды меншiк иесiнiң өтеуiн талап етуге құқылы. Арам ниеттi иеленушi мұндай

өтемдi иеленушiнiң талабын сот негiздi деп тапқан реттерде толық немесе iшiнара алуға құқылы.

2. Заңсыз иеленушi өзi жасаған жақсартуларды, егер олар затқа зақым келтiрмей бөлуге келсе, өзiнде қалдыруға құқылы. Егер жақсартуларды бұлайша бөлу мүмкiн болмаса, адал иеленушiнiң жақсартуға жұмсаған шығындарын өтетудi талап етуге құқығы бар, бiрақ ол зат құнының ұлғайтылған мөлшерiнен аспауы керек. Арам ниеттi иеленушiнiң мұндай құқығы жоқ.

264-бап. Меншiк иесi құқықтарын иеленуден айыруға байланысы жоқ бұзылудан қорғау

Меншiк иесi, өз құқықтарының бұзылуы иелiктен айыруға байланысты болмағанымен, оларды бұзудың қандайын болса да жоюды талап етуге құқылы.

265-бап. Меншiк иесi емес адамның заттық құқықтарын қорғау

Меншiк иесi болмағанымен, шаруашылық жүргiзу, оралымды басқару, тұрақты жер пайдалану құқығымен не заң құжаттарында немесе шартта көзделген өзге де негiзбен мүлiктi иеленушiнiң де осы Кодекстiң 259-264-баптарында көзделген құқықтары болады. Бұл адамның өз иелiгiн меншiк иесiнен де қорғауға құқығы бар.

266-бап. Заңда көзделген негiздер бойынша меншiк иесiнiң құқықтары тоқтатылған кезде оның мүдделерiн қорғау

Қазақстан Республикасы меншiк құқығын тоқтататын заң құжаттарын қабылдаған ретте, осы құжаттарды қабылдау нәтижесiнде меншiк иесiне келтiрiлген залалдарды меншiк иесiне Қазақстан Республикасы толық көлемiнде өтейдi.

267-бап. Меншiк иесiнiң құқықтарын және басқа заттық құқықтарды бұзатын мемлекеттік органдар мен лауазымды адамдар құжаттарының жарамсыздығы

Ескерту. 267-баптың тақырыбына өзгеріс енгізілді - ҚР 2011.03.01 N 414-IV Заңымен (алғашқы ресми жарияланған күнінен бастап қолданысқа енгізіледі).

1. Егер мемлекеттік органның не лауазымды адамның заңдарға сәйкес келмейтiн қалыпты немесе жеке құжат шығаруы салдарынан меншiк иесiнiң және басқа адамдардың өзiне тиесiлi мүлiктi иелену, пайдалану және оған билiк ету жөнiндегi құқықтары бұзылса, мұндай құжат меншiк иесiнiң немесе құқығы бұзылған адамның талап қоюы бойынша сот тәртiбiмен жарамсыз деп танылады.

2. Нақты iс бойынша сот шешiм шығарған жағдайда мемлекеттік органдардың заң құжаттарына қайшы келетiн құжаттары қолданылмайды.

Көрсетілген актілерді басып шығару салдарынан меншiк иесiне келтiрiлген залалдар осы Кодекстің 922-бабы 1-тармағының қағидаларына сәйкес тиiстi мемлекеттік органның тиiстi бюджет қаражатынан толық көлемде өтеуіне жатады.

Ескерту. 267-бапқа өзгерістер енгізілді - ҚР 2011.03.01 № 414-IV (алғашқы ресми жарияланған күнінен бастап қолданысқа енгізіледі); 17.07.2015 № 333-V (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі) Заңдарымен.

3 бөлiм. Міндеттемелік құқық 1-бөлiмше. Міндеттеме туралы жалпы ережелер 16-тарау. Міндеттемелер ұғымы және олардың пайда болу негіздері

268-бап. Мiндеттеме

Мiндеттемеге сәйкес бiр адам (борышкер) басқа адамның (кредитордың) пайдасына мүлiк беру, жұмыс орындау, ақша төлеу және тағы да сол сияқты белгiлi бiр әрекеттер жасауға не белгiлi бiр әрекет жасаудан тартынуға мiндеттi, ал кредитордың борышкерден өз мiндеттерiн орындауын талап етуге құқығы бар. Кредитор борышкерден атқарылғанды қабылдауға мiндеттi.

Егер осы Кодекстің Ерекше бөлімінде өзгеше көзделмесе, міндеттемелерге осы кіші бөлімнің ережелері қолданылады.

Ескерту. 268-бап жаңа редакцияда - ҚР 27.02.2017 № 49-VI Заңымен (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі).

269-бап. Мiндеттеме тараптары

1. Алынып тасталды - ҚР 1998.03.02 N 211 Заңымен.

2. Мiндеттемеде оның әр тарабы - несие берушi немесе борышқор ретiнде бiр мезгiлде бiрнеше адам қатыса алады. Мұндай реттерде осы Кодексте белгiленген ережелерге сәйкес үлестi, ынтымақты немесе жәрдем берушiлiк мiндеттеме пайда болады (осы Кодекстiң -286 288-баптары).

Борышқор жағынан мiндеттемеге қатысушы адамдардың бiрiне несие берушi қойған талаптардың жарамсыз болуы, сол сияқты мұндай адамға қойылатын талап бойынша талап қою мерзiмiнiң өтiп кетуi несие берушiнiң өзге де осындай адамдарға қоятын талаптарына өздiгiнен әсер етпейдi.

3. Егер мiндеттемеге сәйкес тараптардың әрқайсысы басқа тараптың пайдасына мiндет алса, бұл оның пайдасына жасауға мiндеттi басқа тараптың борышқоры және сонымен бiрге оған талап қоюға құқығы бар оның несие берушiсi болып есептеледi.

Ескерту. 269-бапқа өзгерту енгізілді - Қазақстан Республикасының 1998.03.02. N 211 Заңымен.

270-бап. Мiндеттемеге қатысушылар

1. Тараптар (борышқор мен несие берушi) және үшiншi жақ мiндеттемеге қатысушылар болып табылады.

2. Үшiншi жақ ретiнде мiндеттеме тараптарының бiреуiне мiндеттемелер немесе өзге де құқық қатынастары арқылы байланысты жақтар қатысады.

3. Мiндеттеме үшiншi жақ үшiн мiндеттер туғызбайды. Заңдарда немесе тараптардың келiсiмiнде көзделген реттерде мiндеттеме үшiншi жақтар үшiн мiндеттеменiң бiр немесе екi тарапына да қатысты құқықтар туғызуы мүмкiн.

271-бап. Мiндеттеменiң пайда болу негiздерi

Мiндеттемелер осы Кодекстiң 7-бабында көрсетiлген шарттан, зиян келтiруден немесе өзге де негiздерден пайда болады.

17-тарау. Міндеттемені орындау

272-бап. Мiндеттеменi тиiсiнше орындау

Мiндеттеме - мiндеттеме шарттары мен заң талаптарына сәйкес тиiсiнше орындалуға тиiс, ал мұндай шарттар мен талаптар болмаған жағдайда - iскерлiк қызмет өрiсiндегi әдеттегi құқықтарға немесе әдетте қойылатын өзге де талаптарға сәйкес орындалуға тиiс.

273-бап. Мiндеттеменi орындаудан бiржақты бас тартуға жол берiлмеуi

Заңдарда немесе шартта көзделгеннен басқа реттерде мiндеттеменi орындаудан бiржақты бас тартуға және оның шарттарын бiржақты өзгертуге жол берiлмейдi.

274-бап. Мiндеттеменi бөлшектеп орындау

Егер мiндеттеме шарттарында, заңдарда өзгеше белгiленбесе немесе iскерлiк қызмет өрiсiндегi әдеттегi құқықтардан немесе мiндеттеме мәнiнен өзгеше туындамаса, несие берушi мiндеттеменi бөлшектеп орындауды қабылдамауға құқылы.

275-бап. Мiндеттеменi тиiстi адамның орындауы

Егер тараптардың келiсiмiнде өзгеше көзделмесе және iскерлiк қызмет өрiсiндегi әдеттегi құқықтардан немесе мiндеттеме мәнiнен өзгеше туындамаса, борышқор мiндеттеменi орындау кезiнде несие берушiнiң өзi немесе бұған ол уәкiлдiк берген адам орындауға қабылдайтын нәрсенi талап етуге құқылы және мұндай талап жасалмауының зардабын тартуға тәуекел етедi.

276-бап. Мiндеттеменi үшiншi жақтың орындауы

1. Егер заңдарда немесе шартта көзделсе, сол сияқты үшiншi жақ тиiстi шарт арқылы тараптардың бiрiмен байланысты болса, мiндеттеменi орындау түгелдей немесе бөлшектеп үшiншi жаққа жүктелуi мүмкiн.

2. Егер заңдардан, мiндеттеме шарттарынан немесе оның мәнiнен борышқордың мiндеттеменi жеке өзi орындау мiндетi туындамаса, несие берушi борышқор үшiн үшiншi жақ ұсынған орындау iсiн қабылдауға мiндеттi.

3. Несие берушiнiң борышқор мүлкiнен ақы өндiрiп алуы салдарынан өзiнiң бұл мүлiкке құқығынан (иелену, пайдалану, кепiлге салу құқығы және басқа құқықтары) айрылу қаупi төнген үшiншi жақ несие берушiнiң талабын борышқордың келiсiмiнсiз өз есебiнен қанағаттандыра алады. Бұл ретте мiндеттеме бойынша несие берушiнiң құқығы үшiншi жаққа көшедi және осы Кодекстiң талапқа көну туралы ережелерi (осы Кодекстiң -339 347-баптары) қолданылады.

277-бап. Мiндеттеменi орындау мерзiмi

1. Егер мiндеттемеде ол орындалатын күн немесе ол орындалуға тиiстi уақыт кезеңi көзделсе немесе анықтауға мүмкiндiк берсе, мiндеттеме сол күнi немесе тиiсiнше сол кезең iшiнде кез келген уақытта орындалуға тиiс.

2. Мiндеттемеде ол орындалатын мерзiм көзделмесе және бұл мерзiмдi анықтауға мүмкiндiк беретiн шарттар болмаса, ол мiндеттеме пайда болғаннан кейiн ақылға қонымды мерзiмде орындалуға тиiс.

Ақылға қонымды мерзiмде орындалмаған, сол сияқты орындалу мерзiмi талап етiлетiн кезбен белгiленген мiндеттеменi, егер заңдардан, мiндеттеме шарттарынан, iскерлiк қызмет өрiсiндегi әдеттегi құқықтардан немесе мiндеттеме мәнiнен басқа мерзiмде орындау мiндетi туындамаса, борышқор несие берушi оның орындалуын талап еткен күннен бастап жетi күн мерзiмде орындауға мiндеттi.

278-бап. Мiндеттеменi бiрқалыпты орындау жөнiндегi талаптар

Ұзақ мерзiмде орындалатын болып есептелген мiндеттемелер, егер заңдарда немесе мiндеттеме шарттарында өзгеше көзделмесе, не мiндеттеме мәнiнен немесе iскерлiк қызмет өрiсiндегi әдеттегi құқықтардан туындамаса, бiрқалыпты, мiндеттеменiң осы түрi үшiн ақылға қонымды кезеңдерде (күн, онкүндiк, ай, тоқсан және т.б.) орындалуға тиiс.

279-бап. Мiндеттеменi мерзiмiнен бұрын орындау

1. Егер заңдарда немесе мiндеттеме шарттарында өзгеше көзделмесе және оның мәнiнен туындамаса, борышқор мiндеттеменi мерзiмiне дейiн орындауға құқылы.

2. Кәсiпкерлiк қызметке байланысты мiндеттемелердi мерзiмiнен бұрын орындауға мiндеттеменi мерзiмiне дейiн орындау мүмкiндiгi заңдарда немесе мiндеттеме шарттарында көзделген, не iскерлiк қызмет өрiсiндегi әдеттегi құқықтардан немесе мiндеттеменiң мәнiн туындаған реттерде ғана жол берiледi.

280-бап. Мiндеттеменiң орындалу барысы туралы ақпарат

Заңдарда немесе мiндеттеме шарттарында борышқордың несие берушiге мiндеттеменiң орындалу барысы туралы хабарлап отыру мiндетi көзделуi мүмкiн.

281-бап. Мiндеттеме орындалатын жер

Егер мiндеттеме орындалатын жер заңдарда немесе оның шарттарында белгiленбесе немесе мiндеттеме мәнiнен немесе iскерлiк қызмет өрiсiндегi әдеттегi құқықтардан көрiнбесе, ол:

1) мiндеттеме бойынша қозғалмайтын мүлiктi беру - мүлiк орналасқан жерде;

2) мiндеттеме бойынша тауарды немесе өзге де мүлiктi тасымалдауды пайдалана отырып беру - мүлiктi несие берушiге жеткiзу үшiн оны бiрiншi тасымалдаушыға тапсыратын жерде;

3) егер бұл жер мiндеттеме пайда болған кезде несие берушiге белгiлi болса, кәсiпкердiң басқа мiндеттемелерi бойынша тауар немесе өзге де мүлiктi беру - мүлiк дайындалған немесе сақталатын жерде;

4) ақшалай мiндеттеме бойынша - несие берушiнiң мiндеттеме пайда болған кездегi тұрғылықты жерiнде, ал егер несие берушi заңды тұлға болса - мiндеттеме пайда болған кезде оның болған жерiнде; егер несие берушi мiндеттеменiң орындалу кезiнде тұрғылықты жерiн немесе тұрған жерiн өзгертiп, бұл туралы борышқорға хабарласа - орындалатын жердiң өзгертiлуiне байланысты барлық шығындарды соның есебiне жатқыза отырып, оның жаңа тұрғылықты жерiнде немесе тұрған жерiнде;

5) басқа да барлық мiндеттемелер бойынша - борышқордың тұрғылықты жерiнде, ал егер борышқор заңды тұлға болса - оның орналасқан жерiнде орындалуға тиiс.

Ескерту. 281-бапқа өзгерту енгізілді - Қазақстан Республикасының 1998.03.02. N 211 Заңымен.

282-бап. Ақшалай мiндеттеме

1. Ақшалай мiндеттемеге байланысты бiр адам (борышкер) екiншi адамға ( кредиторға) ақша төлеуге мiндеттi, ал кредитордың борышкерден ақша төлеу жөнiндегi мiндеттерiн (ақша қарызы және басқа да мiндеттемелер) орындауын талап етуге құқығы бар. Өтеу туралы шарт, залалды өтеу және тұрақсыздық айыппұлын төлеу туралы мiндеттемелер, сондай-ақ зиян келтiру не негiзсiз баю салдарынан туындаған мiндеттемелер бойынша ақша төлеу жөнiндегi мiндеттерге, егер осы Кодексте, Қазақстан Республикасының заңнамалық актiлерiнде өзгеше белгiленбесе немесе мiндеттеме мәнiнен туындамаса, ақшалай мiндеттемелер туралы ереже қолданылады.

Қазақстан Республикасының заңнамалық актiлерiнде көзделген жағдайларды қоспағанда, Қазақстан Республикасының аумағында ақшалай мiндеттемелер теңгемен ( осы Кодекстiң 127-бабы) көрсетiледi.

Қазақстан Республикасының аумағында мiндеттемелер бойынша есеп айырысуды жүзеге асыру кезiнде шетел валютасын, сондай-ақ шетел валютасындағы төлем

құжаттарын пайдалануға Қазақстан Республикасының заңнамалық актiлерiнде айқындалған жағдайларда және шарттарда немесе оларда белгiленген тәртiппен жол берiледi.

Төлемдер мен аударымдарды жүзеге асыру тәртiбi мен тәсiлдерi Қазақстан Республикасының төлемдер және төлем жүйелері туралы заңнамасында белгiленедi және оларды тараптар тиiстi шартта айқындайды.

2. Ақшалай мiндеттеменi орындау үшiн жеткiлiксiз төленген төлемнiң сомасы тараптардың өзге келісімi болмаған жағдайда, ең алдымен негізгі борыш және сыйақы ( мүдде) бойынша берешекті, ағымдағы кезеңдегі негізгі борышты және сыйақыны ( мүддені), ал қалған бөлігінде – кредитордың орындауды алу бойынша тұрақсыздық айыбы мен шығасыларын өтейдi.

Банктік қарыз шарттары немесе микрокредит беру туралы шарттар бойынша төлемдерді өтеу ерекшеліктері Қазақстан Республикасының банк заңнамасында не Қазақстан Республикасының микроқаржы ұйымдары туралы заңнамасында белгіленеді.

3. Егер Қазақстан Республикасының заңнамалық актілерінде өзгеше көзделмесе, ұзақ мерзiмдi мiндеттемелерде тараптар келіскен шарттарда төлемдi индекстеу көзделуi мүмкiн.

Ескерту. 282-бапқа өзгерту енгізілді - ҚР 1997.07.11 N 154, 1999.07.16 N 436, 2001.12.24 N 276(2002.01.01 бастап қолданысқа енгізіледі), 2003.07.10 N 483(2004.01.01 бастап қолданысқа енгізіледі), 2007.01.12 N 225, 2011.02.10 N 406-IV (алғашқы ресми жарияланғанынан кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі); 24.11.2015 № 422-V (қолданысқа енгізілу тәртібін 2-баптан қараңыз); 26.07.2016 № 12-VI ( алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік отыз күн өткен соң қолданысқа енгізіледі) Заңдарымен.

283-бап. Азаматты асырап-бағуға төленетiн сомаларды ұлғайту

Азаматты тiкелей асырап-бағуға ақшалай мiндеттеме бойынша төленетiн сома ( өмiрiне немесе денсаулығына келтiрiлген зиянды өмiр бойы асырап-бағу шарты бойынша өтеу және басқалары) инфляцияның болжамды деңгейінің орташа мәніне пропорционалды түрде жыл сайын ұлғайтылады.

Ескерту. 283-бап жаңа редакцияда - ҚР 27.04.2015 № 311-V Заңымен (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі).

284-бап. Өзара мiндеттердiң орындалуы

1. Егер Қазақстан Республикасының заңнамасынан, шарттан, iскерлiк айналым ғұрыптарынан, мiндеттеме шарттарынан немесе оның мәнiнен өзгеше туындамайтын болса, тараптар өзара мiндеттердi бiр мезгiлде орындауға тиiс.

2. Тараптардың бiрi мiндеттеменi орындамаған немесе тиiсiнше орындамаған жағдайда, екінші тарап өз мiндеттемесiн орындауды тоқтата тұруға не осы мiндеттемесiн орындаудан бас тартуға және залалды өтеуін талап етуге құқылы.

Ескерту. 284-бап жаңа редакцияда - ҚР 27.02.2017 № 49-VI Заңымен (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі).

285-бап. Балама мiндеттеменiң орындалуы

Екi немесе бiрнеше әрекеттiң бiрiн жасауға мiндеттi борышқорға, егер заңдардан немесе мiндеттеменiң шарттарынан өзгеше туындамаса, таңдау құқығы берiледi.

286-бап. Бiрнеше несие берушi немесе бiрнеше борышқор қатысатын мiндеттеменiң орындалуы

Егер мiндеттемеге бiрнеше несие берушi немесе бiрнеше борышқор қатысса ( адамдар көп болған мiндеттеме), несие берушiлердiң әрқайсысы мiндеттеменi орындауды талап етуге құқылы, ал борышқорлардың әрқайсысы заңдардан немесе мiндеттеме шарттарынан өзгеше туындамайтындықтан, басқалармен тең үлестi орындауға мiндеттi (үлестi мiндеттеме).

287-бап. Ортақтасқан мiндеттеменiң орындалуы

1. Несие берушiлердiң әрқайсысы мiндеттеменi толық атқаруды талап етуге құқылы , ал борышқорлардың әрқайсысы орындауға мiндеттi болуына сәйкес көп жақтар қатысатын мiндеттеме ортақтасқан мiндеттеме деп танылады.

Егер бұл шартта көзделмесе немесе заң құжаттарында белгiленбесе, соның iшiнде мiндеттеменiң мәнi бөлiнбейтiн кезде ортақтасқан мiндеттеме немесе ортақтасқан талап пайда болады.

2. Кәсiпкерлiк қызметпен байланысты мiндеттеме бойынша бiрнеше борышқордың мiндеттерi, сол сияқты мұндай мiндеттемелердегi бiрнеше несие берушiнiң талаптары, егер заңдарда немесе мiндеттеме шарттарында өзгеше көзделмесе, ортақтасқан мiндет болып табылады.

3. Борышқорлар ортақтасып мiндеттi болған жағдайда несие берушi барлық борышқорлардан да, жеке-жеке алғанда олардың кез келгенiн де, оның үстiне борышты түгелдей де, бөлшектеп те орындауды талап етуге құқылы. Ортақтас борышқорлардың бiрiнен толық қанағаттанбаған несие берушi алынбағанды ортақтас борышқорлардың қалғандарынан талап етуге құқылы.

Ортақтас борышқорлар мiндеттеме толық орындалғанға дейiн мiндеттi болып қала бередi.

Борышқорлардың бiрiншi ортақтастық мiндеттi толық орындауы қалған борышқорларды несие берушi үшiн орындаудан босатады.

4. Талаптар ортақ болған жағдайда ортақтас несие берушiлердiң кез-келгенi борышқорға толық көлемiнде талап қоюға құқылы.

Ортақтас несие берушiлердiң бiреуiне мiндеттеменi толық орындау борышқорды өзге несие берушiлерге оны орындаудан босатады.

5. Ортақтасқан мiндет болған ретте борышқордың несие берушiнiң талаптарына қарсы басқа борышқорлардың осы борышқор қатыспайтын несие берушiге осындай қатынастарына негiзделген қарсылық бiлдiруге құқығы жоқ.

Талаптар ортақ болған жағдайда борышқордың ортақтас несие берушiлердiң бiреуiнiң талабына қарсы осы несие берушi қатыспайтын борышқордың басқа ортақтас несие берушiмен осындай қатынастарына негiзделген қарсылық бiлдiруiне құқығы жоқ.

288-бап. Субсидиялық мiндеттеменi орындау

Негiзгi борышқор несие берушiнiң мiндеттеменi орындау туралы талабын қанағаттандырмаған жағдайда бұл талап орындалмаған бөлiгiнде басқа борышқорға ( субсидиялық борышқорға) мәлiмдеуi мүмкiн екендiгi заң құжаттарында немесе несие берушi мен борышқордың арасындағы мiндеттеме ережелерiнде көзделуi мүмкiн.

289-бап. Регрестiк талаптар

1. Басқа адамның мiндеттемесiн орындаған борышқор орындалған мiндеттеме мөлшерiнде сол адамға керi талап (регресс) қоюға құқылы.

Үшiншi адамның әрекеттерi салдарынан мiндеттеменi орындамаған борышқор осы адамнан залалдарын талап етуге құқылы.

2. Ортақтасқан мiндеттеменi орындаған борышқор қалған борышқорлардың әрқайсысына оның өзiне тиесiлi үлесiн шегерiп, тең үлеспен керi талап қоюға құқылы.

Борышқорлардың бiреуi ортақтасқан мiндеттi орындаған борышқорға төлемегенi осы борышқорға және қалған борышқорларға тең үлесте түседi.

Осы тармақтың ережелерi борышқорлардың бiреуiнiң қарсы талабы есептеле отырып, тиiсiнше ортақтасқан мiндеттемелердi тоқтату кезiнде қолданылады.

3. Борышқордың орындағанын қабылдаған ортақтас несие берушi басқа несие берушiлерге, егер олардың арасындағы қатынастардан өзгеше туындамаса, оларға тиесiлi үлестерiн өтеуге мiндеттi.

290-бап. Мiндеттеменiң орындалғанын куәландыру

1. Мiндеттеменiң орындалғанын қабылдай отырып, несие берушi борышқордың талап етуi бойынша оның толық немесе бiр бөлiгi орындалғаны жөнiнде оған қолхат беруге мiндеттi.

Егер борышқор мiндеттеменi куәландыру үшiн несие берушiге борыш құжатын берсе, несие берушi оның орындалғанын қабылдай отырып, құжатты борышқорға қайтаруға тиiс. Қайтарып беру мүмкiн болмаған жағдайда ол мұны өзi беретiн қолхатта көрсетуге мiндеттi.

Қолхат борышқорға қайтарылған борыш құжатындағы жазумен алмастырылуы мүмкiн.

2. Борышқорда борыш құжатының болуы, өзгеше дәлелденгенге дейiн мiндеттеменiң тоқтатылғанын куәландырады.

3. Несие берушi мiндеттеменiң орындалғаны туралы қолхат беруден, борыш құжатын қайтарудан немесе оны қайтарудың мүмкiн еместiгiн қолхатта атап көрсетуден бас тартқан жағдайда борышқор оны орындауды кiдiрте тұруға құқылы. Бұл ретте несие берушi мерзiмiн өткiзiп алушы деп есептеледi.

291-бап. Борышты төлеу арқылы міндеттемені орындау

Ескерту. 291-баптың тақырыбы жаңа редакцияда – ҚР 02.07.2018 № 166-VІ ( 01.07.2019 бастап қолданысқа енгізіледі) Заңымен.

1. Егер борышқор:

1) несие берушiнiң немесе орындалған iстi қабылдауға өзi уәкiлдiк берген адамның мiндеттеме орындалуға тиiстi жерде болмауы;

2) несие берушiнiң әрекет қабiлетсiздiгi және оның өкiлiнiң болмауы;

3) мiндеттеме бойынша, атап айтқанда, бұл мәселе жөнiнде несие берушi мен басқа адамдар арасындағы дауға байланысты несие берушiнiң кiм екенi жайында анық айқындық болмауы;

4) несие берушiнiң орындалған iстi қабылдаудан жалтаруы немесе оның тарапынан өзге мерзiмiн өткiзiп алушылық салдарынан борышқор мiндеттеменi орындай алмаса, борышқор мiндеттемелерiн орындау үшiн өзiнен алынатын ақшаны депозит шарттарында, ал бағалы қағаздарды - нотариустың атына сақтау шарттарында, ал заң құжаттарымен белгiленген жағдайларда соттың атына орналастыруға құқылы.

Егер борышкер мен кредитор арасындағы нотариат куәландырған шартта міндеттемені орындау тәсілі ретінде нотариус депозитіне ақша орналастыру көзделген болса, борышкер міндеттемелерін орындау үшін өзінен алынатын ақшаны депозит шарттарында нотариустың атына орналастыруға да құқылы.

2. Ақша сомасын немесе бағалы қағаздарды депозит шарттарында салу немесе нотариустың немесе соттың атына сақтау мiндеттеменiң орындалғаны болып есептеледi.

Ақша немесе бағалы қағаздар атына салынған нотариус немесе сот бұл туралы несие берушiлерге хабарлайды.

Борышкердің ақшаны және бағалы қағаздарды нотариустың атына орналастыру, оларды кредиторға беру шарттары, сондай-ақ депозит пен сақтаудың басқа да шарттары Қазақстан Республикасының нотариат туралы заңнамасында белгіленеді.

3. Осы баптың 1-тармағында көрсетілген негіздердің салдарынан орындалуы мүмкін емес бағалы қағаздар нарығындағы жекелеген міндеттемелерді орындау ерекшеліктері Қазақстан Республикасының заңдарында белгіленеді.

Ескерту. 291-бапқа өзгерістер енгізілді – ҚР 1997.07.11. N 154, 1998.03.02. N 211; 21.01.2019 № 217-VI (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі); 02.07.2018 № 166-VІ (01.07.2019 бастап қолданысқа енгізіледі) Заңдарымен.

18-тарау. Міндеттеменің орындалуын қамтамасыз ету Параграф 1. Жалпы ережелер

292-бап. Мiндеттеменiң орындалуын қамтамасыз ету әдiстерi

1. Мiндеттеменi орындау, заңдарда немесе шартта көзделген айып төлету, кепiл, борышқордың мүлкiн алып қалу, аманат, кепiлдiк, кепiлпұл, кепілдік жарна және басқа да әдiстер арқылы қамтамасыз етiлуi мүмкiн.

Бағалы қағаздар бойынша мiндеттемелердiң орындалуын қамтамасыз ету тәсiлдерi Қазақстан Республикасының бағалы қағаздар рыногындағы қызметтi реттейтiн заң актiлерiнде белгiленедi.

2. Мiндеттеменi қамтамасыз ету туралы келiсiмнiң жарамсыздығы бұл мiндеттеменiң (негiзгi мiндеттеменiң) жарамсыздығына әкелiп соқтырмайды.

3. Негiзгi мiндеттеменiң жарамсыздығы оны қамтамасыз ететiн мiндеттеменi жарамсыз етедi.

4. Егер Қазақстан Республикасының заңнамалық актілерінде өзгеше көзделмесе, негізгі міндеттеменің тоқтатылуы оны қамтамасыз ететін міндеттеменің тоқтатылуына алып келеді.

Ескерту. 292-бапқа өзгеріс енгізілді - ҚР 2005.07.08 N 72 (қолданысқа енгізілу тәртібін 2-баптан қараңыз), 2011.03.25 N 421-IV (алғашқы ресми жарияланғанынан кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі); 24.11.2015 № 422-V ( 01.01.2016 бастап қолданысқа енгізіледі) Заңдарымен.

Параграф 2. Айып төлеу

293-бап. Айып төлеу ұғымы

Борышқор мiндеттемесiн орындамаған немесе тиiсiнше орындамаған ретте, атап айтқанда, орындау мерзiмiн өткiзiп алған ретте несие берушiге төлеуге мiндеттi, заңдармен немесе шартпен белгiленген ақша сомасы айып төлеу (айыппұл, өсiм) деп

танылады. Айып төлеу туралы талап бойынша несие берушi оған келтiрiлген залалдарды дәлелдеуге мiндеттi емес.

Ескерту. 293-бапқа өзгерту енгізілді - Қазақстан Республикасының 1998.03.02. N 211 Заңымен.

294-бап. Айып төлеу туралы келiсiмнiң нысаны

Айып төлеу туралы келiсiм, негiзгi мiндеттеменiң нысанына қарамастан, жазбаша түрде жасалуға тиiс.

Жазбаша нысанды сақтамау тұрақсыздық айыбы туралы келiсiмнiң маңызсыздығына алып келеді.

Ескерту. 294-бапқа өзгеріс енгізілді - ҚР 27.02.2017 № 49-VI Заңымен (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі).

295-бап. Заңды айып төлеу

1. Несие берушi тараптардың келiсiмiнде айып төлеу мiндетi көзделген-көзделмегенiне қарамастан, заңдарда белгiленген айып төлеудi (заңды айып төлеудi) талап етуге құқылы.

2. Егер заңдарда тыйым салынбаса, тараптардың келiсiмiмен заңды айып төлеу мөлшерi көбейтiлуi мүмкiн.

296-бап. Айып төлеу мөлшерi

Айып төлеу мөлшерi нақты ақша сомасында немесе орындалмаған не тиiсiнше орындалмаған мiндеттеме сомасына шаққандағы процентпен белгiленедi.

297-бап. Тұрақсыздық айыбының мөлшерiн азайту

Егер төленуге тиiстi тұрақсыздық айыбы (айыппұл, өсiмпұл) кредитордың шеккен залалдарымен салыстырғанда тым көп болса, сот борышкердің талабы бойынша

борышкердің мiндеттеменi орындау дәрежесiн және борышкер мен кредитордың назар аударуға лайықты мүдделерiн ескере отырып, тұрақсыздық айыбын (айыппұлды, өсiмпұлды) азайтуға құқылы.

Ескерту. 297-бап жаңа редакцияда - ҚР 27.02.2017 № 49-VI Заңымен (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі).

298-бап. Айып төлеудi өндiрiп алу негiздерi

Мiндеттеменi бұзғаны үшiн борышқор жауапқа тартылатын жағдай болған кезде мiндеттеменiң орындалмағаны немесе тиiсiнше орындалмағаны үшiн айып өндiрiп алынады (осы Кодекстiң 359-бабы).

Параграф 3. Кепіл

299-бап. Кепiл ұғымы

1. Мiндеттемеге сәйкес несие берушiнiң (кепiл ұстаушының) борышқор кепiлмен қамтамасыз етiлген мiндеттеменi орындамаған ретте кепiлге салынған мүлiк құнынан осы Кодексте белгiленген алып тасталатындарды қоспай, осы мүлiк тиесiлi адамның ( кепiл берушiнiң) басқа несие берушiлердiң алдында артықшылықпен қанағаттандырылуға құқығы бар мiндеттеменi атқаруының осындай әдiсi кепiл деп танылады.

Кепiл ұстаушының кепiлге салынған мүлiк, кiмнiң пайдасына сақтандырылғанына қарамастан, оның жоғалғаны немесе бүлiнгенi үшiн, егер жоғалу немесе бүлiну кепiл ұстаушы жауап беретiн себептер бойынша болмаса, сақтандыру өтемiнен сол бұрынғы негiзде қанағаттандырылуға құқығы бар.

2. Кәсiпорындар, үйлер, ғимараттар, пәтерлер, жер учаскелерiне және басқа қозғалмайтын мүлiкке құқықтар (ипотека) кепiлi қозғалмайтын мүлiк ипотекасы туралы Қазақстан Республикасы Заңымен реттеледi. Ипотека туралы Қазақстан Республикасының Заңында өзгеше ережелер белгiленбеген реттерде ипотекаға осы Кодекстегi кепiл туралы жалпы ережелер қолданылады.

3. Мемлекеттік тіркеуге жататын әуе және теңіз кемелерінің, ішкі суда жүзетін кемелердің, "өзен-теңізде" жүзетін кемелердің кепілі (кемелер ипотекасы) Қазақстан

Республикасының арнайы заң актілерімен реттеледі. Осы Кодекстегі кепіл туралы жалпы ережелер Қазақстан Республикасының арнайы заң актілерінде өзге ережелер көзделмеген жағдайда кемелер ипотекасына қолданылады.

Осы тармақтың бірінші бөлігіндегі талаптар жасалып жатқан теңіз кемелеріне, ішкі суда жүзетін кемелерге, "өзен-теңізде" жүзетін кемелерге де қолданылады.

Ескерту. 299-бапқа өзгерту енгізілді - Қазақстан Республикасының 1998.03.02. N 211, 2002.01.17. N 285 Заңдарымен.

300-бап. Кепiлдiң пайда болу негiздерi

1. Кепiл шартқа сәйкес пайда болады. Кепiл заң құжаттарының негiзiнде, егер заң құжаттарында қандай мүлiк және қандай мiндеттеменiң орындалуын қамтамасыз ету үшiн кепiлде жатқан деп танылатыны көзделсе, оларды көрсетiлген мiндеттемелердiң пайда болуы кезiнде де туындайды.

2. Осы Кодекстiң шартқа сәйкес пайда болатын кепiл туралы ережелерi, егер заң құжаттарында өзгеше көзделмесе, тиiсiнше заң құжаттары негiзiнде пайда болған кепiлге сәйкес қолданылады.

301-бап. Кепiл мәнi

1. Кез келген мүлiк, оның ішінде айналымнан алынған заттарды (осы Кодекстiң 116 -бабының 2-тармағы), кредитордың жеке басымен тығыз байланысты талаптарды, атап айтқанда алименттер, өмiрiне немесе денсаулығына келтiрiлген зиянды өтеу туралы талаптарды және оларды басқа тұлғаға беруге заңнамалық актілермен тыйым салынған өзге де құқықтарды қоспағанда, заттар және мүлiктiк құқықтар (талаптар) кепiл мәні болуы мүмкін.

2. Кепiл құқығы келешекте кепiлге берушінің меншiгiне немесе шаруашылық жүргізуіне түсетiн мүлiкке шарт бойынша қолданылуы мүмкiн.

3. Өндіріп алуға жол берілмейтін мүліктің жекелеген түрлерін, атап айтқанда, азаматтардың мүлкін кепілге қоюға заңнамалық актілермен тыйым салынуы немесе ол шектелуі мүмкін.

4. Алып тасталды - ҚР 2007.01.12 N 225 Заңымен. 5. Алып тасталды - ҚР 2005.07.08 N 72 (қолданысқа енгізілу тәртібін 2-баптан

қараңыз) Заңымен. Ескерту. 301-бапқа өзгеріс енгізілді - ҚР 1997.07.11 N 154, 1998.03.02 N 211,

2005.07.08 N 72 (қолданысқа енгізілу тәртібін 2-баптан қараңыз), 2007.01.12 N 225, 2012.04.27 N 15-V (алғашқы ресми жарияланғанынан кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі) Заңдарымен.

302-бап. Кепiл арқылы қамтамасыз етiлетiн талаптар

1. Егер шартта немесе заң құжаттарында өзгеше көзделмесе, кепiл талапты оның нақты қанағаттандырылатын кезiндегi көлемдi сыйақыны (мүдденi) қоса алғанда, орындау мерзiмiн өткiзiп алу арқылы келтiрiлген шығындардың өтелуiн, айып ( айыппұл, өсiм) салуды, кепiлге салынған мүлiктi ұстау жөнiндегi қажеттi шығындарды, сондай-ақ өндiрiп алу жөнiндегi шығындарды өтеудi қамтамасыз етедi.

2. Егер тараптар мұндай талаптарды кепiл арқылы қамтамасыз ету мөлшерi туралы уағдаласқан жағдайда кепiл болашақта пайда болатын тараптарға қатысты белгiленуi мүмкiн.

Ескерту. 302-бапқа өзгерту енгізілді - Қазақстан Республикасының 1997.07.11. N 154 Заңымен.

303-бап. Кепiл түрлерi

1. Ипотека - кепiлге салынған мүлiк кепiл салушының немесе үшiншi бiр жақтың иелiгiнде және пайдалануында қалатын кепiл түрi.

Кәсiпорындар, құрылыстар, үйлер, ғимараттар, көп пәтерлi үйдегi пәтерлер, көлiк құралдары, ғарыш объектiлерi, айналымдағы тауарлар және азаматтық айналымнан алынбаған басқа да мүлiк ипотека мәнi бола алады.

Бөлiнетiн жемiстер бөлген кезден бастап үшiншi жақтың құқықтарының объектiсi болмайтын жағдайда ғана олар ипотека мәнi бола алады. Кәсiпорындар, құрылыстар, үйлер, ғимараттар, көп пәтерлi үйдегi пәтерлер, көлiк құралдары мен ғарыш объектiлерi ипотекасы осындай объектiлердi тiркеудi жүзеге асыратын органдарда тiркелуге тиiс.

2. Кепiлзат - кепiлге салынған мүлiктi кепiл берушi кепiл ұстаушының иелiгiне беретiн кепiл түрi.

Кепiл ұстаушының келiсiмiмен кепiл нысанасы кепiл ұстаушының құлпы салынып, кепiл берушіде қалдырылуы мүмкiн. Кепiл нысанасы кепiл туралы куәландырылатын белгiлер салынып (анық кепiл), кепiл берушiнiң иелiгiнде қалдырылуы мүмкiн.

3. Құқықтарды кепiлге салу кезiнде иелiктен айырылуы мүмкiн мүлiктiк құқықтар, атап айтқанда, кәсiпорындарды, құрылыстарды, үйлердi, ғимараттарды жалға беру құқықтары, шаруашылық серiктестiк мүлкiндегi үлеске құқық, борыштық талап қою, авторлық, өнертапқыштық және өзге де мүлiктiк құқықтар кепiл мәнi болып табылады.

Жер учаскесiне құқықтарды, сондай-ақ өзге табиғи ресурстарға құқықтарды кепiлге беруге, жер және өзге табиғи ресурстық заңдарда белгiленген шектер мен ережелер бойынша жол берiледi.

Мерзiмдi құқық оның әрекет жасау мерзiмi бiткенге дейiн ғана кепiл мәнi бола алады.

Кепiл құқығының борышқоры кепiл туралы хабардар болуға тиiс.

Егер кепiлге салынатын құқық құжатпен расталатын болса, кепiл шарты құқық белгiлеушi құжатты беру арқылы ресiмделуi мүмкiн.

3-1. Банктік салым кепілге қойылған кезде салымшының банктік салым шарты бойынша құқықтары кепілге ұсынылады. Кепіл беруші - салымшы кепіл ұстаушы

туралы мәліметтерді көрсете отырып, банктік салым кепілі туралы банкке жазбаша хабарлауға міндетті.

4. Бағалы қағаздар кепiлi бағалы қағаздар рыногы туралы заңдарға сәйкес жүзеге асырылады.

5. Егер кепiл туралы шартта өзгеше көзделмесе, кепiл нысанасы болып табылатын ақша банкке орналастырылады.

Егер шартта өзгеше көзделмесе, осы ақша үшін алынатын сыйақы (мүдде) кепіл берушіге тиесілі болады.

Ақша кепiл ұстаушыға немесе өзге тұлға кепiл ақшаны пайдалану мүмкiндiгiн шектейтiн шарттарды сақтаған кезде (банк сейфiне, сейфтiң ұяшығына, сақтауға арналған жеке үй-жайда сақтауға беру) осы тұлғаға берiлуi мүмкiн. Осындай тұлғаның кепiл ақшаны пайдалану жөнiндегi шектеулердi орындамауы оның ақша берiлген кезден бастап негiзсiз байығаны үшiн жауаптылығына негiз болып табылады.

Ескерту. 303-бапқа өзгерістер енгізілді - ҚР 1997.07.11 N 154, 2005.07.08 N 72( қолданысқа енгізілу тәртібін 2-баптан қараңыз), 2007.01.12 N 225, 2011.03.25 N 421-IV (алғашқы ресми жарияланғанынан кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі); 24.05.2018 № 156-VI (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі) Заңдарымен.

304-бап. Ортақ меншiктегi мүлiктi кепiлге беру

Ортақ меншiктi құрайтын мүлiк кепiлге барлық меншiк иелерiнiң келiсуiмен ғана берiлуi мүмкiн. Ортақ мүлiктегi үлеске құқық кепiлдiң дербес мәнi бола алады.

305-бап. Кепiл берушi

1. Борышқордың өзi де, үшiншi жақ та кепiл берушi болуы мүмкiн.

2. Егер заң құжаттарында өзгеше көзделмесе, заттың меншiк иесi не меншiк иесiнiң келiсiмiмен оған шаруашылық жүргiзу құқығы бар адам заттың кепiл берушiсi бола алады.

3. Кепiлге салынатын құқыққа ие адам құқықты кепiлге берушi бола алады.

Жалға беру құқығын немесе бөтен адамның затына өзге құқықты оны меншiктенушiнiң немесе оған шаруашылық жүргiзу құқығы бар жақтың келiсiмiнсiз, егер заң құжаттарында немесе шартта аталған жақтардың келiсiмiнсiз бұл құқықты иелiктен айыруға тыйым салынған болса, кепiлге салуға жол берiлмейдi.

306-бап. Кепiлге салынған мүлiктi сақтандыру

1. Кепiл ұстаушыға оның иеленуiне берiлген кепiлге салынған мүлiктi сақтандыру мiндетi шартпен немесе заң құжаттарымен жүктелуi мүмкiн.

Кепiл берушiнiң пайдалануында қалатын кепiлге салынған мүлiктi сақтандыру кепiл берушiге жүктеледi.

2. Сақтандыру жағдайы туған кезде кепiл берушiнiң кепiлге салынған мүлiктi сақтандыру шарты бойынша талап ету құқығы одан кепiл ұстаушы бас тартқан ретте ғана пайда болады.

Егер сақтандыру төлемінің сомасы кепiлмен қамтамасыз етiлген мiндеттеме сомасынан асып кетсе, кепiл ұстаушы оны алған кезден бастап банктiк үш күннiң iшiнде кепiл берушiге айырмасын аударуға мiндеттi.

Ескерту. 306-бапқа өзгерту енгізілді - ҚР 2000.12.18. N 128 Заңымен.

307-бап. Кепiл туралы шарттың мазмұны мен нысаны

1. Кепiл туралы шартта кепiл нысанасы, кепiлмен қамтамасыз етiлетiн мiндеттеменiң мәнi, мөлшерi немесе ең жоғары сомасы және орындалу мерзiмi

көрсетiлуге тиiс. Егер кепіл нысанасы жылжымайтын мүлік болған жағдайда, кепіл туралы шартта оның бағасы көрсетілуге тиіс.

Кепілмен қамтамасыз етудің нақты сипаттамасы талап етілместен және кепіл нысанасы бағаланбастан, кепіл нысанасы болып табылатын жылжымалы мүліктің және (немесе) жылжымалы мүліктің жекелеген санаттарының (машина жабдығын және материалдық айналым құралдарының қорларын қоса алғанда) кепіл нысанасының жалпы сипаттамасы болуы мүмкін.

Кепіл туралы шартта кепiлге салынған мүлiк тараптардың қайсысында екендігі және оны пайдалануға болатындығы да көрсетiлуге тиiс.

Кепіл нысанасын бағалау теңгемен көрсетіледі және егер Қазақстан Республикасының заңдарында өзгеше белгіленбесе, тараптардың келісімімен айқындалуы мүмкін. Шетелдік валютада міндеттемені қамтамасыз ететін кепіл нысанасын бағалау теңгемен және кепіл туралы шарт жасасылған күнгі валютаны айырбастаудың нарықтық бағамы бойынша міндеттеме валютасымен көрсетіледі.

2. Кепiл туралы шарт жазбаша нысанда жасалуға тиiс.

3. Осы баптың 1 және 2-тармақтарындағы қағидаларды сақтамау кепiл туралы шарттың маңызсыздығына алып келеді.

Ескерту. 307-бап жаңа редакцияда - ҚР 2011.02.10 N 406-IV (алғашқы ресми жарияланғанынан кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі); өзгерістер енгізілді - ҚР 29.12.2014 № 269-V (01.01.2015 бастап қолданысқа енгізіледі); 22.04.2015 № 308-V (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі); 27.02.2017 № 49-VI (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі); 24.05.2018 № 156-VI (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі) Заңдарымен.

308-бап. Кепiлдi тiркеу

1. Егер осы Кодекстен өзгеше туындамаса, тіркелуге жататын мүлікті кепілге салу осы мүліктің тіркелуін жүзеге асыратын органда тіркелуге тиіс.

Жылжымайтын мүлік кепілі жылжымайтын мүлікке құқықтардың тіркелуін жүзеге асыратын органда мемлекеттік тіркелуге жатады.

2. Кепiл нысанасының өзгеруі, сондай-ақ Қазақстан Республикасының заңнамалық актілерінде белгіленген жағдайларда басқа да өзгерістер тiркелуге жатады.

Міндетті тiркелуге жатпайтын кепiлдiң өзгеруі қатысушылардың қалауы бойынша тіркелуі мүмкін.

3. Кепілді тоқтату туралы жазба тізілімге:

1) негізгі міндеттеменің орындалуына байланысты кепіл ұстаушының өтініші негізінде кепілді тоқтатуды тіркеу кезінде;

2) Қазақстан Республикасының заңнамалық актілерінде көзделген тәртіппен кепіл нысанасынан ақы өндіріп алу кезінде;

3) кепіл шартының бұзылуына байланысты кепілді тоқтатуды тіркеу кезінде;

4) осы Кодексінің 322-бабында көзделген өзге де негіздер бойынша кепілді тоқтату кезінде енгізіледі.

4. Кепілмен қамтамасыз етілген міндеттемені орындаған кепіл беруші тізілімдегі кепіл туралы жазбаның жойылуын талап етуге құқылы. Кепіл ұстаушы кепіл берушінің талабы бойынша тіркеуді жүргізетін органға қажетті құжаттар мен жазбаша өтініштерді табыс етуге міндетті. Кепіл ұстаушы бұл міндеттемелерді орындамаған немесе уақтылы орындамаған жағдайда, кепіл беруші өзіне келтірілген залалдың өтелуін талап етуге құқылы.

Ескерту. 308-бап жаңа редакцияда - ҚР 2011.03.25 N 421-IV (алғашқы ресми жарияланғанынан кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі) Заңымен; өзгеріс енгізілді - ҚР 27.02.2017 № 49-VI (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі) Заңымен.

309-бап. Кепiл ұстаушының құқығы қолданылатын мүлiк

1. Кепiл мәнi болып табылатын затқа кепiл ұстаушының құқығы (кепiл құқығы), егер шартта немесе заң құжаттарында өзгеше көзделмесе, оның керек-жарақтары мен бөлiнбейтiн жемiстерiне де қолданылады.

Шартта немесе заңнамалық актілерде көзделген жағдайларда кепiл құқығы кепiлге қойылған мүлiктi пайдалану нәтижесiнде алынған бөлiнетiн жемiстерге, өнiмге және кірістерге, сондай-ақ кейіннен иемденген активтер мен ауыстырылған активтерге қолданылуы мүмкін.

Егер кепіл нысанасы жылжымалы мүлік болған жағдайда, кепіл құқығы, егер шартта өзгеше көзделмесе, оны пайдалану нәтижесінде алынған бөлінетін жемістерге, өнімге және кірістерге (оның ішінде кейіннен сатып алынған активтер мен ауыстырылған активтерге) қолданылады.

Бұл ретте кепіл құқығы бөлiнетiн жемiстерге, өнiмге және кірістерге (оның ішінде кейіннен сатып алынған активтер мен ауыстырылған активтерге) талаптың нақты қанағаттандырылған кезіне кепілге салынған жылжымалы мүлікпен қамтамасыз етілмейтін көлемінде ғана қолданылады.

2. Кәсiпорынның немесе өзге мүлiк кешенiнiң ипотекасы жағдайында жалпы кепiл құқығы, егер заң құжаттарында немесе шартта өзгеше көзделмесе, талап ету, соның iшiнде ипотека кезiнде сатып алынған құқықтары мен ерекше құқықтарды қоса алғанда , оның барлық қозғалмалы және қозғалмайтын мүлкiне қолданылады.

3. Үй немесе ғимарат ипотекасына осы үй немесе ғимарат тұрған жер учаскесiне не осы учаскенiң кепiлге салынатын объектiнiң қызметiн қамтамасыз ететiн бөлiгiне құқық нақ сол шарт бойынша бiр мезгiлде жасалатын ипотека арқылы жол берiледi.

Ескерту. 309-бапқа өзгерістер енгізілді - ҚР 29.12.2014 № 269-V (01.01.2015 бастап қолданысқа енгізіледі); 24.05.2018 № 156-VI (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі) Заңдарымен.

310-бап. Кепiл құқығының пайда болуы

1. Кепiл туралы шартта өзгеше көзделмегендiктен, кепiл құқығы кепiлi тiркелуге жататын мүлiк жөнiндегi шартты тiркеу кезiнен бастап, басқа мүлiк жөнiнен - бұл мүлiктi кепiл ұстаушыға берген кезден бастап, ал егер ол беруге жатпаса, кепiл туралы шарт жасасқан кезден бастап пайда болады.

2. Айналымдағы тауарларға кепiл құқығы осы Кодекстiң 327-бабының 2- тармағының ережелерiне сәйкес пайда болады.

311-бап. Кейiнгi кепiл (кепiлдi қайталап салу)

1. Егер кепiлге салынған мүлiк басқа талаптарды қамтамасыз ететiн басқа бiр кепiлдiң нысанасы болса (кепiлдi қайталап салу), кейiнгi кепiл ұстаушының талабы алдыңғы кепiл ұстаушылардың талаптары қанағаттандырылғаннан кейiн кепiл мәнiнiң құнынан қанағаттандырылады.

2. Егер кепiл туралы бұрынғы шарттарда тыйым салынбаса, қайтадан кепiл салуға жол берiледi.

3. Кепiл берушi келесi кепiл ұстаушысының әрқайсысына осы мүлiктiң бұрыннан бар барлық кепiлдерi жөнiндегi мәлiметтердi хабарлауға мiндеттi және осы мiндеттiң орындалмауы себептi кепiл ұстаушыларға келтiрiлген залалдар үшiн жауап бередi.

Ескерту. 311-бапқа өзгерту енгізілді - Қазақстан Республикасының 1998.03.02. N 211, 2007.01.12. N 225 Заңдарымен.

312-бап. Кепiлге салынған мүлiктi күтiп ұстау мен сақтау

1. Кепiл берушi немесе кепiл ұстаушы кепiлге салынған мүлiк олардың қайсысында екенiне қарай, егер заң құжаттарында немесе шартта өзгеше көзделмесе:

1) кепiлге салынған мүлiктiң сақталуын қамтамасыз ету үшiн, соның iшiнде оған үшiншi жақтар тарапынан қол сұғылып, талаптар қойылуынан қорғау үшiн қажеттi шаралар қолдануға;

2) кепiлге салынған мүлiктiң жоғалу немесе бүлiну қаупiнiң пайда болуы туралы екiншi тарапқа дереу хабарлауға мiндеттi.

2. Кепiл ұстаушы және кепiл берушi басқа тарапта тұрған кепiлге салынған мүлiктi құжаттар бойынша және оның iс жүзiнде бар екендiгiн, көлемiн, жай-күйiн және сақталу жағдайын тексеруге құқылы.

3. Кепiлге салынған мүлiктiң жоғалу немесе бүлiну қаупi туып, кепiл ұстаушы осы баптың 1-тармағында көрсетiлген мiндеттердi өрескел бұзған жағдайда кепiл берушi кепiлдiң мерзiмiнен бұрын тоқтатылуын талап етуге құқылы.

313-бап. Кепiлге салынған мүлiктiң жоғалу немесе бүлiну салдары

1. Егер кепiл туралы шартта өзгеше көзделмесе, кепiл берушi кепiлге салынған мүлiктiң кездейсоқ қирау немесе бүлiну тәуекелiн мойнына алады.

2. Кепiл ұстаушы, егер осы Кодекстiң 359-бабына сәйкес жауапкершiлiктен босатыла алатынын дәлелдей алмаса, өзiне кепiлге берiлген нәрсенiң толық немесе iшiнара жоғалуы немесе бүлiнуi үшiн жауап бередi.

3. Кепiл ұстаушы кепiлге салынған нәрсенiң жоғалғаны үшiн оның нақты құны мөлшерiнде, ал оның зақымданғаны үшiн кепiлге салынған нәрсенiң кепiл ұстаушыға оны берген кезде бағаланған сомасына қарамастан, осы құн төмендеген сома мөлшерiнде жауап бередi.

4. Егер кепiлге салынған нәрсенiң бүлiнуi салдарынан ол өзiнiң тiкелей мақсатында пайдаланыла алмайтындай болып өзгерiп кетсе, кепiл берушi одан бас тартуға және оны жоғалтқаны үшiн өтем талап етуге құқылы.

5. Шартта кепiл ұстаушының кепiлге салынған нәрсенiң жоғалуы немесе зақымдануы арқылы келтiрiлген өзге де шығындарды өтеуi көзделуi мүмкiн.

6. Кепiлмен қамтамасыз етiлген мiндеттеме бойынша борышқор болып табылатын кепiл берушi кепiл ұстаушыға кепiлге салынған нәрсенiң жоғалуынан немесе бүлiнуiнен келтiрiлген шығындарды өтеу туралы талапты кепiлмен қамтамасыз етiлген мiндеттеменi орындауға қоса есептеуге құқылы.

314-бап. Кепiлге салынған нәрсенi ауыстыру және қалпына келтiру

1. Кепiлге салынған нәрсенi ауыстыруға, егер заң құжаттарында немесе шартта өзгеше көзделмесе, кепiл ұстаушының келiсiмiмен жол берiледi.

2. Егер кепiлге салынатын нәрсе жойылса немесе бүлiнсе не оған меншiк немесе шаруашылық жүргiзу құқығы заң құжаттарында белгiленген негiздер бойынша тоқтатылса, кепiл берушi кепiлге салынған нәрсенi ақылға қонымды мерзiмде қалпына келтiруге немесе оны басқа бiр сондай мүлiкпен алмастыруға құқылы.

315-бап. Кепiлге салынған нәрсенi пайдалану және оған билiк ету

1. Егер шартта өзгеше көзделмесе және кепiл мәнiнен өзгеше туындамаса, кепiл берушi кепiл нысанасын оның мақсатына сәйкес пайдалануға, соның iшiнде одан жемiстер мен табыстар табуға құқылы.

2. Егер заң құжаттарында немесе шартта өзгеше көзделмесе және кепiл мәнiнен туындамаса, кепiл берушi кепiл ұстаушының келiсiмiмен кепiлге салынған нәрсенi меншiк, шаруашылық жүргiзу немесе оралымды басқару иелiгiнен айыруға, оны басқа жаққа жалға немесе тегiн пайдалануға беруге не өзге түрде оған билiк етуге құқылы.

Кепiл берушiнiң кепiлге салынған мүлiктi мұраға қалдыру құқығын шектейтiн келiсiмi маңызсыз болады.

3. Кепiл ұстаушы өзiне кепiлге берiлген нәрсенi шартта көзделген реттерде ғана кепiл берушiге оны пайдалану туралы үнемi есеп бере отырып пайдалануға құқылы.

Шарт бойынша кепiл ұстаушыға кепiлге салынған нәрсенiң негiзгi мiндеттеменi өтеу мақсаттарында немесе кепiл берушiнiң мүдделерi үшiн жемiстер мен табыстар табу мiндетi жүктелуi мүмкiн.

Ескерту. 315-бапқа өзгеріс енгізілді - ҚР 27.02.2017 № 49-VI Заңымен (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі).

316-бап. Кепiл ұстаушының кепiлге салынған нәрсе жөнiндегi құқықтарын қорғау

1. Кепiлге салынған мүлiк болған немесе болуға тиiс кепiл ұстаушы оны өзгенiң заңсыз иеленуiнен, соның iшiнде кепiл берушiнiң өзiнен де талап етiп алуға құқылы.

2. Шарт ережелерi бойынша кепiл ұстаушыға өзiне кепiлге берiлген нәрсенi пайдалану құқығы берiлген реттерде, ол басқа адамдардан, соның iшiнде кепiл берушiден де өз құқығының қандай да болсын бұзылуы иелiктен айырумен байланысты болмағанымен, оның бұзылуын жоюды талап ете алады.

317-бап. Кепiлге салынған мүлiктен ақы өндiрiп алу негiздерi

1. Борышқор өзi жауап беретiн кепiлмен қамтамасыз етiлген мiндеттеменi орындамаған немесе тиiсiнше орындамаған ретте кепiл ұстаушының (несие берушiнiң) талаптарын қанағаттандыру үшiн кепiлге салынған мүлiктен ақы өндiрiп алуы мүмкiн.

2. Егер борышқордың кепiлмен қамтамасыз етiлген мiндеттеменi бұзуы өте болмашы болып және соның салдарынан кепiл ұстаушы талаптарының мөлшерi кепiлге салынған мүлiктiң құнына көрiнеу сәйкес келмесе, кепiлге салынған мүлiктен ақы өндiрiп алудан бас тартылуы мүмкiн.

Бір мезгілде мынадай жағдайлар болған кезде:

1) орындалмаған міндеттеменің сомасы (тұрақсыздық айыбы (айыппұл, өсімпұл) есепке алынбастан) тараптар кепіл туралы шартта айқындаған, кепілге салынған мүлік құнының он пайызынан кемін құрағанда;

2) кепілмен қамтамасыз етілген міндеттемені орындау мерзімін өткізіп алу кезеңі үш айдан кем болғанда, кепілмен қамтамасыз етілген міндеттемені бұзу өте болмашы және кепіл ұстаушы талаптарының мөлшері кепiлге салынған мүлiктiң құнына анық мөлшерлес емес болып табылады.

Ескерту. 317-бапқа өзгеріс енгізілді - ҚР 17.07.2015 № 333-V (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі) Заңымен.

318-бап. Кепiлге салынған нәрседен ақы өндiрiп алу тәртiбi

1. Кепiл ұстаушының талаптарын кепiлге салынған мүлiктiң құнынан қанағаттандыру, егер осы Кодексте және басқа заң құжаттарында немесе шартта өзгеше көзделмесе, сот тәртiбiмен жүзеге асырылады.

2. Кепiл туралы шартта, сондай-ақ осы Кодексте және өзге де заң құжаттарындакөзделген реттерде кепiл ұстаушы кепiлге салынған мүлiктi соттан тыс тәртіппен сауда өткiзу (аукцион) арқылы өз бетiмен сатуға құқылы. Ақшалай қарызды қамтамасыз ететiн кепiлге салынған нәрсенi сату жөнiнде кепiл ұстаушы банктiң де осындай құқығы болады. Қазақстан Республикасының жылжымайтын мүлік ипотекасы туралы заңнамалық актісінде көзделген жағдайларда, кепілге қойылған жылжымайтын мүлікті соттан тыс өткізуге жол берілмейді.

Қаржы жүйесінің тұрақтылығын қамтамасыз ету жөніндегі шараларды жүзеге асыру шеңберінде қарыз бойынша қамтамасыз ету болып табылатын кепіл нысанасына өндіріп алуды қолдану ерекшеліктері Қазақстан Республикасының заңдарында белгіленеді.

Ескерту. 318-бапқа өзгерту енгізілді - ҚР 2011.02.10 N 406-IV (алғашқы ресми жарияланғанынан кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі); 02.07.2018 № 168-VІ (қолданысқа енгізілу тәртібін 2-баптан қараңыз) Заңдарымен.

319-бап. Кепiлге салынған мүлiктi сату

1. Кепілге салынған мүлiктi өткiзу (сату), егер заң құжаттарында өзгеше тәртiп белгiленбесе, iс жүргiзу заңдарында белгiленген тәртiп бойынша жария саудаға салып сату арқылы жүргiзiледi.

1-1. Ақшаны және ақшалай мiндеттеме бойынша құқықтарды (талаптарды) кепiлге беру кезiнде - кепiлге қойылған осы мүлiктi өткiзу кепiл нысанасы болып табылатын немесе ақшалай мiндеттеме бойынша кепiлге қойылған құқықтар (талаптар) бойынша тиесiлi ақшаны кепiл ұстаушыға беру жолымен, ал кепiл нысанасына өндiрiп алу қолданылған кезде ақшаны беру мүмкiн болмаған жағдайда кепiл берушiнiң кепiл нысанасына құқықтарын кепiл ұстаушыға ауыстыру жолымен жүргiзiледi.

Егер кепiл нысанасы болып табылатын немесе ақшалай міндеттеме бойынша кепілге қойылған құқықтар (талаптар) бойынша тиесілі ақша сомасы кепiл ұстаушының кепiлмен қамтамасыз етiлген талаптарының мөлшерiнен асып кетсе, айырма кепiл берушiге қайтарылады. Кепiл ұстаушының талаптарын өтеу үшiн ақша сомасы жетпеген жағдайда, заңнамалық актiлерде немесе шартта өзгеше нұсқау болмаған ретте, ол кепiлде негiзделген артықшылықтарды пайдаланбай, жетпеген соманы борышкердiң басқадай мүлкінен алуға құқылы.

2. Кепiлге салынған мүлiктi соттан тыс тәртіппен сату ерекшелiктерi осы Кодекспен және қозғалмайтын мүлiк ипотекасы туралы Заңмен белгiленедi. Ипотеканы iске асыру үшiн қозғалмайтын мүлiк ипотекасы туралы Заңмен белгiленген ережелер мен рәсiмдер , егер осы Кодексте өзгеше көзделмесе, кепiлдiң басқа түрлерiн орындау кезiнде мүлiктi сату үшiн қолданылады.

3. Кепiл берушiнiң өтiнiшi бойынша сот кепiлге салынған мүлiктен ақы өндiрiп алу туралы шешiмiнде жеке тұлғалардың кепілге салынған мүлкінің жария саудаға салынып сатылуын бiр жылға дейiнгi мерзiмге және заңды тұлғалардың кепілге салынған мүлкін бір айға дейінгі мерзімге кейiнге қалдыруға құқылы. Кейiнге қалдыру осы мүлiктi кепiлге салу арқылы қамтамасыз етiлген мiндеттеме бойынша тараптардың құқықтары мен мiндеттерiн қозғамайды және борышкерді кейiнге қалдырылған уақыт iшiнде кредитордың өскен залалдары мен тұрақсыздық айыбы сомасын өтеуден босатпайды.

4. Кепiл берушi мен кепiл ұстаушыны қоса алғанда, кез-келген заңды тұлғалар мен азаматтар саудаға қатысуға құқылы.

Сауда басталардың алдында сот немесе сенiм бiлдiрiлген жақ (осы Кодекстiң 320- бабы) саудаға қатысушының әрқайсысынан кепiлдiк жарна төлеудi талап етуге құқылы. Кепiлдiк жарналар сауда аяқталғаннан кейiн қайтарылып берiлуге тиiс. Саудада ұтып шыққан қатысушының кепiлдiк жарнасы түпкiлiктi бағаның есебiне есептеледi. Саудада ұтып шыққан, бiрақ түпкiлiктi бағаны төлемеген қатысушының кепiлдiк жарнасы қайтарылмайды және соттың немесе сенiм бiлдiрiлген жақтың билiгiнде қалады.

5. Қатысқан сатып алушы екеуден аз болуы себептi сауда жасалмайтыны жарияланған жағдайда кепiл ұстаушы кепiлге салынған мүлiктi бағалаушы жасаған бағалау туралы есеп негiзiнде сот шешімімен белгіленген немесе сенiм бiлдiрiлген тұлға белгілеген ағымдағы бағалау құны бойынша өз меншiгiне аударуға, не жаңадан сауда белгiлеудi талап етуге құқылы.

6. Егер кепiлге салынған мүлiктi өткiзу кезiнде түскен сома кепiл ұстаушының талаптарын өтеуге жеткiлiксiз болса, ол заң құжаттарында немесе шартта өзгеше нұсқаулар болмаған жағдайда жеткiлiксiз соманы борышқордың басқа мүлкiнен кепiлге негiзделген артықшылықты пайдаланбай-ақ алуға құқылы.

Егер кепiлге салынған мүлiктi сату кезiнде түскен сома кепiл ұстаушының кепiлмен қамтамасыз етiлген талабы мөлшерiнен асып кетсе, айырмасы кепiл берушiге қайтарылады.

7. Борышкер мен үшiншi тұлға болып табылатын кепiл берушi (заттай кепілгер) кепiл нысанасы сатылғанға дейiнгi кез келген уақытта оған өндiрiп алуды қолдануды және оны сатуды кепiлмен қамтамасыз етiлген мiндеттеменi немесе оның орындалу мерзiмi өтiп кеткен бөлiгiн орындап, тоқтатуға құқылы. Бұл құқықты шектейтiн келiсiм маңызсыз болады.

Ескерту. 319-бапқа өзгерістер енгізілді - ҚР 2000.11.08 N 96, 2007.01.12 N 225, 2011.03.25 N 421-IV (алғашқы ресми жарияланғанынан кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі); 07.03.2014 N 177-V (алғашқы ресми жарияланған күнінен

кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі); 27.02.2017 № 49-VI ( алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі); 10.01.2018 № 134-VI (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін алты ай өткен соң қолданысқа енгізіледі); 02.07.2018 № 168-VІ (алғашқы ресми жарияланған күнінен бастап күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі) Заңдарымен.

320-бап. Кепiлге салынған мүлiктi соттан тыс мәжбүр ету тәртiбiмен сату

1. Кепiлге салынған мүлiк соттан тыс мәжбүр ету тәртiбiмен сатылған жағдайда сауданы кепiлмен қамтамасыз етiлген мiндеттеме бұзылған ретте кепiл ұстаушының кепiлге салынған мүлiктi өткiзуге сенiмхаты бар сенiм бiлдiрiлген заңды тұлға мен азамат жүргiзедi.

2. Сенiм бiлдiрiлген адам мынадай рәсiмдердi орындайды:

1) кепiл берушiге мiндеттеменiң орындалмағаны туралы хабарлама жазады және оны кепiл туралы шарт тiркелген органда тiркейдi;

2) хабарламадан туындайтын талаптар қанағаттандырылмаған жағдайда, бiрақ мұны кепiл берушiге жiберер кезден бастап отыз күннен кейiн, кепiлге салынған мүлiктiң саудасы туралы хабарлама жазады, оны кепiл туралы шарт тiркелген органда тiркеп кепiл берушiге тапсырады немесе тапсырыс хатпен кепіл шартында көрсетілген мекенжай бойынша кепіл берушіге жібереді;

3) сауда туралы хабарландыруды жергiлiктi баспасөзде ресми түрде жариялайды.

Ескерту. 320-бапқа өзгеріс енгізілді - ҚР 2011.03.25 N 421-IV (алғашқы ресми жарияланғанынан кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі) Заңымен.

321-бап. Кепiлмен қамтамасыз етiлген мiндеттемелердi мерзiмiнен бұрын орындау және кепiлге салынған мүлiктен ақы өндiрiп алу

1. Кепiл ұстаушы кепiлмен қамтамасыз етiлген мiндеттемелердi мерзiмiнен тыс бұрын орындауды мына жағдайларда:

1) егер кепiл туралы шарттың ережелерiне сәйкестендiрiлмей кепiлге салынған нәрсе қалдырылған кепiл берушiнiң иелiгiнен шығып кетсе;

2) кепiл берушi кепiлге салынған нәрсенi ауыстыру туралы ережелердi бұзған (осы Кодекстiң 314-бабы);

3) егер кепiл берушi осы Кодекстiң 314-бабындағы 2-тармақта көзделген құқықты пайдаланбаса, кепiл ұстаушы жауап бермейтiн (осы Кодекстiң 313-бабының 2-тармағы) мән-жайлар бойынша кепiлге берiлген нәрсе жоғалған жағдайда;

4) кепіл берушіде өзге мүлік болмаған кезде кепіл ұстаушы талабының алдында басымдыққа ие болмайтын үшінші бір тұлғалар алдындағы атқарушылық құжаттар бойынша кепіл берушінің міндеттемелерін орындау мақсатында кепілге салынған нәрседен ақы өндіріп алуды талап етуге құқылы.

2. Кепiл ұстаушы кепiлмен қамтамасыз етiлген мiндеттемелердi мерзiмiнен бұрын орындауды талап етуге құқылы, ал егер оның талабы қанағаттандырылмаса:

1) кепiл берушi кейiнгi кепiл туралы ережелердi бұзған;

2) кепiл берушi осы Кодекстiң 312-бабындағы 1-тармақтың 1 және 2- тармақшасында және 2-тармақта көзделген мiндеттемелердi орындамаған;

3) кепiл берушi кепiлге салынған мүлiкке билiк ету туралы қағидаларды (осы Кодекстiң 315-бабының 2-тармағы) бұзған;

4) кепіл беруші кепілмен қамтамасыз етілген міндеттемені бұзған (осы Кодекстің , және 722-баптары317 720 , "Жылжымайтын мүлiк ипотекасы туралы" 1995 жылғы 23

желтоқсандағы Қазақстан Республикасы Заңының 20-бабы) жағдайда кепiл нысанасына өндiрiп алуды қолдануға құқылы.

Ескерту. 321-бапқа өзгерістер енгізілді - ҚР 2010.04.02 N 262-IV (2010.10.21 бастап қолданысқа енгізіледі); 17.07.2015 № 333-V (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін

күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі) Заңдарымен.

322-бап. Кепiлдi тоқтату

1. Кепiл:

1) кепiлмен қамтамасыз етiлген мiндеттемелер тоқтатылғанда;

2) осы Кодекстiң 312-бабының 3-тармағында көзделген негiздер болған кезде кепiл берушiнiң талабы бойынша;

3) егер кепiл берушi осы Кодекстiң 314-бабының 2-тармағында көзделген құқықты пайдаланбаса, кепiлге салынған зат құрыған немесе кепiлге салынған құқық тоқтатылған ретте;

4) кепiлге салынған мүлiктi жария саудаға салып сатқан ретте, сондай-ақ оны сату мүмкiн болмаған ретте (осы Кодекстiң 319-бабы) тоқтатылады.

2. Кепiлдiң тоқтатылғаны туралы кепiл туралы шарт тiркелген реестрде белгi соғылуға тиiс.

3. Кепiлмен қамтамасыз етiлген мiндеттемелердiң орындалуы салдарынан не кепiл берушiнiң талабы бойынша кепiл тоқтатылған кезде (осы Кодекстiң 312-бабының 3- тармағы) кепiл ұстаушы өзiнде кепiлде болған мүлiктi кепiл берушiге дереу қайтаруға мiндеттi.

323-бап. Кепiлге салынған мүлiкке құқық басқа тұлғаға құқықты мирасқорлық тәртiбiмен көшуi кезiнде кепiлдiң сақталуы

1. Кепiлге салынған мүлiктi ақылы немесе тегiн иелiктен айыру нәтижесiнде не әмбебап құқықты мирасқорлық тәртiп бойынша мүлiкке меншiк құқығы немесе

шаруашылық жүргiзу құқығы кепiл берушiден басқа адамға көшкен ретте кепiл құқығы сақталып қалады.

Кепiл берушiнiң құқықты мирасқоры кепiл берушiнiң орнын басады және, егер кепiл ұстаушымен келiсiмде өзгеше белгiленбесе, кепiл берушiнiң барлық мiндеттерiн атқарады.

2. Егер кепiл берушiнің кепiлге салынған нәрсе болып табылатын мүлкi құқықты мирасқорлық тәртiбiмен бiрнеше адамға көшсе, құқықты мирасқорлардың әрқайсысы ( мүлiктi иеленушiлер) аталған мүлiктiң өзiне көшкен бөлiгiне кепiлмен қамтамасыз етiлген мiндеттеменi орындамағандығы жөнiндегi кепiлден туындайтын зардаптарын көтередi. Алайда кепiлге салынған нәрсе бөлiнбейтiн болса немесе өзге негiздер бойынша құқықты мирасқорлардың бiрлескен ортақ меншiгiнде қалса, олар ортақ кепiл берушiлерге айналады.

324-бап. Кепiлге салынған мүлiктi күштеп алу салдары

1. Егер кепiл берушiнiң кепiлге салынатын мүлiкке меншiк құқығы заң құжаттарында белгiленген негiздер мен тәртiп бойынша мемлекеттiк қажеттер үшiн алып қою (сатып алу), реквизициялау немесе ұлт меншiгiне айналдыру салдарынан тоқтатылып, кепiл берушiге басқа мүлiк немесе тиiсiнше өтем берiлсе, кепiл құқығы оның орнына берiлген мүлiкке қолданылады, не тиiсiнше кепiл ұстаушы кепiл берушiге тиесiлi өтем сомасынан өз талаптарын артықшылықпен қанағаттандыру құқығына ие болады. Кепiл ұстаушы кепiлмен қамтамасыз етiлген мiндеттемелердi мерзiмiнен бұрын орындауды талап ете алады (осы Кодекстiң 321-бабының 1-тармағы).

2. Кепiлге салынатын нәрсе болып табылатын мүлiк заң құжаттарында белгiленген тәртiп бойынша осы мүлiктiң шын мәнiндегi меншiк иесi басқа тұлға болып табылатындығына сүйенiп, не әкімшілік немесе қылмыстық құқық бұзушылық жасағаны үшiн санкция түрiнде кепiл берушiден алынған реттерде бұл мүлiктiң кепiлге салынғаны тоқтатылады. Бұл ретте кепiл ұстаушы кепiлмен қамтамасыз етiлген мiндеттеменiң мерзiмiнен бұрын орындалуын талап етуге құқылы.

Ескерту. 324-бапқа өзгеріс енгізілді - ҚР 03.07.2014 № 227-V Заңымен (01.01.2015 бастап қолданысқа енгізіледі).

325-бап. Кепiл туралы шарт бойынша құқықтарды беру

1. Кепiл ұстаушы кепiл туралы шарт бойынша несие берушiнiң құқықтарын беру туралы ережелердi сақтай отырып талапқа көну арқылы өз құқықтарын басқа жаққа беруге (осы Кодекстiң -339 347-баптары) құқылы.

2. Кепiл туралы шарт бойынша кепiл ұстаушының өз құқықтарын басқа адамға беруi, егер кепiлмен қамтамасыз етiлген негiзгi мiндеттеме бойынша борышқорға талап ету құқықтары нақ сол адамға берiлсе, заңды болады.

3. Алынып тасталды - ҚР 1998.03.02 № 211 Заңымен. Ескерту. 325-бапқа өзгеріс енгізілді - ҚР 1998.03.02 № 211 Заңымен.

326-бап. Кепiлмен қамтамасыз етiлген мiндеттеме бойынша борышты аудару

Егер кепiл берушi жаңа борышқор үшiн жауап беруге несие берушiге келiсiм бермесе, кепiлмен қамтамасыз етiлген мiндеттеме бойынша кепiл борышты басқа адамға аудару арқылы тоқтатылады.

327-бап. Айналымдағы тауарларды кепiлге салу

1. Тауарларды кепiл берушiде қалдыра отырып және кепiл берушiге кепiлге берілген мүлiктiң (тауар қорларының, шикiзаттың, материалдардың, жартылай фабрикаттардың, дайын өнiмнің және тағы басқалардың) құрамы мен нақты нысанын өзгерту құқығын бере отырып, оларды кепілге салу айналымдағы тауарларды кепiлге салу деп танылады.

2. Кепiл берушi иелiктен айырған айналымдағы тауарлар оларды алушының меншiгiне, шаруашылық жүргiзуiне немесе оралымды басқаруына көшкен кезден бастап кепiлге салынған нәрсе болудан қалады, ал кепiл берушi сатып алған, кепiл туралы шартта аталған тауарлар оларға кепiл берушiнiң меншiк немесе шаруашылық жүргiзу құқығы пайда болған кезден бастап кепiлге салынған нәрсеге айналады.

3. Тараптардың келісімі бойынша кепіл туралы шартта айналымдағы тауарлардың жалпы құны кепіл туралы шартта көрсетiлген құннан кем болмауға тиіс деген талап көзделуі мүмкін.

Егер шартта өзгеше көзделмесе, айналымдағы кепiлге салынған тауарлар құнын кепiлмен қамтамасыз етiлген мiндеттеменiң орындалған бөлiгiне мөлшерлес кемітуге жол берiледi.

4. Кепiл берушi айналымдағы тауарларды кепiлге салу шарттарын бұзған кезде кепiл ұстаушы өзiнiң белгiлерiн кепiлге салынған тауарларға қою арқылы шарттың бұзылуы жойылғанға дейiн олармен операцияларды тоқтата тұруға құқылы.

Ескерту. 327-бапқа өзгерістер енгізілді - ҚР 27.02.2017 № 49-VI (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі); 24.05.2018 № 156-VI (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі); 02.04.2019 № 241-VI (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі) Заңдарымен.

328-бап. Ломбардта заттарды кепілге салу

1. Қысқа мерзімді қарыздарды қамтамасыз ету үшін азаматтардан жеке пайдалануға арналған жылжымалы мүлікті кепілге қабылдауды ломбардтар ретінде тіркелген заңды тұлғалар кәсіпкерлік қызмет ретінде жүзеге асыра алады, олардың қызметінің айрықша түрі:

1) жылжымалы мүлікті кепілге алу арқылы бір жылдан аспайтын мерзімге қысқа мерзімді қарыздар беру;

2) құрамында қымбат бағалы металдар мен қымбат бағалы тастар бар зергерлік бұйымдарды есепке алу, сақтау және сату болып табылады.

Ломбардтар инвестициялық қызметті жүзеге асыруға құқылы.

2. Ломбардта заттарды кепілге салу туралы шарт ломбардтың кепілге салу билетін беруімен ресімделеді және онда кепілге қойылған мүлікті сақтандыру туралы талап болуы мүмкін. Кепілге қойылған мүлікті сақтандыру ломбардтың есебінен жүзеге асырылады.

2-1. Ломбардта заттарды кепілге салу туралы шарт кепіл затының өткізілуіне байланысты тоқтатылады.

3. Ломбардтың кепілге қойылған заттарды пайдалануға және оларға билік етуге құқығы жоқ.

4. Ломбард, егер кепілге қойылған заттардың жоғалуы және бүлінуі еңсерілмейтін күштің салдарынан болғанын дәлелдей алмаса, заттардың жоғалғаны және бүлінгені үшін жауапты болады.

5. Ломбардтар өз қызметін ломбардтың жоғары органы бекітетін Ломбард операцияларын жүргізу ережелері болғанда ғана жүзеге асырады және онда мынадай ақпарат:

1) берілетін кредиттердің шекті сомалары мен мерзімдері;

2) берілетін кредиттер бойынша сыйақы ставкаларының шекті шамалары;

3) операциялар жүргізгені үшін ставкалар мен тарифтер;

4) ломбардтың және оның клиенттерінің құқықтары мен міндеттері, олардың жауапкершілігі;

5) кепілге салу билетін жоғалтқан жағдайда кепіл берушіге дубликаттар беру тәртібі ;

6) өзге де талаптар қамтылуға тиіс.

Ломбард операцияларын жүргізу ережелері ломбардтың клиенттері көре алатындай жерге орналастырылуға тиіс.

Ломбардтар "Рұқсаттар және хабарламалар туралы" Қазақстан Республикасының Заңында белгіленген тәртіппен қаржы мониторингі жөніндегі уәкілетті органды өз қызметінің басталғаны немесе тоқтатылғаны туралы хабардар етуге міндетті.

6. Ломбардта заттарды кепілге салу туралы шарттың, осы Кодексте кепіл берушіге берілетін құқықтармен салыстырғанда, кепіл берушінің құқықтарын шектейтін талаптары шарт жасалған кезден бастап жарамсыз болады. Мұндай талаптардың орнына осы Кодекстің тиісті ережелері қолданылады.

7. Ломбардтар Қазақстан Республикасының қылмыстық жолмен алынған кірістерді заңдастыруға (жылыстатуға) және терроризмді қаржыландыруға қарсы іс-қимыл туралы заңнамасында көзделген талаптарды сақтауға міндетті.

Ескерту. 328-бап жаңа редакцияда - ҚР 2005.12.23. N 107 (қолданысқа енгізілу тәртібін 2-баптан қараңыз) Заңымен; өзгерістер енгізілді - ҚР 02.08.2015 № 343-V ( 01.04.2016 бастап қолданысқа енгізіледі); 21.01.2019 № 217-VI (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі) Заңдарымен.

Параграф 4. Кепілдік және кепіл болушылық

Ескерту. 4 параграф жаңа редакцияда - Қазақстан Республикасының 1997.07.11. N 154 Заңымен.

329-бап. Кепiлдiк

1. Кепiлдiк бойынша кепiлдiк берушi, заң актiлерiнде көзделген жағдайларды қоспағанда, басқа жақтың (борышқордың) несие берушiсi алдында осы жақтың мiндеттемесiнiң орындалуына толық немесе борышқормен ортақтасып iшiнара жауап беруге мiндеттенедi.

2. Бiрлесiп кепiлдiк берген адамдар, егер кепiлдiк шартында өзгеше белгiленбесе, несие берушi алдында ортақтасып жауап бередi.

3. Кепiлдiк шарты болашақта туындайтын мiндеттеменi қамтамасыз ету үшiн де жасалуы мүмкiн.

330-бап. Кепiл болушылық

Кепiл болушылық бойынша кепiл болушы басқа жақтың (борышқордың) несие берушiсi алдында осы жақтың мiндеттемесiнiң орындалуына толық немесе iшiнара қосалқы жауап беруге мiндеттенедi.

331-бап. Кепiлдiктiң және кепiл болушылықтың негiзi мен нысаны

1. Кепiл болушылық немесе кепiлдiк шарттарының негiзiнде кепiлдiк және кепiл болушылық пайда болады. Кепiлдiктi қолдану заңмен белгiленуi мүмкiн.

2. Кепiлдiк немесе кепiлгерлік шарттары жазбаша нысанда жасалуға тиіс. Жазбаша нысанды сақтамау кепiлдiк немесе кепiлгерлік шартының маңызсыздығына алып келеді.

3. Егер кепiлдiк берушi немесе кепiл болушы борышқордың мiндеттеменi орындауын өз жауапкершiлiгiне алатынын несие берушiге жазбаша түрде хабарласа, ал несие берушi кепiлдiк берушiнiң немесе кепiл болушының ұсыныстарынан бұл үшiн жеткiлiктi болатын қажеттi уақыт iшiнде бас тартпаса, кепiлдiк немесе кепiл болушылық шарттарының жазбаша нысаны сақталған деп есептеледi.

4. Екiншi деңгейдегi банктер банк кепiлдiктерi мен кепiлгерлiгiн берудi уәкiлеттi органның лицензиясы негiзiнде осы Кодекске сәйкес және уәкiлеттi органның аталған операцияларды жүргiзу тәртiбiн реттейтiн нормативтiк құқықтық актiлерiн ескере отырып жүзеге асыра алады.

Екiншi деңгейдегi банктердiң осы Кодекстiң нормаларын сақтамай және уәкiлеттi органның нормативтiк құқықтық актiлерiнiң талаптарын ескермей берген банк кепiлдiктерi мен кепiлгерлiктерi олардың жарамсыз болуына әкеп соғады.

Ескерту. 331-бапқа өзгерістер енгізілді - ҚР 2001.03.02. № 162, 2003.07.10. № 483 ( 01.01.2004 бастап қолданысқа енгізіледі), 2007.01.12. № 225; 27.02.2017 № 49-VI (

алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі) Заңдарымен.

332-бап. Кепiлдiк берушiнiң және кепiл болушының жауапкершiлiгi

1. Кепiлдiк және кепiл болушылық, егер шартта өзгеше белгiленбесе, тек заңды талапты ғана қамтамасыз етедi. Кепiлдiк берушi мен кепiл болушы, егер олар әрекет қабiлетсiздiгi туралы өздерiне күнi бұрын белгiлi болған борышқорға кепiл болса, ал несие берушi бұл мән-жайды бiлмесе, жауапкершiлiктен босатылмайды.

2. Кепiлдiк берушi несие берушi алдында, егер кепiлдiк шартында өзгеше белгiленбесе, борышқор сияқты айыпақы, сыйақы (мүдде) төлеудi қоса алғанда, борышты өндiрiп алу жөнiндегi сот шығындарын және борышқордың мiндеттеменi орындамауы немесе тиiсiнше орындамауы салдарынан туындаған несие берушiнiң басқа да зияндарын төлеуде тап сондай көлемде жауап бередi.

3. Кепiл болушы несие берушi алдында, егер кепiл болушылық шарттарында өзгеше көзделмесе, кепiл болушылықта көрсетiлген сома шегiнде жауапты болады. Қосалқы жауапкершiлiктi мойнына алған кепiл болушыға талаптар қойылғанға дейiн несие берушi бұл талапты борышқор қанағаттандыратындай, атап айтқанда, қарсы талапты есепке алу және белгiленген тәртiп бойынша борышқордың мүлкiнен ақы өндiрiп алу арқылы ақылға қонымды шаралар қолдануға тиiс.

333-бап. Кепiлдiк берушiнiң өзiне несие берушi талаптар қойған жағдайдағы құқықтары мен мiндеттерi

1. Кепiлдiк берушi, несие берушiнiң талаптарын қанағаттандырғанға дейiн бұл туралы борышқорға ескертуге, ал егер кепiлдiк берушiге қуыным жасалса, борышқорды iске қатыстыруға мiндеттi. Олай болмаған жағдайда борышқор өзiнiң несие берушiге қоймақшы болған қарсылықтарын кепiлдiк берушiнiң қайтарып қойған талабына қарсы қоюға құқылы.

2. Кепiлдiк берушi, егер кепiлдiк шартынан өзгеше туындамаса, несие берушiнiң талабына қарсы борышқор қоя алатын қарсылықтарды қоюға қақылы. Кепiлдiк берушi

бұл қарсылықтарға құқығын тiптi егер борышқор олардан бас тартқан немесе өзiнiң қарызын мойындаған жағдайда да жоғалтпайды.

334-бап. Мiндеттеменi орындаған кепiлдiк берушi мен кепiл болушының құқықтары

1. Мiндеттеменi орындаған кепiлдiк берушiге несие берушiнiң осы мiндеттеме жөнiндегi барлық құқықтары және кепiл ұстаушы ретiнде несие берушiге тиесiлi құқықтар кепiлдiк берушi несие берушiнiң талабын қанағаттандырған көлемде көшедi. Кепiлдiк берушi, сондай-ақ, борышқордан несие берушiге төленген соманың айыпақысын және сыйақысын (мүддесiн) төлеудi және борышқор үшiн жауапкершiлiкке байланысты шеккен өзге де залалдардың орнын толтыруды талап етуге қақылы.

2. Кепiлдiк берушi мiндеттеменi орындағаннан кейiн несие берушi борышқорға қойылған талапты куәландыратын құжаттарды кепiлдiк берушiге тапсыруға және осы талапты қамтамасыз ететiн құқықтарды беруге мiндеттi.

3. Осы баптың 1 және 2-тармақтарында белгiленген ережелер, егер заңдарда немесе кепiлдiк берушiнiң борышқорымен шартында өзгеше көзделмесе және олардың арасындағы қатынастарда өзгеше туындамайтын болса, қолданылады.

4. Кепiл болушы дәл осындай құқықтарға борышқордың несие берушi алдындағы мiндеттемесiн өзi орындаған бөлiгiнде ие болады.

335-бап. Борышқордың мiндеттеменi орындағаны туралы кепiлдiк берушi мен кепiл болушыға хабарлауы

Кепiлдiктен немесе кепiл болушылықпен қамтамасыз етiлген мiндеттеменi орындаған борышқор кепiлдiк берушiге немесе кепiл болушыға бұл туралы дереу хабарлауға мiндеттi. Олай болмаған жағдайда өз кезегiнде мiндеттеменi орындаған кепiлдiк берушi немесе кепiл болушы несие берушiден негiзсiз алынғанды өндiрiп алуға, не борышқорға керi талап қоюға қақылы. Соңғы жағдайда борышқор несие берушiден тек негiзсiз алынғанды ғана өндiрiп алуға қақылы.

336-бап. Кепiлдiктiң және кепiл болушылықтың тоқтатылуы

1. Кепiлдiк және кепiлгерлік өздерi қамтамасыз еткен мiндеттеменiң тоқтатылуымен бiрге, егер шартта кепiлдiкті тоқтатудың өзге де жағдайлары көзделмесе, сондай-ақ осы мiндеттеме кепiл мен кепiлгердің жауапкершiлiгiн соңғылардың келiсiмiнсiз арттыруға немесе өзге де теріс салдарларға алып келмейтіндей болып өзгерген жағдайда тоқтатылады.

2. Кепiлдiк және кепiл болушылық, егер кепiлдiк берушi немесе кепiл болушы несие берушiге жаңа борышқор үшiн жауап беруге келiсiм бермесе, кепiлдiкпен немесе кепiл болушылықпен қамтамасыз етiлген мiндеттеме жөнiндегi борышты басқа жаққа ауыстырумен тоқтатылады.

3. Кепiлдiк және кепiл болушылық, егер олар өздерi қамтамасыз еткен мiндеттеменi орындау мерзiмiнiң басталуына қарай борышқор немесе кепiлдiк берушi мен кепiл болушы ұсынған тиiстi дәрежедегi орындауды қабылдаудан несие берушi бас тартса тоқтатылады.

4. Кепiлдiк және кепiл болушылық оларға кепiлдiк немесе кепiл болушылық шартында көрсетiлген мерзiм бiткен кезде тоқтатылады. Егер мұндай мерзiм белгiленбесе, егер несие берушi кепiлдiкпен немесе кепiл болушылықпен қамтамасыз етiлген мiндеттеменi орындау мерзiмi басталған күннен бастап бiр жылдың iшiнде кепiлдiк берушiге немесе кепiл болушыға қуыным жасамаса, ол тоқталады. Негiзгi мiндеттеменiң орындалу мерзiмi көрсетiлмеген және белгiлеуге болмайтын немесе талап етуiмен белгiленген кезде, кепiлдiк және кепiл болушылық егер несие берушi кепiлдiк берушiге немесе кепiл болушыға кепiлдiк немесе кепiл болушылық шарты жасалған күннен бастап екi жылдың iшiнде қуыным жасамаса, егер заң актiлерiнде өзгеше көзделмесе, кепiлдiк пен кепiл болушылық тоқтатылады.

Ескерту. 336-бапқа өзгеріс енгізілді - ҚР 27.02.2017 № 49-VI Заңымен (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі).

Параграф 5. Кепілпұл

337-бап. Кепiлпұл ұғымы. Кепiлпұл туралы келiсiм нысаны

1. Уағдаласушы тараптардың бiреуiнiң шарт бойынша өзiнен алынатын төлемнiң есебiнен екiншi тарапқа және шарт жасау мен орындауды не өзге мiндеттеменi орындауды қамтамасыз етуге берiлетiн ақшалай сома кепiлпұл деп танылады.

2. Кепiлпұл туралы келiсiм кепiлпұлдың сомасына қарамастан жазбаша нысанда жасалуға тиiс. Бұл қағида негiзгi мiндеттемені нотариат куәландыруға тиiс болатын жағдайда да қолданылады. Жазбаша нысанды сақтамау кепiлпұл туралы келiсiмнің маңызсыздығына алып келеді.

Ескерту. 337-бапқа өзгерістер енгізілді - ҚР 2007.01.12. N 225; 27.02.2017 № 49-VI ( алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі) Заңдарымен.

338-бап. Кепiлпұлмен қамтамасыз етiлген мiндеттеменi тоқтатудың және орындамаудың салдары

1. Мiндеттеменiң орындалуы басталғанға дейiн тараптардың келiсiмi бойынша не олардың кiнәсiнсiз-ақ оны орындаудың мүмкiндiгi болмауы салдарынан тоқтатылған жағдайда, кепiлпұл қайтарылуға тиiс.

2. Егер мiндеттеменiң орындалмауына кепiлпұл берген тарап жауапты болса, ол екiншi тарапта қалады, ал егер кепiлпұл алған тарап жауапты болса, ол екiншi тарапқа кепiлпұлдың екi еселенген сомасын төлеуге мiндеттi. Оның үстiне, шартта өзгеше көзделмегендiктен, мiндеттеменiң орындалмауына жауапты тарап екiншi тарапқа кепiлпұл сомасын ескере отырып, шеккен залалдың орнын толтыруға мiндеттi.

Параграф 6. Ұстап қалу

Ескерту. 6 параграфпен толықтырылды - Қазақстан Республикасы 2007.01.12. N 225 З а ң ы м е н .

338-1-бап. Ұстап қалу туралы жалпы ережелер

1. Борышқорға не борышқор көрсеткен тұлғаға берiлуге тиiс зат қарамағында болған несие берушi, борышқор осы заттың құнын төлеу немесе несие берушiге оған

байланысты шығындар мен басқа да залалдарды өтеу жөнiндегi мiндеттеменi мерзiмiнде орындамаған жағдайда, тиiстi мiндеттеме орындалғанға дейiн оны ұстап қалуға құқылы.

Заттың құнын төлеуге немесе оған шыққан шығындарды және басқа да залалды өтеуге байланысты болмаса да, кәсiпкер ретiнде әрекет ететiн тараптардың мiндеттемелерiнен туындайтын талаптар да затты ұстап қалу арқылы қамтамасыз етiлуi мүмкiн.

2. Несие берушi өзiндегi зат иелiгiне түскеннен кейiн де оны иелену құқығын үшiншi тұлғаның алғанына қарамастан, ол затты ұстап қала алады.

3. Егер шартта өзгеше көзделмесе, осы баптың ережесi қолданылады.

338-2-бап. Ұстап қалынған мүлiк есебiнен талаптарды қанағаттандыру

Затты ұстап қалушы несие берушiнiң талаптары кепiлмен қамтамасыз етiлген талаптарды қанағаттандыру үшiн көзделген көлемде және тәртiппен заттың құнынан қанағаттандырылады.

Параграф 7. Кепілдік жарна

Ескерту. 18-тарау 7-параграфпен толықтырылды - ҚР 2011.03.25 N 421-IV (алғашқы ресми жарияланғанынан кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі) З а ң ы м е н .

338-3-бап. Кепілдік жарна ұғымы

1. Сауда-саттық немесе өзге де міндеттемені орындау кезінде шарт жасасу жөніндегі міндеттемелерді орындауды қамтамасыз ету үшін кепілдік жарнаны төлеушінің кепілдік жарнаны алушыға беретін ақша сомасы кепілдік жарна болып танылады.

2. Кепілдік жарнаны төлеу жөніндегі міндеттеме заңнамалық актілерде көзделген жағдайларда туындайды. Кепілдік жарнаны төлеу жөніндегі міндеттеме тараптардың келісіміне байланысты да туындайды.

338-4-бап. Кепілдік жарнамен қамтамасыз етілген міндеттемені орындамау, тоқтату немесе орындау салдары

1. Кепілдік жарнамен қамтамасыз етілген міндеттеме төлеушінің кінәсінен орындалмаған кезде кепілдік жарна екінші тарапта қалады.

2. Кепілдік жарнамен қамтамасыз етілген міндеттеме кепілдік жарнаны алушының кінәсінен орындалмаған не тараптардың келісімі бойынша немесе олардың кінәсінсіз орындаудың мүмкін болмауы салдарынан осы міндеттеме тоқтатылған кезде кепілдік жарна қайтарылуға жатады.

3. Егер осы Кодексте, өзге де заңнамалық актілерде, тараптардың келісімінде өзгеше көзделмесе немесе міндеттеменің мәнінен өзгеше туындамаса, шарт жасасу немесе кепілдік жарнамен қамтамасыз етілген өзге міндеттемені орындау кезінде кепілдік жарна сомасы жасалған шарт немесе өзге де кепілдік жарнамен қамтамасыз етілген міндеттеме бойынша кепілдік жарна алушыға тиесілі екінші тараптан түсетін төлемдердің есебіне жатқызылады.

19-тарау. Міндеттемедегі адамдардың ауыстырылуы

339-бап. Несие берушi құқықтарының басқа адамға ауысу негiздерi мен тәртiбi

1. Мiндеттеме негiзiнде несие берушiге тиесiлi құқықтың (талап етудiң) ол мәмiле ( талап етудi беру) бойынша басқа адамға берiлуi; немесе ол құқық заң құжатының негiзiнде басқа адамға ауыстыруы мүмкiн.

Несие берушi құқықтарының басқа адамға ауысуы жөнiндегi ережелер регрестi талаптарға қолданылмайды.

2. Несие берушi құқықтарының басқа адамға ауысуы үшiн, егер заң құжаттарында немесе шартта өзгеше көзделмесе, борышқордың келiсiмi талап етiлмейдi.

3. Егер несие берушi құқықтарының басқа адамға ауысқаны жөнiнде борышқорға жазбаша түрде хабарланбаса, жаңа несие берушi осыдан туындайтын өзiне қолайсыз салдарға тәуекел етедi. Бұл жағдайда бастапқы несие берушiге мiндеттеменi орындағаны тиiстi несие берушiге орындағаны болып табылады.

4. Мiндеттеменiң жекелеген түрлерi бойынша талап ету құқығын берудiң ерекшелiктерi заң актiлерiнде белгiленуi мүмкiн.

Ескерту. 339-бапқа өзгерту енгізілді - Қазақстан Республикасының 1998.03.02. N 211 Заңымен.

340-бап. Басқа адамдарға ауыстыруға болмайтын құқықтар

Несие берушiнiң жеке басымен тығыз байланысты құқықтардың, атап айтқанда алимент жөнiндегi және азаматтың өмiрiне немесе денсаулығына келтiрiлген зиянның орнын толтыру жөнiндегi талаптардың басқа адамға ауысуына жол берiлмейдi.

341-бап. Несие берушiнiң басқа адамға ауысатын құқықтарының көлемi

Егер заң құжаттарында немесе шартта өзгеше көзделмесе, бастапқы несие берушiнiң құқығы жаңа несие берушiге құқықтың ауысуы кезiнде болған көлемде және сондай жағдайларда ауысады. Атап айтқанда, жаңа несие берушiге мiндеттеменi орындауды қамтамасыз ететiн, сондай-ақ басқа да құқықты, соның iшiнде алынбаған сыйақыға (мүддеге) құқықты талап етуге байланысты құқықтар ауысады.

Ескерту. 341-бапқа өзгерту енгізілді - Қазақстан Республикасының 1997.07.11. N 154 Заңымен.

342-бап. Жаңа несие берушiнiң құқықтарына дәлелдемелер

1. Борышқор талаптардың осы адамға ауысқанына дәлелдемелердi өзiне табыс еткенше жаңа несие берушiге мiндеттемелердi орындамауға құқылы.

2. Талап етудi басқа адамға берген несие берушi оған талап ету құқықтарын куәландыратын құжаттарды беруге және талапты жүзеге асыру үшiн маңызы бар мәлiметтердi хабарлауға мiндеттi.

343-бап. Жаңа несие берушiнiң талабына борышқордың қарсылық бiлдiруi

Борышқор мiндеттеме жөнiндегi құқықтардың жаңа несие берушiге ауысқаны туралы хабарды алар кезiнде бастапқы несие берушiге қоймақшы болған қарсылықтарын жаңа несие берушiнiң талаптарына қарсы қоюға құқылы.

344-бап. Несие берушi құқықтарының заң құжаттары негiзiнде басқа адамға ауысуы

Мiндеттеме жөнiндегi несие берушiнiң құқықтары заң құжаттары және соларда көрсетiлген мынадай жағдайлардың болуы негiзiнде:

1) несие берушiнiң құқықтарындағы әмбебап құқықты мирасқорлық нәтижесiнде;

2) заң құжаттарында мұндай ауысу мүмкiндiгi көзделсе, несие берушi құқықтарының басқа адамға ауысуы туралы сот шешiмi бойынша;

3) мiндеттеменi оның кепiл болушысы, тапсырушысы немесе осы мiндеттеме бойынша борышқор болып табылмайтын кепiлге зат берушiнiң орындалуы нәтижесiнде;

4) сақтандырушы сақтандыратын жағдайдың басталуына жауапты борышқорға несие берушiнiң құқықтарын алып берген кезде;

5) заң құжаттарында көзделген өзге жағдайларда басқа адамға ауысады.

Ескерту. 344-бапқа өзгерту енгізілді - Қазақстан Республикасының 1998.03.02. N 211 Заңымен.

345-бап. Талап етудi беру шарттары

1. Несие берушiнiң талап етудi басқа адамға беруiне жол берiледi, себебi ол заң құжаттарына немесе шартқа қайшы келмейдi.

2. Егер несие берушiнiң жеке басының борышқор үшiн елеулi маңызы болса, борышқордың келiсiмiнсiз мiндеттеме жөнiндегi талап етудi беруге жол берiлмейдi.

346-бап. Талап етудi беру нысаны

1. Жазбаша (жай немесе нотариалды) түрде жасалған мәмiлеге негiзделген талап етудi беру тиiстi жазбаша түрде жасалуға тиiс.

2. Мемлекеттiк тiркеудi талап ететiн мәмiле бойынша талап етудi беру осы мәмiленi тiркеу үшiн белгiленген тәртiп бойынша тiркелуге тиiс.

3. Ордерлi бағалы қағаз бойынша талап етудi беру осы бағалы қағаздағы индоссамент арқылы жасалады (осы Кодекстiң 132-бабының 3-тармағы).

347-бап. Талап етудi берген несие берушiнiң жауапкершiлiгi

Талап етудi берген бастапқы несие берушi жаңа несие берушiнiң алдында оған берiлген талаптардың жарамсыздығы үшiн жауап бередi, бiрақ бұл талапты борышқордың орындамағаны үшiн бастапқы несие берушi жаңа несие берушiнiң алдында борышқор үшiн кепiл болуды өзiне алғаннан басқа жағдайда, сондай-ақ егер осы Кодексте немесе шартта өзгеше көзделмесе, жауап бермейдi.

Ескерту. 347-бапқа өзгерту енгізілді - Қазақстан Республикасының 2003.06.03. N 426 Заңымен.

348-бап. Борыштың ауысуы

1. Борышқордың өз борышын басқа адамға ауыстыруына тек несие берушiнiң келiсiмiмен ғана жол берiледi.

2. Жаңа борышқор несие берушiмен бастапқы борышқордың арасындағы қатынастарға негiзделген қарсылықтарын несие берушiнiң талабына қарсы қоюға құқылы.

3. Борышты аудару нысанына тиiсiнше осы Кодекстiң 346-бабының 1 және 2- тармақтарындағы ережелер қолданылады.

4. Мiндеттеменiң жекелеген түрлерi бойынша қарызды аудару ерекшелiктерi заң актiлерiнде белгiленуi мүмкiн.

Ескерту. 348-бапқа өзгерту енгізілді - Қазақстан Республикасының 1998.03.02. N 211 Заңымен.

20-тарау. Міндеттеменің бұзылғандығы үшін жауаптылық

349-бап. Мiндеттеменiң бұзылғандығы ұғымы

1. Мiндеттеменi орындамау, не тиiстi дәрежеде орындамау (мезгiлiнде орындамау, тауарлар мен жұмыстарды толық орындамау, мiндеттеме мазмұнында белгiленген басқа жағдайларды бұзып орындау) - тиiсiнше орындамау оның бұзылуы деп түсiнiледi . Тиiстi дәрежеде орындауға мүмкiндiк болмаған жағдайда борышқор бұл туралы несие берушiге дереу хабарлауға мiндеттi.

2. Мiндеттеменi бұзғандық үшiн борышқорды жауапқа тарту несие берушiнiң талап етуi бойынша жүргiзiледi.

350-бап. Мiндеттеменiң бұзылуынан туындаған залалдардың орнын толтыру

1. Мiндеттеменi бұзған борышқор несие берушiге оның бұзылуынан туындаған залалдың орнын толтырып беруге мiндеттi (осы Кодекстiң 9-бабының 4-тармағы). Айып төлеумен қамтамасыз етiлген мiндеттемедегi залалдың орнын толтыру осы Кодекстiң 351-бабында көзделген ережелермен белгiленедi.

2. Мiндеттеменiң бұзылуынан туындаған залалдың орнын толтырудан борышкерді босату жөнiндегi мiндеттеме бұзылғанға дейiн қабылданған тараптардың келiсiмi

маңызсыз болады, алайда тараптар өзара келiсiм бойынша мүлiктегi нақты келтiрiлген зиянды ғана өндiрiп алуды көздеуi мүмкiн.

3. Егер заңдарда немесе шартта өзгеше көзделмесе, залалды анықтаған кезде, мiндеттеме орындалуға тиiстi жерде, борышқор несие берушiнiң талабын өз ықтиярымен қанағаттандырған күнi, ал егер талап ерiктi түрде қанағаттандырылмаса, талап арыз берiлген күнi қолданылған баға назарға алынады. Мән-жай негiзге ала отырып, сот шешiм шығарған күнi не нақты төлем төленген күнi қолданылған бағаны назарға ала келiп, залалдың орнын толтыру туралы талапты қанағаттандыра алады.

4. Айырылып қалған пайданың мөлшерiн анықтаған кезде оны алу үшiн несие берушi алдын ала қолданған шаралар және осы мақсатта жасалған дайындықтар ескерiледi.

5. Егер мұның өзi мiндеттеменi бұзғаны үшiн жауапкершiлiктен жалтару мақсатымен жасалғанын дәлелдесе, несие берушi борышқордың, сондай-ақ оның мүлiк иесiнiң кез-келген iс-әрекетiн жарамсыз деп тануды талап етуге құқылы.

Ескерту. 350-бапқа өзгерістер енгізілді - ҚР 1998.03.02. N 211; 27.02.2017 № 49-VI ( алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі) Заңдарымен.

351-бап. Залалдар және айып төлеу

1. Егер мiндеттеменiң орындалмағаны немесе тиiстi дәрежеде орындалмағаны үшiн айып төлеу белгiленсе, залалдар айып төлеумен жабылмаған бөлiгiнде өтеледi.

Қазақстан Республикасының заңнамалық актілерінде немесе шартта: залал толық сомасында тұрақсыздық айыбынан тыс өндiрiп алынуы мүмкiн; кредитордың таңдауы бойынша не тұрақсыздық айыбы, не шығын өндiрiп алынуы мүмкiн болатын жағдайлар көзделуi мүмкін.

Мiндеттеменiң орындалмағаны немесе тиiсінше орындалмағаны үшiн тұрақсыздық айыбы ғана белгiленуі мүмкін болатын жағдайлар Қазақстан Республикасының заңнамалық актілерінде айқындалады.

2. Мiндеттеменiң орындалмағаны немесе тиiстi дәрежеде орындалмағаны үшiн шектелген жауаптылық белгiленген жағдайларда айып төлеу арқылы жабылмаған бөлiгiнде, не одан тыс, не оның орнына өтелуге жататын залал осындай шектелумен белгiленген шекке дейiн өндiрiп алынуы мүмкiн.

Ескерту. 351-бапқа өзгеріс енгізілді - ҚР 27.02.2017 № 49-VI Заңымен (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі).

352-бап. Мiндеттеменiң бұзылуынан келтiрiлген моральдық нұқсанды өтеу

Мiндеттеменiң бұзылуынан келтiрiлген моральдық нұқсан осы Кодекстiң 350- бабында көзделген залалдардан тыс өтеледi.

353-бап. Басқаның ақшасын заңсыз пайдаланғаны үшiн жауапкершiлiк

1. Ақша мiндеттемесiн орындамау салдарынан бiреудiң ақшасын заңсыз пайдаланғаны не оларды төлеу мерзiмiн өткiзiп жiбергенi, не оларды негiзсiз алғаны немесе басқа адамның есебiне сақтағаны үшiн тұрақсыздық айыпақы төленуге тиiс. Айыпақының мөлшерi ақша мiндеттемесiн немесе оның тиiстi бөлiгiн орындаған күнгi Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкi белгiлеген қайта қаржыландырудың ресми ставкасы негiзiнде есептеледi. Борышты сот тәртiбiмен өндiрiп алу кезiнде сот несие берушiнiң таңдауы бойынша Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкiнiң қуыным жасалған немесе шешiм шығарылған немесе iс жүзiнде төленген күнгi қайта қаржыландырудың ресми ставкасын негiзге ала отырып, несие берушiнiң талабын қанағаттандыра алады. Егер заң құжаттарында немесе шартта айыпақының өзге мөлшерi белгiленбесе, осы ережелер қолданылады.

2. Басқаның ақшасын пайдаланғаны үшiн айыпақы, егер заңдарда немесе шартта айыпақы сомаларын есептеудiң өзге тәртiбi белгiленбесе, бұл ақшаның сомасы несие берушiге төленген күнге дейiн өндiрiлiп алынады.

3. Егер несие берушiнiң ақшасын заңсыз пайдаланудан оған келтiрiлген залал осы баптың 1-тармағының негiзiнде оған тиесiлi айыпақының сомасынан асып кетсе, ол борышқордан осы сомадан асатын бөлiкте залалды өтеудi талап етуге құқылы.

Ескерту. 353-бап жаңа редакцияда - Қазақстан Республикасының 1997.07.11. № 154, өзгерту енгізілді - 2007.01.12. № 225 Заңдарымен.

354-бап. Жауапкершiлiк және мiндеттеменi заттай орындау

1. Мiндеттеме тиiстi дәрежеде орындалмаған жағдайда айып төлеу және залалдарды өтеу, егер заң құжаттарында немесе шартта өзгеше көзделмесе, борышқорды мiндеттеменi орындаудан босатпайды.

2. Мiндеттеме орындалмаған жағдайда залалды өтеу және оны орындамағаны үшiн айып төлеу, егер заң құжаттарында немесе шартта өзгеше көзделмесе, борышқорды міндеттеменi заттай орындаудан босатады.

3. Мерзiмi өтiп кеткендiктен өзi үшiн ендi керегi болмай қалған мiндеттеменiң орындалуынан несие берушiнiң бас тартуы (осы Кодекстiң 365-бабы), сондай-ақ бас тарту төлемi ретiнде белгiленген ақшалай соманы төлеу (осы Кодекстiң 369-бабы) борышқорды мiндеттеменi заттай орындаудан босатады.

Ескерту. 354-бапқа өзгерту енгізілді - Қазақстан Республикасының 1998.03.02. № 211 Заңымен.

355-бап. Белгiлi бiр затты жеке беру мiндеттемесiн орындамаудың салдары

1. Белгiлi бiр затты меншiкке, шаруашылық жүргiзуге, жедел басқаруға немесе несие берушiнiң пайдалануына жеке беру мiндеттемесiн орындамаған жағдайда, бұл затқа үшiншi жақтың артықшылық құқығы болмаса, несие берушi оны борышқордан алып қоюды және несие берушiге берудi талап етуге құқылы.

2. Затты беру борышқорды залалдың орнын толтырудан босатпайды.

356-бап. Мiндеттеменi борышқордың есебiнен орындау

Борышқор затты жасап, несие берушiге беру немесе оған белгiлi бiр жұмыс жасап беру немесе қызмет көрсету мiндеттемесiн орындамаған жағдайда заңдардан, шарттан немесе мiндеттеменiң мәнiнен өзгеше туындамайтындықтан, несие берушi

мiндеттеменi орындауды үшiншi адамдарға ақылға қонымды бағаға ақылға қонымды мерзiмде тапсыруға немесе оны өз күшiмен орындауға және шыққан қажеттi шығындар мен басқа залалдарды өтеудi борышқордан талап етуге құқылы.

357-бап. Субсидиялық жауапкершiлiк

1. Заңдарға немесе мiндеттеменiң шарттарына сәйкес негiзгi борышқор болып табылатын (субсидиялық жауапкершiлiк) басқа адамның жауапкершiлiгiне қосымша жауапты болатын адамға талап қойғанға дейiн кепiл берушi талапты негiзгi борышқорға қоюға тиiс.

Егер негiзгi борышқор несие берушiнiң талабын қанағаттандырудан бас тартса, не оны толық орындамаса немесе несие берушi одан қойылған талапқа ақылға қонымды мерзiмде жауап алмаса, бұл талаптың орындалмаған бөлiгi субсидиялық жауапкершiлiгi бар адамға қойылуы мүмкiн.

2. Егер бұл талап негiзгi борышқорға қарсы қойылған талапқа жатқызу (осы Кодекстiң 370-бабы) арқылы қанағаттандырылуы мүмкiн болса, несие берушi өзiнiң негiзгi борышқорға қоятын талабын субсидиялық жауапкершiлiгi бар адамның қанағаттандыруын талап етуге құқылы емес.

3. Субсидиялық жауапкершiлiгi бар адам оған несие берушi қойған талапты қанағаттандыруға дейiн бұл туралы негiзгi борышқорға ескертуге, ал егер мұндай адамның үстiнен талап арызы түссе, негiзгi борышқорды iске қатыстыруға тиiс.

Олай болмаған жағдайда негiзгi борышқордың несие берушiге қарсы айтайын деген қарсылықтарын субсидиялық жауапкершiлiгi бар адамның регрестiк талабына қарсы қоюға құқығы бар.

Ескерту. 357-бапқа өзгерту енгізілді - Қазақстан Республикасының 1998.03.02. N 211 Заңымен.

358-бап. Мiндеттемелер жөнiндегi жауапкершiлiктiң мөлшерiн шектеу

1. Мiндеттеменiң кейбiр түрлерi бойынша және қызметтiң белгiлi бiр түрлерiне байланысты мiндеттемелер бойынша заң құжаттары залалды толық өтеу құқығын шектей алады (шектелген жауапкершiлiк).

2. Егер мiндеттемелердiң осы түрi немесе осындай құқық бұзушылық үшiн жауапкершiлiк мөлшерi заңдармен белгiленген болса, қосылу шарты бойынша немесе тұтынушы ретiндегi азамат несие берушi болып табылатын өзге шарт бойынша борышқордың жауапкершiлiк мөлшерiн шектеу жөнiндегi келiсiм маңызсыз болады.

Ескерту. 358-бапқа өзгерістер енгізілді - ҚР 1998.03.02. N 211; 27.02.2017 № 49-VI ( алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі) Заңдарымен.

359-бап. Мiндеттеменiң бұзылғандығы үшiн жауапкершiлiк негiздерi

1. Борышқор кiнәлi болған кезде, егер заңдарда немесе шартта өзгеше көзделмесе, мiндеттеменi орындамағаны және (немесе) тиiстi дәрежеде орындамағаны үшiн жауап бередi. Егер борышқор мiндеттеменi тиiстi дәрежеде орындау үшiн өзiне байланысты шаралардың барлығын қолданғанын дәлелдесе, ол кiнәсiз деп танылады.

2. Кәсiпкерлiк қызметтi жүзеге асырған кезде мiндеттеменi орындамаған немесе тиiстi дәрежеде орындамаған адам, егер бой бермейтiн күштiң, яғни осы жағдайлар кезiндегi төтенше және тойтаруға болмайтын мән-жайлардың (дүлей құбылыстар, соғыс қимылдары және т.б.) салдарынан тиiстi дәрежеде орындауға мүмкiндiк болмағандығын дәлелдей алмаса, мүлiктiк жауаптылықты көтередi. Ондай мән-жайларға, атап айтқанда, мiндеттеменi орындау үшiн қажеттi тауарлардың, жұмыстардың немесе қызмет көрсетудiң рынокта болмауы жатпайды.

Заңдарда немесе шартта жауапкершiлiктiң және одан босатылудың өзге негiздерi ескерiлуi мүмкiн.

3. Мiндеттеменi әдейі бұзғаны үшiн жауапкершiлiктi жою немесе шектеу туралы алдын ала жасалған шарт маңызсыз болады.

Ескерту. 359-бапқа өзгеріс енгізілді - ҚР 27.02.2017 № 49-VI Заңымен (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі).

360-бап. Мiндеттемедегi кәсiпкерлiк тәуекел

Егер мiндеттемеде кәсiпкердiң тапсырысы бойынша әлдебiр жұмысты орындау көзделсе, жұмыстың нәтижесiн пайдаланудың мүмкiн еместiгi немесе оны пайдаланудың тиiмсiз болу тәуекелi кәсiпкерге жүктеледi. Жұмысты тиiстi дәрежеде орындаған адам, егер шартта өзге кәсiпкерлiк тәуекелдi бөлу көзделмесе, орындау дәрежесiне сәйкес ақы алуға құқылы.

361-бап. Екiжақты шартты орындамаудың салдары

Егер екiжақты шартта тараптардың бiрде-бiрi жауап бермейтiн мән-жайдың салдарынан тараптардың бiреуi үшiн мiндеттеменi орындауға мүмкiншiлiк болмаса, заң құжатында немесе шартта өзгеше көзделмегендiктен, шарттың орындалуын тараптардың ешқайсысының да талап етуге құқығы жоқ. Мұндай жағдайда тараптардың әрқайсысы өзi орындағанның бәрiн қайтаруды тиiстi қарсы орындауды алмай-ақ талап етуге құқылы.

362-бап. Борышқордың өз қызметкерлерi үшiн жауапкершiлiгi

Борышқордың мiндеттемесiн орындау жөнiндегi лауазымды адамдарының немесе өзге қызметкерлерiнiң әрекеттерi борышқордың әрекеттерi болып есептеледi. Борышқор бұл әрекеттер үшiн, егер олар мiндеттеменi орындамауға немесе тиiстi дәрежеде орындамауға әкелiп соқтырса, жауап бередi.

363-бап. Борышқордың үшiншi жақтардың әрекеттерi үшiн жауапкершiлiгi

1. Үшiншi жақтардың борышқор алдындағы өз мiндеттерiне қатысты әрекетi не әрекетсiздiгi мiндеттеменi бұзудың себебi болғанда да борышқор несие берушiнiң алдында жауап бередi.

Егер заңдарда тiкелей орындаушы жауап бередi деп белгiленбесе, борышқор несие берушi алдындағы өз мiндетiн жүктеген үшiншi жақтардың әрекетi немесе әрекетсiздiгi үшiн де жауап бередi.

2. Борышқор үшiншi жақтардың әрекеттерiнен немесе әрекетсiздiгiнен мiндеттеменi бұзғаны үшiн жауапкершiлiктен олардың кiнәсiздiгi дәлелденгеннен кейiн босатылуы мүмкiн.

Кәсiпкерлiк қызметтi жүзеге асырған кезде борышқор үшiншi жақтардың әрекеттерiнен немесе әрекетсiздiгiнен мiндеттеменi бұзғаны үшiн жауапкершiлiктен, егер оған дүлей күштер себепшi болса, босатылады (осы Кодекстiң 359-бабының 2- тармағы).

3. Үшiншi жақтардың құқықтарымен мiндеттеме нысанасын ауырлатуға байланысты мiндеттеме бұзылғанда, егер ондай ауырлату несие берушiмен шарт жасасқанға дейiн пайда болса және несие берушiге ол туралы шарт жасасу кезiнде ескертiлсе ғана, борышқор жауапкершiлiктен босатылады.

4. Заңдарда немесе шартта үшiншi жақтардың әрекеттерi үшiн борышқор жауапкершiлiгiнiң өзге жағдайлары көзделуi мүмкiн.

364-бап Несие берушiнiң кiнәсi

1. Егер мiндеттеменiң орындалмауы немесе тиiстi дәрежеде орындалмауы екi тараптың да кiнәсiнен болса, сот оған сәйкес борышқор жауапкершiлiгiнiң көлемiн азайтады. Сот, егер несие берушi мiндеттеменiң орындалмауынан немесе тиiстi дәрежеде орындалмауынан келтiрiлген залал көлемiнiң ұлғаюына қасақана немесе абайсызда себепкер болса немесе олардың азаюына ақылға қонымды шаралар қолданбаса, борышқор жауапкершiлiгiнiң мөлшерiн де азайтады.

2. Борышқор заң актiлерi немесе шарт бойынша өзiнiң кiнәсiне қарамастан мiндеттеменiң орындалмағанына немесе тиiстi дәрежеде орындалмағанына жауап беретiн жағдайларда да осы баптың 1-тармағының ережелерi тиiсiнше қолданылады.

Ескерту. 364-бапқа өзгерту енгізілді - Қазақстан Республикасының 1998.03.02. N 211 Заңымен.

365-бап. Борышқордың мерзiмдi өткiзiп алуы

1. Мiндеттеменiң орындалу мерзiмiн өткiзiп алған борышқор несие берушiнiң алдында мерзiмдi өткiзiп алу арқылы келтiрiлген залал үшiн және мерзiмiн өткiзiп алу кезiнде туындаған кездейсоқтықтан орындай алмауының салдары үшiн жауап бередi.

2. Егер борышқордың мерзiмдi өткiзiп алуы салдарынан мiндеттеменi орындау несие берушiге керексiз болып қалса, ол мiндеттеменi орындауды қабылдаудан бас тартып, залалды өтеудi талап ете алады.

3. Несие берушiнiң мерзiмдi өткiзiп алуы себептi мiндеттеме әзiрше орындала алмайтын болса, борышқор мерзiмдi өткiзiп алушы болып саналмайды (осы Кодекстiң 366-бабы).

366-бап. Несие берушiнiң мерзiмдi өткiзiп алуы

1. Егер несие берушi борышқор ұсынған тиiстi дәрежедегi орындауды қабылдаудан бас тартса, немесе заңдарда немесе шартта көзделген, не iскерлiк айналым дәстүрлерiнен немесе аяқталғанға дейiн борышқор өз мiндетiн атқара алмаған мiндеттiң мәнiнен туындайтын әрекеттердi жасамаған болса, ол мерзiмдi өткiзiп алған болып есептеледi.

Борышқордың мiндеттеменi орындағанын тиiстi түрде растаудан бас тартқан жағдайда да несие берушi мерзiмдi өткiзiп алған болып есептеледi.

2. Егер несие берушi мерзiмдi өткiзiп алу, не өзi, не заңдар бойынша немесе несие берушiнiң тапсыруымен мiндеттеменiң орындалуын қабылдап алу жүктелген адамдар жауап бермейтiн жағдайларға байланысты болғанын дәлелдеп бермесе, несие берушiнiң мерзiмдi өткiзiп алуы борышқорға мерзiмдi өткiзiп алудан келтiрiлген залалдың орнын толтыруға құқық бередi.

Мерзiмдi өткiзiп алған несие берушiге мерзiмдi өткiзiп алған кезде мiндеттеменi орындаудың кездейсоқ мүмкiн болмай қалуының барлық қолайсыз салдары жүктеледi.

3. Ақшалай мiндеттеме бойынша борышқор несие берушiнiң мерзiмдi өткiзiп алғаннан кейiнгi уақытына сыйақы (мүдде) төлеуге мiндеттi емес.

Ескерту. 366-бапқа өзгерту енгізілді - ҚР 1997.07.11 N 154 Заңымен.

21-тарау. Міндеттемені тоқтату

367-бап. Мiндеттеменi тоқтату негiздерi

1. Мiндеттеме орындалса, талаптан бас тарту төлемi төленсе, борышты есепке жатқызылса, жаңғыртылса, борышты кешiру арқылы борышқор мен несие берушi бiр тұлға болса, орындауға мүмкiндiк болмаса, мемлекеттiк органның құжаты шығарылса, азамат қайтыс болса, заңды тұлға таратылса, толық немесе iшiнара тоқтатылады.

2. Мiндеттеменi тараптардың бiреуiнiң талабы бойынша тек заңдарда көзделген жағдайларда ғана тоқтатуға жол берiледi.

3. Заңдар мен шартта мiндеттеменi тоқтатудың басқа да негiздерi көзделуi мүмкiн.

368-бап. Мiндеттеменi орындау арқылы тоқтату

1. Мiндеттеме тиiстi дәрежеде орындалғанда тоқтатылады.

2. Алынып тасталды - ҚР 1998.03.02 N 211 Заңымен.

Ескерту. 368-бапқа өзгерту енгізілді - ҚР 1998.03.02 N 211 Заңымен.

369-бап. Бас тарту төлемi

Тараптардың келiсiмi бойынша мiндеттеме орындалудың орнына бас тарту төлемiн беру (ақша төлеу, мүлiк беру және т.б.) арқылы тоқтатылуы мүмкiн. Бас тарту төлемiнiң мөлшерiн, мерзiмдерiн және тәртiбiн тараптар белгiлейдi.

370-бап. Мiндеттеменi есепке жатқызу арқылы тоқтату

1. Мiндеттеме мерзiмi жеткен, не мерзiмi көрсетiлмеген немесе мерзiмi талап ету кезiмен белгiленген бiртектес қарсы талапты есепке жатқызу арқылы толық немесе бөлiк-бөлiгiмен тоқтатылады. Есепке жатқызуға бiр тараптың өтiнiшi жеткiлiктi.

2. Мына талаптарды:

1) егер тараптардың бiрiнiң өтiнiшi бойынша талапқа заңды талап мерзiмiн қолдануға болса және ол мерзiм өтiп кетсе;

2) азаматтың өмірi мен денсаулығына келтiрiлген зиянды өтеу туралы;

3) алимент өндiрiп алу туралы;

4) өмiр бойы асырау туралы;

4-1) егер кредитордың талабы талап ету құқығын басқаға беру шартынан ( шарттарынан) туындайтын болса, лицензиядан айрылған не консервациялау немесе тарату процесінде тұрған банкке қойылатын талаптарды;

5) заңдарда немесе шартта көзделген басқа да жағдайларды есепке жатқызуға жол берiлмейдi.

3. Талап өзгеге өткен жағдайда борышқор жаңа несие берушiнiң талабына қарсы өзiнiң бастапқы несие берушiге керi талабын есепке жатқызуға құқылы.

Егер талап борышқор талап етудi беру туралы хабарды алған кездегi негiзден туындаса және талап мерзiмi оны алғанға дейiн туса, не ол мерзiм көрсетiлмесе немесе талап ету кезiмен белгiленсе, ол есепке жатқызылады.

Ескерту. 370-бапқа өзгерту енгізілді - ҚР 1998.03.02 N 211, 2005.12.23 N 107 ( қолданысқа енгізілу тәртібін 2-баптан қараңыз), 2011.02.10 N 406-IV (алғашқы ресми жарияланғанынан кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі)

Заңдарымен.

371-бап. Мiндеттеменiң борышқор мен несие берушінiң бiр тұлға болуы себептi тоқтатылуы

Мiндеттеме борышқор мен несие берушi бiр тұлға болуы себептi тоқтатылады.

372-бап. Мiндеттеменiң жаңғыртылуға байланысты тоқтатылуы

1. Мiндеттеме тараптардың арасында болған бастапқы мiндеттеменi ауыстыру туралы келiсiммен сол адамдардың арасындағы орындаудың өзге нысанасын немесе әдiсiн көздейтiн басқа мiндеттемемен (жаңғыртылуға байланысты) тоқтатылады.

2. Азаматтың өмiрiне немесе денсаулығына келтiрiлген зиянды өтеу жөнiндегi және алимент төлеу жөнiндегi мiндеттемелерге қатысты жаңғыртылуға жол берiлмейдi.

3. Жаңғыртылу, егер тараптардың келiсiмiнде өзгеше көзделмесе, бастапқы мiндеттемеге байланысты қосымша мiндеттемелердi тоқтатады.

373-бап. Борышты кешiру

Несие берушi борышқорды мойнына алған мiндеттерiнен босатқанда, егер бұл несие берушiнiң мүлкiне қатысты басқа адамдардың құқықтарын бұзбайтын болса, мiндеттеме тоқтатылады.

374-бап. Орындауға мүмкiндiк болмағандықтан мiндеттеменiң тоқтатылуы

1. Егер мүмкiндiктiң болмауы борышқор жауап бермейтiн жағдайлардан туындаса, орындауға мүмкiндiк болмағандықтан мiндеттеме тоқтатылады. Бұл ереженiң күшi ақшалай мiндеттемелерге қолданылмайды.

2. Тараптың өзi де, екiншi тарап та мiндеттеменi орындауға жауап бермейтiн мән-жайдан тарап мiндеттеменi орындай алмайтын ретте, егер заңда немесе шартта өзгеше көзделмесе, бiр тараптың екiншi тараптан мiндеттеменi орындауды талап етуге

құқығы жоқ. Бұл орайда мiндеттеменi орындаған әрбiр тарап орындалғанды қайтаруды талап етуге құқылы.

3. Борышқор несие берушiнiң әрекеттерi кiнәсiнен мiндеттеменi орындауға мүмкiндiк болмаған жағдайда несие берушiнiң одан мiндеттеме бойынша атқарғанын қайтаруды талап етуге құқығы жоқ.

375-бап. Мемлекеттiк органның құжаты негiзiнде мiндеттеменiң тоқтатылуы

1. Егер жергiлiктi өкiлдi және атқарушы органдарды қоса алғанда, мемлекеттiк органдардың құжат (жария құжат) шығаруы салдарынан мiндеттеменi толық немесе iшiнара орындау мүмкiн болмаса, мiндеттеме толық немесе тиiстi бөлiгiнде тоқтатылады. Осының салдарынан залал шеккен тараптар осы Кодекске сәйкес олардың орнын толтыруды талап етуге құқылы.

2. Мiндеттеменiң тоқтатылуына негiз болған жария құжат белгiленген тәртiп бойынша жарамсыз деп танылған жағдайда, егер тараптардың келiсiмiнен немесе мiндеттеменiң мәнiнен өзгеше жағдай туындамайтын болса және мiндеттеменiң орындалуына несие берушiнiң мүдделiгi жоғалмаса, мiндеттеме қайтадан қалпына келтiрiледi.

376-бап. Азаматтың қайтыс болуымен мiндеттеменiң тоқтатылуы

1. Егер мiндеттеменi орындау борышқордың жеке өзiнiң қатысуынсыз жүргiзiлмейтiн болса не мiндеттеме басқаша түрде борышқордың жеке басымен ажырамастай байланысты болса, борышқордың қайтыс болуымен мiндеттеме тоқтатылады.

2. Егер мiндеттеменi орындау несие берушiнiң жеке өзiне арналса, не мiндеттеме басқаша түрде борышқордың жеке басымен ажырамастай байланысты болса, несие берушiнiң қайтыс болуымен мiндеттеме тоқтатылады.

377-бап. Заңды тұлғаның таратылуымен мiндеттеменiң тоқтатылуы

1. Таратылған заңды тұлғаның мiндеттемесiн орындау заңдармен басқа заңды тұлғаға (азаматтың өмiрi мен денсаулығына зиян келуi салдарынан туындаған мiндеттемелер бойынша) жүктелген жағдайлардан басқа реттерде, мiндеттеме заңды тұлға (борышқор немесе несие берушi) таратылғанда тоқтатылады.

2. Жергiлiктi өкiлдi және атқарушы органдарды қоса алғанда, мемлекеттiк органдардың қызметiн тоқтату немесе оларды қайта құру осы органдар орындамаған мiндеттемелердi тоқтатуға әкелiп соқтырмайды. Егер тиiстi органдардың қызметiн тоқтату немесе оларды қайта құру туралы шешiмде міндеттемені орындау жүктелетін өзге мемлекеттік орган айқындалмаған болса, көрсетiлген мiндеттемелердi орындау қарамағында бюджет қаражаты бар органға жүктеледi.

Ескерту. 377-бапқа өзгеріс енгізілді - ҚР 2011.03.25 N 421-IV (алғашқы ресми жарияланғанынан кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі) Заңымен.

2-бөлiмше. Шарт туралы жалпы ережелер 22-тарау. Шарт ұғымы және оның ережелері

378-бап. Шарт ұғымы

1. Екi немесе одан көп адамның азаматтық құқықтар мен мiндеттердi белгiлеу, өзгерту немесе тоқтату туралы келiсiмi шарт деп танылады.

2. Шартқа осы Кодекстiң 4-тарауында көзделген екiжақты және көпжақты мәмiлелер туралы ережелер қолданылады.

3. Екiден көп тараптармен жасалатын шарттарға (көпжақты шарттар), егер бұл осындай шарттардың көпжақтылық сипатына қайшы келмесе, шарт туралы жалпы ережелер қолданылады.

379-бап. Шарттан туындайтын құқықтық қатынастар

1. Шарттан мiндеттемелiк, заттық, авторлық немесе өзге құқықтық қатынастар туындауы мүмкiн.

2. Шарттан туындаған мiндеттемелерге, осы тараудың ережелерiнде және осы Кодексте аталған шарттардың кейбiр түрлерi туралы ережелерiнде өзгеше көзделмегендiктен, мiндеттемелер жөнiндегi жалпы ережелер қолданылады (осы Кодекстiң -268 377-баптары).

3. Шарттан (бiрлескен қызмет туралы шарт, құрылтай шарты, авторлық шарт және басқалар) туындайтын заттық, авторлық немесе өзге де құқықтық қатынастарға, егер заңдардан, шарттан немесе құқықтық қатынастардың мәнiнен өзгеше туындамаса, осы тараудың ережелерi қолданылады.

380-бап. Шарт еркiндiгi

1. Азаматтар және заңды тұлғалар шарт жасасуға ерiктi. Осы Кодексте, заң құжаттарында немесе өз еркiмен қабылдаған мiндеттемеде шарт жасасу мiндетi көзделген жағдайларды қоспағанда, шарт жасасуға мәжбүр етуге жол берiлмейдi.

2. Тараптар заңдарда көзделген шартты да, көзделмеген шартты да жасаса алады.

381-бап. Аралас шарт

Тараптар заңдарда көзделген түрлi шарттардың элементтерi бар шарт жасаса алады (аралас шарт). Тараптардың аралас шарт бойынша қатынастарына, егер тараптардың келiсiмiнен немесе аралас шарттың мәнiнен өзгеше туындамаса, аралас шартта элементтерi бар шарттар туралы заңдардың тиiстi бөлiктерi қолданылады.

382-бап. Шарт жағдайларын анықтау

1. Тиiстi шарттың мазмұны, заңдармен жазылған жағдайлардан басқасында, шарт ережелерi тараптардың өз қалауы бойынша белгiленедi.

Шарттың ережесi заңдарға сәйкес қолданылатын қалыппен көзделген реттерде, егер тараптардың келiсiмiмен өзгеше (диспозитивтiк қалып) белгiленбесе, тараптар өздерiнiң келiсiмдерiмен қалыптың қолданылуын жоя алады немесе сол қалыпта көзделгеннен өзгеше жағдайды белгiлей алады.

2. Егер шарттың ережесiн тараптар немесе диспозитивтiк қалып белгiлемеген болса, тиiстi жағдайлар тараптардың қатынастарында қолданылатын iскерлiк қызмет өрiсiндегi әдеттегi құқықтармен белгiленедi.

383-бап. Шарт және заңдар

1. Шарт тараптар үшiн оны жасасу кезiнде қолданылып жүрген заңдармен белгiленген мiндеттi ережелерге (императивтiк қалыптарға) сәйкес келуге тиiс.

2. Егер шарт жасалғаннан кейiн шарт жасалған кезде қолданылып жүрген ережелерден өзгеше, тараптар үшiн мiндеттi ережелер заңдармен белгiленген болса, жасалған шарттың ережелерi оның күнi бұрын жасалған шарттардан туындайтын қатынастарға да қолданылады деп заңдармен белгiлегендегiден басқа жағдайларда, өз күшiн сақтайды.

384-бап. Ақылы және ақысыз шарт

1. Шарт бойынша тарап өз мiндеттемелерiн орындағаны үшiн ақы алуы немесе бiр-бiрiне бiр нәрсе беруi керек болса, бұл ақылы шарт болып табылады.

2. Бiр тарап екiншi тарапқа одан ақы алмай немесе ешнәрсе бермей бiр нәрсенi ұсынуды мiндетiне алған шарт ақысыз шарт болып табылады.

3. Егер заңдардан, шарттың мазмұнынан немесе мәнiнен өзгеше туындамаса, шарт ақылы болуы мүмкiн.

385-бап. Баға

1. Шарттың орындалуы тараптардың келiсiмiмен белгiленген баға бойынша төленедi.

Заң құжаттарында көзделген жағдайларда оған уәкiлдiк берiлген мемлекеттiк органдар белгiлейтiн немесе реттейтiн баға (тарифтер, бағалар, ставкалар және т.б.) қолданылады.

2. Шарт жасалғаннан кейiн бағаны өзгертуге шартта, заң құжаттарында көзделген реттер мен жағдайларда немесе заң құжаттарында белгiленген тәртiп бойынша жол берiледi.

3. Ақылы шартта баға көзделмеген және шарт ережелерiн негiзге ала отырып оны анықтау мүмкiн болмаған реттерде шартты орындау шарт жасасу кезiнде осыған ұқсас жағдайларда әдетте осы сияқты тауарлар, жұмыс немесе қызмет үшiн алынатын баға бойынша жүргiзiлуге тиiс деп есептеледi.

386-бап. Шарттың қолданылуы

1. Шарт оны жасасқан кезден бастап күшiне енедi және тараптар үшiн мiндеттi болып табылады (осы Кодекстiң 393-бабы).

2. Тараптар өздерi жасасқан шарттың ережелерi олардың шартты жасасуға дейiн пайда болған қатынастарына қолданылатындығын белгiлеуге құқылы.

3. Егер заңдарда немесе шартта шарттың қолданылу мерзiмi көзделсе, осы мерзiмнiң аяқталуы, шарт бойынша тараптар мiндеттемелерiнiң тоқтатылуына әкелiп соқтырады.

Қолданылу мерзiмi көрсетiлмеген шарт тараптардың онда белгiленген мiндеттемелердi орындауы аяқталып бiткен кезге дейiн қолданылады деп танылады.

4. Шарттың қолданылу мерзiмiнiң аяқталуы тараптарды осы мерзiм бiткенге дейiн орын алып келген шартты бұзғандық үшiн жауапкершiлiктен босатпайды.

387-бап. Жария шарт

1. Кәсіпкерлік қызметті жүзеге асыратын тұлғамен жасалған және мұндай тұлға өз қызметiнiң сипатына қарай оған жүгінетін әркiмге қатысты жүзеге асырылуға тиіс тауарларды сату, жұмыстарды орындау немесе қызметтер көрсету (бөлшек сауда, көпшiлiк пайдаланатын көлiкпен тасымалдау, байланыс қызметi, энергиямен жабдықтау, медицина, қонақүй қызметiн көрсету және т.б.) жөнiндегi оның мiндеттемелерiн белгiлейтiн шарт жария шарт деп танылады.

Кәсіпкерлік қызметті жүзеге асыратын тұлғаның, Қазақстан Республикасының заңнамалық актілерінде көзделген жағдайлардан басқа, жария шарт жасасуға қатысты бір тұлғаға басқалардың алдында артықшылық көрсетуге құқығы жоқ.

2. Тұтынушылардың кейбiр категорияларына жеңiлдiк беру заңдармен жол берiлетiн жағдайларды қоспағанда, тауарлардың, жұмыс пен қызметтiң бағасы, сондай-ақ жария шарттың өзге ережелерi тұтынушылардың бәрiне бiрдей болып белгiленедi.

3. Тұтынушыға тиiстi тауарлар (жұмыстар, көрсетілетін қызметтер) ұсыну мүмкiндігі бола тұра кәсіпкерлік қызметті жүзеге асыратын тұлғаның жария шарт жасасудан бас тартуына жол берiлмейдi.

Кәсіпкерлік қызметті жүзеге асыратын тұлға жария шарт жасасудан негiзсiз жалтарған кезде осы Кодекстiң 399-бабының 4-тармағында көзделген ережелер қолданылады.

4. Заң құжаттарында көзделген жағдайларда Қазақстан Республикасының Үкiметi жария шарттарды жасау және орындау кезiнде тараптар үшiн мiндеттi ережелер (үлгi шарттар, ережелер және т.б.) шығаруы мүмкiн.

5. Жария шарттың осы баптың 2 және 4-тармақтарында белгiленген талаптарына сәйкес келмейтiн ережелерi маңызсыз болып табылады.

Ескерту. 387-бапқа өзгерістер енгізілді - ҚР 1997.07.11 N 154 Заңымен; 27.02.2017 № 49-VI (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі) Заңдарымен.

388-бап. Шарттардың үлгi ережелерi

1. Шартта оның кейбiр ережелерi осындай шарттар үшiн әзiрленген және баспада басылып шыққан үлгi ережелермен белгiленетiнi көзделуi мүмкiн.

2. Шарттың мазмұнында үлгi ережелерге сiлтеме болмаған жағдайларда, осындай үлгi ережелер, егер олар осы Кодекстiң 3 және 382-баптарымен белгiленген талаптарға сай келетiн болса, тараптардың қатынастарына iскерлiк қызмет өрiсiндегi әдеттегi құқықтар ретiнде қолданылады.

3. Үлгi ережелер үлгi шарт немесе мазмұнында осы ережелер бар өзге құжат нысанында жазылуы мүмкiн.

389-бап. Қосылу шарты

1. Ережелерiн тараптардың бiреуi формулярларда немесе өзге стандартты нысандарда белгiлеген және басқа тарап оны ұсынылған шартқа тұтастай қосылу жолы деп қабылдай алатын шарт қосылу шарты деп танылады.

1-1. Қазақстан Республикасының зейнетақымен қамсыздандыру туралы заңнамалық актісінде қосылу шартын жасасу ерекшеліктері және оның мазмұнына қойылатын талаптар көзделуі мүмкін.

2. Егер қосылу шарты заңдарға қайшы келмегенiмен, бұл тарапты осындай шарттар бойынша берiлетiн құқықтардан айыратын болса немесе мiндеттеменi бұзғаны үшiн басқа тараптың жауапкершiлiгiн жоятын немесе шектейтiн болса не қосылған тарап үшiн онда анық қиындық келтiретiн, шарттың талаптарын белгiлеуге қатысатын мүмкiндiгi болып тұрғанда өзiнiң ақылға қонымды түсiнiлетiн мүдделерiн негiзге ала отырып қабылдамай-ақ қоятын талаптары болса, шартқа қосылған тарап шартты бұзуды талап етуге құқылы.

3. Осы баптың 2-тармағында көзделген мән-жайлар болған кезде, өзiнiң кәсiпкерлiк қызметiн жүзеге асыруына байланысты шартқа қосылған тараптың шартты бұзу туралы

қойған талабы, егер қосылған тарап шарттың қандай жағдайларда жасалғанын бiлсе немесе бiлуге тиiс болса, қанағаттандырылуға жатпайды.

Ескерту. 389-бапқа өзгеріс енгізілді - ҚР 21.06.2013 N 106-V (алғашқы ресми жарияланғанынан кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі) Заңымен.

390-бап. Алдын ала жасалатын шарт

1. Алдын ала жасалатын шарт бойынша тараптар алдын ала жасалатын шартта көзделген жағдайларда мүлiк беру, жұмыс орындау немесе қызмет көрсету туралы болашақта шарт (негiзгi шарт) жасасуға мiндеттенедi.

2. Алдын ала шарт негiзгi шарт үшiн заңнамада белгiленген нысанда, ал егер негiзгi шарт нысаны белгiленбесе, онда жазбаша нысанда жасалады. Алдын ала шарт нысаны туралы қағидаларды сақтамау оның маңызсыздығына алып келеді.

3. Алдын ала жасалатын шартта негiзгi шарттың мәнiн, сондай-ақ басқа да елеулi жағдайларын белгiлеуге мүмкiндiк беретiн ережелер болуға тиiс.

4. Алдын ала жасалатын шартта тараптар негiзгi шартты жасасуға мiндеттенетiн мерзiм көрсетiледi.

Егер алдын ала жасалатын шартта мұндай мерзiм белгiленбесе, олар көздеген шарт алдын ала жасалған кезден бастап бiр жыл iшiнде жасалуға тиiс.

5. Алдын ала шарт жасасқан тарап өзi көздеген шартты жасасудан жалтарған реттерде, егер заңдарда немесе шартта өзгеше көзделмесе, осы арқылы келтiрiлген залалды екiншi тарапқа өтеуге мiндеттi.

6. Алдын ала жасалатын шартта көзделген мiндеттемелер, егер тараптар негiзгi шартты жасасуға тиiс мерзiм бiткенге дейiн ол жасалмаса не тараптардың бiрi екiншi тарапқа бұл шартты жасасуға ұсыныс жiбермесе, тоқтатылады.

7. Егер ниеттер туралы хаттамада (ниеттер туралы шартта) тараптардың оған алдын ала жасалатын шарт күшiн беру ниеттерi тiкелей көзделмесе, ол азаматтық-құқықтық шарт болып табылмайды және оның орындалмауы заңдық зардаптарға әкелiп соқтырмайды.

Ескерту. 390-бапқа өзгеріс енгізілді - ҚР 27.02.2017 № 49-VI Заңымен (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі).

391-бап. Үшiншi жақтың пайдасына жасалатын шарт

1. Тараптар несие берушiге емес, шартта көрсетiлген немесе көрсетiлмеген және борышқордан мiндеттеменi өзiнiң пайдасына орындауды талап етуге құқығы бар үшiншi жаққа борышқор орындап беруге мiндеттi деп көрсеткен шарт үшiншi жақтың пайдасына жасалған шарт болып танылады.

2. Егер заңдарда немесе шартта өзгеше көзделмесе, үшiншi жақ борышқорға шарт бойынша өз құқығын пайдалану ниетiн бiлдiрген кезден бастап тараптар өздерi жасасқан шартты үшiншi жақтың келiсiмiнсiз бұза алмайды немесе өзгерте алмайды.

3. Борышқор шартта өзiнiң несие берушiге қарсы қоя алатындай қарсылықтарын үшiншi жақтың талаптарына қарсы қоюға құқылы.

4. Үшiншi жақ шарт бойынша өзiне берiлген құқықтан бас тартқан ретте несие берушi, егер заңдарға және шартқа қайшы келмесе, бұл құқықты пайдалана алады.

5. Үшінші тұлға шарт бойынша өз құқығын пайдалану ниетін білдірген кезден бастап және үшінші тұлға өз құқығынан бас тартқан кезге дейін кредитор шарт талаптарына сәйкес борышкерден үшінші тұлғаның пайдасына міндеттемелерді орындауды ғана талап етуге құқылы.

Ескерту. 391-бапқа өзгеріс енгізілді - ҚР 2011.03.25 N 421-IV (алғашқы ресми жарияланғанынан кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі) Заңымен.

392-бап. Шартты түсiндiру

1. Сот шарт ережелерiн түсiндiрген кезде ондағы сөздер мен сөйлемдердiң сөзбе-сөз мәнi ескерiледi. Шарт ережесiнiң сөзбе-сөз мәнi түсiнiксiз болған ретте ол бүкiл шарттың басқа ережелерiмен және мағынасымен салыстыру арқылы анықталады.

2. Егер осы баптың бiрiншi тармағындағы ережелермен шарт мазмұнын анықтау мүмкiн болмаса, шарт мақсатын ескере отырып тараптардың шын мәнiндегi ортақ еркi анықталуға тиiс. Бұл орайда шарт жасасу алдындағы келiссөздер мен хат жазысуды, тараптардың өзара қатынастарында орныққан тәжiрибенi, iскерлiк қызмет өрiсiндегi әдеттегi құқықтарды, талаптардың бұдан кейiнгi мiнез-құлқын қоса алғанда, тиiстi мән-жайлардың бәрi ескерiледi.

23-тарау. Шарт жасасу

393-бап. Шарттың елеулi ережелерi

1. Тараптар арасында шарттың барлық елеулi ережелерi бойынша тиiстi жағдайларда талап етiлетiн нысанда келiсiмге қол жеткен кезде шарт жасалды деп есептеледi.

Шарттың мәнi туралы ережелер, заңдарда елеулi деп танылған немесе шарттардың осы түрi үшiн қажеттi ережелер, сондай-ақ бiр тараптың мәлiмдеуi бойынша келiсiмге қол жеткiзуге тиiстi барлық ережелер елеулi ережелер болып табылады.

2. Егер шарт жасасу үшiн заң құжаттарына сәйкес мүлiктi беру қажет болса, шарт тиiстi мүлiк берiлген кезден бастап жасалды деп есептеледi.

394-бап. Шарттың нысаны

1. Егер тараптар белгiлi бiр нысанда шарт жасасуға уағдаласса, заң бойынша шарттардың осы түрi үшiн бұл нысан талап етiлмесе де, шарт оған уағдаласқан нысан берiлген кезден бастап жасалды деп есептеледi.

2. Егер шарт жасасу жөнiндегi жазбаша ұсыныс осы Кодекстiң 396-бабының 3- тармағында көзделген тәртiп бойынша қабылданса, шарттың жазбаша нысаны сақталған деп есептеледi.

395-бап. Оферта

1. Шарт жасасу туралы бiр немесе бiрнеше нақты жақтарға жасалған ұсыныс, егер ол жеткiлiктi дәрежеде айқын болып, ұсыныс жасаған жақтың ол қабылданған жағдайда (акцепт) өзiн сонымен байланысты деп есептеу жөнiндегi ниетiн көрсетсе, оферта деп танылады. Егер ұсыныста шарттың елеулi ережелерi немесе оларды анықтау тәртiбi көрсетiлсе, ол жеткiлiктi дәрежеде айқын деп табылады.

2. Оферта оны жiберген жақ ол алушының қолына тигеннен бастап байланысты етiп қояды.

Егер офертаны қайтарып алу туралы хабар офертаның өзiнен бұрын немесе онымен қатар келсе, оферта алынбаған болып есептеледi.

3. Егер офертаның өзiнде өзгеше айтылмаса не ұсыныстың мәнiнен немесе ол жасалған жағдайдан туындамаса, алушының қолына тиген офертаны оның акцептi үшiн белгiленген мерзiм iшiнде қайтарып алуға болмайды.

4. Жарнама және беймәлiм адамдар тобына жiберiлген өзге де ұсыныстар, егер ұсыныста тiкелей өзгеше көрсетiлмесе, оферта жасасуға шақыру ретiнде қаралады.

5. Ұсыныс жасаушы жақтың кез келген хабарлаушысымен ұсыныста көрсетiлген жағдайларда шарт жасасу еркi көрiнетiн, шарттың барлық елеулi ережелерi бар ұсыныс оферта (жария оферта) деп танылады.

396-бап. Акцепт

1. Оферта жолданған жақтың оны қабылдағаны туралы жауабы акцепт деп танылады.

Акцепт толық әрi бұлтарыссыз болуға тиiс.

2. Егер заң құжатынан, iскерлiк қызмет өрiсiндегi әдеттегi құқықтардан немесе тараптардың бұрынғы iскерлiк қатынастарынан өзгеше туындамаса, жауап қайтармау акцепт болып табылмайды.

3. Офертаны алған жақтың оның акцептi үшiн белгiленген мерзiмде онда көрсетiлген шарт ережелерiн орындау жөнiнде жасаған әрекеттерi (тауарлар тиеп жөнелту, қызмет көрсету, жұмыс орындау, тиiстi соманы төлеу және т.б.), егер заңдарда өзгеше көзделмесе немесе офертада көрсетiлмесе, акцепт деп есептеледi.

4. Егер акцептi қайтарып алу туралы хабар оферта жiберген жаққа акцептiң өзiнен бұрын немесе онымен қатар келсе, акцепт алынбаған болып есептеледi.

397-бап. Шарт жасасу тәртiбi

1. Офертада акцептiге арналған мерзiм көрсетiлген жағдайда, егер оферта жiберген жақ акцептi онда көрсетiлген мерзiм iшiнде алса, шарт жасалған болып есептеледi.

2. Жазбаша не электрондық офертада акцептiге арналған мерзiм қамтылмаған кезде, егер оферта жiберген тұлға акцептiні – заңнамада белгiленген мерзiм аяқталғанға дейiн, ал егер ондай мерзiм белгiленбесе, оны ол үшін қажеттi қалыпты уақыт iшiнде алса, шарт жасалған болып есептеледi.

Оферта акцептiге арналған мерзiм көрсетiлмей ауызша жасалған жағдайда, егер екiншi тарап оның акцептi туралы дереу мәлiмдесе, шарт жасалған болып есептеледi.

3. Егер оферта жiберген тарап екiншi тарапқа акцептi кеш алғаны туралы дереу хабарламаса, акцепт туралы мерзiмiнде жiберiлген хабар кешiктiрiлiп алынған жағдайда, акцепт кешiктiрiлген болып есептелмейдi.

Егер оферта жiберген тарап екiншi тарапқа оның кешiктiрiлiп алынған акцептi қабылданғаны туралы дереу хабарласа, шарт жасалған болып есептеледi.

4. Офертада ұсынылғаннан өзге жағдайларда шарт жасасуға келiскендiк туралы жауап акцепт болып табылмайды.

Мұндай жауап офертадан бас тарту және сонымен бiрге жаңа оферта деп танылады.

Ескерту. 397-бапқа өзгеріс енгізілді - ҚР 24.11.2015 № 419-V Заңымен (01.01.2016 бастап қолданысқа енгізіледі).

398-бап. Шарт жасасатын жер

Егер шартта оны жасасатын жер көрсетiлмесе, шарт азаматтың тұрғылықты жерiнде немесе оферта жiберген заңды тұлғаның орналасқан жерiнде жасалған болып танылады .

399-бап. Шартты мiндеттi түрде жасасу

1. Осы Кодекске немесе өзге заң құжаттарына сәйкес шарт жасасу тараптардың бiрi үшiн мiндеттi болған реттерде, бұл тарап екiншi тарапқа акцепт туралы, не акцепттен бас тартатыны туралы немесе офертаға (шарт жобасына) өзгеше жағдайларға акцепт жасалатыны туралы (шарт жобасына келiспеушiлiк хаттамасы), егер заңдарда өзге мерзiм белгiленбесе, не тараптар келiспеген болса, офертаны алған күннен бастап отыз күннiң iшiнде хабар жiберуi тиiс.

2. Офертаны жiберген және шартты жасасуға мiндеттi тараптан оған өзге жағдайлармен акцепт жасау туралы хабар (шарт жобасына келiспеушiлiк хаттамасын) алған тарап шарт жасасу кезiнде пайда болған келiспеушiлiктi осындай хабар алған күннен бастап отыз күн iшiнде, не акцептiге арналған мерзiм өткен соң, егер заңдарда

шарттардың жекелеген түрлерi туралы өзге мерзiм белгiленбесе, соттың қарауына беруге құқылы.

3. Егер шарт жасасуға мiндеттi тарап жiберген шарт жобасына отыз күн мерзiмде шарт жобасына келiспеушiлiк хаттамасы алынса, бұл тарап екiншi тарапқа шартты сол редакциясында қабылдайтыны туралы, не келiспеушiлiк хаттамасын қабылдамайтыны туралы келiспеушiлiк хаттамасын алған күннен бастап отыз күн iшiнде хабарлауға мiндеттi.

Келiспеушiлiк хаттамасын қабылдамаған не оны көрсетiлген мерзiмде қарау нәтижелерi туралы хабарды алмаған жағдайда келiспеушiлiк хаттамасын жiберген тарап, егер заңдарда шарттардың жекелеген түрлерi туралы өзгеше белгiленбесе, шарт жасасу кезiнде пайда болған келiспеушiлiктердi соттың қарауына беруге құқылы.

4. Егер осы Кодекске немесе өзге де заң құжаттарына сәйкес шарт жасасуға мiндеттi тарап оны жасасудан жалтарса, екiншi тарап шарт жасасуға мәжбүр ету туралы талап қойып сотқа жүгiнуге құқылы.

Шарт жасасудан негiзсiз жалтаратын тарап екiншi тарапқа шарт жасасудан бас тарту туғызған залалдың орнын толтыруға тиiс.

400-бап. Шарт жасасу алдындағы даулар

Осы Кодекстiң 399-бабының 2 және 3-тармақтарында көзделген реттерде, сондай-ақ шарт жасасу кезiнде туындаған келiспеушiлiктер тараптардың келiсуiмен соттың қарауына берiлген болса, шарттың тараптар келiспеген ережелерi сот шешiмiне сәйкес белгiленедi.

24-тарау. Шартты өзгерту және бұзу

401-бап. Шартты өзгерту және бұзу негiздерi

1. Егер осы Кодексте, басқа да заң құжаттары мен шартта өзгеше көзделмесе, шарт тараптардың келiсуiмен өзгертiлуi және бұзылуы мүмкiн.

2. Тараптардың бiреуiнiң талабы бойынша шарт:

1) екiншi тарап шартты едәуiр бұзған кезде;

2) осы Кодексте, басқа да заң құжаттарында немесе шартта көзделген өзге реттерде тек сот шешiмiмен өзгертiлуi немесе бұзылуы мүмкiн.

Тараптардың бiреуi шартты бұзып, ол екiншi тарап шарт жасасу кезiнде үмiт артуға құқылы болғанынан едәуiр дәрежеде айрылып қалатындай шығынға әкеп соқса бұл шарттың едәуiр дәрежеде бұзылуы деп танылады.

3. Шартты орындаудан бiржақты бас тартылған жағдайда (шарттан тиiсiнше iшiнара немесе толығымен бас тарту (осы Кодекстiң 404-бабы) шарт өзгертiлдi немесе бұзылды деп есептеледi.

Ескерту. 401-бапқа өзгерту енгізілді - ҚР 1998.03.02 N 211 Заңымен.

402-бап. Шартты өзгерту және бұзу тәртiбi

1. Шартты өзгерту және бұзу тәртiбi туралы келiсiм, егер заңдардан, шарттан немесе iскерлiк қызмет өрiсiндегi әдеттегi құқықтардан өзгеше туындамаса, шарт жасалатын сияқты нысанда жасалады.

2. Шартты өзгертуге немесе бұзуға ұсыныстан екiншi тараптың бас тартуы алынғаннан кейiн, не ұсыныста көрсетiлген немесе заңдарда не шартта белгiленген мерзiмде, ал ондай мерзiм болмаған кезде отыз күн мерзiмде жауап алынбағаннан кейiн ғана тарап шартты өзгерту немесе бұзу туралы талапты сотқа мәлiмдей алады.

403-бап. Шартты бұзу және өзгерту салдары

1. Шартты бұзу кезiнде тараптардың мiндеттемелерi тоқтатылады.

2. Шарт өзгертiлген кезде тараптардың мiндеттемелерi өзгертiлген түрiнде қолданыла бередi.

3. Шарт бұзылған немесе өзгертiлген ретте, егер тараптардың келiсуiмен немесе шарттың өзгеру сипатынан өзгеше туындамайтын болса, мiндеттемелер шартты өзгерту немесе бұзу туралы тараптар келiсiмге келген кезден бастап, ал шарт сот тәртiбiмен бұзылған немесе өзгертiлген жағдайда - шартты бұзу немесе өзгерту туралы сот шешiмi заңды күшiне енген кезден бастап тоқтатылған немесе өзгертiлген болып есептеледi.

4. Егер заң актiлерiнде немесе тараптардың келiсiмiнде өзгеше белгiленбесе, тараптардың шартты бұзған немесе өзгерткен кезге дейiн мiндеттеме бойынша өздерi атқарған жұмысты қайтарып берудi талап етуге құқығы жоқ.

5. Егер шартты бұзуға немесе өзгертуге бiр тараптың шартты едәуiр бұзғаны негiз болса, екiншi тарап шарттың бұзылуынан немесе өзгертiлуiнен келтiрiлген залалдың орнын толтырылуын талап етуге құқылы.

Ескерту. 403-бапқа өзгерту енгізілді - ҚР 1998.03.02 N 211 Заңымен.

404-бап. Шартты орындаудан бiржақты бас тарту (шарттан бас тарту)

1. Шартты орындаудан бiржақты бас тартуға (Шарттан бас тартуға) осы Кодексте, өзге де заң актiлерiнде немесе тараптардың келiсiмiнде көзделген жағдайларда жол берiледi.

2. Тараптардың бiрi, атап айтқанда:

1) шартқа негiзделген мiндеттеменi орындау мүмкiн болмаған (осы Кодекстiң 374- бабы);

2) егер Қазақстан Республикасының оңалту және банкроттық туралы заңнамалық актісінде өзгеше белгіленбесе, белгiленген тәртiппен екiншi тарапты банкрот деп таныған;

3) шарт жасалғанда негiзге алынған мемлекеттiк органның актiсi өзгертiлген немесе күшi жойылған жағдайларда шартты орындаудан бас тартуға құқылы.

3. Егер заң актiлерiнде немесе тараптардың келiсiмiнде өзгеше көзделмесе, шарт мерзiмi көрсетiлмей жасалған жағдайда шартты орындаудан бiржақты бас тартуға жол берiледi.

4. Егер осы Кодексте, басқа да заң актiлерiнде немесе тараптардың келiсiмiнде өзгеше көзделмесе, шартты орындаудан бiржақты бас тартылған жағдайда бiр тарап бұл туралы екiншi тарапқа бiр айдан кешiктiрмей ескертуге тиiс.

Ескерту. 404-бап жаңа редакцияда - ҚР 1998.03.02 N 211 Заңымен; өзгеріс енгізілді - ҚР 07.03.2014 N 177-V (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі) Заңымен.

405-бап. Шарттың қолданылу мерзiмiн ұзарту

Тараптар шарттың қолданылуын жаңа мерзiмге ұзартуға құқылы.

Шарттың қолданылу мерзiмi осы Кодекстiң 397-бабының ережелерi бойынша ұзартылады.

Қазақстан Республикасының Президентi

Гражданский кодекс Республики Казахстан (Общая часть) № 268-XIII от 27.12.1994 г. (с изменениями, внесенными Законом Республики Казахстан № 262-VI от 03.07.2019 г.)

Гражданский кодекс Республики Казахстан

Кодекс Республики Казахстан от 27 декабря 1994 года № 268-XIII. П р и м е ч а н и е И З П И !

В Кодекс предусмотрены изменения Законом РК от 03.07.2019 № 262-VI (вводится в д е й с т в и е с 0 1 . 0 1 . 2 0 2 0 ) .

П р и м е ч а н и е Р Ц П И ! Введен в действие постановлением Верховного Совета Республики Казахстан от

27.12.1994 № 269-XIII ОГЛАВЛЕНИЕ

В тексте после слова "Раздел" цифры "I - III" заменены соответственно цифрами "1 - 3" в соответствии с Законом РК от 20.12.2004 № 13 (вводится в действие с 01.01.2005).

ОБЩАЯ ЧАСТЬ

Раздел 1. Общие положения

Глава 1. Регулирование гражданско-правовых отношений

Статья 1. Отношения, регулируемые гражданским законодательством

1. Гражданским законодательством регулируются товарно-денежные и иные основанные на равенстве участников имущественные отношения, а также связанные с имущественными личные неимущественные отношения. Участниками регулируемых гражданским законодательством отношений являются граждане, юридические лица, государство, а также административно-территориальные единицы.

2. Личные неимущественные отношения, не связанные с имущественными, регулируются гражданским законодательством, поскольку иное не предусмотрено законодательными актами либо не вытекает из существа личного неимущественного отношения.

3. К семейным, трудовым отношениям и отношениям по использованию природных ресурсов и охране окружающей среды, отвечающим признакам, указанным в пункте 1 настоящей статьи, гражданское законодательство применяется в случаях, когда эти отношения не регулируются соответственно семейным, трудовым законодательством, законодательством об использовании природных ресурсов и охране окружающей среды.

4. К имущественным отношениям, основанным на административном или ином властном подчинении одной стороны другой, в том числе к налоговым и другим бюджетным отношениям, гражданское законодательство не применяется, за исключением случаев, предусмотренных законодательными актами.

Статья 2. Основные начала гражданского законодательства

1. Гражданское законодательство основывается на признании равенства участников регулируемых им отношений, неприкосновенности собственности, свободы договора, недопустимости произвольного вмешательства кого-либо в частные дела, необходимости беспрепятственного осуществления гражданских прав, обеспечения восстановления нарушенных прав, их судебной защиты.

2. Граждане и юридические лица приобретают и осуществляют свои гражданские права, а также отказываются, если иное не установлено законодательными актами, от прав своей волей и в своем интересе. Они свободны в установлении своих прав и обязанностей на основе договора и в определении любых его условий, не противоречащих законодательству.

3. Товары, услуги и деньги свободно перемещаются и обращаются на всей территории Республики Казахстан. Ограничения перемещения товаров и услуг вводятся в соответствии с законодательными актами, если это необходимо для обеспечения безопасности, защиты жизни и здоровья людей, охраны природы и культурных ценностей.

Сноска. Статья 2 с изменениями, внесенными законами РК от 11.07.1997 № 154; от 25.03.2011 № 421-IV (вводится в действие по истечении десяти календарных дней после его первого официального опубликования).

Статья 3. Гражданское законодательство Республики Казахстан

1. Гражданское законодательство Республики Казахстан основывается на Конституции Республики Казахстан и состоит из настоящего Кодекса, принятых в соответствии с ним иных законов Республики Казахстан, указов Президента Республики Казахстан, имеющих силу закона, постановлений Парламента, постановлений Сената и Мажилиса Парламента (законодательных актов), а также указов Президента Республики Казахстан, постановлений Правительства Республики Казахстан, регулирующих отношения, указанные в пунктах 1, 2 статьи 1 настоящего Кодекса.

2. В случае противоречия норм гражданского права, содержащихся в актах законодательства Республики Казахстан, кроме тех, что указаны в пункте 3 статьи 1 настоящего Кодекса, положениям настоящего Кодекса применяются положения настоящего Кодекса. Нормы гражданского права, содержащиеся в законодательстве

Республики Казахстан и противоречащие нормам настоящего Кодекса, могут применяться только после внесения в Кодекс соответствующих изменений.

Нормы гражданского законодательства Республики Казахстан не могут противоречить основным началам гражданского законодательства Республики Казахстан.

3. Отношения, связанные с созданием, реорганизацией, банкротством и ликвидацией банков и хлебоприемных предприятий, контролем за банковской деятельностью и ее аудиторской проверкой, контролем за деятельностью хлебоприемных предприятий, лицензированием отдельных видов банковских операций , реструктуризацией банков, наступлением последствий лишения лицензий банков, осуществлением операций со складскими свидетельствами хлебоприемных предприятий, регулируются настоящим Кодексом в части, не противоречащей законодательным актам, регулирующим банковскую деятельность и деятельность хлебоприемных предприятий.

Отношения между банками и их клиентами, а также отношения между клиентами через банки регулируются гражданским законодательством в порядке, установленном пунктом 2 настоящей статьи.

4. Гражданские отношения могут регулироваться обычаями, в том числе обычаями делового оборота, если они не противоречат гражданскому законодательству, действующему на территории Республики Казахстан.

5. Министерства и иные центральные исполнительные органы, местные представительные и исполнительные органы могут издавать акты, регулирующие гражданские отношения, в случаях и пределах, предусмотренных настоящим Кодексом и иными актами гражданского законодательства.

6. Установленные настоящим Кодексом и иными законодательными актами Республики Казахстан права граждан и юридических лиц не могут ограничиваться актами органов государственного управления и местных представительных и исполнительных органов. Такие акты являются недействительными с момента их принятия и не должны применяться.

7. Иностранные физические и юридические лица, а также лица без гражданства вправе приобретать такие же права и обязаны выполнять такие же обязанности, какие предусмотрены гражданским законодательством для граждан и юридических лиц Республики Казахстан, если законодательными актами не предусмотрено иное.

8. Если международным договором, ратифицированным Республикой Казахстан, установлены иные правила, чем те, которые содержатся в гражданском законодательстве Республики Казахстан, применяются правила указанного договора. Международные договоры, ратифицированные Республикой Казахстан, к гражданским отношениям применяются непосредственно кроме случаев, когда из международного договора следует, что для его применения требуется издание закона.

Сноска. Статья 3 с изменениями, внесенными Указом Президента РК, имеющим силу Закона, № 2447 от 31.08.95; законами РК от 02.03.1998 № 211; от 15.01.2001 № 141; от 29.04.2009 № 154-IV (порядок введения в действие см. ст. 2); от 11.07.2009 № 185 (вводится в действие с 30.08.2009); от 25.03.2011 № 421-IV (вводится в действие по истечении десяти календарных дней после его первого официального опубликования); от 02.07.2018 № 168-VІ (вводится в действие по истечении десяти календарных дней со дня его первого официального опубликования).

Статья 4. Действие гражданского законодательства во времени

1. Акты гражданского законодательства не имеют обратной силы и применяются к отношениям, возникшим после введения их в действие. Юридическая сила акта гражданского законодательства на отношения, возникшие до введения его в действие, распространяется в случаях, когда это прямо им предусмотрено.

2. По отношениям, возникшим до введения в действие акта гражданского законодательства, он применяется к правам и обязанностям, возникшим после введения его в действие. Отношения сторон по договору, заключенному до введения в действие акта гражданского законодательства, регулируются в соответствии со статьей 383 настоящего Кодекса.

Статья 5. Применение гражданского законодательства по аналогии

1. В случаях, когда предусмотренные пунктами 1 и 2 статьи 1 настоящего Кодекса отношения прямо не урегулированы законодательством или соглашением сторон и отсутствуют применимые к ним обычаи, к таким отношениям, поскольку это не противоречит их существу, применяются нормы гражданского законодательства, регулирующие сходные отношения (аналогия закона).

2. При невозможности использования в указанных случаях аналогии закона права и обязанности сторон определяются, исходя из общих начал и смысла гражданского законодательства и требований добросовестности, разумности и справедливости ( аналогия права).

Статья 6. Толкование норм гражданского законодательства

1. Нормы гражданского законодательства должны толковаться в соответствии с буквальным значением их словесного выражения. При возможности различного понимания слов, применяемых в тексте законодательных норм, предпочтение отдается пониманию, отвечающему положениям Конституции Республики Казахстан и основным принципам гражданского законодательства, изложенным в настоящей главе, прежде всего - в ее статье 2.

2. При выяснении точного смысла нормы гражданского законодательства необходимо учитывать исторические условия, при которых она вводилась в действие, и ее истолкование в судебной практике, если это не нарушает требований, изложенных в пункте 1 настоящей статьи.

Статья 7. Основания возникновения, изменения и прекращения гражданских прав и обязанностей

Гражданские права и обязанности возникают, изменяются и прекращаются из оснований, предусмотренных законодательством Республики Казахстан, а также из действий граждан и юридических лиц, которые хотя и не предусмотрены им, но в силу общих начал и смысла гражданского законодательства порождают гражданские права и обязанности.

В соответствии с этим гражданские права и обязанности возникают, изменяются и прекращаются:

1) из договоров и иных сделок, предусмотренных законодательством Республики Казахстан, а также из сделок, хотя и не предусмотренных им, но не противоречащих законодательству Республики Казахстан;

2) из административных актов, влекущих в силу законодательства Республики Казахстан гражданско-правовые последствия;

3) из судебного решения, установившего гражданские права и обязанности; 4) в результате создания, уничтожения, приобретения или отчуждения имущества

по основаниям, не запрещенным законодательными актами Республики Казахстан, а также отказа от прав на имущество;

5) вследствие создания изобретений, промышленных образцов, произведений науки , литературы и искусства и иных результатов интеллектуальной деятельности;

6) вследствие причинения вреда другому лицу, а равно вследствие неосновательного приобретения или сбережения имущества за счет другого лица ( неосновательного обогащения);

7) вследствие иных действий граждан и юридических лиц; 8) вследствие событий, с которыми законодательство Республики Казахстан

связывает наступление гражданско-правовых последствий. Сноска. Статья 7 в редакции Закона РК от 27.02.2017 № 49-VI (вводится в действие

по истечении десяти календарных дней после дня его первого официального опубликования).

Статья 8. Осуществление гражданских прав

1. Граждане и юридические лица по своему усмотрению распоряжаются принадлежащими им гражданскими правами, в том числе правом на их защиту.

2. Неосуществление прав, принадлежащих гражданам и юридическим лицам, не влечет прекращения этих прав, за исключением случаев, предусмотренных законодательными актами.

3. Осуществление гражданских прав не должно нарушать прав и охраняемых законодательством интересов других субъектов права, не должно причинять ущерба окружающей среде.

4. Граждане и юридические лица должны действовать при осуществлении принадлежащих им прав добросовестно, разумно и справедливо, соблюдая содержащиеся в законодательстве требования, нравственные принципы общества, а предприниматели также правила деловой этики.

Эта обязанность не может быть исключена или ограничена договором. Добросовестность, разумность и справедливость действий участников гражданских правоотношений предполагаются.

5. Не допускаются действия граждан и юридических лиц, направленные на причинение вреда другому лицу, злоупотребление правом в иных формах, а также на осуществление права в противоречии с его назначением.

6. Никто не вправе извлекать преимущество из своего недобросовестного поведения .

7. В случае несоблюдения требований, предусмотренных пунктами 3 – 6 настоящей статьи, суд может отказать лицу в защите принадлежащего ему права.

Сноска. Статья 8 с изменениями, внесенными законами РК от 25.03.2011 № 421-IV ( вводится в действие по истечении десяти календарных дней после его первого официального опубликования); от 27.02.2017 № 49-VI (вводится в действие по истечении десяти календарных дней после дня его первого официального опубликования).

Статья 9. Защита гражданских прав

1. Защита гражданских прав осуществляется судом, арбитражем путем: признания прав; восстановления положения, существовавшего до нарушения права; пресечения действий, нарушающих право или создающих угрозу его нарушения; присуждения к исполнению обязанности в натуре; взыскания убытков, неустойки; признания оспоримой сделки недействительной и применения последствий ее недействительности , применения последствий недействительности ничтожной сделки; компенсации морального вреда; прекращения или изменения правоотношений; признания недействительным или не подлежащим применению не соответствующего законодательству Республики Казахстан акта органа государственного управления или местного представительного либо исполнительного органа; взыскания штрафа с государственного органа или должностного лица за воспрепятствование гражданину

или юридическому лицу в приобретении или осуществлении права, а также иными способами, предусмотренными законодательными актами Республики Казахстан.

Юридические лица правом на возмещение морального вреда не обладают. 2. Обращение за защитой нарушенного права к органу власти или управления не

препятствует обращению в суд с иском о защите права, если законодательными актами не предусмотрено иное.

3. В случаях, специально предусмотренных законодательными актами, защита гражданских прав может осуществляться непосредственными фактическими или юридическими действиями лица, право которого нарушено (самозащита).

4. Лицо, право которого нарушено, может требовать полного возмещения причиненных ему убытков, если законодательными актами или договором не предусмотрено иное.

Под убытками подразумеваются расходы, которые произведены или должны быть произведены лицом, право которого нарушено, утрата или повреждение его имущества (реальный ущерб), а также неполученные доходы, которые это лицо получило бы при обычных условиях оборота, если бы его право не было нарушено (упущенная выгода).

5. Убытки, причиненные гражданину или юридическому лицу в результате издания не соответствующего законодательству акта органа государственной власти, иного государственного органа, а также действиями (бездействием) должностных лиц этих органов, подлежат возмещению Республикой Казахстан или соответственно

административно-территориальной единицей. 6. Если наступление правовых последствий нарушения зависит от виновности

нарушителя, предполагается его виновность кроме случаев, когда законодательными актами предусмотрено иное.

Сноска. Статья 9 с изменениями, внесенными законами РК от 03.07.2013 № 125-V ( вводится в действие по истечении десяти календарных дней после его первого официального опубликования); от 08.04.2016 № 489-V (вводится в действие по истечении десяти календарных дней после дня его первого официального опубликования); от 27.02.2017 № 49-VI (вводится в действие по истечении десяти календарных дней после дня его первого официального опубликования).

Статья 10. Защита прав предпринимателей и потребителей

1. Предпринимательством является самостоятельная, инициативная деятельность граждан, оралманов и юридических лиц, направленная на получение чистого дохода путем использования имущества, производства, продажи товаров, выполнения работ, оказания услуг, основанная на праве частной собственности (частное предпринимательство) либо на праве хозяйственного ведения или оперативного управления государственного предприятия (государственное предпринимательство).

Предпринимательская деятельность осуществляется от имени, за риск и под имущественную ответственность предпринимателя.

2. Государство гарантирует свободу предпринимательской деятельности и обеспечивает ее защиту и поддержку.

3. Права предпринимателей, осуществляющих деятельность, не запрещенную законодательством, защищаются:

1) возможностью осуществления предпринимательской деятельности без получения каких-либо разрешений либо направления уведомлений, кроме разрешений и уведомлений, предусмотренных Законом Республики Казахстан "О разрешениях и уведомлениях";

2) максимально простым явочным порядком регистрации всех видов предпринимательства во всех сферах экономики в одном регистрирующем органе;

3) ограничением законодательными актами проверок предпринимательской деятельности, осуществляемых государственными органами;

4) принудительным прекращением предпринимательской деятельности только по решению суда, вынесенному по основанию, предусмотренному законодательным актом ;

5) установлением законодательными актами перечня работ, видов товаров и услуг, которые запрещены для частного предпринимательства, запрещены или ограничены для экспорта или импорта;

6) привлечением государственных органов, должностных лиц, а также иных лиц и организаций к установленной законодательством имущественной ответственности перед предпринимателями за неправомерное воспрепятствование их деятельности;

6-1) запрещением исполнительным контрольным и надзирающим органам вступать в договорные отношения с субъектами предпринимательства на предмет выполнения обязанностей, являющихся функциями этих органов;

7) иными средствами, предусмотренными законодательством. 4. Установление разрешительного или уведомительного порядка производится

Законом Республики Казахстан "О разрешениях и уведомлениях" в зависимости от уровня опасности деятельности или действия (операции) в целях защиты жизни и здоровья людей, окружающей среды, собственности, обеспечения национальной безопасности и правопорядка.

Разрешительный порядок устанавливается в случаях, если предусмотренные законами Республики Казахстан требования к продукции, требования по обязательному подтверждению соответствия недостаточны для достижения целей государственного регулирования.

5. Коммерческая (предпринимательская) тайна охраняется законом. Порядок определения сведений, составляющих коммерческую тайну, средства ее защиты, а

также перечень сведений, которые не должны входить в состав коммерческой тайны, устанавливаются законодательством.

6. Защита прав потребителей обеспечивается средствами, предусмотренными настоящим Кодексом или иными законодательными актами.

Каждый потребитель имеет, в частности, право на: - свободное заключение договоров на приобретение товаров, использование работ и

услуг; - надлежащее качество и безопасность товаров (работ, услуг); - полную и достоверную информацию о товарах (работах, услугах); - объединение в общественные организации потребителей. Сноска. Статья 10 с изменениями, внесенными Указом Президента РК, имеющим

силу Закона, от 27.01.1996 № 2835; законами РК от 11.07.1997 № 154; от 10.07.1998 № 283; от 12.01.2007 № 222 (вводится в действие по истечении 6 месяцев со дня его официального опубликования); от 25.03.2011 № 421-IV (вводится в действие по истечении десяти календарных дней после его первого официального опубликования); от 16.05.2014 № 203-V (вводится в действие по истечении шести месяцев после дня его первого официального опубликования); от 29.10.2015 № 376-V (вводится в действие с 01.01.2016).

Статья 11. Недопустимость злоупотребления свободой предпринимательства

1. Монополистическая и всякая иная деятельность, направленная на ограничение или устранение законной конкуренции, получение необоснованных преимуществ, ущемление прав и законных интересов потребителей, не допускается.

2. Не допускается, за исключением случаев, предусмотренных законодательными актами, использование предпринимателями гражданских прав в целях ограничения конкуренции, в том числе:

1) злоупотребление предпринимателями своим доминирующим положением на рынке, в частности, путем ограничения или прекращения производства либо изъятия из обращения товаров для создания их дефицита или повышения цен;

2) заключение и исполнение лицами, осуществляющими аналогичную предпринимательскую деятельность, соглашений о ценах, разделе рынков, устранении других предпринимателей и об иных условиях, существенно ограничивающих конкуренцию;

3) совершение недобросовестных действий, направленных на ущемление законных интересов лица, ведущего аналогичную предпринимательскую деятельность, и потребителей (недобросовестная конкуренция), в частности, путем введения потребителей в заблуждение относительно изготовителя, назначения, способа и места изготовления, качества и иных свойств товара другого предпринимателя, путем

некорректного сравнения товаров в рекламной и иной информации, копирования внешнего оформления чужого товара и иными способами.

Меры по борьбе с недобросовестной конкуренцией устанавливаются законодательными актами.

Глава 2. Субъекты гражданских прав Параграф 1. Граждане Республики Казахстан и другие физические лица

Статья 12. Понятие физического лица

Под физическими лицами понимаются граждане Республики Казахстан, граждане других государств, а также лица без гражданства. Положения настоящей главы применяются ко всем физическим лицам, если иное не установлено настоящим Кодексом.

Статья 13. Правоспособность граждан

1. Способность иметь гражданские права и нести обязанности (гражданская правоспособность) признается в равной мере за всеми гражданами.

2. Правоспособность гражданина возникает в момент его рождения и прекращается смертью.

Статья 14. Основное содержание правоспособности гражданина

Гражданин может иметь на праве собственности имущество, в том числе иностранную валюту, как в пределах Республики Казахстан, так и за ее границами; наследовать и завещать имущество; свободно передвигаться по территории республики и выбирать место жительства; свободно покидать пределы республики и возвращаться на ее территорию; заниматься любой не запрещенной законодательными актами деятельностью; создавать юридические лица самостоятельно или с другими гражданами и юридическими лицами; совершать любые не запрещенные законодательными актами сделки и участвовать в обязательствах; иметь право интеллектуальной собственности на изобретения, произведения науки, литературы и искусства, иные результаты интеллектуальной деятельности; требовать возмещения материального и морального вреда; иметь другие имущественные и личные неимущественные права.

Сноска. Статья 14 с изменением, внесенным Законом РК от 27.02.2017 № 49-VI ( вводится в действие по истечении десяти календарных дней после дня его первого официального опубликования).

Статья 15. Имя гражданина

1. Гражданин приобретает и осуществляет права и обязанности под своим именем, которое включает фамилию и имя, а также по желанию - отчество.

2. Законодательством могут быть предусмотрены случаи анонимного приобретения гражданами прав и осуществления обязанностей или использования псевдонима ( вымышленного имени).

3. Имя, полученное гражданином при рождении, а также изменение имени подлежат регистрации в порядке, установленном законодательством о регистрации актов гражданского состояния.

4. Гражданин вправе переменить свое имя в порядке, установленном законодательными актами. Перемена имени не является основанием для прекращения или изменения его прав и обязанностей, приобретенных под прежним именем, анонимно или под псевдонимом.

5. Гражданин обязан принимать необходимые меры для извещения своих должников и кредиторов о перемене его имени и несет риск последствий, вызванных отсутствием у этих лиц сведений о перемене его имени.

6. Гражданин, переменивший имя, вправе требовать внесения соответствующих изменений в документы, оформленные на его прежнее имя.

7. Приобретение прав и обязанностей под именем другого лица не допускается. 8. Гражданин вправе требовать запрещения использования его имени, когда это

было сделано без его согласия, кроме случаев, предусмотренных законами Республики Казахстан.

9. Вред, причиненный гражданину в результате неправомерного использования его имени, подлежит возмещению в соответствии с положениями настоящего Кодекса.

При искажении либо использовании имени гражданина способами или в форме, затрагивающими его честь, достоинство и деловую репутацию, применяются правила, предусмотренные статьей 143 настоящего Кодекса.

Cноска. Статья 15 с изменениями, внесенными законами РК от 12.01.2007 № 225 ( вводится в действие со дня его официального опубликования); от 21.05.2013 № 95-V ( вводится в действие по истечении шести месяцев после его первого официального опубликования).

Статья 16. Место жительства и юридический адрес гражданина

1. Местом жительства признается тот населенный пункт, где гражданин постоянно или преимущественно проживает.

2. Местом жительства лиц, не достигших четырнадцати лет (малолетних), или граждан, находящихся под опекой, признается место жительства их законных представителей.

3. Гражданин имеет юридический адрес, используемый в отношениях с физическими и юридическими лицами, а также государством.

Юридическим адресом гражданина признается место его регистрации. Порядок регистрации граждан определяется Правительством Республики Казахстан

. 4. Гражданин вправе требовать запрещения использования информации о его месте

жительства или юридическом адресе, когда это было сделано без его согласия, кроме случаев, предусмотренных законами Республики Казахстан.

Cноска. Статья 16 с изменениями, внесенными законами РК от 12.01.2007 № 224 ( порядок введения в действие см. ст. 2); от 25.03.2011 № 421-IV (вводится в действие по истечении десяти календарных дней после его первого официального опубликования); от 21.05.2013 № 95-V (вводится в действие по истечении шести месяцев после его первого официального опубликования).

Статья 17. Дееспособность граждан

1. Способность гражданина своими действиями приобретать и осуществлять гражданские права, создавать для себя гражданские обязанности и исполнять их ( гражданская дееспособность) возникает в полном объеме с наступлением совершеннолетия, то есть по достижении восемнадцатилетнего возраста.

2. В случае, когда законодательными актами допускается вступление в брак до достижения восемнадцати лет, гражданин, не достигший восемнадцатилетнего возраста , приобретает дееспособность в полном объеме со времени вступления в брак.

3. Все граждане имеют равную дееспособность, если иное не установлено законодательными актами.

Статья 18. Недопустимость лишения и ограничения правоспособности и дееспособности

1. Никто не может быть ограничен в правоспособности и дееспособности иначе, как в случаях и порядке, предусмотренных законодательными актами.

2. Несоблюдение установленных законодательными актами условий и порядка ограничения правоспособности и дееспособности граждан или их права заниматься предпринимательской либо иной деятельностью влечет недействительность акта государственного или иного органа, установившего соответствующее ограничение.

3. Полный или частичный отказ гражданина от правоспособности или дееспособности и другие сделки, направленные на ограничение правоспособности или дееспособности, ничтожны, за исключением случаев, когда такие сделки допускаются законодательными актами.

Сноска. Статья 18 с изменением, внесенным Законом РК от 27.02.2017 № 49-VI ( вводится в действие по истечении десяти календарных дней после дня его первого официального опубликования).

Статья 19. Предпринимательская деятельность граждан

1. Граждане вправе заниматься предпринимательской деятельностью без образования юридического лица, за исключением случаев, предусмотренных настоящим Кодексом и иными законодательными актами.

2. Государственная регистрация индивидуальных предпринимателей заключается в постановке на учет в качестве индивидуального предпринимателя.

3. К предпринимательской деятельности граждан, осуществляемой без образования юридического лица, соответственно применяются правила настоящего Кодекса, которые регулируют деятельность юридических лиц, являющихся коммерческими организациями, если иное не вытекает из законодательства или существа правоотношения.

4. Физические лица подлежат государственной регистрации в качестве индивидуального предпринимателя в соответствии с Предпринимательским кодексом Республики Казахстан.

4-1. Исключен Законом РК от 25.12.2017 № 122-VI (вводится в действие с 01.01.2018).

5. Если индивидуальный предприниматель осуществляет деятельность, подлежащую лицензированию, он обязан иметь лицензию на право осуществления такой деятельности.

Лицензия выдается в порядке, установленном законодательством Республики Казахстан о разрешениях и уведомлениях.

Правительство Республики Казахстан вправе устанавливать упрощенный порядок выдачи лицензий индивидуальным предпринимателям.

Сноска. Статья 19 с изменениями, внесенными законами РК от 02.07.1997 года № 144; от 24.12.2001 № 276 (вводится в действие с 1 января 2002 г.); от 10.12.2008 № 101- IV (вводится в действие с 01.01.2009); от 30.06.2010 № 297-IV (вводится в действие с 01.01.2013); от 26.12.2012 № 61-V (вводится в действие с 01.01.2013); от 16.05.2014 № 203-V (вводится в действие по истечении шести месяцев после дня его первого официального опубликования); от 25.12.2017 № 122-VI (вводится в действие с 01.01.2018).

Статья 20. Имущественная ответственность гражданина

1. Гражданин отвечает по своим обязательствам всем принадлежащим ему имуществом, за исключением имущества, на которое в соответствии с законодательными актами не может быть обращено взыскание.

2. Исключен Законом РК от 27.02.2017 № 49-VI (вводится в действие по истечении десяти календарных дней после дня его первого официального опубликования).

Сноска. Статья 20 с изменением, внесенным Законом РК от 27.02.2017 № 49-VI ( вводится в действие по истечении десяти календарных дней после дня его первого официального опубликования).

Статья 21. Банкротство индивидуального предпринимателя

1. Несостоятельность индивидуального предпринимателя (статья 52 настоящего Кодекса) является основанием для признания его банкротом.

2. Банкротство индивидуального предпринимателя признается в добровольном или принудительном порядке по правилам, установленным законодательством Республики Казахстан о реабилитации и банкротстве. С момента признания индивидуального предпринимателя банкротом утрачивает силу регистрация его в качестве индивидуального предпринимателя.

3. При применении к индивидуальному предпринимателю процедур банкротства его кредиторы по обязательствам, не связанным с предпринимательской деятельностью , также вправе предъявить свои требования, если срок исполнения по таким обязательствам наступил. Требования указанных кредиторов, не заявленные ими в таком порядке, а также требования, которые не были удовлетворены в полном объеме из имущественной массы, сохраняют силу и могут быть предъявлены к взысканию после завершения процедур банкротства должнику как к физическому лицу. Размер этих требований уменьшается на сумму полученного удовлетворения в процессе банкротства должника.

Сноска. Статья 21 в редакции Закона РК от 07.03.2014 № 177-V (вводится в действие по истечении десяти календарных дней после дня его первого официального опубликования).

Статья 22. Дееспособность несовершеннолетних в возрасте от четырнадцати до восемнадцати лет

1. Несовершеннолетние в возрасте от четырнадцати до восемнадцати лет совершают сделки с согласия их законных представителей. Форма такого согласия должна соответствовать форме, которая установлена законодательством для сделки, совершаемой несовершеннолетним.

2. Несовершеннолетние в возрасте от четырнадцати до восемнадцати лет вправе самостоятельно распоряжаться своим заработком, стипендией, иными доходами и

созданными ими объектами права интеллектуальной собственности, а также совершать мелкие бытовые сделки.

3. При наличии достаточных оснований суд может ограничить или лишить несовершеннолетнего права самостоятельного распоряжения своим заработком, стипендией, иными доходами и созданными им объектами права интеллектуальной собственности.

4. Несовершеннолетние в возрасте от четырнадцати до восемнадцати лет самостоятельно несут ответственность по сделкам, совершенным ими в соответствии с правилами настоящей статьи, и несут ответственность за вред, причиненный их действиями, по правилам настоящего Кодекса.

Сноска. Статья 22 с изменениями, внесенными законами РК от 25.03.2011 № 421-IV (вводится в действие по истечении десяти календарных дней после его первого официального опубликования); от 31.10.2015 № 378-V (вводится в действие с 01.01.2016).

Статья 22-1. Объявление несовершеннолетнего полностью дееспособным ( эмансипация)

1. Несовершеннолетний, достигший шестнадцати лет, может быть объявлен полностью дееспособным, если он работает по трудовому договору или с согласия его законных представителей занимается предпринимательской деятельностью.

2. Объявление несовершеннолетнего полностью дееспособным (эмансипация) производится по решению органа опеки и попечительства с согласия его законных представителей либо при отсутствии такого согласия по решению суда.

3. Эмансипированный несовершеннолетний обладает гражданскими правами и несет обязанности (в том числе по обязательствам, возникшим вследствие причинения им вреда), за исключением тех прав и обязанностей, для приобретения которых законодательными актами Республики Казахстан установлен возрастной ценз.

Законные представители не несут ответственности по обязательствам эмансипированного несовершеннолетнего.

Сноска. Кодекс дополнен статьей 22-1 в соответствии с Законом РК от 12.01.2007 N 225 (вводится в действие со дня его официального опубликования); с изменениями, внесенными Законом РК от 25.03.2011 № 421-IV (вводится в действие по истечении десяти календарных дней после его первого официального опубликования).

Статья 23. Дееспособность несовершеннолетних в возрасте до четырнадцати лет (малолетних)

Сноска. Заголовок статьи 23 с изменением, внесенным Законом РК от 25.03.2011 № 421-IV (вводится в действие по истечении десяти календарных дней после его первого официального опубликования).

1. За несовершеннолетних, не достигших четырнадцати лет (малолетних), сделки совершают от их имени законные представители, если иное не предусмотрено законодательными актами.

2. Несовершеннолетние в возрасте до четырнадцати лет (малолетние) вправе самостоятельно совершать лишь соответствующие их возрасту мелкие бытовые сделки, исполняемые при самом их совершении.

Сноска. Статья 23 с изменениями, внесенными Законом РК от 25.03.2011 № 421-IV (вводится в действие по истечении десяти календарных дней после его первого официального опубликования).

Статья 24. Согласие органов опеки и попечительства на совершение сделок несовершеннолетним и за несовершеннолетнего

Законодательными актами могут быть установлены случаи, когда на совершение сделки несовершеннолетним и за несовершеннолетнего требуется предварительное согласие органа опеки и попечительства.

Статья 25. Право несовершеннолетних на внесение вкладов в банки и распоряжение вкладами

1. Несовершеннолетние вправе вносить вклады в банки и самостоятельно распоряжаться внесенными ими вкладами.

2. Вкладами, внесенными кем-либо на имя несовершеннолетних, не достигших четырнадцати лет (малолетних), распоряжаются их родители или иные законные представители, а несовершеннолетние, достигшие четырнадцати лет, самостоятельно распоряжаются вкладами, внесенными кем-либо на их имя.

Сноска. Статья 25 с изменением, внесенным Законом РК от 25.03.2011 № 421-IV ( вводится в действие по истечении десяти календарных дней после его первого официального опубликования).

Статья 26. Признание гражданина недееспособным

1. Гражданин, который вследствие психического заболевания или слабоумия не может понимать значения своих действий или руководить ими, может быть признан судом недееспособным, в связи с чем над ним устанавливается опека.

2. От имени гражданина, признанного недееспособным, сделки совершает его опекун.

3. В случае выздоровления или значительного улучшения здоровья недееспособного, суд признает его дееспособным, после чего с него снимается опека.

Статья 27. Ограничение дееспособности гражданина

1. Гражданин, который вследствие злоупотребления спиртными напитками или наркотическими веществами ставит свою семью в тяжелое материальное положение, может быть ограничен судом в дееспособности в порядке, установленном Гражданским процессуальным кодексом Республики Казахстан. Над ним устанавливается попечительство. Он вправе самостоятельно совершать мелкие бытовые сделки. Совершать другие сделки, а также получать заработок, пенсию и иные доходы и распоряжаться ими он может лишь с согласия попечителя.

2. При прекращении гражданином злоупотребления спиртными напитками или наркотическими веществами суд отменяет ограничение его дееспособности. На основании решения суда отменяется установленное над гражданином попечительство.

Статья 28. Признание гражданина безвестно отсутствующим

1. Гражданин может быть по заявлению заинтересованных лиц, признан судом безвестно отсутствующим, если в течение одного года в месте его жительства нет сведений о нем.

2. При невозможности установить день получения последних сведений об отсутствующем началом безвестного отсутствия считается первое число месяца, следующего за тем, в котором были получены последние сведения об отсутствующем, а при невозможности установить этот месяц - первое января следующего года.

Статья 29. Охрана имущества безвестно отсутствующего

1. Над имуществом лица, признанного безвестно отсутствующим, на основании решения суда устанавливается опека. Из этого имущества выдается содержание лицам, которых безвестно отсутствующий был обязан содержать, и погашается задолженность по налогам и другим обязательствам безвестно отсутствующего.

2. По заявлению заинтересованных лиц орган опеки и попечительства может назначить опекуна для охраны и управления имуществом и до истечения одного года со дня получения последних сведений о местопребывании отсутствующего лица.

Статья 30. Отмена решения о признании безвестно отсутствующим

В случае явки или обнаружения местопребывания лица, признанного безвестно отсутствующим, суд отменяет решение о признании его безвестно отсутствующим и об установлении опеки над его имуществом.

Статья 31. Объявление гражданина умершим

1. Гражданин может быть, по заявлению заинтересованных лиц, объявлен судом умершим, если в месте его жительства нет сведений о нем в течение трех лет, а если он пропал без вести при обстоятельствах, угрожавших смертью или дающих основание предполагать его гибель от несчастного случая, в течение шести месяцев.

2. Военнослужащий или иное лицо, пропавшее без вести в связи с военными действиями, может быть объявлено умершим не ранее, чем по истечении двух лет со дня окончания военных действий.

3. Днем смерти лица, объявленного умершим, считается день вступления в законную силу решения суда об объявлении его умершим. В случаях объявления умершим лица, пропавшего без вести при обстоятельствах, угрожавших смертью или дающих основание предполагать его гибель от несчастного случая, суд может признать днем смерти этого лица день его предполагаемой гибели.

4. На основании вступившего в законную силу решения суда об объявлении лица умершим, производится запись о его смерти в книгах записей актов гражданского состояния. Последствия записи таковы же, как и записи о фактической смерти.

Статья 32. Последствия явки лица, объявленного умершим

1. В случае явки или обнаружения места пребывания лица, объявленного умершим, соответствующее решение отменяется судом.

2. Независимо от времени своей явки гражданин может потребовать от любого лица возврата сохранившегося имущества, которое безвозмездно перешло к этому лицу после объявления гражданина умершим.

3. Если имущество лица, объявленного умершим, было отчуждено его правопреемником третьим лицам, которые к моменту явки лица не уплатили полностью покупной цены, то к явившемуся переходит право требования неуплаченной суммы.

4. Лица, к которым имущество гражданина, объявленного умершим, перешло по возмездным сделкам, обязаны возвратить ему это имущество, а при отсутствии у них имущества - возместить его стоимость, если будет доказано, что в момент приобретения имущества они знали, что гражданин, объявленный умершим, находится в живых.

5. Отчуждатель имущества, знавший в момент отчуждения, что лицо, объявленное умершим, находится в живых, несет солидарную с приобретателем обязанность возврата или возмещения стоимости имущества.

6. Если имущество лица, объявленного умершим, перешло по праву наследования к государству и было реализовано, то после отмены решения об объявлении лица

умершим ему возвращается сумма, вырученная от реализации имущества с учетом его рыночной стоимости на день выплаты.

Параграф 2. Юридические лица

Сноска. Части III, IV, V считать частями V, VI, VII - Законом РК от 10 июля 1998 г. N 282.

I. Общие положения

Статья 33. Понятие юридического лица

1. Юридическим лицом признается организация, которая имеет на праве собственности, хозяйственного ведения или оперативного управления обособленное имущество и отвечает этим имуществом по своим обязательствам, может от своего имени приобретать и осуществлять имущественные и личные неимущественные права и обязанности, быть истцом и ответчиком в суде.

Юридическое лицо должно иметь самостоятельный баланс или смету. 2. Юридическое лицо имеет печать со своим наименованием. Данное требование не

распространяется на юридические лица, которые являются субъектами частного предпринимательства, за исключением случаев, предусмотренных настоящим Кодексом и законами Республики Казахстан.

Сноска. Статья 33 с изменением, внесенным Законом РК от 29.12.2014 № 269-V ( вводится в действие с 01.01.2015).

Статья 34. Виды и формы юридических лиц

1. Юридическим лицом может быть организация, преследующая извлечение дохода в качестве основной цели своей деятельности (коммерческая организация) либо не имеющая извлечение дохода в качестве такой цели и не распределяющая полученный чистый доход между участниками (некоммерческая организация).

2. Юридическое лицо, являющееся коммерческой организацией, может быть создано только в форме государственного предприятия, хозяйственного товарищества, акционерного общества, производственного кооператива.

3. Юридическое лицо, являющееся некоммерческой организацией, может быть создано в форме учреждения, общественного объединения, акционерного общества, потребительского кооператива, фонда, религиозного объединения и в иной форме, предусмотренной законодательными актами.

Некоммерческая организация может заниматься предпринимательской деятельностью лишь постольку, поскольку это соответствует ее уставным целям.

3-1. Юридическое лицо, являющееся некоммерческой организацией и содержащееся только за счет государственного бюджета, может быть создано исключительно в форме государственного учреждения.

4. Юридические лица могут создавать объединения (статья 110 настоящего Кодекса ).

5. Юридическое лицо действует на основе настоящего Кодекса, Закона о каждой из форм юридических лиц, иных законодательных актов и учредительных документов.

Сноска. Статья 34 с изменениями, внесенными законами РК от 11.07.1997 № 154; от 02.03.1998 № 211; от 10.07.1998 № 282; от 16.12.1998 № 320; от 12.01.2007 № 225 ( вводится в действие со дня его официального опубликования); от 27.04.2012 № 15-V ( вводится в действие по истечении десяти календарных дней после его первого официального опубликования).

Статья 35. Правоспособность юридического лица

1. Юридическое лицо может иметь гражданские права и нести связанные с его деятельностью обязанности в соответствии с настоящим Кодексом. Коммерческие организации, за исключением государственных предприятий, могут иметь гражданские права и нести гражданские обязанности, необходимые для осуществления любых, не запрещенных законодательными актами или учредительными документами видов деятельности.

В случаях, предусмотренных законодательными актами, для юридических лиц, осуществляющих определенные виды деятельности, может быть исключена или ограничена возможность заниматься другой деятельностью.

Отдельными видами деятельности, перечень которых определяется законодательными актами, юридическое лицо может заниматься только на основании лицензии.

2. Правоспособность юридического лица возникает в момент его создания и прекращается в момент завершения его ликвидации. Правоспособность юридического лица в сфере деятельности, на занятие которой необходимо получение разрешения, возникает с момента получения такого разрешения и прекращается в момент его изъятия, истечения срока действия или признания недействительным в установленном законодательными актами Республики Казахстан порядке.

3. Правоспособность юридического лица, являющегося некоммерческой организацией и содержащегося только за счет государственного бюджета ( государственное учреждение), определяется настоящим Кодексом и иными законодательными актами Республики Казахстан.

Сноска. Статья 35 с изменениями, внесенными законами РК от 02.03.1998 № 211; от 16.12.1998 № 320; от 16.05.2014 № 203-V (вводится в действие по истечении шести месяцев после дня его первого официального опубликования).

Статья 36. Права учредителей (участников) на имущество созданных ими юридических лиц

1. В отношении обособленного имущества юридического лица его учредители ( участники) могут иметь обязательственные или вещные права.

2. К юридическим лицам, на имущество которых их участники (учредители) сохраняют обязательственные права, относятся хозяйственные товарищества, акционерные общества и кооперативы.

3. К юридическим лицам, на имущество которых их учредители сохраняют право собственности или иное вещное право, относятся организации, обладающие имуществом на праве хозяйственного ведения или праве оперативного управления.

4. К юридическим лицам, на имущество которых их учредители (участники) не сохраняют имущественных прав, относятся общественные объединения, фонды и религиозные объединения.

5. Права учредителей (участников) на имущество созданных ими юридических лиц иных организационно-правовых форм определяются законодательными актами Республики Казахстан.

Сноска. Статья 36 с изменениями, внесенными законами РК от 10.07.1998 № 282; от 12.01.2007 № 225 (вводится в действие со дня его официального опубликования); от 27.04.2012 № 15-V (вводится в действие по истечении десяти календарных дней после его первого официального опубликования).

Статья 37. Органы юридического лица

1. Юридическое лицо приобретает гражданские права и принимает на себя обязанности только через свои органы, действующие в соответствии с законодательными актами и учредительными документами.

2. Виды, порядок назначения или избрания органов юридического лица и их полномочия определяются законодательными актами и учредительными документами.

Сноска. Статья 37 с изменениями, внесенными законами РК от 02.03.1998 № 211; от 25.03.2011 № 421-IV (вводится в действие по истечении десяти календарных дней после его первого официального опубликования).

Статья 38. Наименование юридического лица

1. Юридическое лицо имеет свое наименование, позволяющее отличить его от других юридических лиц.

Наименование юридического лица включает в себя его название и указание на организационно-правовую форму. Оно может включать в себя дополнительную информацию, предусмотренную законодательством.

Наименование юридического лица указывается в его учредительных документах. В наименовании юридического лица не допускается использование названий,

противоречащих требованиям законодательства или нормам общественной морали; собственных имен лиц, если они не совпадают с именем участников либо если участники не получили разрешения этих лиц (их наследников) на использование собственного имени.

2. Под определенным наименованием юридическое лицо вносится в Национальный реестр бизнес-идентификационных номеров.

Наименование юридического лица не должно полностью или в существенной части дублировать наименование юридических лиц, зарегистрированных в Республике Казахстан.

Наименование юридического лица, являющегося коммерческой организацией, после регистрации юридического лица является его фирменным наименованием.

Юридическое лицо имеет исключительное право использования фирменного наименования. Лицо, неправомерно использующее чужое фирменное наименование, по требованию обладателя права на фирменное наименование обязано прекратить использование такого наименования и возместить причиненные убытки.

Права и обязанности юридического лица, связанные с использованием фирменного наименования, определяются законодательством.

3. (исключен - № 276 от 24.12.2001 г.) 4. Запрещается использование в фирменных наименованиях, знаках обслуживания,

товарных знаках юридических лиц, не являющихся государственными органами, указаний на официальные названия государственных органов Республики Казахстан, установленные законодательными актами, актами Президента и Правительства Республики Казахстан.

Сноска. Статья 38 с изменениями, внесенными законами РК от 15.07.1996 № 30; от 02.03.1998 № 211; от 16.07.1999 № 440; от 24.12.2001 № 276 (вводится в действие с 01.01.2002); от 25.03.2011 № 421-IV (вводится в действие по истечении десяти календарных дней после его первого официального опубликования); от 24.12.2012 № 60-V (вводится в действие по истечении десяти календарных дней после его первого официального опубликования).

Статья 39. Место нахождения юридического лица

1. Местом нахождения юридического лица признается место нахождения его постоянно действующего органа.

2. Место нахождения юридического лица указывается в его учредительных документах с записью полного почтового адреса.

3. В отношениях с третьими лицами юридическое лицо не вправе ссылаться на несоответствие фактического адреса адресу, внесенному в Национальный реестр бизнес-идентификационных номеров. При этом третьи лица вправе направлять юридическому лицу почтовую и иную корреспонденцию как по адресу, внесенному в Национальный реестр бизнес-идентификационных номеров, так и по фактическому адресу.

Сноска. Статья 39 с изменениями, внесенными законами РК от 02.03.1998 N 211; от 24.12.2012 № 60-V (вводится в действие по истечении десяти календарных дней после его первого официального опубликования).

Статья 40. Учредители юридического лица

1. Юридическое лицо может учреждаться одним или несколькими учредителями. 2. Учредителями юридического лица могут быть собственники имущества либо

уполномоченные ими органы или лица, а в случаях, специально предусмотренных законодательными актами, - иные юридические лица. При этом юридические лица, которые владеют имуществом на праве хозяйственного ведения или оперативного управления, могут быть учредителями других юридических лиц с согласия собственника или уполномоченного им органа, если иное не предусмотрено законами Республики Казахстан.

3. Учредители юридического лица не могут иметь какие-либо преимущества перед другими участниками данного юридического лица, не являющимися его учредителями, за исключением случаев, предусмотренных законодательными актами Республики Казахстан.

Сноска. Статья 40 с изменениями, внесенными законами РК от 16.05.2003 N 416; от 18.02.2011 № 408-IV (вводится в действие по истечении десяти календарных дней после его первого официального опубликования).

Статья 41. Учредительные документы юридического лица

1. Если иное не предусмотрено настоящим Кодексом и законодательными актами Республики Казахстан, юридическое лицо осуществляет свою деятельность на основании:

1) устава и учредительного договора; 2) устава;

3) устава и оформленного в письменном виде решения об учреждении юридического лица (решения единственного учредителя) в случае, если юридическое лицо учреждено одним лицом.

В случаях, предусмотренных законодательными актами Республики Казахстан, юридическое лицо, являющееся некоммерческой организацией, может действовать на основании общего положения об организациях данного вида.

Юридическое лицо, являющееся субъектом малого, среднего и крупного предпринимательства, может осуществлять свою деятельность на основании типового устава, содержание которого определяется Министерством юстиции Республики Казахстан.

2. Учредительный договор юридического лица заключается, а устав утверждается его учредителями. Учредительный договор не заключается, если коммерческая организация учреждается одним лицом.

3. В учредительных документах некоммерческой организации и государственного предприятия должны быть определены предмет и цели деятельности юридического лица.

Учредительными документами хозяйственного товарищества, акционерного общества и производственного кооператива могут быть предусмотрены предмет и цели их деятельности.

4. В учредительном договоре стороны (учредители) обязуются создать юридическое лицо, определяют порядок совместной деятельности по его созданию, условия передачи в его собственность (оперативное управление) своего имущества и участия в его деятельности. Договором определяются также условия и порядок распределения между учредителями чистого дохода, управления деятельностью юридического лица, выхода учредителей из его состава и утверждается его устав, если иное не предусмотрено настоящим Кодексом или законодательными актами об отдельных видах юридических лиц.

В учредительный договор по согласию учредителей могут быть включены и другие условия.

4-1. Решение единственного учредителя должно содержать условия передачи в собственность (хозяйственное ведение, оперативное управление) имущества и иные решения, не противоречащие законодательству Республики Казахстан.

Решение единственного учредителя-юридического лица принимается его органами, обладающими правом на принятие таких решений в соответствии с законодательством Республики Казахстан и уставом данного юридического лица.

5. В уставе юридического лица определяются: его наименование, местонахождение, порядок формирования и компетенция его органов, условия реорганизации и ликвидации.

Если юридическое лицо учреждается одним лицом, то в его уставе определяются также порядок образования имущества и распределения доходов.

В уставе могут содержаться и другие положения, не противоречащие законодательству Республики Казахстан.

6. В случае противоречий между учредительным договором и уставом одного юридического лица должны применяться условия:

1) учредительного договора, если они относятся к взаимоотношениям учредителей; 2) устава, если их применение может иметь значение для отношений юридического

лица с третьими лицами. 7. Все заинтересованные лица вправе ознакомиться с уставом юридического лица. Сноска. Статья 41 с изменениями, внесенными законами РК от 15.07.1996 N 30; от

19.06.1997 N 132; от 11.07.1997 N 154; от 02.03.1998 N 211; от 22.04.1998 N 221; от 10.07.1998 N 282; от 16.05.2003 N 416; от 12.01.2007 N 225 (вводится в действие со дня его официального опубликования); от 04.07.2008 N 54-IV (порядок введения в действие см. ст. 2); от 08.12.2009 № 225-IV (порядок введения в действие см. ст. 2); от 01.03.2011 № 414-IV (вводится в действие со дня его первого официального опубликования); от 27.02.2017 № 49-VI (вводится в действие по истечении десяти календарных дней после дня его первого официального опубликования).

Статья 42. Государственная регистрация и перерегистрация юридических лиц

1. Юридическое лицо, являющееся некоммерческой организацией, подлежит государственной регистрации в органах юстиции.

Юридическое лицо, являющееся коммерческой организацией, подлежит государственной регистрации в Государственной корпорации "Правительство для граждан", за исключением случаев, предусмотренных законодательными актами Республики Казахстан.

Порядок государственной регистрации определяется законодательством Республики Казахстан.

2. Данные государственной регистрации, в том числе наименование юридических лиц, а для коммерческих организаций - фирменное наименование, включаются в Национальный реестр бизнес-идентификационных номеров.

3. Юридическое лицо считается созданным с момента его государственной регистрации.

4. Филиалы и представительства регистрируются в установленном законодательными актами порядке.

Филиалы и представительства подлежат перерегистрации в случае изменения наименования.

5. Нарушение установленного законом порядка образования юридического лица или несоответствие его учредительных документов закону влекут отказ в государственной регистрации юридического лица. Отказ в регистрации по мотивам нецелесообразности образования юридического лица не допускается.

Отказ в государственной регистрации, а также уклонение от такой регистрации могут быть обжалованы в суд.

6. Юридическое лицо подлежит перерегистрации в случаях: 1) уменьшения размера уставного капитала; 2) изменения наименования; 3) изменения состава участников в хозяйственных товариществах (за исключением

хозяйственных товариществ, в которых ведение реестра участников хозяйственного товарищества осуществляется профессиональным участником рынка ценных бумаг, осуществляющим деятельность по ведению системы реестров держателей ценных бумаг).

Изменения, внесенные в учредительные документы по указанным основаниям без перерегистрации юридического лица, являются недействительными.

Сноска. Статья 42 с изменениями, внесенными законами РК от 15.07.1996 N 30; от 11.07.1997 N 154; от 02.03.1998 N 211; от 10.07.1998 N 282; от 16.05.2003 N 416; от 08.07.2005 N 72 (порядок введения в действие см. ст.2); от 05.06.2006 N 146 (порядок введения в действие см. ст.2); от 25.03.2011 № 421-IV (вводится в действие по истечении десяти календарных дней после его первого официального опубликования); от 28.12.2011 № 524-IV (вводится в действие по истечении десяти календарных дней после его первого официального опубликования); от 24.12.2012 № 60-V (вводится в действие по истечении десяти календарных дней после его первого официального опубликования); от 02.04.2019 № 241-VI (вводится в действие с 01.07.2019).

Статья 43. Филиалы, представительства и иные обособленные структурные подразделения юридического лица

1. Филиалом является обособленное подразделение юридического лица, расположенное вне места его нахождения и осуществляющее все или часть его функций, в том числе функции представительства.

2. Представительством является обособленное подразделение юридического лица, расположенное вне места его нахождения и осуществляющее защиту и представительство интересов юридического лица, совершающее от его имени сделки и иные правовые действия, за исключением случаев, предусмотренных законодательными актами Республики Казахстан.

3. Филиалы и представительства не являются юридическими лицами. Они наделяются имуществом создавшим их юридическим лицом и действуют на основании утвержденных им положений.

4. Юридические лица вправе создавать иные обособленные структурные подразделения, за исключением случаев, установленных законами.

Иным обособленным структурным подразделением юридического лица признается территориально обособленное подразделение, по месту нахождения которого оборудованы стационарные рабочие места, выполняющие часть функций юридического лица. Рабочее место считается стационарным, если оно создано на срок более одного месяца.

Иное обособленное структурное подразделение государственного учреждения создается в случаях, прямо предусмотренных законами.

5. Руководители структурных подразделений (филиалов и представительств) общественных объединений избираются в порядке, предусмотренном уставом общественного объединения и положением о его филиале или представительстве.

Руководители структурных подразделений (филиалов и представительств) религиозных объединений избираются либо назначаются в порядке, предусмотренном уставом религиозного объединения и положением о его филиале или представительстве.

Руководители филиалов и представительств иных форм юридических лиц назначаются уполномоченным органом юридического лица и действуют на основании его доверенности.

Сноска. Статья 43 в редакции Закона РК от 27.02.2017 № 49-VI (вводится в действие по истечении десяти календарных дней после дня его первого официального опубликования).

Статья 44. Ответственность юридического лица

1. Юридические лица, кроме специальных финансовых компаний, государственных исламских специальных финансовых компаний, финансируемых учредителем учреждений и казенных предприятий, отвечают по своим обязательствам всем принадлежащим им имуществом.

Учреждение отвечает по своим обязательствам находящимися в его распоряжении деньгами. При их недостаточности ответственность по его обязательствам несет его учредитель.

Казенное предприятие отвечает по своим обязательствам находящимися в его распоряжении деньгами.

При недостаточности у казенного предприятия денег субсидиарную ответственность по его обязательствам несет Республика Казахстан или административно-территориальная единица средствами соответствующего бюджета.

Специальная финансовая компания отвечает по своим обязательствам в порядке, предусмотренном законодательством Республики Казахстан о проектном финансировании и секьюритизации.

Государственная исламская специальная финансовая компания отвечает по своим обязательствам находящимися в ее распоряжении деньгами.

2. Учредитель (участник) юридического лица или собственник его имущества не отвечает по его обязательствам, а юридическое лицо не отвечает по обязательствам учредителя (участника) юридического лица или собственника его имущества, за исключением случаев, предусмотренных настоящим Кодексом, иными законодательными актами либо учредительными документами юридического лица.

3. Если преднамеренное банкротство юридического лица вызвано действиями ( бездействием) его учредителя (участника) и (или) должностного лица, то при недостаточности средств у юридического лица учредитель (участник) и (или) должностное лицо несут перед кредиторами субсидиарную ответственность.

Если ложное банкротство юридического лица вызвано действиями (бездействием) его учредителя (участника) и (или) должностного лица, то при недостаточности средств у юридического лица учредитель (участник) и (или) должностное лицо несут субсидиарную ответственность за убытки, причиненные кредитору в результате ложного банкротства.

4. Юридическое лицо несет ответственность перед третьими лицами по обязательствам, принятым органом юридического лица с превышением его полномочий, установленных учредительными документами, кроме случаев, предусмотренных пунктом 11 статьи 159 настоящего Кодекса.

Сноска. Статья 44 с изменениями, внесенными законами РК от 11.07.1997 № 154; от 02.03.1998 № 211; от 16.12.1998 № 320; от 04.11.1999 № 472; от 20.05.2003 N 417; от 20.02.2006 № 127 (порядок введения в действие см. ст.2); от 12.01.2007 № 225 ( вводится в действие со дня его официального опубликования); от 01.03.2011 № 414-IV (вводится в действие со дня его первого официального опубликования); от 12.01.2012 № 539-IV (вводится в действие по истечении десяти календарных дней после его первого официального опубликования); от 24.11.2015 № 422-V (вводится в действие с 01.01.2016); от 27.02.2017 № 49-VI (вводится в действие по истечении десяти календарных дней после дня его первого официального опубликования).

Статья 45. Реорганизация юридического лица

1. Реорганизация юридического лица (слияние, присоединение, разделение, выделение, преобразование) производится по решению собственника его имущества или уполномоченного собственником органа, учредителей (участников), а также органа , уполномоченного учредительными документами юридического лица, либо по решению судебных органов в случаях, предусмотренных законодательными актами Республики Казахстан. Законодательством Республики Казахстан могут быть предусмотрены и другие формы реорганизации.

Реорганизация юридического лица – добровольного накопительного пенсионного фонда, страховой (перестраховочной) организации, Фонда гарантирования страховых выплат, специальной финансовой компании, платежной организации осуществляется с учетом особенностей, предусмотренных законодательством Республики Казахстан о пенсионном обеспечении, страховании и страховой деятельности, Фонде гарантирования страховых выплат, проектном финансировании и секьюритизации, платежах и платежных системах.

Реорганизация акционерных обществ осуществляется с учетом особенностей, установленных законодательным актом Республики Казахстан об акционерных обществах.

2. Реорганизация может быть проведена добровольно или принудительно. 3. Принудительная реорганизация может быть осуществлена по решению судебных

органов в случаях, предусмотренных законодательными актами. Если собственник имущества юридического лица, уполномоченный им орган,

учредители или орган юридического лица, уполномоченный на реорганизацию его учредительными документами, не осуществит реорганизацию юридического лица в срок, определенный в решении судебного органа, суд назначает управляющего юридическим лицом и поручает ему осуществить реорганизацию этого юридического лица. С момента назначения управляющего к нему переходят полномочия по управлению делами юридического лица. Управляющий выступает от имени юридического лица в суде, составляет разделительный баланс и передает его на утверждение суда вместе с учредительными документами возникающих в результате реорганизации юридических лиц. Утверждение судом указанных документов является основанием для государственной регистрации вновь возникающих юридических лиц.

4. Юридическое лицо считается реорганизованным, за исключением случаев реорганизации в форме присоединения, с момента регистрации вновь возникших юридических лиц.

При реорганизации юридического лица путем присоединения к нему другого юридического лица первое из них считается реорганизованным с момента внесения в Национальный реестр бизнес-идентификационных номеров сведений о прекращении деятельности присоединенного юридического лица.

Сноска. Статья 45 с изменениями, внесенными законами РК от 19.06.1997 N 134; от 18.12.2000 N 128; от 08.07.2005 N 72 (порядок введения в действие см. ст. 2); от 20.02.2006 N 127 (порядок введения в действие см. ст.2); от 30.12.2009 № 234-IV; от 12.01.2012 № 539-IV(вводится в действие по истечении десяти календарных дней после его первого официального опубликования); от 24.12.2012 № 60-V (вводится в действие по истечении десяти календарных дней после его первого официального опубликования); от 21.06.2013 № 106-V (вводится в действие по истечении десяти календарных дней после его первого официального опубликования); от 26.07.2016 № 12-VІ (вводится в действие по истечении тридцати календарных дней после дня его первого официального опубликования).

Статья 46. Правопреемство при реорганизации юридических лиц

1. При слиянии юридических лиц права и обязанности каждого из них переходят к вновь возникшему юридическому лицу в соответствии с передаточным актом.

2. При присоединении юридического лица к другому юридическому лицу к последнему переходят права и обязанности присоединенного юридического лица в соответствии с передаточным актом.

3. При разделении юридического лица его права и обязанности переходят к вновь возникшим юридическим лицам в соответствии с разделительным балансом.

4. При выделении из состава юридического лица одного или нескольких юридических лиц к каждому из них в соответствии с разделительным балансом переходят права и обязанности реорганизованного юридического лица.

5. При преобразовании юридического лица одного вида в юридическое лицо другого вида (изменении организационно-правовой формы) к вновь возникшему юридическому лицу переходят права и обязанности реорганизованного юридического лица в соответствии с передаточным актом.

Статья 47. Передаточный акт и разделительный баланс

1. Имущественные права и обязанности реорганизованного юридического лица переходят к вновь возникшему юридическому лицу: при слиянии и присоединении - в соответствии с передаточным актом, при разделении и выделении - в соответствии с разделительным балансом.

Передаточный акт и разделительный баланс должны содержать положения о правопреемстве по всем обязательствам реорганизованного юридического лица в отношении всех его кредиторов и должников, включая и обязательства, оспариваемые сторонами.

2. Передаточный акт и разделительный баланс утверждаются собственником имущества юридического лица или органом, принявшим решение о реорганизации

юридического лица, и представляются вместе с учредительными документами для регистрации вновь возникших юридических лиц или внесения изменений в учредительные документы существующих юридических лиц.

Непредставление с учредительными документами соответственно передаточного акта или разделительного баланса, а также отсутствие в них положений о правопреемстве по обязательствам реорганизованного юридического лица влечет отказ в государственной регистрации вновь возникших юридических лиц.

3. Имущество (права и обязанности) переходит к правопреемнику в момент его регистрации, если иное не предусмотрено законодательными актами или решением о реорганизации.

Статья 48. Гарантии прав кредиторов юридического лица при его реорганизации

1. Собственник имущества юридического лица или орган, принявший решение о реорганизации юридического лица, обязан письменно уведомить об этом кредиторов реорганизуемого юридического лица. Срок заявления претензий не может быть менее двух месяцев с момента получения уведомлений кредиторами реорганизуемого юридического лица.

2. При разделении и выделении кредитор реорганизуемого юридического лица вправе потребовать досрочного прекращения обязательства, должником по которому является это юридическое лицо, и возмещения убытков.

3. Если разделительный баланс не дает возможности определить правопреемника реорганизованного юридического лица либо если у правопреемника недостаточно имущества для исполнения обязательств, возникших до реорганизации, вновь возникшие юридические лица, а также юридическое лицо, из состава которого выделилось другое юридическое лицо, несут солидарную ответственность по обязательствам реорганизованного юридического лица перед его кредиторами.

Сноска. Статья 48 с изменениями, внесенными законами РК от 02.03.1998 N 211; от 02.04.2010 № 262-IV (вводится в действие с 21.10.2010); от 24.12.2012 № 60-V ( вводится в действие по истечении десяти календарных дней после его первого официального опубликования).

Статья 49. Основания ликвидации юридического лица

1. По решению собственника его имущества или уполномоченного собственником органа, а также органа юридического лица, уполномоченного на то учредительными документами, юридическое лицо может быть ликвидировано по любому основанию.

Ликвидация юридического лица – добровольного накопительного пенсионного фонда, страховой (перестраховочной) организации, Фонда гарантирования страховых

выплат, специальной финансовой компании, хлопкоперерабатывающей организации осуществляется с учетом особенностей, предусмотренных законодательством Республики Казахстан о пенсионном обеспечении, страховании и страховой деятельности, Фонде гарантирования страховых выплат, проектном финансировании и секьюритизации, развитии хлопковой отрасли.

2. По решению суда юридическое лицо может быть ликвидировано в случаях: 1) банкротства;

2) признания недействительной регистрации юридического лица в связи с допущенными при его создании нарушениями законодательства, которые носят неустранимый характер;

3) отсутствия юридического лица по месту нахождения или по фактическому адресу, а также учредителей (участников) и должностных лиц, без которых юридическое лицо не может функционировать в течение одного года;

4) осуществления деятельности с грубым нарушением законодательства: систематического осуществления деятельности, противоречащей уставным целям

юридического лица; осуществления деятельности без надлежащей лицензии либо деятельности,

запрещенной законодательными актами; 5) предусмотренных другими законодательными актами.

3. Требование о ликвидации юридического лица по основаниям, указанным в пункте втором настоящей статьи, может быть предъявлено в суд государственным органом, которому право на предъявление такого требования предоставлено законодательными актами, а в случаях банкротства - также кредитором.

Решением суда о ликвидации юридического лица обязанности по осуществлению ликвидации юридического лица могут быть возложены на собственника его имущества , уполномоченный собственником орган, орган, уполномоченный на ликвидацию юридического лица его учредительными документами, либо иной орган (лицо), назначенный судом.

4. Если стоимость имущества юридического лица, в отношении которого в порядке, установленном пунктом 1 настоящей статьи, принято решение о ликвидации, недостаточна для удовлетворения требований кредиторов, такое юридическое лицо должно быть ликвидировано в порядке, установленном законодательством Республики Казахстан о реабилитации и банкротстве.

5. Ликвидация отдельных видов юридических лиц возможна по решению соответствующего органа, уполномоченного государством, по основаниям, предусмотренным законодательными актами.

Сноска. Статья 49 с изменениями, внесенными законами РК от 21.01.1997 № 68; от 19.06.1997 № 134; от 02.03.1998 № 211; от 18.12.2000 № 128; от 24.12.2001 № 276 ( вводится в действие с 01.01.2002); от 20.02.2006 N 127 (порядок введения в действие см

. ст.2); от 12.01.2007 № 225 (вводится в действие со дня его официального опубликования); от 21.07.2007 № 299; от 30.12.2009 № 234-IV; от 25.03.2011 № 421-IV (вводится в действие по истечении десяти календарных дней после его первого официального опубликования); от 12.01.2012 № 539-IV(вводится в действие по истечении десяти календарных дней после его первого официального опубликования); от 21.06.2013 № 106-V (вводится в действие по истечении десяти календарных дней после его первого официального опубликования); от 07.03.2014 № 177-V (вводится в действие по истечении десяти календарных дней после дня его первого официального опубликования); от 16.05.2014 № 203-V (вводится в действие по истечении шести месяцев после дня его первого официального опубликования).

Статья 50. Порядок ликвидации юридического лица

1. Собственник имущества юридического лица или орган, принявший решение о ликвидации юридического лица, обязан незамедлительно письменно или через интернет-ресурс с применением электронной цифровой подписи сообщить об этом органу юстиции либо Государственной корпорации "Правительство для граждан", осуществляющим регистрацию юридических лиц, органу государственных доходов по месту регистрации.

2. Собственник имущества юридического лица или орган, принявший решение о ликвидации юридического лица, назначают ликвидационную комиссию и устанавливают в соответствии с настоящим Кодексом порядок и сроки ликвидации.

С момента назначения ликвидационной комиссии к ней переходят полномочия по управлению имуществом и делами юридического лица. Ликвидационная комиссия от имени ликвидируемого юридического лица выступает в суде.

3. Ликвидационная комиссия публикует информацию о ликвидации юридического лица, а также порядке и сроке заявления претензий его кредиторами в периодических печатных изданиях, распространяемых на всей территории Республики Казахстан. Срок заявления претензий не может быть менее двух месяцев с момента публикации объявления о ликвидации, за исключением случаев банкротства. При банкротстве требования кредиторов к банкроту должны быть заявлены не позднее чем в месячный срок с момента публикации объявления о порядке заявления требований кредиторами.

Ликвидационная комиссия принимает меры к выявлению кредиторов и получению задолженности, а также письменно уведомляет кредиторов о ликвидации юридического лица.

4. После истечения срока для предъявления претензий кредиторами ликвидационная комиссия составляет промежуточный ликвидационный баланс, который содержит сведения о составе имущества ликвидируемого юридического лица, перечне заявленных кредиторами претензий, а также результатах их рассмотрения.

Промежуточный ликвидационный баланс утверждается собственником имущества юридического лица или органом, принявшим решение о ликвидации юридического лица.

При составлении промежуточного ликвидационного баланса в состав имущества ликвидируемого юридического лица не включаются выделенные активы, являющиеся обеспечением по обязательствам специальной финансовой компании при проектном финансировании, по облигациям специальной финансовой компании при секьюритизации, выпущенным в соответствии с законодательством Республики Казахстан о проектном финансировании и секьюритизации, и залоговое имущество, являющееся следующим обеспечением по ипотечным облигациям: права требования по договорам ипотечного жилищного займа (включая ипотечные свидетельства), а также государственные ценные бумаги Республики Казахстан в случаях, когда право собственности на указанные облигации возникло у их держателей или перешло к ним по сделкам либо по иным основаниям, предусмотренным законодательными актами Республики Казахстан. Указанное имущество и выделенные активы передаются ликвидационной комиссией представителю держателей ипотечных облигаций, представителю кредиторов и (или) держателей облигаций, определенных в соответствии с законодательством Республики Казахстан о проектном финансировании и секьюритизации, для удовлетворения требований кредиторов.

При составлении промежуточного ликвидационного баланса в состав имущества ликвидируемой государственной исламской специальной финансовой компании не включается имущество, проданное государственной исламской специальной финансовой компании на основании решения Правительства Республики Казахстан. Указанное имущество передается ликвидационной комиссией в собственность Республики Казахстан в порядке и сроки, определяемые Правительством Республики Казахстан.

5. Если у ликвидируемого юридического лица (кроме государственных учреждений ) недостаточно денег для удовлетворения требований кредиторов, ликвидационная комиссия осуществляет продажу имущества юридического лица с публичных торгов в порядке, установленном для исполнения судебных решений.

При продаже с публичных торгов заложенного имущества, включенного в состав имущества ликвидируемого юридического лица, требования залоговых кредиторов удовлетворяются преимущественно перед другими кредиторами в пределах суммы, полученной от реализации заложенного имущества.

В случае недостаточности суммы от реализации предмета залога оставшаяся сумма требований залогового кредитора удовлетворяется в порядке очередности, установленной статьей 51 настоящего Кодекса.

6. Выплата денег кредиторам ликвидируемого юридического лица производится ликвидационной комиссией в порядке очередности, установленной статьей 51

настоящего Кодекса, в соответствии с промежуточным ликвидационным балансом, начиная со дня его утверждения. Особенности распределения имущества акционерных обществ устанавливаются законодательством Республики Казахстан об акционерных обществах.

При наличии в составе имущества ликвидируемого юридического лица заложенного имущества залоговый кредитор вправе удовлетворить свои требования путем принятия заложенного имущества в натуре.

Ликвидационная комиссия в течение десяти рабочих дней со дня получения от залогового кредитора уведомления о принятии заложенного имущества в натуре проводит его оценку.

Передача заложенного имущества залоговому кредитору производится после проведения оценки с учетом требований, предусмотренных частями пятой и шестой настоящего пункта.

В случае если оценочная стоимость заложенного имущества за вычетом расходов, понесенных на оценку предмета залога, больше чем требования залогового кредитора, то разница возвращается залоговым кредитором в состав имущества ликвидируемого юридического лица.

В случае, если оценочная стоимость заложенного имущества за вычетом расходов, понесенных на оценку предмета залога, меньше чем требования залогового кредитора, требования залогового кредитора в размере разницы подлежат удовлетворению в порядке очередности, установленной статьей 51 настоящего Кодекса.

7. После завершения расчетов с кредиторами ликвидационная комиссия составляет ликвидационный баланс, который утверждается собственником имущества юридического лица или органом, принявшим решение о ликвидации юридического лица.

8. Оставшееся после удовлетворения требований кредиторов имущество направляется на цели, указанные в учредительных документах.

9. При недостаточности у ликвидируемого казенного предприятия имущества, а у ликвидируемого учреждения - денег для удовлетворения требований кредиторов последние вправе обратиться в суд с иском об удовлетворении оставшейся части требований за счет собственника имущества этого предприятия или учреждения.

9-1 Исключен Законом РК от 01.03.2011 № 414-IV (вводится в действие со дня его. первого официального опубликования).

10. Ликвидация юридического лица считается завершенной, а юридическое лицо прекратившим свою деятельность после внесения об этом сведений в Национальный реестр бизнес-идентификационных номеров.

Сноска. Статья 50 с изменениями, внесенными законами РК от 15.07.1996 N 30; от 11.07.1997 № 154; от 02.03.1998 № 211; от 10.07.1998 № 282; от 16.12.1998 № 320; от 03.06.2003 N 426; от 10.01.2006 № 115 (вводится в действие со дня его официального

опубликования); от 20.02.2006 № 127 (порядок введения в действие см. ст.2); от 12.01.2007 № 225 (вводится в действие со дня его официального опубликования); от 01.03.2011 № 414-IV (вводится в действие со дня его первого официального опубликования); от 12.01.2012 № 539-IV(вводится в действие по истечении десяти календарных дней после его первого официального опубликования); от 24.12.2012 № 60-V (вводится в действие по истечении десяти календарных дней после его первого официального опубликования); от 07.03.2014 № 177-V (вводится в действие по истечении десяти календарных дней после дня его первого официального опубликования); от 07.11.2014 № 248-V (вводится в действие по истечении десяти календарных дней после дня его первого официального опубликования); от 29.10.2015 № 376-V (вводится в действие с 01.01.2016); от 24.11.2015 № 422-V (вводится в действие с 01.01.2016); от 27.02.2017 № 49-VI (вводится в действие по истечении десяти календарных дней после дня его первого официального опубликования); от 02.04.2019 № 241-VI (порядок введения в действие см. ст.2).

Статья 51. Удовлетворение требований кредиторов

1. При ликвидации юридического лица, за исключением случаев банкротства, требования его кредиторов удовлетворяются в следующей очередности:

1) в первую очередь - удовлетворяются требования по уплате удержанных из заработной платы и (или) иного дохода алиментов, а также требования граждан, перед которыми ликвидируемое юридическое лицо несет ответственность за причинение вреда жизни или здоровью, путем капитализации соответствующих повременных платежей;

Примечание РЦПИ! В подпункт 2) предусмотрено изменение Законом РК от 02.08.2015 № 342-V (

вводится в действие с 01.01.2020). 2) во вторую очередь – производятся расчеты по оплате труда и выплате

компенсаций лицам, работавшим по трудовому договору, уплате задолженностей по социальным отчислениям в Государственный фонд социального страхования, удержанным из заработной платы обязательным пенсионным взносам, обязательным профессиональным пенсионным взносам, по отчислениям и (или) взносам на обязательное социальное медицинское страхование в фонд социального медицинского страхования, а также оплате вознаграждений по авторским договорам, за исключением случаев, когда часть сумм требований в соответствии с законодательным актом Республики Казахстан, регулирующим вопросы банкротства, удовлетворяется в пятую очередь;

3) в третью очередь – удовлетворяются требования кредиторов по обязательствам, обеспеченным залогом имущества ликвидируемого банкрота, в пределах суммы

обеспечения, за исключением требований кредиторов – держателей ипотечных облигаций, обеспеченных залогом прав требования по договорам ипотечного жилищного займа (включая залог ипотечных свидетельств), государственных ценных бумаг Республики Казахстан в случаях, когда право собственности на указанные облигации возникло у их держателей или перешло к ним по сделкам либо по иным основаниям, предусмотренным законодательными актами Республики Казахстан, а также требований кредиторов, которые удовлетворены в соответствии с частью второй пункта 5 или частью второй пункта 6 статьи 50 настоящего Кодекса;

4) в четвертую очередь - погашается задолженность по налогам и другим обязательным платежам в бюджет;

5) в пятую очередь – производятся расчеты с другими кредиторами в соответствии с законодательными актами Республики Казахстан, а также с залоговыми кредиторами в случаях, предусмотренных частью третьей пункта 5 и частью шестой пункта 6 статьи 50 настоящего Кодекса;

2. Требования каждой очереди удовлетворяются после полного удовлетворения требований предыдущей очереди.

3. При недостаточности имущества ликвидируемого юридического лица оно распределяется между кредиторами соответствующей очереди пропорционально суммам требований, подлежащих удовлетворению, если иное не установлено законом.

4. В случае отказа ликвидационной комиссии в удовлетворении требований кредитора либо уклонения от их рассмотрения кредитор вправе до утверждения ликвидационного баланса юридического лица обратиться в суд с иском к ликвидационной комиссии. По решению суда требования кредитора могут быть удовлетворены за счет оставшегося имущества ликвидированного юридического лица.

5. Оставшееся после удовлетворения требований кредиторов имущество юридического лица передается его собственнику или учредителям (участникам), имеющим вещные права на это имущество или обязательственные права в отношении юридического лица, если иное не предусмотрено законодательством или учредительными документами юридического лица.

6. Претензии кредиторов, не удовлетворенные из-за недостаточности имущества ликвидируемого юридического лица, а также не заявленные до утверждения ликвидационного баланса, считаются погашенными.

Погашенными считаются также требования кредиторов, не признанные ликвидационной комиссией, если кредитор не обращался с иском в суд, и требования, в удовлетворении которых решением суда кредитору отказано.

Сноска. Статья 51 с изменениями, внесенными законами РК от 21.01.1997 N 68; от 02.03.1998 N 211; от 11.07.2001 N 239; от 03.06.2003 N 426; от 08.04.2004 N 542 ( вводится в действие с 01.01.2005); от 12.01.2007 N 225 (вводится в действие со дня его официального опубликования); от 21.06.2013 № 106-V (вводится в действие по

истечении десяти календарных дней после его первого официального опубликования); от 07.03.2014 № 177-V (вводится в действие по истечении десяти календарных дней после дня его первого официального опубликования); от 16.11.2015 № 406-V (вводится в действие с 01.07.2017); от 02.04.2019 № 241-VI (вводится в действие по истечении десяти календарных дней после дня его первого официального опубликования).

Статья 52. Банкротство

Банкротство - признанная решением суда несостоятельность должника, являющаяся основанием для его ликвидации.

Примечание РЦПИ! В часть вторую предусмотрено изменение Законом РК от 02.08.2015 № 342-V (

вводится в действие с 01.01.2020). Под несостоятельностью понимается установленная судом неспособность должника

(индивидуального предпринимателя или юридического лица) в полном объеме удовлетворить требования кредиторов по денежным обязательствам, произвести расчеты по оплате труда с лицами, работающими по трудовому договору, обеспечить уплату налогов и других обязательных платежей в бюджет, социальных отчислений в Государственный фонд социального страхования, отчислений и (или) взносов на обязательное социальное медицинское страхование в фонд социального медицинского страхования, а также обязательных пенсионных взносов и обязательных профессиональных пенсионных взносов.

Сноска. Статья 52 в редакции Закона РК от 21.01.1997 N 68; от 29.06.1998 № 238; с изменениями, внесенными законами РК от 05.07.2008 N 60-IV (порядок введения в действие см. ст.2); от 07.03.2014 № 177-V (вводится в действие по истечении десяти календарных дней после дня его первого официального опубликования); от 16.11.2015 № 406-V (вводится в действие с 01.07.2017).

Статья 53. Признание банкротства

1. Признание банкротства возможно в добровольном или принудительном порядке. 2. Признание банкротства в добровольном порядке осуществляется на основании

заявления должника в суд. 3. Признание банкротства в принудительном порядке осуществляется на основании

заявления в суд кредитора, а в случаях, предусмотренных законодательными актами, и иных лиц.

Сноска. Статья 53 в редакции Законов Республики Казахстан от 21 января 1997 г. N 68; от 29 июня 1998 г. № 238.

Статья 54. Реабилитационные процедуры

К неплатежеспособному должнику могут быть применены любые не противоречащие законодательству меры, направленные на восстановление его платежеспособности с целью предотвращения ликвидации.

Указанные меры реализуются в рамках ускоренной реабилитационной процедуры, реабилитационной процедуры, порядок и сроки осуществления которых определяются законодательством Республики Казахстан о реабилитации и банкротстве.

Сноска. Статья 54 в редакции Закона РК от 17.02.2012 № 564-IV (вводится в действие по истечении десяти календарных дней после его первого официального опубликования); с изменением, внесенным Законом РК от 07.03.2014 № 177-V ( вводится в действие по истечении десяти календарных дней после дня его первого официального опубликования).

Статья 54-1. Внешнее наблюдение

Сноска. Статья 54-1 исключена Законом РК от 07.03.2014 № 177-V (вводится в действие по истечении десяти календарных дней после дня его первого официального опубликования).

Статья 55. Последствия возбуждения процедуры банкротства

1. Со дня вынесения судом решения о признании должника банкротом и возбуждении процедуры банкротства:

1) собственнику имущества банкрота (уполномоченному им органу), учредителям ( участникам), всем органам юридического лица-банкрота запрещаются отчуждение имущества и погашение обязательств;

2) сроки всех долговых обязательств банкрота считаются истекшими; 3) прекращается начисление неустойки и вознаграждения (интереса) по всем видам

задолженности банкрота; 4) прекращаются споры имущественного характера с участием банкрота,

рассматриваемые в суде, если принятые по ним решения не вступили в законную силу; 5) требования могут быть предъявлены банкроту только в рамках процедуры

банкротства, за исключением требований по исполнению гарантий и поручительств третьих лиц, а также обращения взыскания на предмет залога в случаях, когда залогодателем выступают третьи лица;

6) на основании заявления временного или банкротного управляющего и представленной копии решения суда о признании должника банкротом снимаются все ограничения и обременения на имущество банкрота (инкассовые распоряжения

финансовых и государственных органов на счета должника, аресты на имущество, наложенные судебными исполнителями, и другие) без принятия соответствующих решений органов, их наложивших;

7) наложение новых арестов на имущество банкрота и иных ограничений в распоряжении имуществом банкрота допускается только по искам о признании сделки недействительной и истребовании имущества из чужого незаконного владения, предъявляемым к банкроту;

8) имущество банкрота, не переданное приобретателю на момент возбуждения процедуры банкротства, включается в состав имущественной массы банкрота, а кредитор или несостоявшийся приобретатель по неисполненному обязательству вправе предъявить свои требования к должнику в рамках процедуры банкротства.

Сноска. Статья 55 в редакции Закона РК от 07.03.2014 № 177-V (вводится в действие по истечении десяти календарных дней после дня его первого официального опубликования).

Статья 56. Освобождение несостоятельного должника от долгов

1. После продажи имущества и распределения вырученных от продажи денег между кредиторами несостоятельный должник освобождается от исполнения оставшихся обязательств и иных требований, предъявленных к исполнению и учтенных при признании юридического лица банкротом.

2. Несостоятельный должник не получает освобождение от обязательств в случае, если он скрыл или передал в целях сокрытия другому лицу в течение трех лет до начала ликвидационного производства часть своего имущества, утаил или сфальсифицировал необходимую отчетную информацию, включая бухгалтерские книги, счета, документы.

Сноска. Статья 56 в редакции Закона РК от 02.03.1998 N 211; с изменениями, внесенными законами РК от 11.07.2001 N 239; от 10.01.2006 N 115 (вводится в действие со дня его официального опубликования).

Статья 57. Прекращение деятельности юридического лица-банкрота

1. Признание судом юридического лица банкротом влечет его ликвидацию. 2. Деятельность юридического лица-банкрота считается прекращенной с момента

исключения его из Национального реестра бизнес-идентификационных номеров. Сноска. Статья 57 с изменением, внесенным Законом РК от 24.12.2012 № 60-V (

вводится в действие по истечении десяти календарных дней после его первого официального опубликования).

II. Хозяйственное товарищество 1. Общие положения

Статья 58. Основные положения о хозяйственном товариществе

1. Хозяйственным товариществом признается коммерческая организация с разделенным на доли (вклады) учредителей (участников) уставным капиталом. Имущество, созданное за счет вкладов учредителей (участников), а также произведенное и приобретенное хозяйственным товариществом в процессе его деятельности, принадлежит товариществу на праве собственности.

2. Хозяйственные товарищества могут создаваться в форме полного товарищества, коммандитного товарищества, товарищества с ограниченной ответственностью, товарищества с дополнительной ответственностью.

3. Хозяйственное товарищество, кроме полного и коммандитного товарищества, может быть создано одним лицом, которое становится его единственным участником.

Участниками полного товарищества и полными товарищами в коммандитном товариществе могут быть только граждане.

4. Учредительными документами хозяйственного товарищества являются учредительный договор и устав.

Учредительным документом хозяйственного товарищества, которое учреждено одним лицом (одним участником), является устав.

5. Исключен Законом РК от 24.12.2012 № 60-V (вводится в действие по истечении десяти календарных дней после его первого официального опубликования).

6. Учредительные документы хозяйственного товарищества должны содержать помимо сведений, указанных в пунктах 4 и 5 статьи 41 настоящего Кодекса, условия о размере долей каждого из участников; о размере, составе, сроках и порядке внесения ими вкладов в уставный капитал товарищества; об ответственности участников за нарушение обязанностей по внесению вкладов в уставный капитал товарищества, а также иные сведения, предусмотренные законодательными актами.

7. Исключен Законом РК от 02.03.1998 № 211. 8. Хозяйственное товарищество может быть учредителем других хозяйственных

товариществ за исключением случаев, предусмотренных законодательными актами. 9. Исключен Законом РК от 02.07.2018 № 166-VI (вводится в действие по истечении

десяти календарных дней после дня его первого официального опубликования). Сноска. Статья 58 с изменениями, внесенными законами РК от 11.07.1997 N 154; от

02.03.1998 N 211; от 10.07.1998 N 282; от 16.05.2003 N 416; от 08.07.2005 N 72 (порядок введения в действие см. ст. 2); от 12.01.2007 N 225 (вводится в действие со дня его официального опубликования); от 20.01.2010 № 239-IV; от 28.12.2011 № 524-IV ( вводится в действие по истечении десяти календарных дней после его первого

официального опубликования); от 24.12.2012 № 60-V (вводится в действие по истечении десяти календарных дней после его первого официального опубликования); от 02.07.2018 № 166-VI (вводится в действие по истечении десяти календарных дней после дня его первого официального опубликования).

Статья 59. Вклад в уставный капитал хозяйственного товарищества. Доля участника в уставном капитале и имуществе хозяйственного товарищества

1. Вкладом в уставный капитал хозяйственного товарищества могут быть деньги, ценные бумаги, вещи, имущественные права, включая права на результаты интеллектуальной деятельности, и иное имущество (за исключением специальных финансовых компаний, создаваемых в соответствии с законодательством Республики Казахстан о проектном финансировании и секьюритизации, микрофинансовых организаций, создаваемых в соответствии с законодательством Республики Казахстан о микрофинансовых организациях, и исламских специальных финансовых компаний, создаваемых в соответствии с законодательством Республики Казахстан о рынке ценных бумаг, уставный капитал которых формируется исключительно деньгами).

Вклады учредителей (участников) в уставный капитал в натуральной форме или в виде имущественных прав оцениваются в денежной форме по соглашению всех учредителей или по решению общего собрания всех участников товарищества. Если стоимость такого вклада превышает сумму, эквивалентную двадцати тысячам размеров месячных расчетных показателей, ее оценка должна быть подтверждена оценщиком.

При перерегистрации хозяйственного товарищества денежная оценка вклада его участника может подтверждаться бухгалтерскими документами товарищества либо аудиторским отчетом.

Учредители (участники) товарищества в течение пяти лет с момента такой оценки несут солидарную ответственность перед кредиторами товарищества в пределах суммы , на которую завышена оценка вклада.

В случаях, когда в качестве вклада товариществу передается право пользования имуществом, размер этого вклада определяется платой за пользование таким имуществом, исчисленной за весь срок, указанный в учредительных документах.

Не допускается внесение вкладов в виде личных неимущественных прав и иных нематериальных благ. Также не допускается внесение вкладов путем зачета требования участников к товариществу, за исключением случаев, предусмотренных законодательными актами Республики Казахстан.

2. Доли всех участников в уставном капитале и соответственно их доли в стоимости имущества хозяйственного товарищества (доля в имуществе) пропорциональны их вкладам в уставный капитал, если иное не предусмотрено учредительными документами.

Участник хозяйственного товарищества имеет право закладывать и (или) продавать свою долю или ее часть в имуществе (уставном капитале) товарищества, если иное не предусмотрено законодательными актами Республики Казахстан или учредительными документами.

Договор отчуждения (уступки) права выбывающего участника хозяйственного товарищества на долю в имуществе (уставном капитале) товарищества или ее части, стороной которого является физическое лицо, подлежит нотариальному удостоверению .

3. Порядок и сроки внесения вкладов в уставный капитал, а также ответственность за неисполнение обязательств по формированию уставного капитала устанавливаются законодательными актами и (или) учредительными документами.

4. Уменьшение уставного капитала хозяйственного товарищества допускается после уведомления всех его кредиторов. Последние вправе в этом случае потребовать досрочного прекращения или исполнения соответствующих обязательств товарищества и возмещения им убытков.

Уменьшение уставного капитала в нарушение установленного настоящим пунктом порядка является основанием для ликвидации товарищества по решению суда на основании заявления заинтересованных лиц.

Сноска. Статья 59 с изменениями, внесенными законами РК от 15.07.1996 N 30; от 11.07.1997 N 154; от 02.03.1998 N 211; от 20.02.2006 N 127 (порядок введения в действие см. ст.2); от 05.05.2006 N 139 (порядок введения в действие см. ст.2); от 12.02.2009 № 133-IV (порядок введения в действие см. ст.2); от 25.03.2011 № 421-IV ( вводится в действие по истечении десяти календарных дней после его первого официального опубликования); от 12.01.2012 № 539-IV(вводится в действие по истечении десяти календарных дней после его первого официального опубликования); от 26.11.2012 № 57-V (вводится в действие по истечении десяти календарных дней после его первого официального опубликования); от 24.12.2012 № 60-V (вводится в действие по истечении десяти календарных дней после его первого официального опубликования); от 24.11.2015 № 422-V (вводится в действие с 01.01.2016); от 27.02.2017 № 49-VI (вводится в действие по истечении десяти календарных дней после дня его первого официального опубликования); от 21.01.2019 № 217-VI (вводится в действие по истечении десяти календарных дней после дня его первого официального опубликования).

Статья 60. Управление хозяйственным товариществом

1. Высшим органом хозяйственного товарищества является общее собрание его участников.

В хозяйственных товариществах, кроме полного и коммандитного товарищества, учрежденных одним лицом, полномочия общего собрания принадлежат его единственному участнику.

2. В хозяйственном товариществе создается исполнительный орган (коллегиальный и (или) единоличный), осуществляющий текущее руководство его деятельностью и подотчетный общему собранию его участников. Единоличный орган управления может быть избран не из числа его участников.

В качестве коллегиальных органов товарищества могут быть созданы: 1) правление (дирекция); 2) наблюдательный совет;

3) другие органы в случаях, предусмотренных законодательными актами или решением общего собрания участников хозяйственного товарищества.

2-1. В случаях признания хозяйственного товарищества банкротом или применения реабилитационной процедуры и назначения временного либо банкротного или реабилитационного управляющего в установленном законом порядке все полномочия по управлению им переходят соответственно к временному либо банкротному или реабилитационному управляющему.

3. Компетенция органов хозяйственного товарищества, порядок их избрания ( назначения), а также порядок принятия ими решений определяются в соответствии с настоящим Кодексом, законодательными актами и учредительными документами.

4. Хозяйственное товарищество может для проверки и подтверждения правильности финансовой отчетности привлекать аудиторскую организацию, не связанную имущественными интересами с товариществом или его участниками ( внешний аудит).

Аудиторская проверка хозяйственного товарищества должна быть проведена в любое время по требованию одного или нескольких участников товарищества за счет его (их) средств.

Порядок проведения аудиторской проверки деятельности хозяйственного товарищества определяется законодательством и учредительными документами товарищества.

Сноска. Статья 60 с изменениями, внесенными законами РК от 02.03.1998 № 211; от 22.04.1998 № 221; от 05.05.2006 № 139 (порядок введения в действие см. ст.2 Закона РК № 139); от 12.01.2007 № 225 (вводится в действие со дня его официального опубликования); от 07.03.2014 № 177-V (вводится в действие по истечении десяти календарных дней после дня его первого официального опубликования).

Статья 61. Права и обязанности участников хозяйственного товарищества

1. Участники хозяйственного товарищества имеют право:

1) участвовать в управлении делами хозяйственного товарищества в порядке, определенном учредительными документами;

2) получать информацию о деятельности хозяйственного товарищества и знакомиться с его документацией в установленном учредительными документами порядке;

3) принимать участие в распределении чистого дохода. Условия учредительных документов, предусматривающие устранение одного или нескольких участников от участия в распределении чистого дохода, ничтожны;

4) получать в случае ликвидации хозяйственного товарищества часть его имущества , соответствующую их доле в имуществе товарищества, оставшегося после расчетов с кредиторами, или его стоимость.

Участники хозяйственного товарищества могут иметь и другие права, предусмотренные законодательными актами и учредительными документами.

2. Участники хозяйственного товарищества обязаны: 1) соблюдать требования учредительных документов;

2) вносить вклады в порядке, размерах, способами и в сроки, предусмотренные учредительными документами;

3) не разглашать сведения, которые хозяйственным товариществом объявлены коммерческой тайной.

Участники хозяйственного товарищества могут нести и другие обязанности, предусмотренные законодательными актами Республики Казахстан и учредительными документами.

Сноска. Статья 61 с изменениями, внесенными законами РК от 11.07.1997 № 154; от 02.03.1998 № 211; от 19.02.2007 № 230 (порядок введения в действие см. ст.2); от 27.02.2017 № 49-VI (вводится в действие по истечении десяти календарных дней после дня его первого официального опубликования).

Статья 62. Преобразование хозяйственных товариществ

1. Хозяйственные товарищества одного вида могут преобразовываться в хозяйственные товарищества другого вида либо в акционерные общества или производственные кооперативы по решению общего собрания участников в случаях и в порядке, установленных законодательными актами.

2. При преобразовании полного или коммандитного товарищества в акционерное общество, товарищество с ограниченной или дополнительной ответственностью каждый полный товарищ, ставший участником акционерного общества, товарищества с ограниченной или дополнительной ответственностью, в течение двух лет несет субсидиарную ответственность всем своим имуществом по обязательствам, перешедшим к акционерному обществу, товариществу с ограниченной или

дополнительной ответственностью от полного или коммандитного товарищества. Отчуждение бывшим полным товарищем принадлежащих ему акций (долей) не освобождает его от такой ответственности.

Сноска. Пункт 1 статьи 62 дополнен на основании Закона РК от 15.07.1996 № 30 "О внесении изменений и дополнений в некоторые законодательные акты Республики Казахстан". Внесены изменения - Законом РК от 16.07.1999 № 436.

2. Полное товарищество

Статья 63. Основные положения о полном товариществе

1. Полным признается товарищество, участники которого при недостаточности имущества полного товарищества несут солидарную ответственность по его обязательствам всем принадлежащим им имуществом.

2. Гражданин может быть участником только одного полного товарищества.

Статья 64. Уставный капитал полного товарищества

Размер уставного капитала полного товарищества определяется его учредителями, но не может быть менее минимального размера, установленного законодательными актами Республики Казахстан.

Минимальный размер уставного капитала микрофинансовых организаций, созданных в форме полного товарищества, определяется законодательством Республики Казахстан о микрофинансовых организациях.

Сноска. Статья 64 в редакции Закона РК от 26.11.2012 № 57-V (вводится в действие по истечении десяти календарных дней после его первого официального опубликования).

Статья 65. Ведение дел полного товарищества

1. Высшим органом полного товарищества является общее собрание участников. Решение по внутренним вопросам полного товарищества принимается по общему соглашению всех участников. Учредительным договором товарищества могут быть предусмотрены случаи, когда решение принимается большинством голосов участников . Каждый участник полного товарищества имеет один голос, если учредительным договором не предусмотрен иной порядок определения количества голосов его участников. Учредительным договором может быть предусмотрено, что количество голосов, которым располагают участники, определяется соразмерно их доли в уставном капитале.

2. Управление полным товариществом с учетом положений пункта 1 настоящей статьи осуществляют исполнительные органы полного товарищества. Виды, порядок образования органов управления и их компетенция определяются учредительными документами.

3. Участник полного товарищества не вправе без согласия остальных участников совершать от своего имени и в своих интересах или в интересах третьих лиц сделки, однородные с теми, которые составляют предмет деятельности товарищества. При нарушении этого правила товарищество вправе по своему выбору потребовать от такого участника либо возмещения причиненных товариществу убытков, либо передачи товариществу всей приобретенной по таким сделкам выгоды.

4. Органы полного товарищества, которым поручено ведение дел товарищества, обязаны представлять всем участникам по их требованию полную информацию о своей деятельности.

5. Участник, действовавший в общих интересах, не имея полномочий, в случаях, когда его действия не будут одобрены всеми остальными участниками, вправе требовать от товарищества возмещения произведенных им расходов при условии, если докажет, что благодаря его действиям товарищество сберегло или соответственно приобрело имущество, превышающее по стоимости понесенные товариществом расходы.

Сноска. Статья 65 с изменениями, внесенными Законом РК от 11.07.1997 N 154.

Статья 66. Переход доли (части доли) участника полного товарищества

1. Передача участником своей доли (части доли) другим участникам полного товарищества либо третьим лицам возможна лишь с согласия всех остальных участников.

2. При передаче доли (части доли) третьему лицу происходит одновременно переход всей совокупности прав и обязанностей, принадлежавших участнику, выбывшему из полного товарищества.

3. В случае смерти участника полного товарищества правопреемник (наследник) может с согласия всех остальных участников вступить в товарищество.

4. Правопреемник (наследник) несет ответственность по долгам участника перед полным товариществом, а также по долгам товарищества перед третьими лицами, возникшими за все время деятельности товарищества.

5. При отказе правопреемника (наследника) от вступления в полное товарищество либо отказе товарищества от приема правопреемника (наследника) ему выплачивается стоимость принадлежащей ему на основе правопреемства доли в имуществе товарищества, определяемой на день смерти участника.

В этих случаях соответственно уменьшается размер имущества товарищества, указанный в учредительном договоре (уставе), в срок, предусмотренный в учредительном договоре (уставе), но не позднее трех месяцев.

Статья 67. Выход участника из полного товарищества

1. Участник полного товарищества может в любое время выйти из товарищества, предупредив об этом остальных участников не менее чем за срок, предусмотренный законодательными актами или учредительным договором.

2. Если при выходе участника полное товарищество сохраняется, выбывающему участнику выплачивается стоимость его доли в имуществе товарищества, пропорциональной внесенному вкладу, в соответствии с балансом, составленным на день выхода. По требованию участника и с согласия товарищества вклад может быть возвращен полностью или частично в натуральной форме. Выбывшему участнику выплачивается также причитающаяся ему часть чистого дохода, полученная товариществом в данном году за период его нахождения в товариществе в этом году.

Имущество, переданное участником товарищества только в пользование, возвращается в натуральной форме без вознаграждения.

Сноска. Статья 67 с изменениями, внесенными Законом РК от 11.07.1997 N 154.

Статья 68. Исключение участника из полного товарищества

1. Участники полного товарищества вправе требовать в судебном порядке исключения одного или нескольких участников из товарищества по единогласному решению остающихся участников и при наличии к тому уважительных причин, в частности, грубого нарушения им (ими) своих обязанностей или обнаружившейся неспособности к ведению дел.

2. Участнику, исключенному из полного товарищества, выплачивается стоимость части имущества в порядке, определенном пунктом 2 статьи 67 настоящего Кодекса.

Статья 69. Обращение взыскания на долю участника в полном товариществе

1. Обращение взыскания на долю участника в имуществе полного товарищества по его личным долгам допускается лишь при недостатке иного его имущества для покрытия долгов. Кредиторы такого участника вправе потребовать от полного товарищества выдела части имущества товарищества, пропорционально доле должника в уставном капитале, с целью обращения взыскания на это имущество. Подлежащая выделу часть имущества товарищества или его стоимость определяется по балансу, составленному на момент предъявления кредиторами требования о выделе.

2. Обращение взыскания на долю участника в имуществе полного товарищества прекращает его участие в товариществе и влечет последствия, предусмотренные статьями 70 и 71 настоящего Кодекса.

Сноска. Статья 69 с изменениями, внесенными Законом РК от 11.07.1997 N 154.

Статья 70. Ответственность участников по долгам полного товарищества

1. Если при ликвидации полного товарищества окажется, что наличного имущества не хватает для покрытия всех его долгов, за товарищество в недостающей части несут солидарную ответственность его участники всем своим имуществом, на которое в соответствии с законодательными актами может быть обращено взыскание.

Участник полного товарищества отвечает по долгам товарищества независимо от того, возникли они после или до его вступления в товарищество, если иное не предусмотрено законодательными актами.

2. Участник, погасивший долги полного товарищества в части, превышающей его долю в имуществе товарищества, вправе обратиться с регрессным требованием в соответствующей части к остальным участникам, которые несут перед ним долевую ответственность пропорционально размеру своих долей в имуществе товарищества.

3. Участник, вышедший из полного товарищества по собственному желанию или исключенный из товарищества по решению суда, а также правопреемник (наследник) умершего участника, отказавшийся от предложения вступить в товарищество, отвечают по обязательствам товарищества, возникшим до момента их выбытия, в течение двух лет со дня утверждения отчета о деятельности товарищества за год, в котором они выбыли из товарищества.

4. Участник, вышедший из полного товарищества в порядке передачи доли другому участнику или третьему лицу, в порядке обращения взыскания на его долю в имуществе товарищества кредитором (кредиторами), а также правопреемник ( наследник) умершего участника, которому было отказано остальными участниками в приеме в товарищество, не отвечают по обязательствам товарищества.

5. После прекращения полного товарищества участники несут ответственность по обязательствам товарищества, возникшим до момента его прекращения, в течение двух лет с даты прекращения товарищества.

6. Соглашения участников, изменяющие порядок их ответственности по обязательствам полного товарищества, предусмотренный настоящей статьей, являются ничтожными.

Сноска. Статья 70 с изменениями, внесенными законами РК от 02.03.1998 N 211; от 27.02.2017 № 49-VI (вводится в действие по истечении десяти календарных дней после дня его первого официального опубликования).

Статья 71. Ликвидация полного товарищества

1. Полное товарищество помимо оснований, указанных в статье 49 настоящего Кодекса, ликвидируется также в случае, когда в товариществе остается единственный участник, если он в течение шести месяцев не преобразует товарищество или не примет новых участников.

2. В случаях выхода или смерти кого-либо из участников полного товарищества, признания одного из них безвестно отсутствующим, недееспособным или ограниченно дееспособным, либо банкротом или обращения кредитором одного из участников взыскания на имущество, соответствующее его доле в уставном капитале, товарищество может продолжить свою деятельность, если это предусмотрено учредительными документами товарищества или соглашением остающихся участников .

3. Если один из участников выбыл из товарищества по основаниям, указанным в пункте 2 настоящей статьи, доли оставшихся участников в уставном капитале товарищества увеличиваются пропорционально их вкладам, если иное не предусмотрено учредительными документами.

Сноска. Статья 71 с изменениями, внесенными Законом РК от 11.07.1997 N 154.

3. Коммандитное товарищество

Статья 72. Основные положения о коммандитном товариществе

1. Коммандитным признается товарищество, которое включает наряду с одним или более участниками, несущими дополнительную ответственность по обязательствам товарищества всем своим имуществом (полными товарищами), также одного или более участников, ответственность которых ограничивается суммой внесенного ими вклада в имущество товарищества (вкладчиков) и которые не принимают участия в осуществлении товариществом предпринимательской деятельности.

2. Правовое положение полных товарищей, участвующих в коммандитном товариществе, и их ответственность по обязательствам товарищества определяются правилами об участниках полного товарищества.

3. Гражданин может быть полным товарищем только в одном коммандитном товариществе.

Полный товарищ в коммандитном товариществе не может быть участником полного товарищества.

4. К коммандитному товариществу применяются правила настоящего Кодекса о полном товариществе, поскольку это не противоречит положениям настоящего Кодекса о коммандитных товариществах.

Сноска. Статья 72 с изменениями, внесенными Законом РК от 02.03.1998 N 211.

Статья 73. Вкладчик коммандитного товарищества

1. Вкладчик коммандитного товарищества обязан вносить первоначальный вклад и дополнительные взносы (вклады) в размере, способом и порядке, предусмотренными учредительными документами.

2. Вкладчик коммандитного товарищества имеет право: 1) получать часть чистого дохода товарищества, причитающуюся на его долю в

уставном капитале, в порядке, предусмотренном учредительными документами; 2) знакомиться с финансовой отчетностью товарищества, а также требовать

обеспечения возможности проверки правильности ее составления; 3) передать свою долю в уставном капитале или ее часть другому вкладчику или

третьему лицу в порядке, предусмотренном законодательными актами Республики Казахстан и учредительными документами товарищества. Передача вкладчиком всей своей доли иному лицу прекращает его участие в товариществе;

4) в порядке, предусмотренном законодательными актами Республики Казахстан и учредительными документами, выйти из товарищества.

Учредительными документами коммандитного товарищества могут предусматриваться и иные права вкладчика.

Отказ от прав, предусмотренных настоящим Кодексом и другими законодательными актами Республики Казахстан для вкладчиков коммандитного товарищества, или их ограничения, в том числе по соглашению вкладчиков и полных товарищей, ничтожен.

3. Если вкладчик совершит сделку в интересах коммандитного товарищества без надлежащих полномочий, то в случае одобрения его действий товариществом оно отвечает по сделке перед кредиторами в полном объеме. Если одобрение не будет получено, вкладчик отвечает перед третьим лицом самостоятельно всем своим имуществом, на которое по законодательству может быть обращено взыскание.

Сноска. Статья 73 с изменениями, внесенными законами РК от 11.07.1997 № 154; от 02.03.1998 № 211; от 27.02.2017 № 49-VI (вводится в действие по истечении десяти календарных дней после дня его первого официального опубликования).

Статья 74. Уставный капитал коммандитного товарищества

1. Уставный капитал коммандитного товарищества составляется из вкладов его участников. В процессе хозяйственной деятельности уставный капитал может быть изменен. Уставный капитал без учета вкладов вкладчиков определяет долю полных товарищей в имуществе коммандитного товарищества.

2. Размер уставного капитала определяется полными товарищами коммандитного товарищества и не может быть менее минимального размера, установленного законодательными актами.

Минимальный размер уставного капитала микрофинансовых организаций, созданных в форме коммандитного товарищества, определяется законодательством Республики Казахстан о микрофинансовых организациях.

3. Уменьшение уставного капитала коммандитного товарищества допускается после уведомления всех его кредиторов. Последние вправе в этом случае потребовать досрочного прекращения или исполнения соответствующих обязательств и возмещения им убытков. Уменьшение уставного капитала в нарушение установленного настоящей статьей порядка является основанием ликвидации коммандитного товарищества по решению суда по заявлению заинтересованных лиц.

Сноска. Статья 74 с изменениями, внесенными законами РК от 11.07.1997 № 154; от 02.03.1998 № 211; от 26.11.2012 № 57-V (вводится в действие по истечении десяти календарных дней после его первого официального опубликования).

Статья 75. Управление делами коммандитного товарищества

Управление делами коммандитного товарищества осуществляется полными товарищами. Порядок управления и ведения дел коммандитного товарищества его полными товарищами устанавливается ими по правилам о полном товариществе. Вкладчики не вправе участвовать в управлении делами коммандитного товарищества, а также выступать от его имени, иначе как по доверенности. Вкладчики коммандитного товарищества не вправе оспаривать действия полных товарищей по управлению делами товарищества.

Статья 76. Прекращение коммандитного товарищества

1. Коммандитное товарищество прекращается при выбытии всех участвовавших в нем вкладчиков. Полные товарищи вправе вместо ликвидации преобразовать коммандитное товарищество в полное товарищество. Коммандитное товарищество ликвидируется также по основаниям, предусмотренным для ликвидации полного товарищества.

2. При ликвидации коммандитного товарищества вкладчики имеют преимущественное перед полными товарищами право на получение вкладов из имущества товарищества, оставшегося после удовлетворения требований его кредиторов. Оставшееся после этого имущество коммандитного товарищества распределяется между полными товарищами и вкладчиками пропорционально их вкладам в имуществе товарищества, если иной порядок не установлен учредительными документами.

4. Товарищество с ограниченной ответственностью

Статья 77. Основные положения о товариществе с ограниченной ответственностью

1. Товариществом с ограниченной ответственностью признается учрежденное одним или несколькими лицами товарищество, уставный капитал которого разделен на доли определенных учредительными документами размеров; участники товарищества с ограниченной ответственностью не отвечают по его обязательствам и несут риск убытков, связанных с деятельностью товарищества, в пределах стоимости внесенных ими вкладов. Исключения из этого правила могут быть предусмотрены настоящим Кодексом и законодательными актами.

Участники товарищества с ограниченной ответственностью, не полностью внесшие вклады, несут солидарную ответственность по его обязательствам в пределах стоимости невнесенной части вклада каждого из участников.

2. Число участников товарищества с ограниченной ответственностью не ограничивается.

Товарищество с ограниченной ответственностью не может иметь в качестве единственного участника другое хозяйственное товарищество, состоящее из одного лица.

3. По требованию любого из его участников должна быть проведена аудиторская проверка деятельности товарищества с ограниченной ответственностью.

Публичная отчетность товарищества с ограниченной ответственностью не требуется, за исключением случаев, предусмотренных законодательством или учредительными документами.

4. Товарищество с ограниченной ответственностью может быть добровольно реорганизовано или ликвидировано по решению его участников. Иные основания реорганизации и ликвидации товарищества с ограниченной ответственностью определяются настоящим Кодексом и законодательными актами.

Товарищество с ограниченной ответственностью вправе преобразоваться в иное хозяйственное товарищество, акционерное общество или в производственный кооператив.

6. Правовое положение товарищества с ограниченной ответственностью, права и обязанности его участников определяются настоящим Кодексом и законодательными актами.

Сноска. Статья 77 с изменениями, внесенными законами РК от 15.07.1996 № 30; от 11.07.1997 № 154; от 02.03.1998 № 211; от 22.04.1998 № 221; от 16.07.1999 № 436; от 16.05.2003 № 416.

Статья 78. Уставный капитал товарищества с ограниченной ответственностью

Размер уставного капитала определяется учредителями (участниками) товарищества с ограниченной ответственностью и не может быть менее минимального размера, установленного законодательными актами Республики Казахстан.

Минимальный размер уставного капитала микрофинансовых организаций, созданных в форме товарищества с ограниченной ответственностью, определяется законодательством Республики Казахстан о микрофинансовых организациях.

Сноска. Статья 78 в редакции Закона РК от 26.11.2012 № 57-V (вводится в действие по истечении десяти календарных дней после его первого официального опубликования).

Статья 79. Управление в товариществе с ограниченной ответственностью

1. Компетенция органов товарищества, а также порядок принятия ими решений или выступления от имени товарищества определяются в соответствии с настоящим Кодексом, законодательными актами и уставом товарищества.

2. К исключительной компетенции общего собрания участников товарищества с ограниченной ответственностью относится:

1) изменение устава товарищества, в том числе изменение размера его уставного капитала;

2) избрание (назначение) членов (члена) исполнительного органа и досрочное прекращение их (его) полномочий, а также принятие решения о передаче товарищества или его имущества в доверительное управление и определение условий такой передачи ;

3) утверждение финансовой отчетности товарищества и распределение его чистого дохода;

4) решение о реорганизации или ликвидации товарищества; 5) избрание и досрочное прекращение полномочий наблюдательного совета и (или)

ревизионной комиссии (ревизора) товарищества, а также утверждение отчетов и заключений ревизионной комиссии (ревизора) товарищества;

6) утверждение внутренних правил, процедуры их принятия и других документов, регулирующих внутреннюю деятельность товарищества, за исключением случаев, предусмотренных законодательными актами Республики Казахстан;

7) решение об участии товарищества в иных хозяйственных товариществах, а также в некоммерческих объединениях;

8) назначение ликвидационной комиссии и утверждение ликвидационных балансов; 9) решение о принудительном выкупе доли у участника товарищества с

ограниченной ответственностью в соответствии со статьей 82 настоящего Кодекса.

3. Вопросы, отнесенные к исключительной компетенции общего собрания участников товарищества, не могут быть переданы им на решение исполнительного органа товарищества, если иное не установлено законами Республики Казахстан.

Сноска. Статья 79 с изменениями, внесенными законами РК от 11.07.1997 № 154; от 02.03.1998 № 211; от 22.04.1998 № 221; от 12.01.2007 № 225 (вводится в действие со дня его официального опубликования); от 19.02.2007 № 230 (порядок введения в действие см. ст. 2); от 28.10.2019 № 268-VI (вводится в действие по истечении десяти календарных дней после дня его первого официального опубликования).

Статья 80. Переход доли в уставном капитале товарищества с ограниченной ответственностью к другому лицу

1. Участник товарищества с ограниченной ответственностью вправе продать или иным образом уступить свою долю в уставном капитале товарищества или ее часть по своему выбору одному или нескольким участникам данного товарищества, за исключением случаев, предусмотренных настоящим Кодексом.

2. Отчуждение участником товарищества с ограниченной ответственностью своей доли (ее части) третьим лицам допускается, если иное не предусмотрено учредительными документами товарищества либо законодательными актами.

Участники товарищества с ограниченной ответственностью пользуются преимущественным перед третьими лицами правом покупки доли или ее части, за исключением случаев, предусмотренных настоящим Кодексом и Законом Республики Казахстан "О товариществах с ограниченной и дополнительной ответственностью". Если учредительными документами или соглашением участников товарищества не предусмотрено иное, преимущественное право покупки доли (ее части) осуществляется участниками пропорционально размерам их долей в уставном капитале товарищества.

При продаже доли (ее части) с нарушением преимущественного права покупки любой участник товарищества с ограниченной ответственностью вправе в течение трех месяцев со дня продажи требовать в судебном порядке перевода на него прав и обязанностей покупателя.

3. Если в соответствии с учредительными документами товарищества с ограниченной ответственностью отчуждение доли участника (ее части) третьим лицам невозможно, а другие участники товарищества от ее покупки отказываются, товарищество обязано выплатить участнику ее действительную стоимость либо выдать ему в натуре имущество, соответствующее такой стоимости.

4. Доля участника товарищества с ограниченной ответственностью может быть отчуждена до полной ее оплаты лишь в той части, в которой она уже оплачена.

5. В случае приобретения доли участника (ее части) самим товариществом с ограниченной ответственностью оно обязано реализовать ее другим участникам или

третьим лицам в сроки и в порядке, предусмотренные законодательными актами и учредительными документами товарищества, либо уменьшить свой уставный капитал. В течение этого периода распределение чистого дохода, а также голосование в высшем органе производится без учета приобретенной товариществом с ограниченной ответственностью доли.

6. Доли в уставном капитале товарищества с ограниченной ответственностью переходят к наследникам граждан и к правопреемникам юридических лиц, являвшихся участниками товарищества, если учредительными документами товарищества не предусмотрено, что такой переход допускается только с согласия остальных участников товарищества. Отказ в согласии на переход доли влечет обязанность товарищества выплатить наследникам (правопреемникам) участника ее действительную стоимость или выдать им в натуре имущество на такую стоимость в порядке и на условиях, предусмотренных законодательными актами и учредительными документами товарищества.

Законодательными актами могут быть предусмотрены особенности перехода доли к правопреемникам юридических лиц.

Сноска. Статья 80 с изменениями, внесенными законами РК от 11.07.1997 № 154; от 02.03.1998 № 211; от 07.08.2007 № 321 (вводится в действие со дня его официального опубликования); от 21.04.2016 № 504-V (вводится в действие по истечении десяти календарных дней после дня его первого официального опубликования).

Статья 81. Дополнительные взносы участников товарищества с ограниченной ответственностью

Если уставом товарищества с ограниченной ответственностью не предусмотрено иное, общее собрание участников может принять решение о внесении участниками дополнительных взносов в имущество товарищества. Решение принимается большинством в три четверти голосов всех участников товарищества.

Сноска. Статья 81 в редакции Закона РК от 22.04.1998 № 221.

Статья 82. Принудительный выкуп доли у участника товарищества с ограниченной ответственностью

При нарушении участником товарищества с ограниченной ответственностью своих обязанностей перед товариществом, установленных законодательными актами или учредительными документами, товарищество в соответствии с решением общего собрания вправе по суду требовать принудительного выкупа доли такого участника в порядке, установленном Законом Республики Казахстан "О товариществах с ограниченной и дополнительной ответственностью.

Сноска. Статья 82 в редакции Закона РК от 02.03.1998 № 211; с изменениями, внесенными Законом РК от 21.01.2019 № 217-VI (вводится в действие по истечении десяти календарных дней после дня его первого официального опубликования).

Статья 83. Обращение взыскания на долю участника в товариществе с ограниченной ответственностью

При недостаточности имущества участника товарищества с ограниченной ответственностью для покрытия личных долгов кредиторы могут потребовать в установленном порядке выделения доли участника-должника.

Сноска. Статья 83 с изменениями, внесенными Законом РК от 02.03.1998 № 211.

5. Товарищество с дополнительной ответственностью

Статья 84. Основные положения о товариществе с дополнительной ответственностью

1. Товариществом с дополнительной ответственностью признается товарищество, участники которого отвечают по его обязательствам своими вкладами в уставный капитал, а при недостаточности этих сумм - дополнительно принадлежащим им имуществом в размере, кратном внесенным ими вкладам.

2. Предельный размер ответственности участников предусматривается в уставе. При банкротстве одного из участников его ответственность по обязательствам

товарищества распределяется между остальными участниками пропорционально их вкладам, если иной порядок распределения ответственности не предусмотрен учредительными документами.

3. К товариществу с дополнительной ответственностью применяются правила настоящего Кодекса о товариществе с ограниченной ответственностью, поскольку иное не предусмотрено настоящей статьей.

Сноска. Статья 84 с изменениями, внесенными законами РК от 11.07.1997 № 154; от 22.04.1998 № 221.

III. Акционерное общество

Сноска. Подраздел 6 считать частью III - Законом РК от 10 июля 1998 г. № 282.

Статья 85. Понятие акционерного общества

1. Акционерным обществом признается юридическое лицо, выпускающее акции с целью привлечения средств для осуществления своей деятельности. Акционеры акционерного общества не отвечают по его обязательствам и несут риск убытков,

связанных с деятельностью общества, в пределах стоимости принадлежащих им акций, за исключением случаев, предусмотренных законодательными актами.

2. Акционерное общество обладает имуществом, обособленным от имущества своих участников, несет ответственность по своим обязательствам в пределах своего имущества и не отвечает по обязательствам своих участников.

3. Акционерное общество может быть создано одним лицом или состоять из одного лица в случае приобретения одним акционером всех акций общества, если иное не предусмотрено законодательными актами.

4. Правовое положение акционерного общества, права и обязанности акционеров определяются в соответствии с настоящим Кодексом, законодательными актами. Особенности правового положения акционерных обществ, созданных путем приватизации государственных предприятий или контрольный пакет акций которых принадлежит государству, определяются законодательными актами Республики Казахстан.

5. В случаях, предусмотренных законодательством, в организационно-правовой форме акционерного общества могут создаваться некоммерческие организации.

Сноска. Статья 85 с изменениями, внесенными законами РК от 19.06.1997 № 134; от 11.07.1997 № 154; от 02.03.1998 № 211; от 10.07.1998 № 282; от 13.10.2003 № 486; от 28.12.2011 № 524-IV (вводится в действие по истечении десяти календарных дней после его первого официального опубликования).

Статья 86. Открытые и закрытые акционерные общества

Сноска. Статья 86 исключена Законом РК от 16.05.2003 № 416.

Статья 87. Учредительные документы акционерного общества

1. Учредительными документами акционерного общества являются учредительный договор (решение единственного учредителя) и устав.

Учредительные документы акционерного общества должны содержать сведения, определенные настоящим Кодексом и иными законодательными актами Республики Казахстан.

Учредительные документы акционерного общества подлежат нотариальному удостоверению.

2. Действие учредительного договора (решения единственного учредителя) прекращается со дня государственной регистрации выпуска объявленных акций.

3. Порядок утверждения устава акционерного общества устанавливается законодательными актами Республики Казахстан.

Сноска. Статья 87 в редакции Закона РК от 16.05.2003 № 416.

Статья 88. Уставный капитал акционерного общества

Минимальный размер и порядок формирования уставного капитала акционерного общества, а также порядок его увеличения определяются законодательными актами Республики Казахстан.

Сноска. Статья 88 в редакции Закона РК от 16.05.2003 № 416; с изменениями, внесенными Законом РК от 08.07.2005 № 72 (порядок введения в действие см. ст.2).

Статья 89. Увеличение объявленного и выпущенного (оплаченного) уставного капитала

Сноска. Статья 89 исключена Законом РК от 16.05.2003 № 416.

Статья 90. Уменьшение объявленного и выпущенного (оплаченного) уставного капитала

Сноска. Статья 90 исключена Законом РК от 16.05.2003 № 416.

Статья 91. Выпуск и размещение ценных бумаг

1. Виды ценных бумаг, выпускаемых акционерным обществом, определяются законодательными актами.

2. Порядок государственной регистрации выпуска объявленных акций и их размещения определяется в соответствии с законодательными актами Республики Казахстан.

3. Акционерное общество вправе выпускать обеспеченные облигации и облигации без обеспечения, за исключением случаев, предусмотренных законодательными актами Республики Казахстан. Акционерное общество вправе выпускать купонные и дисконтные облигации. Условия и порядок выпуска облигаций определяются законодательством о рынке ценных бумаг.

4. Форма, способ и порядок выплаты дохода по ценным бумагам определяются уставом акционерного общества или проспектами выпуска ценных бумаг с учетом особенностей, предусмотренных законодательными актами.

5. Акционерное общество не вправе выплачивать дивиденды по акциям общества: 1) при отрицательном размере собственного капитала или если размер собственного

капитала общества станет отрицательным в результате выплаты дивидендов по его акциям;

2) если оно отвечает признакам неплатежеспособности или несостоятельности в соответствии с законодательством Республики Казахстан о реабилитации и

банкротстве либо указанные признаки появятся у общества в результате выплаты дивидендов по его акциям.

Законодательными актами Республики Казахстан могут быть предусмотрены и иные основания, запрещающие выплату дивидендов по акциям акционерным обществом.

6. Акционерное общество вправе выпускать производные ценные бумаги, опционы и конвертируемые ценные бумаги в порядке, определяемом законодательством.

Сноска. Статья 91 в редакции Закона РК от 10.07.1998 № 282; с изменениями, внесенными законами РК от 16.05.2003 № 416; от 20.02.2006 № 127 (порядок введения в действие см. ст.2); от 19.02.2007 № 230 (порядок введения в действие см. ст.2); от 15.07.2010 № 338-IV (порядок введения в действие см. ст.2); от 07.03.2014 № 177-V ( вводится в действие по истечении десяти календарных дней после дня его первого официального опубликования).

Статья 92. Управление акционерным обществом

1. Высшим органом акционерного общества является общее собрание его акционеров.

2. Исключительная компетенция общего собрания акционеров определяется законодательными актами.

3. Решение вопросов, отнесенных к исключительной компетенции общего собрания акционеров, не может быть передано иным органам акционерного общества.

4. В акционерном обществе создается совет директоров, который осуществляет общее руководство деятельностью общества, за исключением решения вопросов, отнесенных настоящим Кодексом, законодательными актами и уставом акционерного общества к исключительной компетенции общего собрания акционеров. Вопросы, отнесенные настоящим Кодексом, законодательными актами и уставом акционерного общества к исключительной компетенции совета директоров, не могут быть переданы для решения исполнительному органу акционерного общества.

5. Исполнительный орган акционерного общества может быть коллегиальным ( правление) или единоличным (директор, генеральный директор, президент). Он осуществляет текущее руководство деятельностью акционерного общества и подотчетен совету директоров и общему собранию акционеров.

К компетенции исполнительного органа акционерного общества относится решение всех вопросов, не составляющих исключительную компетенцию других органов общества, определенную законодательством или учредительными документами.

6. В акционерном обществе могут быть созданы иные органы в соответствии с законодательными актами.

6-1. В случаях признания акционерного общества банкротом или применения реабилитационной процедуры и назначения временного либо банкротного или реабилитационного управляющего в установленном законом порядке все полномочия по управлению им переходят соответственно к временному либо банкротному или реабилитационному управляющему.

7. Компетенция органов акционерного общества, а также порядок принятия ими решений и выступления от имени общества определяются в соответствии с настоящим Кодексом, законодательством и учредительными документами.

8. (исключен) Сноска. Статья 92 с изменениями, внесенными законами РК от 11.07.1997 № 154; от

02.03.1998 № 211; от 10.07.1998 № 282; от 16.05.2003 № 416; от 28.12.2011 № 524-IV ( вводится в действие по истечении десяти календарных дней после его первого официального опубликования); от 07.03.2014 № 177-V (вводится в действие по истечении десяти календарных дней после дня его первого официального опубликования).

Статья 93. Реорганизация и ликвидация акционерного общества

1. Акционерное общество может быть реорганизовано или ликвидировано по решению собрания акционеров. Иные основания и порядок реорганизации и ликвидации акционерного общества определяются настоящим Кодексом и иными законодательными актами.

2. Акционерное общество вправе преобразоваться в хозяйственное товарищество, производственный кооператив или автономную организацию образования в соответствии с Законом Республики Казахстан "О статусе "Назарбаев Университет", " Назарбаев Интеллектуальные школы" и "Назарбаев Фонд", а также в автономный кластерный фонд в соответствии с Законом Республики Казахстан "Об инновационном кластере "Парк инновационных технологий".

Сноска. Статья 93 в редакции Закона РК от 15.07.1996 № 30; с изменениями, внесенными законами РК от 16.05.2003 № 416; от 19.01.2011 № 395-IV (вводится в действие по истечении десяти календарных дней после его первого официального опубликования); от 10.06.2014 № 208-V (вводится в действие по истечении десяти календарных дней после дня его первого официального опубликования).

IV. Дочерняя организация и зависимое акционерное общество

Сноска. Подраздел седьмой считать частью IV - Законом РК от 10.07.1998 № 282.

Статья 94. Дочерняя организация

1. Дочерней организацией является юридическое лицо, решения которого может определять другое юридическое лицо (далее – основная организация) на основании наличия преобладающей доли участия в уставном капитале либо заключенного между ними договора, либо иным образом.

2. Дочерняя организация не отвечает по долгам своей основной организации. Основная организация, которая по договору с дочерней организацией (либо иным

образом) имеет право давать последней обязательные для нее указания, отвечает субсидиарно с дочерней организацией по сделкам, заключенным последней во исполнение таких указаний.

В случае банкротства дочерней организации по вине основной организации последняя несет субсидиарную ответственность по ее долгам.

Дочерняя организация не может приобретать акции основной организации, за исключением финансовых организаций, имеющих право владеть акциями основной организации в размере не более десяти процентов от голосующих акций такой организации.

3. Участники дочерней организации вправе требовать возмещения основной организацией убытков, причиненных по ее вине дочерней организации, если иное не установлено законодательными актами.

4. Особенности положения дочерних организаций, не предусмотренные настоящей статьей, определяются законодательными актами.

Сноска. Статья 94 в редакции Закона РК от 10.07.1998 № 282; с изменениями, внесенными законами РК от 16.05.2003 № 416; от 22.04.2015 № 308-V (вводится в действие по истечении десяти календарных дней после дня его первого официального опубликования); от 27.02.2017 № 49-VI (вводится в действие по истечении десяти календарных дней после дня его первого официального опубликования).

Статья 95. Зависимое акционерное общество

1. Акционерное общество признается зависимым, если другое (участвующее, преобладающее) юридическое лицо имеет более двадцати процентов его голосующих акций.

2. Исключен Законом РК от 28.12.2011 № 524-IV (вводится в действие по истечении десяти календарных дней после его первого официального опубликования).

3. Исключен Законом РК от 28.12.2011 № 524-IV (вводится в действие по истечении десяти календарных дней после его первого официального опубликования).

4. Особенности положения зависимых и взаимно участвующих в уставных капиталах друг друга акционерных обществ, не предусмотренные настоящей статьей, определяются законодательными актами.

5. Участвующее (преобладающее) юридическое лицо обязано в порядке, предусмотренном законами, публиковать информацию о приобретении им более двадцати процентов голосующих акций акционерного общества.

Сноска. Статья 95 с изменениями, внесенными законами РК от 11.07.1997 № 154; от 10.07.1998 № 282; от 16.05.2003 № 416; от 28.12.2011 № 524-IV (вводится в действие по истечении десяти календарных дней после его первого официального опубликования); от 27.02.2017 № 49-VI (вводится в действие по истечении десяти календарных дней после дня его первого официального опубликования).

V. Производственный кооператив

Статья 96. Общие положения о производственном кооперативе

1. Производственным кооперативом признается добровольное объединение граждан на основе членства для совместной предпринимательской деятельности, основанной на их личном трудовом участии и объединении его членами имущественных взносов.

2. Членов кооператива должно быть не менее двух. 3. Члены производственного кооператива несут по обязательствам кооператива

дополнительную (субсидиарную) ответственность в размерах и порядке, предусмотренных Законом о производственном кооперативе.

4. Правовое положение производственного кооператива и его членов определяется в соответствии с настоящим Кодексом, законодательными актами.

5. Правовое положение сельскохозяйственного кооператива, образуемого в форме производственного кооператива, а также правовое положение, права и обязанности его членов определяются настоящим Кодексом и иными законами Республики Казахстан, за исключением случаев, предусмотренных Законом Республики Казахстан "О сельскохозяйственных кооперативах".

Сноска. Статья 96 c изменениями, внесенными законами РК от 02.03.1998 № 211; от 29.10.2015 № 373-V (вводится в действие с 01.01.2016).

Статья 97. Устав производственного кооператива

Устав производственного кооператива должен содержать помимо сведений, указанных в пункте 5 статьи 41 настоящего Кодекса, условия о размере пая членов кооператива; о составе и порядке внесения взносов членами кооператива и их ответственности за нарушение обязательства по внесению взноса; о характере и порядке трудового участия его членов в деятельности кооператива и их ответственности за нарушение обязательства по личному трудовому участию; о порядке распределения чистого дохода кооператива; о составе и компетенции органов управления кооперативом и порядке принятия ими решений, в том числе о вопросах,

решения по которым принимаются единогласно или квалифицированным большинством голосов.

Сноска. Статья 97 с изменениями, внесенными законами РК от 11.07.1997 № 154; от 02.03.1998 № 211.

Статья 98. Имущество производственного кооператива

1. Имущество, находящееся в собственности производственного кооператива, делится на паи его членов пропорционально их взносам, если уставом кооператива не предусмотрено иное.

2. Чистый доход кооператива распределяется между его членами в соответствии с их трудовым участием, если иной порядок не предусмотрен уставом кооператива.

3. В случае ликвидации производственного кооператива или выхода из него члена кооператива последний имеет право на выдел своего пая.

Сноска. Статья 98 с изменениями, внесенными законами РК от 11.07.1997 № 154; от 02.03.1998 № 211.

Статья 99. Управление производственным кооперативом

1. Высшим органом производственного кооператива является общее собрание его членов.

В производственном кооперативе может быть создан наблюдательный совет, который осуществляет контроль за деятельностью исполнительного органа кооператива. Члены наблюдательного совета не вправе действовать от имени производственного кооператива.

Исполнительным органом кооператива является правление или председатель кооператива.

Исполнительный орган осуществляет текущее руководство деятельностью кооператива и подотчетен наблюдательному совету и общему собранию членов кооператива.

Членами наблюдательного совета и правления производственного кооператива могут быть только члены кооператива. Член кооператива не может одновременно быть членом наблюдательного совета и членом правления (председателем кооператива).

2. Компетенция органов управления производственным кооперативом, а также порядок принятия ими решений и выступления от имени кооператива определяются законодательными актами и учредительными документами.

3. К исключительной компетенции общего собрания членов производственного кооператива относится:

1) изменение устава кооператива;

2) образование исполнительного органа, ревизионных органов и наблюдательного совета и отзыв их членов;

3) прием и исключение членов кооператива; 4) утверждение финансовой отчетности кооператива и распределение его чистого

дохода; 5) решение о реорганизации и ликвидации кооператива.

Законодательными актами и учредительными документами к исключительной компетенции общего собрания может быть также отнесено решение иных вопросов.

Вопросы, отнесенные к исключительной компетенции общего собрания или наблюдательного совета кооператива, не могут быть переданы ими на решение исполнительного органа кооператива.

3-1. В случаях признания производственного кооператива банкротом или применения реабилитационной процедуры и назначения временного либо банкротного или реабилитационного управляющего в установленном законом порядке все полномочия по управлению им переходят соответственно к временному либо банкротному или реабилитационному управляющему.

4. Член кооператива имеет один голос при принятии решений общим собранием. Сноска. Статья 99 с изменениями, внесенными законами РК от 11.07.1997 № 154; от

07.03.2014 № 177-V (вводится в действие по истечении десяти календарных дней после дня его первого официального опубликования); от 27.02.2017 № 49-VI (вводится в действие по истечении десяти календарных дней после дня его первого официального опубликования).

Статья 100. Прекращение членства в производственном кооперативе

1. Член производственного кооператива вправе по своему усмотрению выйти из кооператива. В этом случае ему должен быть выплачен или выдан его пай, а также осуществлены другие выплаты, предусмотренные уставом.

Выдача пая и другого имущества выходящему члену кооператива производится по окончании отчетного периода и утверждении финансовой отчетности кооператива.

2. Член производственного кооператива может быть исключен из кооператива по решению общего собрания в случае неисполнения или ненадлежащего исполнения обязанностей, возложенных на него уставом кооператива, а также в других случаях, предусмотренных законодательными актами и учредительными документами.

Исключение из членов производственного кооператива может быть обжаловано в суд.

Член производственного кооператива может быть исключен из него по решению общего собрания в связи с членством в аналогичном кооперативе.

Член производственного кооператива, исключенный из него, имеет право на получение пая и других выплат, предусмотренных уставом кооператива, в соответствии с пунктом 1 настоящей статьи.

3. Член производственного кооператива вправе передать свой пай или его часть другому члену кооператива, если иное не предусмотрено настоящим Кодексом, иными законодательными актами и учредительными документами.

Передача пая (его части) гражданину, не являющемуся членом производственного кооператива, допускается лишь с согласия кооператива, если иное не предусмотрено законодательными актами. В этом случае другие члены кооператива пользуются преимущественным правом покупки такого пая (его части), за исключением случаев, предусмотренных настоящим Кодексом.

4. В случае смерти члена производственного кооператива его наследники могут быть приняты в члены кооператива, если иное не предусмотрено уставом кооператива. При отказе наследника умершего члена кооператива от вступления в кооператив либо отказе кооператива от приема наследника ему выплачивается доля в имуществе, пропорциональная паю умершего члена кооператива, а также причитающиеся умершему часть чистого дохода кооператива и вознаграждение за личное трудовое участие в деятельности кооператива.

5. Обращение взыскания на пай члена производственного кооператива по его личным долгам допускается лишь при недостатке иного его имущества для покрытия таких долгов в порядке, предусмотренном законодательными актами и учредительными документами кооператива.

Сноска. Статья 100 с изменениями, внесенными законами РК от 02.03.1998 № 211; от 07.08.2007 N 321 (вводится в действие со дня его официального опубликования).

Статья 101. Реорганизация и ликвидация производственного кооператива

1. Производственный кооператив может быть добровольно реорганизован или ликвидирован по решению общего собрания его членов.

Иные основания и порядок реорганизации и ликвидации производственного кооператива определяются настоящим Кодексом и другими законодательными актами.

2. Производственный кооператив по единогласному решению его членов может преобразоваться в хозяйственное товарищество.

VI. Государственное предприятие

Статья 102. Основные положения о государственном предприятии

1. К государственным относятся предприятия: 1) основанные на праве хозяйственного ведения;

2) основанные на праве оперативного управления (казенное предприятие). 2. Имущество государственного предприятия является неделимым и не может быть

распределено по вкладам (долям, паям), в том числе между работниками предприятия. 3. Фирменное наименование государственных предприятий должно содержать

указание на собственника его имущества. Примечание РЦПИ! Данная редакция пункта 4 действует с 01.01.2018 для городов районного значения,

сел, поселков, сельских округов с численностью населения более двух тысяч человек в соответствии с Законом РК от 11.07.2017 № 90-VI (действующую редакцию до 01.01.2020 для городов районного значения, сел, поселков, сельских округов с численностью населения две тысячи и менее человек см. архивную версию от 25.12.2017 Гражданского кодекса РК от 27.12.1994 № 268-XIII).

4. Государственное предприятие создается, ликвидируется и реорганизуется в соответствии с законами Республики Казахстан.

Примечание РЦПИ! Данная редакция части первой пункта 5 действует с 01.01.2018 для городов

районного значения, сел, поселков, сельских округов с численностью населения более двух тысяч человек в соответствии с Законом РК от 11.07.2017 № 90-VI (действующую редакцию до 01.01.2020 для городов районного значения, сел, поселков, сельских округов с численностью населения две тысячи и менее человек см. архивную версию от 25.12.2017 Гражданского кодекса РК от 27.12.1994 № 268-XIII).

5. Органом государственного предприятия является руководитель, который назначается в порядке, определенном законами Республики Казахстан.

В случаях, предусмотренных законодательным актом Республики Казахстан о государственном имуществе, в качестве органа государственного предприятия, помимо руководителя государственного предприятия, может выступать иной орган.

5-1. В случаях признания государственного предприятия банкротом или применения процедуры реабилитации и назначения временного либо банкротного или реабилитационного управляющего в установленном законом порядке все полномочия по управлению им переходят соответственно к временному либо банкротному или реабилитационному управляющему.

6. (исключен) 7. Правовое положение государственного предприятия определяется настоящим

Кодексом и иными законодательными актами. Сноска. Статья 102 с изменениями, внесенными законами РК от 02.03.1998 № 211;

от 01.03.2011 № 414-IV (вводится в действие со дня его первого официального опубликования); от 07.03.2014 № 177-V (вводится в действие по истечении десяти календарных дней после дня его первого официального опубликования); от 11.07.2017 № 90-VI (порядок введения в действие см. пп.1) п.1 ст.2).

Статья 103. Предприятие, основанное на праве хозяйственного ведения

1. Учредительным документом предприятия, основанного на праве хозяйственного ведения, является его устав, утверждаемый учредителем.

2. Предприятие, основанное на праве хозяйственного ведения, отвечает по своим обязательствам всем принадлежащим ему имуществом.

Предприятие, основанное на праве хозяйственного ведения, не несет ответственности по обязательствам государства.

Государство не отвечает по обязательствам предприятия, основанного на праве хозяйственного ведения, за исключением случаев, предусмотренных настоящим Кодексом и иными законодательными актами.

Сноска. Статья 103 с изменениями, внесенными Законом РК от 02.03.1998 N 211.

Статья 104. Казенное предприятие

1. Казенным является предприятие, обладающее государственным имуществом на праве оперативного управления.

Примечание РЦПИ! Данная редакция пункта 2 действует с 01.01.2018 для городов районного значения,

2. Казенное предприятие создается по решению Правительства Республики Казахстан или местного исполнительного органа либо аппарата акима города районного значения, села, поселка, сельского округа в соответствии с законами Республики Казахстан.

3. Учредительным документом казенного предприятия является его устав, утверждаемый учредителем.

4. Фирменное наименование предприятия, основанного на праве оперативного управления, должно содержать указание на то, что предприятие является казенным.

5. Хозяйственная деятельность казенного предприятия определяется его целями и задачами, зафиксированными в уставе.

6. Республика Казахстан или административно-территориальная единица несут субсидиарную ответственность по обязательствам казенного предприятия. По договорным обязательствам ответственность наступает в порядке, установленном законодательным актом Республики Казахстан о государственном имуществе.

Сноска. Статья 104 с изменениями, внесенными законами РК от 16.12.1998 N 320; от 01.03.2011 № 414-IV (вводится в действие со дня его первого официального опубликования); от 11.07.2017 № 90-VI (порядок введения в действие см. пп.1) п.1 ст.2) .

VII. Некоммерческие организации

Статья 105. Учреждение

1. Учреждением признается организация, созданная и финансируемая его учредителем, если иное не предусмотрено законодательными актами Республики Казахстан, для осуществления управленческих, социально-культурных или иных функций некоммерческого характера.

Примечание РЦПИ! Данная редакция пункта 2 действует с 01.01.2018 для городов районного значения,

2. Государственным учреждением признается учреждение, создаваемое государством в соответствии с Конституцией Республики Казахстан и законами Республики Казахстан или правовыми актами Президента Республики Казахстан, Правительства Республики Казахстан и местных исполнительных органов областей, городов республиканского значения, столицы, районов, городов областного значения, а также аппаратов акимов городов районного значения, сел, поселков, сельских округов и содержащееся только за счет бюджета или бюджета (сметы расходов) Национального Банка Республики Казахстан, если дополнительные источники финансирования не установлены законами Республики Казахстан.

3. Принятие государственным учреждением договорных обязательств осуществляется в соответствии с Бюджетным кодексом Республики Казахстан.

4. Правовое положение учреждений определяется настоящим Кодексом, законодательным актом Республики Казахстан о государственном имуществе и иными законодательными актами Республики Казахстан.

Сноска. Статья 105 в редакции Закона РК от 01.03.2011 № 414-IV (вводится в действие со дня его первого официального опубликования); с изменением, внесенным Законом РК от 11.07.2017 № 90-VI (порядок введения в действие см. пп.1) п.1 ст.2).

Статья 106. Общественное объединение

1. Общественными объединениями в Республике Казахстан признаются политические партии, профессиональные союзы и другие объединения граждан, созданные на добровольной основе для достижения ими общих целей, не противоречащих законодательству, если иное не предусмотрено законами.

Особенности создания общественных объединений физических лиц, осуществляющих деятельность на финансовом рынке, и участия в них устанавливаются законодательными актами Республики Казахстан.

Участники (члены) общественных объединений не имеют прав на переданное ими этим объединениям имущество, в том числе на членские взносы. Они не отвечают по обязательствам общественных объединений, в которых участвуют в качестве их членов , а указанные объединения не отвечают по обязательствам своих членов.

2. - 6. Исключены Законом РК от 02.03.1998 № 211. 7. Имущество общественного объединения, ликвидированного по решению съезда (

конференции) или общего собрания, направляется на цели, предусмотренные его уставом.

Имущество общественного объединения, ликвидированного по решению суда, используется в соответствии с настоящим Кодексом или иными законодательными актами.

8. Правовое положение общественного объединения определяется в соответствии с настоящим Кодексом законодательными актами.

Сноска. Статья 106 с изменениями, внесенными Указом Президента РК, имеющим силу Закона, от 05.10.1995 № 2489; законами РК от 11.07.1997 № 154; от 02.03.1998 № 211; от 15.07.2010 № 338-IV (порядок введения в действие см. ст.2); от 12.01.2012 № 537-IV (вводится в действие по истечении 10 календарных дней после его первого официального опубликования).

Статья 107. Фонд

1. Фондом признается не имеющая членства некоммерческая организация, учрежденная гражданами и (или) юридическими лицами на основе добровольных имущественных взносов, преследующая социальные, благотворительные, культурные, образовательные и иные общественно полезные цели.

2. Фонд является юридическим лицом, в гражданском обороте представлен органами фонда, имеет самостоятельный баланс и банковский счет.

3. Имущество, переданное фонду его учредителями, является собственностью фонда.

Учредители фонда не имеют имущественных прав на имущество фонда. 4. Финансовым источником фонда являются деньги, а также другое имущество

учредителей, добровольные пожертвования и иные законные поступления.

5. Порядок управления фондом и порядок формирования его органов определяются его уставом, утверждаемым учредителями.

Устав фонда, помимо сведений, содержащихся в пункте 5 статьи 41 настоящего Кодекса, должен содержать указания об органах фонда, о порядке назначения должностных лиц фонда и их освобождения, судьбе имущества фонда в случае его ликвидации.

6. Фонд обязан ежегодно публиковать отчеты об использовании своего имущества в официальных печатных изданиях.

7. По решению суда фонд может быть ликвидирован в случаях: 1) если имущества фонда недостаточно для осуществления его целей и вероятность

получения необходимого имущества нереальна; 2) если цели фонда не могут быть достигнуты, а необходимые изменения целей

фонда не могут быть произведены; 3) в случае уклонения фонда в его деятельности от целей, предусмотренных

уставом; 4) в других случаях, предусмотренных законодательными актами или

учредительными документами. 8. Имущество, оставшееся после ликвидации фонда, направляется на цели,

предусмотренные его уставом. Сноска. Статья 107 в редакции Закона РК от 27.04.2012 № 15-V (вводится в

действие по истечении десяти календарных дней после его первого официального опубликования); с изменениями, внесенными Законом РК от 16.11.2015 № 403-V ( вводится в действие по истечении десяти календарных дней после дня его первого официального опубликования).

Статья 108. Потребительский кооператив

1. Потребительским кооперативом признается добровольное объединение граждан на основе членства для удовлетворения материальных и иных потребностей участников , осуществляемое путем объединения его членами имущественных (паевых) взносов.

В случаях, предусмотренных законодательными актами, в потребительский кооператив могут вступать юридические лица.

2. Члены потребительского кооператива обязаны в течение трех месяцев после утверждения ежегодного баланса покрыть образовавшиеся убытки путем дополнительных взносов. В случае невыполнения этой обязанности кооператив может быть ликвидирован в судебном порядке по требованию кредиторов.

Члены потребительского кооператива солидарно несут субсидиарную ответственность по его обязательствам в пределах невнесенной части дополнительного взноса членов кооператива.

3. Устав потребительского кооператива должен содержать помимо сведений, указанных в пункте 5 статьи 41 настоящего Кодекса, условия о размере паев членов кооператива; о составе и порядке внесения паев членами кооператива и их ответственности за нарушение обязательства по внесению пая; о составе и компетенции органов управления кооперативом и порядке принятия ими решений, в том числе о вопросах, решения по которым принимаются единогласно или квалифицированным большинством голосов; о порядке покрытия членами кооператива понесенных им убытков.

4. Доходы, полученные потребительским кооперативом, не могут распределяться между его членами и направляются на уставные цели.

5. В случае ликвидации потребительского кооператива или выхода из него члена кооператива он имеет право на выделение своей доли в имуществе потребительского кооператива, пропорциональной его паю.

В случае смерти члена потребительского кооператива его наследники имеют первоочередное право на принятие в члены кооператива, если иное не предусмотрено уставом кооператива. В последнем случае кооператив выплачивает наследникам долю в имуществе потребительского кооператива, пропорциональную его паю.

6. Правовое положение потребительского кооператива, а также права и обязанности его членов определяются в соответствии с настоящим Кодексом законодательными актами.

7. Исключен Законом РК от 29.10.2015 № 373-V (вводится в действие с 01.01.2016). 8. Особенности деятельности потребительских кооперативов - обществ взаимного

страхования определяются законодательными актами Республики Казахстан. Сноска. Пункт 1 статьи 108 дополнен абзацем вторым - Закон РК от 2 марта 1998 г.

№ 211; с изменениями, внесенными законами РК от 5 июля 2006 года № 164 (порядок введения в действие см. ст.2); от 29.10.2015 № 373-V (вводится в действие с 01.01.2016) .

Статья 109. Религиозное объединение

1. Религиозным объединением признается добровольное объединение граждан, в установленном законодательными актами порядке объединившихся на основе общности их интересов для удовлетворения духовных потребностей.

2. (исключен) 3. Религиозные объединения в Республике Казахстан, имеющие руководящие

центры вне пределов республики, подлежат регистрации в органах юстиции. Уставы ( положения) руководящих центров могут быть положены в основу уставов (положений) таких религиозных объединений, если они не противоречат законодательству Республики Казахстан.

4 - 8. (исключены) 9. Религиозное объединение имеет право собственности на имущество,

приобретенное или созданное им за счет собственных средств, пожертвованное гражданами, организациями или переданное государством и приобретенное по другим основаниям, не противоречащим законодательным актам.

10. Участники (члены) религиозного объединения не сохраняют прав на переданное ими этой организации имущество, в том числе на членские взносы. Они не отвечают по обязательствам религиозного объединения, а религиозное объединение не отвечает по обязательствам своих членов.

11. Особенности правового положения религиозного объединения определяются в соответствии с настоящим Кодексом, законодательными актами Республики Казахстан.

Сноска. Статья 109 с изменениями, внесенными Указом Президента РК, имеющим силу Закона, от 05.10.1995 № 2489. Пункты 2, 4-8 исключены Законом РК от 02.03.1998 № 211.

Статья 110. Объединение индивидуальных предпринимателей и (или) юридических лиц в форме ассоциации (союза)

1. Индивидуальные предприниматели и (или) юридические лица в целях координации их предпринимательской деятельности, а также представления и защиты общих интересов могут создавать ассоциации (союзы).

Особенности создания ассоциаций (союзов) юридических лиц, осуществляющих деятельность на финансовом рынке, и участия в них устанавливаются законодательными актами Республики Казахстан.

2. Общественные объединения и иные некоммерческие организации, в том числе учреждения, могут добровольно объединяться в ассоциации (союзы) этих организаций.

3. Ассоциация (союз) является некоммерческой организацией. 4. Члены ассоциации (союза) сохраняют свою самостоятельность. 5. Ассоциация (союз) не отвечает по обязательствам своих членов, если иное не

предусмотрено законами Республики Казахстан и учредительными документами. Члены ассоциации (союза) несут субсидиарную ответственность по ее обязательствам в размере и порядке, предусмотренным учредительными документами ассоциации ( союза), если иное не установлено законами Республики Казахстан.

Сноска. Статья 110 с изменениями, внесенными законами РК от 02.03.1998 № 211; от 16.05.2003 N 416; от 12.01.2007 № 225 (вводится в действие со дня его официального опубликования); от 12.11.2015 № 391-V (вводится в действие по истечении шести месяцев после дня его первого официального опубликования).

Параграф 3. УЧАСТИЕ ГОСУДАРСТВА И АДМИНИСТРАТИВНО-ТЕРРИТОРИАЛЬНОЙ ЕДИНИЦЫ В ОТНОШЕНИЯХ , РЕГУЛИРУЕМЫХ ГРАЖДАНСКИМ ЗАКОНОДАТЕЛЬСТВОМ

Статья 111. Участие Республики Казахстан в гражданских правоотношениях

1. Республика Казахстан выступает в отношениях, регулируемых гражданским законодательством, на равных началах с иными участниками этих отношений.

2. От имени Республики Казахстан могут своими действиями приобретать и осуществлять имущественные и личные неимущественные права и обязанности, выступать в суде государственные органы Республики Казахстан в рамках их компетенции, установленной законодательными актами Республики Казахстан, положениями или иными актами, определяющими статус этих органов.

В случаях и в порядке, предусмотренных законодательством Республики Казахстан, по специальному поручению Республики Казахстан от ее имени могут выступать иные государственные органы, юридические лица и граждане.

3. Гражданско-правовые споры с участием Республики Казахстан разрешаются судами.

Сноска. Статья 111 с изменениями, внесенными Законом РК от 01.03.2011 № 414-IV (вводится в действие со дня его первого официального опубликования).

Статья 112. Участие административно-территориальной единицы в гражданско-правовых отношениях

1. Административно-территориальная единица выступает в отношениях, регулируемых гражданским законодательством, на равных началах с иными участниками этих отношений.

Примечание РЦПИ! Данная редакция части первой пункта 2 действует с 01.01.2018 для городов

2. От имени административно-территориальной единицы могут своими действиями приобретать и осуществлять имущественные и личные неимущественные права и обязанности, выступать в суде местные представительные и исполнительные органы, а

также аппараты акимов городов районного значения, сел, поселков, сельских округов в рамках их компетенции, установленной законами Республики Казахстан, положениями или иными актами, определяющими статус этих органов.

В случаях и в порядке, предусмотренных законодательством, по специальному поручению от имени административно-территориальной единицы могут выступать местные государственные органы, юридические лица и граждане.

3. В случаях, определенных законодательством, административно-территориальная единица может выступать в гражданских правоотношениях от имени государства.

4. На административно-территориальную единицу и ее органы распространяются положения настоящего Кодекса об участии соответственно государства и его органов в отношениях, регулируемых гражданским законодательством, если иное не вытекает из законодательства.

5. Гражданско-правовые споры с участием административно-территориальной единицы разрешаются судами.

Сноска. Статья 112 с изменениями, внесенными Законом РК от 11.07.2017 № 90-VI (порядок введения в действие см. пп.1) п.1 ст.2).

Статья 113. Обращение взыскания по обязательствам Республики Казахстан и административно-территориальной единицы

1. Республика Казахстан отвечает по своим обязательствам имуществом государственной казны, а административно-территориальная единица отвечает по своим обязательствам имуществом местной казны.

2. Республика Казахстан и административно-территориальная единица не отвечают по обязательствам друг друга, а также по обязательствам граждан и юридических лиц, а граждане и юридические лица не отвечают по обязательствам Республики Казахстан и административно-территориальной единицы, кроме случаев, предусмотренных настоящим Кодексом и законодательными актами.

Статья 114. Применение к государству и административно-территориальной единице норм о юридических лицах

К государству и административно-территориальным единицам применяются нормы , определяющие участие юридических лиц в отношениях, регулируемых гражданским законодательством, если иное не вытекает из законодательных актов.

Глава 3. Объекты гражданских прав Параграф 1. Общие положения

Статья 115. Виды объектов гражданских прав

1. Объектами гражданских прав могут быть имущественные и личные неимущественные блага и права.

2. К имущественным благам и правам (имуществу) относятся: вещи, деньги, в том числе иностранная валюта, финансовые инструменты, работы, услуги, объективированные результаты творческой интеллектуальной деятельности, фирменные наименования, товарные знаки и иные средства индивидуализации изделий , имущественные права и другое имущество.

2-1. К деньгам и правам (требованиям) по денежному обязательству (правам требования по уплате денег) применяется соответственно правовой режим вещей или имущественных прав (требований), если иное не предусмотрено настоящим Кодексом, иными законодательными актами Республики Казахстан или не вытекает из существа обязательства.

3. К личным неимущественным благам и правам относятся: жизнь, здоровье, достоинство личности, честь, доброе имя, деловая репутация, неприкосновенность частной жизни, личная и семейная тайна, право на имя, право на авторство, право на неприкосновенность произведения и другие нематериальные блага и права.

Сноска. Статья 115 с изменениями, внесенными законами РК от 12.01.2007 N 225 ( вводится в действие со дня его официального опубликования); от 10.12.2008 N 101-IV ( вводится в действие с 01.01.2009).

Статья 116. Оборотоспособность объектов гражданских прав

1. Объекты гражданских прав могут свободно отчуждаться или переходить от одного лица к другому в порядке универсального правопреемства (наследование, реорганизация юридического лица) либо иным способом, если они не изъяты из оборота или не ограничены в обороте.

2. Виды имущества, отчуждение которых не допускается (изъятые из оборота), должны быть прямо указаны в законах.

3. Виды имущества, которые могут принадлежать лишь определенным участникам оборота либо приобретение или отчуждение которых допускается по специальному разрешению (ограниченно оборотоспособные), определяются законодательством.

4. Личные неимущественные блага и права неотчуждаемы и непередаваемы иным способом, за исключением случаев, установленных законодательными актами.

Сноска. Статья 116 с изменениями, внесенными Законом РК от 27.02.2017 № 49-VI (вводится в действие по истечении десяти календарных дней после дня его первого официального опубликования).

Статья 117. Недвижимое и движимое имущество

1. К недвижимому имуществу (недвижимые вещи, недвижимость) относятся: земельные участки, здания, сооружения, многолетние насаждения и иное имущество, прочно связанное с землей, то есть объекты, перемещение которых без несоразмерного ущерба их назначению невозможно.

Квартиры и иные жилые помещения, а также нежилые помещения, находящиеся в составе объекта кондоминиума, признаются самостоятельными объектами (видами) недвижимости, если они находятся в индивидуальной (раздельной) собственности.

2. К недвижимым вещам приравниваются также подлежащие государственной регистрации воздушные и морские суда, суда внутреннего водного плавания, суда плавания "река-море", космические объекты, линейная часть магистральных трубопроводов. Законодательными актами к недвижимым вещам может быть отнесено и иное имущество.

Нормы настоящего Кодекса и иных законодательных актов, регулирующих отношения, связанные с недвижимыми вещами, применяются к вещам, указанным в настоящем пункте, в случае, прямо предусмотренном законодательными актами Республики Казахстан.

3. Имущество, не относящееся к недвижимости, включая деньги и ценные бумаги, признаются движимым имуществом. Регистрация прав на движимые вещи не требуется , кроме случаев, указанных в законодательных актах.

Сноска. Статья 117 в редакции Закона РК от 25.03.2011 № 421-IV (вводится в действие по истечении десяти календарных дней после его первого официального опубликования); с изменениями, внесенными Законом РК от 22.06.2012 № 21-V ( вводится в действие по истечении десяти календарных дней после его первого официального опубликования).

Статья 118. Государственная регистрация прав на недвижимое имущество

1. Возникновение, изменение и прекращение прав (обременений прав) на недвижимое имущество подлежат государственной регистрации в случаях, предусмотренных настоящим Кодексом и Законом Республики Казахстан "О государственной регистрации прав на недвижимое имущество".

Иные объекты государственной регистрации, связанные с недвижимым имуществом, определяются Законом Республики Казахстан "О государственной регистрации прав на недвижимое имущество".

2. Права (обременения прав) на недвижимое имущество возникают, изменяются и прекращаются с момента государственной регистрации, если иное не установлено настоящим Кодексом и Законом Республики Казахстан "О государственной регистрации прав на недвижимое имущество". Если в регистрации не будет отказано, моментом государственной регистрации признается момент подачи заявления, а при

электронной регистрации – момент подтверждения возникновения, изменения или прекращения прав (обременений прав) регистрирующим органом путем отправки уведомления о произведенной регистрации.

3. Орган, осуществляющий государственную регистрацию прав на недвижимое имущество, обязан по заявлению правообладателя удостоверить произведенную регистрацию совершением надписи на правоустанавливающем документе, представленном на регистрацию. В случаях, предусмотренных Законом Республики Казахстан "О государственной регистрации прав на недвижимое имущество", органом, осуществляющим регистрацию, выдается свидетельство о праве собственности (ином вещном праве) на недвижимое имущество.

4. Государственная регистрация прав на недвижимое имущество является публичной. Орган, осуществляющий регистрацию, обязан предоставлять информацию о зарегистрированных правах на недвижимое имущество любому лицу с учетом ограничений, установленных Законом Республики Казахстан "О государственной регистрации прав на недвижимое имущество".

5. Отказ в государственной регистрации права на недвижимое имущество либо необоснованное уклонение от регистрации могут быть обжалованы в суд.

6. Порядок государственной регистрации устанавливается в соответствии с настоящим Кодексом и Законом Республики Казахстан "О государственной регистрации прав на недвижимое имущество".

7. Порядок государственной регистрации гражданских воздушных судов, морских судов, судов внутреннего водного плавания, судов плавания "река-море", космических объектов, как объектов, приравненных к недвижимости, регулируется законами Республики Казахстан в сфере использования воздушного пространства и деятельности авиации, торгового мореплавания, внутреннего водного транспорта, космической деятельности.

Сноска. Статья 118 в редакции Закона РК от 25.03.2011 № 421-IV (вводится в действие по истечении десяти календарных дней после его первого официального опубликования); с изменениями, внесенными законами РК от 06.01.2012 № 529-IV ( вводится в действие по истечении 21 календарного дня после его первого официального опубликования); от 29.12.2014 № 269-V (вводится в действие с 01.01.2015).

Статья 119. Предприятие

1. Предприятием, как объектом прав, признается имущественный комплекс, используемый для осуществления предпринимательской деятельности.

2. В состав предприятия как имущественного комплекса входят все виды имущества, предназначенные для его деятельности, включая здания, сооружения,

оборудование, инвентарь, сырье, продукцию, право на земельный участок, права требования, долги, а также права на обозначения, индивидуализирующие его деятельность (фирменное наименование, товарные знаки), и другие исключительные права, если иное не предусмотрено договором.

3. Предприятие в целом или его часть могут быть объектом купли-продажи, залога, аренды и других сделок, связанных с установлением, изменением и прекращением вещных прав.

3-1. Особенности государственной регистрации прав на недвижимое имущество, входящее в состав предприятия как имущественного комплекса, устанавливаются Законом Республики Казахстан "О государственной регистрации прав на недвижимое имущество".

4. При передаче долгов в составе предприятия как имущественного комплекса права кредиторов гарантируются в порядке, предусмотренном статьей 48 настоящего Кодекса.

Сноска. Статья 119 с изменениями, внесенными законами РК от 02.03.1998 N 211; от 25.03.2011 № 421-IV (вводится в действие по истечении десяти календарных дней после его первого официального опубликования).

Статья 120. Делимое и неделимое имущество

1. Имущество может быть делимым и неделимым. Делимое имущество - это имущество, части которого в результате раздела не

утрачивают своего назначения (функций). Неделимое имущество - это такое имущество, которое не может быть разделено без

изменения его хозяйственного назначения (функций) или не подлежит разделу в силу предписания законодательного акта.

2. Особенности неделимых вещей как объектов права определяются законодательством.

Статья 121. Сложные вещи

1. Если разнородные вещи образуют единое целое, позволяющее использовать его по назначению, определяемому существом соединения, они рассматриваются как одна вещь (сложная вещь).

2. Действие сделки, заключенной по поводу сложной вещи, распространяется на все ее составные части, если договором не установлено иное.

Статья 122. Главная вещь и принадлежность

Принадлежность, то есть вещь, предназначенная служить главной вещи и связанная с ней общим хозяйственным назначением, следует судьбе главной вещи, если законодательством или договором не установлено иное.

Статья 123. Плоды, продукция и доходы

Поступления, полученные в результате использования имущества (плоды, продукция, доходы), принадлежат лицу, использующему это имущество на законном основании, если иное не предусмотрено законодательством или договором об использовании этого имущества.

Статья 124. Животные

К животным применяются общие правила о вещах, поскольку законодательством не установлено иное.

Статья 125. Интеллектуальная собственность

1. В случаях и в порядке, установленных настоящим Кодексом и иными законодательными актами, признается исключительное право гражданина или юридического лица на результаты интеллектуальной творческой деятельности и приравненные к ним средства индивидуализации юридического лица, продукции физического или юридического лица, выполняемых ими работ или услуг (фирменное наименование, товарный знак, знак обслуживания и т.п.).

2. Использование результатов интеллектуальной творческой деятельности и средств индивидуализации, которые могут быть объектом исключительных прав ( интеллектуальной собственности), может осуществляться третьими лицами только с согласия правообладателя, за исключением случаев, предусмотренных законодательными актами Республики Казахстан.

Сноска. Статья 125 с изменениями, внесенными законами РК от 02.03.1998 № 211; от 07.04.2015 № 300-V (вводится в действие по истечении десяти календарных дней после дня его первого официального опубликования).

Статья 126. Служебная и коммерческая тайна

1. Гражданским законодательством защищается информация, составляющая служебную или коммерческую тайну, в случае, когда информация имеет действительную или потенциальную коммерческую ценность в силу неизвестности ее третьим лицам, к ней нет свободного доступа на законном основании и обладатель информации принимает меры к охране ее конфиденциальности.

2. Лица, незаконными методами получившие такую информацию, а также служащие вопреки трудовому договору или контрагенты вопреки гражданско-правовому договору, разгласившие служебную или коммерческую тайну, обязаны возместить причиненный ущерб.

Статья 127. Деньги (валюта)

1. Денежной единицей в Республике Казахстан является тенге. 2. Тенге является законным платежным средством, обязательным к приему по

нарицательной стоимости на всей территории Республики Казахстан. 3. Платежи на территории Республики Казахстан осуществляются в виде наличных

и безналичных расчетов. 4. Случаи, порядок и условия расчетов в иностранной валюте на территории

Республики Казахстан определяются законодательством Республики Казахстан.

Статья 128. Валютные ценности

1. Виды имущества, признаваемого валютными ценностями, и порядок сделок с ними определяются законодательными актами.

2. Право собственности на валютные ценности защищается в Республике Казахстан на общих основаниях.

Параграф 1-1. Финансовые инструменты

Сноска. Раздел 3 дополнен параграфом 1-1 в соответствии с Законом РК от 10.12.2008 N 101-IV (вводится в действие с 01.01.2009).

Статья 128-1. Финансовые инструменты

1. Финансовый инструмент – деньги, ценные бумаги, включая производные ценные бумаги, производные финансовые инструменты и другие финансовые инструменты, в результате операций с которыми одновременно возникают финансовый актив у одного лица и финансовое обязательство или долевой инструмент – у другого.

2. Финансовый актив – любой актив, который представляет собой деньги, долевой инструмент другого лица, договорное право на получение денег или иного финансового актива от другого лица или на обмен финансовых активов или финансовых обязательств с другим лицом на потенциально выгодных для себя условиях, или такой договор, расчет по которому будет или может быть произведен собственными долевыми инструментами лица и который при этом является таким производным инструментом, по которому у лица есть или может появиться обязанность получить переменное число собственных долевых инструментов, или

таким производным инструментом, расчет по которому будет или может быть произведен любым иным способом, нежели путем обмена фиксированной суммы денег или иного финансового актива на фиксированное число собственных долевых инструментов лица.

3. Финансовое обязательство – любое обязательство, которое представляет собой договорную обязанность предоставить деньги или иной финансовый актив другого лица или обменять финансовые активы или финансовые обязательства с другим лицом на потенциально невыгодных для себя условиях, или такой договор, расчет по которому будет или может быть произведен собственными долевыми инструментами лица и который при этом является таким непроизводным инструментом, по которому у лица есть или может появиться обязанность предоставить переменное число собственных долевых инструментов, или таким производным инструментом, расчет по которому будет или может быть произведен любым иным способом, нежели путем обмена фиксированной суммы денег или иного финансового актива на фиксированное число собственных долевых инструментов лица.

4. Долевой инструмент - любой договор, подтверждающий право на остаточную долю в активах организации, оставшихся после вычета всех ее обязательств.

Сноска. Статья 128-1 с изменениями, внесенными Законом РК от 02.07.2018 № 166- VI (вводится в действие по истечении десяти календарных дней после дня его первого официального опубликования).

Статья 128-2. Производные финансовые инструменты

1. Производный финансовый инструмент - договор, стоимость которого зависит от величины (включая колебание величины) базового актива договора, предусматривающий осуществление расчета по данному договору в будущем.

2. К производным финансовым инструментам относятся опционы, фьючерсы, форварды, свопы и другие производные финансовые инструменты, отвечающие данным признакам, в том числе представляющие собой комбинацию вышеперечисленных производных финансовых инструментов.

3. Базовыми активами производных финансовых инструментов являются товары, стандартизированные партии товаров, ценные бумаги, валюта, индексы, процентные ставки и другие активы, имеющие рыночную стоимость, будущее событие или обстоятельство, производные финансовые инструменты.

Статья 128-3. Опцион

1. Опцион - производный финансовый инструмент, в соответствии с которым одна сторона (продавец опциона) продает другой стороне (покупателю опциона) право купить или продать базовый актив по оговоренной цене на согласованных условиях в

будущем. Продавец опциона берет на себя обязательство, а покупатель приобретает право.

2. Продавец опциона продает опцион покупателю опциона за вознаграждение, именуемое премией. Под согласованными условиями опциона понимается согласование следующих обязательных условий: вид базового актива, общая стоимость базового актива (сумма, на которую заключается опцион), цена базового актива (страйк - цена исполнения опциона), премия опциона, срок опциона (период действия опциона) , вид опциона.

3. Опцион считается исполненным, если покупатель опциона реализует приобретенное им право.

Статья 128-4. Своп

Своп - производный финансовый инструмент, в соответствии с которым стороны договариваются об обмене платежами по базовым активам или базовыми активами в будущем на согласованных условиях.

Статья 128-5. Форвард

1. Форвард - производный финансовый инструмент, покупатель (или продавец) которого берет на себя обязательство по истечении определенного срока купить (или продать) базовый актив на согласованных условиях в будущем.

2. Форвард заключается на неорганизованном рынке.

Статья 128-6. Фьючерс

Фьючерс - производный финансовый инструмент, обращаемый только на организованном рынке, покупатель (или продавец) которого берет на себя обязательство по истечении определенного срока купить (или продать) базовый актив в соответствии с установленными на организованном рынке стандартными условиями.

Параграф 2. Ценные бумаги

Статья 129. Ценные бумаги

1. Ценная бумага - совокупность определенных записей и других обозначений, удостоверяющих имущественные права.

1-1. Ценные бумаги могут быть долговыми и долевыми. Долговые ценные бумаги - ценные бумаги, удостоверяющие обязательство

эмитента (должника) по выплате основной суммы долга на условиях выпуска данных ценных бумаг.

Долевая ценная бумага - ценная бумага, удостоверяющая право ее владельца на определенную долю в имуществе в случаях, предусмотренных законодательством Республики Казахстан.

2. К ценным бумагам относятся акции, облигации и иные виды ценных бумаг, определенные в соответствии с настоящим Кодексом и иными законодательными актами Республики Казахстан.

3. Ценные бумаги по форме выпуска подразделяются на: 1) документарные и бездокументарные; 2) эмиссионные и неэмиссионные; 3) именные, предъявительские и ордерные.

Документарные ценные бумаги - ценные бумаги, выпущенные в документарной форме (на бумажном или ином материальном носителе с возможностью непосредственного чтения содержания ценной бумаги без использования специальных технических средств).

Бездокументарные ценные бумаги - ценные бумаги, выпущенные в бездокументарной форме (в виде совокупности электронных записей).

Эмиссионные ценные бумаги - ценные бумаги, обладающие в пределах одного выпуска однородными признаками и реквизитами, размещаемые и обращающиеся на основании единых для данного выпуска условиях.

Неэмиссионные ценные бумаги - ценные бумаги, не соответствующие признакам, указанным в части четвертой настоящего пункта.

Именная ценная бумага - ценная бумага, подтверждающая принадлежность удостоверенных ею прав названному в ней лицу.

Предъявительская ценная бумага - ценная бумага, подтверждающая принадлежность удостоверенных ею прав предъявителю ценной бумаги.

Ордерная ценная бумага - ценная бумага, подтверждающая принадлежность удостоверенных ею прав названному в ней лицу, а в случае передачи им этих прав в порядке, предусмотренном пунктом 3 статьи 132 настоящего Кодекса, - другому лицу.

4. Настоящим Кодексом и иными законодательными актами Республики Казахстан может быть исключена возможность выпуска определенного вида ценных бумаг в той или иной форме.

Сноска. Статья 129 в редакции Закона РК от 16 мая 2003 г. N 416; с изменениями, внесенными Законом РК от 10.12.2008 N 101-IV (вводится в действие с 01.01.2009).

Статья 130. Подтверждение прав на ценную бумагу

1. Подтверждением права на документарную ценную бумагу является сама ценная бумага. В случае передачи документарной ценной бумаги на хранение профессиональному участнику рынка ценных бумаг, уполномоченному на такое

хранение в соответствии с выданной ему лицензией или в соответствии с законодательными актами Республики Казахстан, подтверждением права на эту ценную бумагу является выписка со счета, открытого данным профессиональным участником в целях ее учета. При расхождении между документарной ценной бумагой и выпиской с указанного счета приоритет имеет выписка.

2. Подтверждением права на бездокументарную ценную бумагу является выписка со счета, открытого в целях ее учета у профессионального участника рынка ценных бумаг, который уполномочен на регистрацию сделок с ценными бумагами в соответствии с выданной ему лицензией или в соответствии с законодательными актами Республики Казахстан.

3. Порядок открытия и ведения профессиональными участниками рынка ценных бумаг счетов, предназначенных для учета ценных бумаг, а также требования к содержанию и оформлению выписок с таких счетов определяются законодательством Республики Казахстан.

Сноска. Статья 130 в редакции Закона РК от 16.05.2003 N 416; с изменениями, внесенными Законом РК от 28.12.2011 № 524-IV (вводится в действие по истечении десяти календарных дней после его первого официального опубликования).

Статья 131. Требования к ценной бумаге

1. Виды прав, которые удостоверяются ценными бумагами, обязательные реквизиты ценных бумаг, требования к форме ценной бумаги и другие необходимые требования определяются законодательными актами или в установленном ими порядке.

2. Отсутствие обязательных реквизитов ценной бумаги или несоответствие ценной бумаги установленной для нее форме влечет ее недействительность.

Статья 132. Передача прав по ценной бумаге

1. Для передачи другому лицу прав, удостоверенных ценной бумагой на предъявителя, достаточно вручения ценной бумаги этому лицу.

2. Права, удостоверенные именной ценной бумагой, выпущенной в документарной форме, передаются в порядке, установленном для уступки требования (цессии). В соответствии со статьей 347 настоящего Кодекса лицо, передающее право по ценной бумаге, несет ответственность за недействительность соответствующего требования, но не за его исполнение.

2-1. Особенности передачи прав по эмиссионным ценным бумагам и подтверждение прав по ним определяются законодательными актами Республики Казахстан.

3. Права по ордерной ценной бумаге передаются путем совершения на этой бумаге передаточной надписи - индоссамента. Лицо, передающее права по ордерной ценной

бумаге (индоссант), несет ответственность не только за существование права, но и за его осуществление, за исключением случаев, установленных законодательным актом Республики Казахстан об ипотеке недвижимого имущества.

Индоссамент, совершенный на ценной бумаге, переносит все права, удостоверенные ценной бумагой, на лицо, которому или приказу которого передаются права по ценной бумаге - (индоссата). Индоссамент может быть бланковым (без указания лица, которому должно быть произведено исполнение).

Индоссамент может быть ограничен только поручением осуществлять права, удостоверенные ценной бумагой, без передачи этих прав индоссату (препоручительный индоссамент). В этом случае индоссат выступает в качестве представителя.

Сноска. Статья 132 с изменениями, внесенными Законом РК от 02.03.1998 N 211; от 16.05.2003 N 416; от 03.06.2003 N 426; от 21.06.2013 № 106-V (вводится в действие по истечении десяти календарных дней после его первого официального опубликования); от 24.11.2015 № 422-V (вводится в действие с 01.01.2016).

Статья 133. Исполнение по ценной бумаге

1. Лицо, выдавшее ценную бумагу, и все лица, индоссировавшие ее, отвечают перед ее законным владельцем солидарно, за исключением случаев, установленных законодательным актом Республики Казахстан об ипотеке недвижимого имущества. В случае удовлетворения требования законного владельца ценной бумаги об исполнении удостоверенного ею обязательства одним или несколькими лицами из числа обязавшихся по ценной бумаге они приобретают право обратного требования (регресса ) к остальным лицам, ранее их обязавшимся по ценной бумаге.

2. Отказ от исполнения обязательства, удостоверенного ценной бумагой, со ссылкой на отсутствие основания обязательства либо на его недействительность не допускается.

3. Владелец ценной бумаги, обнаруживший подлог или подделку ценной бумаги, вправе предъявить к лицу, передавшему ему бумагу, требование о надлежащем исполнении обязательства, удостоверенного ценной бумагой, и о возмещении убытков.

4. Права по ценной бумаге, находящейся у незаконного владельца, не подлежат осуществлению.

Сноска. В статью 133 внесены изменения - Законом РК от 3 июня 2003 г. N 426

Статья 134. Восстановление ценной бумаги

Восстановление прав по утраченным ценным бумагам на предъявителя и ордерным ценным бумагам производится судом в порядке, предусмотренном процессуальным законодательством.

Статья 135. Бездокументарные ценные бумаги

(Статья 135 исключена - Законом РК от 16 мая 2003 г. N 416)

Статья 136. Облигация

1. Облигация - ценная бумага с заранее установленным при ее выпуске сроком обращения, удостоверяющая в соответствии с условиями выпуска права на получение от лица, выпустившего облигацию, вознаграждения по ней и по окончании срока ее обращения - номинальной стоимости облигации в деньгах или ином имущественном эквиваленте.

2. Облигации выпускаются только как именные эмиссионные ценные бумаги. 3. Правительство Республики Казахстан, Национальный Банк Республики

Казахстан, коммерческие организации вправе выпускать облигации. 4. Виды облигаций и порядок их выпуска устанавливаются законодательством

Республики Казахстан. Сноска. Статья 136 в редакции Закона РК от 16.05.2003 N 416; с изменениями,

внесенными Законом РК от 20.12.2004 N 13 (вводится в действие с 01.01.2005).

Статья 137. Чек

Сноска. Статья 137 исключена Законом РК от 11.07.1997 N 154.

Статья 138. Вексель

Сноска. Статья 138 исключена Законом РК от 11.07.1997 N 154.

Статья 139. Акция

1. Акция - ценная бумага, выпускаемая акционерным обществом и удостоверяющая права на участие в управлении акционерным обществом, получение дивиденда по ней и части имущества акционерного общества при его ликвидации, а также иные права, предусмотренные законодательными актами Республики Казахстан.

2. Акции выпускаются только как именные эмиссионные ценные бумаги. 3. Виды акций устанавливаются законодательными актами Республики Казахстан. Порядок выпуска акций устанавливается законодательством Республики Казахстан

о рынке ценных бумаг. 4. Некоммерческие организации, созданные в организационно-правовой форме

акционерного общества, выплату дивидендов по своим акциям не осуществляют.

5. Законодательными актами Республики Казахстан может быть предусмотрена возможность выкупа акций по решению суда у акционера, нарушающего своими действиями или бездействием интересы акционерного общества.

Законодательными актами Республики Казахстан могут быть предусмотрены возможность и основания принудительного выкупа акций банков и организаций, осуществляющих отдельные виды банковских операций, а также страховых ( перестраховочных) организаций в случае наличия у них отрицательного размера собственного капитала, рассчитываемого в порядке, установленном законодательными актами Республики Казахстан.

Сноска. Статья 139 в редакции Закона РК от 16 мая 2003 г. N 416; с изменениями, внесенными Законом РК от 8 июля 2005 г. N 72 (порядок введения в действие см. ст.2) .

Статья 139-1. Банковский депозитный сертификат

Банковский депозитный сертификат - именная неэмиссионная ценная бумага, удостоверяющая права ее держателя на получение по истечении установленного для нее условиями выпуска срока обращения либо до его истечения ее номинальной стоимости, а также вознаграждения в размере, установленном условиями выпуска.

Сноска. Кодекс дополнен статьей 139-1 в соответствии с Законом РК от 12 января 2007 года N 225 (вводится в действие со дня его официального опубликования).

Статья 140. Банковский сертификат

Сноска. Статья 140 исключена Законом РК от 11.07.1997 N 154.

Параграф 3. Личные неимущественные права

Статья 141. Защита личных неимущественных прав

1. Физическое лицо, личные неимущественные права которого нарушены, помимо мер, предусмотренных статьей 9 настоящего Кодекса, имеет право на возмещение морального вреда по правилам настоящего Кодекса.

2. Защита личных неимущественных прав осуществляется судом в порядке, предусмотренном гражданским процессуальным законодательством.

3. Личные неимущественные права подлежат защите независимо от вины лица, нарушившего право, если иное не предусмотрено настоящим Кодексом. Лицо, предъявившее требование о защите, должно доказать факт нарушения его личного неимущественного права.

4. Лицо, неимущественное право которого нарушено, может по своему выбору потребовать устранения последствий нарушения от нарушителя или за счет

нарушителя самостоятельно совершить необходимые действия либо поручить их совершение третьему лицу.

Сноска. Статья 141 с изменениями, внесенными законами РК от 02.03.1998 N 211; от 25.03.2011 № 421-IV (вводится в действие по истечении десяти календарных дней после его первого официального опубликования).

Статья 142. Личные неимущественные права, связанные с имущественными

При одновременном нарушении личных неимущественных и имущественных прав размер возмещения имущественного вреда увеличивается с учетом компенсации, причитающейся потерпевшему за нарушение личных неимущественных прав.

Статья 143. Защита чести, достоинства и деловой репутации

1. Гражданин вправе требовать в судебном порядке опровержения сведений, порочащих его честь, достоинство или деловую репутацию.

2. Если сведения, порочащие честь, достоинство или деловую репутацию гражданина или юридического лица, распространены в средствах массовой информации, они должны быть бесплатно опровергнуты в тех же средствах массовой информации.

В случае, если указанные сведения содержатся в документе, исходящем от организации, такой документ подлежит замене или отзыву с обязательным сообщением адресатам о несоответствии действительности содержащихся в этом документе сведений.

Порядок опровержения в иных случаях устанавливается судом. 3. Гражданин или юридическое лицо, в отношении которого средствами массовой

информации опубликованы сведения, ущемляющие его права или законные интересы, имеет право на бесплатную публикацию своего ответа в тех же средствах массовой информации.

4. Требование гражданина или юридического лица о публикации опровержения либо ответа в средстве массовой информации рассматривается судом в случае, если орган массовой информации отказал в такой публикации либо в течение месяца не произвел публикацию, а также в случае его ликвидации.

5. Если решение суда не выполнено, суд вправе наложить на нарушителя штраф, взыскиваемый в доход бюджета. Штраф налагается в порядке и размерах, установленных гражданским процессуальным законодательством. Уплата штрафа не освобождает нарушителя от обязанности выполнить предусмотренное решением суда действие.

6. Гражданин, в отношении которого распространены сведения, порочащие его честь, достоинство или деловую репутацию, вправе наряду с опровержением таких

сведений требовать возмещения убытков и морального вреда, причиненных их распространением.

Правила настоящей статьи о защите деловой репутации гражданина соответственно применяются к защите деловой репутации юридического лица, за исключением требования о возмещении морального вреда. К защите деловой репутации юридического лица применяются правила о возмещении убытков в порядке, установленном настоящим Кодексом.

7. Если установить лицо, распространившее сведения, порочащие честь, достоинство или деловую репутацию гражданина или юридического лица, невозможно, лицо, в отношении которого такие сведения распространены, вправе обратиться в суд с заявлением о признании распространенных сведений не соответствующими действительности.

Сноска. Статья 143 с изменениями, внесенными законами РК от 06.02.2009 N 123- IV (порядок введения в действие см. ст.2); от 25.03.2011 № 421-IV (вводится в действие по истечении десяти календарных дней после его первого официального опубликования).

Статья 144. Право на охрану тайны личной жизни

1. Гражданин имеет право на охрану тайны личной жизни, в том числе тайны переписки, телефонных переговоров, дневников, заметок, записок, интимной жизни, усыновления, рождения, врачебной, адвокатской тайны, тайны банковских вкладов.

Раскрытие тайны личной жизни возможно лишь в случаях, установленных законодательными актами.

2. Опубликование дневников, записок, заметок и других документов допускается лишь с согласия их автора, а писем - с согласия их автора и адресата. В случае смерти кого-либо из них указанные документы могут публиковаться с согласия пережившего супруга и детей умершего.

Сноска. В статью 144 внесены изменения - Законом РК от 11.07.1997 N 154.

Статья 145. Право на собственное изображение

1. Никто не имеет право использовать изображение какого-либо лица без его согласия, а в случае его смерти - без согласия наследников.

2. Опубликование, воспроизведение и распространение изобразительного произведения (картина, фотография, кинофильм и другие), в котором изображено другое лицо, допускается лишь с согласия изображенного, а после его смерти с согласия его детей и пережившего супруга. Такого согласия не требуется, если это установлено законодательными актами, либо изображенное лицо позировало за плату.

Статья 146. Право на неприкосновенность жилища

Гражданин имеет право на неприкосновенность жилища, то есть право пресекать любые попытки вторжения в жилище помимо его воли, кроме случаев, предусмотренных законодательными актами.

Глава 4. Сделки

Статья 147. Понятие сделки

Сделками признаются действия граждан и юридических лиц, направленные на установление, изменение или прекращение гражданских прав и обязанностей.

Статья 148. Односторонние сделки и договоры

1. Сделки могут быть односторонними и двух- или многосторонними (договоры). 2. Односторонней считается сделка, для совершения которой, в соответствии с

законодательством или соглашением сторон, необходимо и достаточно выражения воли одной стороны.

3. Для совершения договора необходимо выражение согласованной воли двух сторон (двусторонняя сделка) либо трех или более сторон (многосторонняя сделка).

Статья 149. Правовое регулирование односторонних сделок

1. Односторонняя сделка создает обязанности для лица, совершившего сделку. Она может создавать обязанности для других лиц лишь в случаях, установленных законодательными актами либо соглашением с этими лицами.

2. К односторонним сделкам соответственно применяются общие положения об обязательствах и о договорах, поскольку это не противоречит законодательству, природе и существу сделки.

Статья 150. Сделки, совершенные под условием

1. Сделка считается совершенной под отлагательным условием, если стороны поставили возникновение прав и обязанностей в зависимость от обстоятельства, относительно которого неизвестно, наступит оно или не наступит.

2. Сделка считается совершенной под отменительным условием, если стороны поставили прекращение прав и обязанностей в зависимость от обстоятельства, относительно которого неизвестно, наступит оно или не наступит.

3. Если наступлению условия недобросовестно воспрепятствовала сторона, которой наступление условия невыгодно, то условие признается наступившим.

Если наступлению условия недобросовестно содействовала сторона, которой наступление условия выгодно, то условие признается ненаступившим.

Статья 151. Форма сделки

1. Сделки совершаются устно или в письменной форме (простой или нотариальной) .

2. Сделка, для которой законодательством или соглашением сторон не установлена письменная (простая либо нотариальная) или иная определенная форма, может быть совершена устно, в частности - все сделки, исполняемые при самом их совершении. Такая сделка считается совершенной и в том случае, когда из поведения лица явствует его воля совершить сделку.

3. Сделка, подтвержденная выдачей жетона, билета или иного обычно принятого подтверждающего знака, признается заключенной в устной форме, если иное не установлено законодательством.

4. Молчание признается выражением воли совершить сделку в случаях, предусмотренных законодательством или соглашением сторон.

5. Сделки во исполнение договора, заключенного в письменной форме, могут по соглашению сторон совершаться устно, если это не противоречит законодательству.

Статья 152. Письменная форма сделки

1. В письменной форме должны совершаться сделки: 1) осуществляемые в процессе предпринимательской деятельности, кроме сделок,

исполняемых при самом их совершении, если для отдельных видов сделок иное специально не предусмотрено законодательством или не вытекает из обычаев делового оборота;

2) на сумму свыше ста месячных расчетных показателей, за исключением сделок, исполняемых при самом их совершении;

3) в иных случаях, предусмотренных законодательством или соглашением сторон. 1-1. Письменная форма сделки совершается на бумажном носителе или в

электронной форме. 2. Сделка, совершенная в письменной форме, должна быть подписана сторонами

или их представителями, если иное не вытекает из обычаев делового оборота. Допускается при совершении сделки использование средств факсимильного

копирования подписи, электронной цифровой подписи, если это не противоречит законодательству или требованию одного из участников.

3. Двусторонние сделки могут совершаться путем обмена документами, каждый из которых подписывается стороной, от которой он исходит.

К совершению сделки в письменной форме приравнивается, если иное не установлено законодательством или соглашением сторон, обмен письмами, телеграммами, телефонограммами, телетайпограммами, факсами, электронными документами, электронными сообщениями или иными документами, определяющими субъектов и содержание их волеизъявления.

Законами Республики Казахстан и (или) по требованию одной из сторон могут устанавливаться дополнительные требования, которым должна соответствовать форма сделки, в частности совершение на бланке определенной формы, скрепление печатью юридического лица, если данное лицо в соответствии с законодательством Республики Казахстан должно иметь печать.

4. Если гражданин вследствие физического недостатка, болезни или неграмотности не может собственноручно подписаться, то по его просьбе сделку может подписать другой гражданин. Подпись последнего, если иное не предусмотрено законодательством, должна быть засвидетельствована нотариусом либо другим должностным лицом, имеющим право совершать такое нотариальное действие, с указанием причин, в силу которых совершающий сделку не мог подписать ее собственноручно.

5. Сторона, исполнившая сделку, совершенную в письменной форме, вправе требовать от другой стороны документ, подтверждающий исполнение.

Такое же право имеет сторона, исполнившая устную предпринимательскую сделку, кроме сделок, исполняемых при самом их совершении.

Сноска. Статья 152 с изменениями, внесенными законами РК от 02.03.1998 г. № 211 ; от 07.01.2003 г. № 372; от 29.12.2014 № 269-V (вводится в действие с 01.01.2015); от 24.11.2015 № 419-V (вводится в действие с 01.01.2016); от 27.02.2017 № 49-VI ( вводится в действие по истечении десяти календарных дней после дня его первого официального опубликования); от 24.05.2018 № 156-VI (вводится в действие по истечении десяти календарных дней после дня его первого официального опубликования).

Статья 153. Последствия несоблюдения письменной формы сделки

1. Несоблюдение простой письменной формы сделки лишает стороны права в случае спора подтверждать ее совершение, содержание или исполнение свидетельскими показаниями. Стороны, однако, вправе подтверждать совершение, содержание или исполнение сделки письменными или иными, кроме свидетельских показаний, доказательствами.

2. В случаях, прямо указанных в законах Республики Казахстан или соглашении сторон, при несоблюдении простой письменной формы сделка считается ничтожной.

3. При несоблюдении простой письменной формы внешнеэкономическая сделка считается ничтожной.

Сноска. Статья 153 в редакции Закона РК от 27.02.2017 № 49-VI (вводится в действие по истечении десяти календарных дней после дня его первого официального опубликования).

Статья 154. Нотариальное удостоверение сделки

1. В случаях, установленных законами Республики Казахстан или соглашением сторон, письменные сделки считаются совершенными только после их нотариального удостоверения.

Несоблюдение требования о нотариальном удостоверении влечет ничтожность сделки с последствиями, предусмотренными пунктом 3 статьи 157-1 настоящего Кодекса, за исключением случаев, установленных пунктом 2 настоящей статьи.

2. Если сделка, требующая нотариального удостоверения, фактически исполнена сторонами или одной из сторон, по своему содержанию не противоречит законодательству и не нарушает прав третьих лиц, суд по заявлению заинтересованной стороны вправе признать сделку действительной. В этом случае последующее нотариальное удостоверение сделки не требуется.

Сноска. Статья 154 с изменением, внесенным Законом РК от 27.02.2017 № 49-VI ( вводится в действие по истечении десяти календарных дней после дня его первого официального опубликования).

Статья 155. Регистрация сделок

1. Сделки, подлежащие в соответствии с законодательными актами обязательной государственной или иной регистрации, считаются совершенными с момента регистрации, если иное не предусмотрено законодательными актами.

Отказ в регистрации должен быть оформлен в письменном виде и возможен лишь со ссылкой на нарушение требований законодательства.

2. Если одна из сторон уклоняется от государственной регистрации сделки, суд вправе по требованию другой стороны вынести решение о регистрации сделки. В этом случае сделка регистрируется в соответствии с решением суда.

Сноска. Статья 155 в редакции Закона РК от 26.07.2007 № 311 (вводится в действие по истечении 10 календарных дней после официального опубликования); с изменениями, внесенными Законом РК от 25.03.2011 № 421-IV (вводится в действие по истечении десяти календарных дней после его первого официального опубликования).

Статья 156. Биржевые сделки

1. Биржевые сделки - сделки, предметом которых является имущество, допущенное к обращению на бирже, и которые заключаются на бирже участниками проводимых ею торгов в соответствии с законодательством Республики Казахстан о соответствующих биржах (товарных, фондовых и других) и правилами биржевой торговли.

2. Биржевые сделки оформляются документами, выдаваемыми биржей в подтверждение заключения данных сделок.

3. К биржевым сделкам в зависимости от их содержания применяются правила о соответствующем договоре (купли-продажи, комиссии и других), если иное не вытекает из законодательства, соглашения сторон или существа сделки.

4. Законодательством или правилами биржевой торговли могут предусматриваться условия биржевых сделок, составляющие коммерческую тайну сторон и не подлежащие разглашению без их согласия, кроме сведений, представляемых в уполномоченный орган по финансовому мониторингу в соответствии с Законом Республики Казахстан "О противодействии легализации (отмыванию) доходов, полученных преступным путем, и финансированию терроризма".

5. Споры, связанные с заключением биржевых сделок, рассматриваются в арбитраже при соответствующей бирже, решение которого может быть отменено судом в случаях, предусмотренных законом Республики Казахстан.

6. (исключен). Сноска. Статья 156 с изменениями, внесенными законами РК от 02.03.1998 № 211;

от 16.05.2003 № 416; от 28.08.2009 № 192-IV (вводится в действие с 08.03.2010); от 25.03.2011 № 421-IV (вводится в действие по истечении десяти календарных дней после его первого официального опубликования); от 21.06.2012 № 19-V (вводится в действие по истечении десяти календарных дней после его первого официального опубликования); от 10.06.2014 № 206-V (вводится в действие по истечении десяти календарных дней после дня его первого официального опубликования); от 08.04.2016 № 489-V (вводится в действие по истечении десяти календарных дней после дня его первого официального опубликования).

Статья 157. Оспоримые и ничтожные сделки

1. Сделка недействительна по основаниям, установленным настоящим Кодексом или иными законодательными актами, в силу признания ее таковой судом (оспоримая сделка) либо по основаниям, прямо предусмотренным законодательными актами, независимо от такого признания (ничтожная сделка).

Сделка относится к оспоримой, если ее ничтожность не предусмотрена законодательными актами.

В случае возникновения спора о ничтожности сделки, ее недействительность устанавливается судом.

2. Сделка признается недействительной при нарушении требований, предъявляемых к форме, содержанию и участникам сделки, а также к свободе их волеизъявления по основаниям, установленным настоящим Кодексом или иными законодательными актами.

3. Требование о признании сделки недействительной может быть предъявлено заинтересованными лицами, надлежащим государственным органом либо прокурором.

Заинтересованным лицом является лицо, права и законные интересы которого нарушены или могут быть нарушены в результате совершения указанной сделки.

Перечень лиц, имеющих право требовать признания ее недействительной, устанавливается настоящим Кодексом и (или) иными законодательными актами.

Сноска. Статья 157 в редакции Закона РК от 27.02.2017 № 49-VI (вводится в действие по истечении десяти календарных дней после дня его первого официального опубликования).

Статья 157-1. Общие положения о последствиях недействительности сделки

1. Требование о применении последствий недействительности ничтожной сделки вправе предъявить сторона сделки либо лица, установленные в пункте 3 статьи 157 настоящего Кодекса.

2. Недействительная сделка не влечет юридических последствий, за исключением тех, которые связаны с ее недействительностью, и недействительна с момента ее совершения, если иное не предусмотрено настоящим Кодексом, законодательными актами Республики Казахстан или не вытекает из существа или содержания сделки.

3. При недействительности сделки каждая из сторон обязана возвратить другой все полученное по сделке, а при невозможности возврата в натуре (в том числе, когда полученное выражается в пользовании имуществом, выполненной работе или предоставленной услуге) – возместить стоимость подлежащего возврату имущества, стоимость пользования имуществом, выполненных работ или оказанных услуг в деньгах, если иные последствия недействительности сделки не предусмотрены настоящим Кодексом или иными законодательными актами Республики Казахстан.

4. Суд может взыскать со стороны, виновной в совершении действий, вызвавших недействительность сделки, в пользу другой стороны понесенные последней убытки, связанные с признанием сделки недействительной.

5. Если сделка направлена на достижение преступной цели, противоправность которой установлена приговором (постановлением) суда, то при наличии умысла у обеих сторон все, полученное ими по сделке или предназначенное к получению, по решению или приговору суда подлежит конфискации. В случае исполнения такой сделки одной стороной у другой стороны подлежит конфискации все, полученное ею, и все, причитающееся с нее по сделке первой стороне. Если ни одна из сторон не

приступила к исполнению, конфискации подлежит все, предусмотренное сделкой к исполнению.

6. При наличии умысла на достижение преступной цели, противоправность которой установлена приговором (постановлением) суда, лишь у одной из сторон все, полученное ею по сделке, подлежит возвращению другой стороне, а полученное последней либо причитавшееся ей по сделке подлежит конфискации.

7. С учетом конкретных обстоятельств суд вправе не применять частично либо полностью последствий, предусмотренных пунктами 5 и 6 настоящей статьи, в части конфискации имущества, полученного либо подлежащего получению по недействительной сделке. В этой части наступают последствия, предусмотренные пунктом 3 настоящей статьи.

8. Признавая сделку недействительной, суд вправе с учетом конкретных обстоятельств ограничиться запретом ее дальнейшего исполнения.

Сноска. Глава 4 дополнена статьей 157-1 в соответствии с Законом РК от 27.02.2017 № 49-VI (вводится в действие по истечении десяти календарных дней после дня его первого официального опубликования).

Статья 158. Недействительность сделки, содержание которой не соответствует требованиям законодательства Республики Казахстан

1. Сделка, содержание которой не соответствует требованиям законодательства, а также сделка, совершенная с целью, заведомо противоречащей основам правопорядка, является оспоримой и может быть признана судом недействительной, если настоящим Кодексом и иными законодательными актами Республики Казахстан не установлено иное.

2. Сделка, направленная на достижение преступной цели, противоправность которой установлена приговором (постановлением) суда, ничтожна.

3. Лицо, умышленно заключившее сделку, которая нарушает требование законодательства Республики Казахстан, устава юридического лица либо компетенцию его органов, не вправе требовать признания сделки недействительной, если такое требование вызвано корыстными мотивами или намерением уклониться от ответственности.

4. В случае, если один из участников сделки совершил ее с намерением уклониться от исполнения обязательства или от ответственности перед третьим лицом либо государством, а другой участник сделки знал или должен был знать об этом намерении, заинтересованное лицо (государство) вправе требовать признания сделки недействительной.

Сноска. Статья 158 в редакции Закона РК от 27.02.2017 № 49-VI (вводится в действие по истечении десяти календарных дней после дня его первого официального опубликования).

Статья 159. Основания недействительности сделок

1. Ничтожна сделка, совершенная без получения необходимого разрешения либо после окончания срока действия разрешения.

2. Может быть признана судом недействительной сделка, преследующая цели недобросовестной конкуренции или нарушающая требования деловой этики.

3. Ничтожна сделка, совершенная лицом, не достигшим четырнадцати лет ( малолетним), кроме сделок, предусмотренных статьей 23 настоящего Кодекса.

4. Сделка, совершенная несовершеннолетним, достигшим четырнадцати лет, без согласия его законных представителей, кроме сделок, которые он по закону имеет право совершать самостоятельно, может быть признана судом недействительной по иску законных представителей. Правила настоящей статьи не распространяются на сделки несовершеннолетних, признаваемых в соответствии с настоящим Кодексом полностью дееспособными (пункт 2 статьи 17, статья 22-1 настоящего Кодекса).

5. Ничтожна сделка, совершенная лицом, признанным недееспособным вследствие душевной болезни или слабоумия. Сделка, совершенная гражданином, впоследствии признанным недееспособным (статья 26 настоящего Кодекса), является оспоримой и может быть признана судом недействительной по иску его опекуна, если доказано, что уже в момент совершения сделки этот гражданин находился в состоянии психического расстройства.

6. По требованию попечителя суд может признать недействительной сделку, совершенную лицом, ограниченным судом в дееспособности.

7. Сделка, совершенная гражданином, хотя и дееспособным, но находившимся в момент ее совершения в таком состоянии, когда он не мог понимать значения своих действий или руководить ими, может быть признана судом недействительной по иску этого гражданина, но если при жизни у гражданина не было возможности для предъявления иска, после смерти гражданина - по иску других заинтересованных лиц.

8. Сделка, совершенная вследствие заблуждения, имеющего существенное значение , может быть признана судом недействительной по иску стороны, действовавшей под влиянием заблуждения. Существенное значение имеет заблуждение относительно природы сделки, тождества или таких качеств ее предмета, которые значительно снижают возможности его использования по назначению. Заблуждение в мотивах может служить основанием недействительности сделки лишь при включении такого мотива в ее содержание в качестве отлагательного или отменительного условия (статья 150 настоящего Кодекса).

Если заблуждение явилось следствием грубой неосторожности участника сделки либо охватывается его предпринимательским риском, суд с учетом конкретных обстоятельств и интересов другого участника сделки вправе отказать в иске о признании сделки недействительной.

9. Сделка, совершенная под влиянием обмана, насилия, угрозы, а также сделка, которую лицо было вынуждено совершить вследствие стечения тяжелых обстоятельств на крайне невыгодных для себя условиях, чем другая сторона воспользовалась ( кабальная сделка), может быть признана судом недействительной по иску потерпевшего.

10. Сделка, совершенная вследствие злонамеренного соглашения представителя одной стороны с другой стороной, может быть признана судом недействительной по иску потерпевшей стороны. Возмещение убытков, понесенных потерпевшей стороной ( пункт 4 статья 9 настоящего Кодекса), в субсидиарном порядке может быть возложено на недобросовестного представителя.

11. Сделка, совершенная юридическим лицом в противоречии с целями деятельности, определенно ограниченными настоящим Кодексом, иными законодательными актами Республики Казахстан или учредительными документами, либо с нарушением уставной компетенции его органа, может быть признана недействительной по иску собственника имущества юридического лица или его учредителя (участника), если доказано, что другая сторона в сделке знала или должна была знать о таких нарушениях.

12. Сделки, предусмотренные пунктами 3, 5 настоящей статьи, по требованию законных представителей малолетних или недееспособных лиц решением суда могут быть признаны действительными, если они совершены к выгоде указанных лиц.

Сноска. Статья 159 с изменениями, внесенными законами РК от 02.03.1998 N 211; от 12.01.2007 N 225 (вводится в действие со дня его официального опубликования); от 25.03.2011 № 421-IV (вводится в действие по истечении десяти календарных дней после его первого официального опубликования); от 16.05.2014 № 203-V (вводится в действие по истечении шести месяцев после дня его первого официального опубликования); от 27.02.2017 № 49-VI (вводится в действие по истечении десяти календарных дней после дня его первого официального опубликования).

Статья 160. Мнимые или притворные сделки

1. Сделка, совершенная лишь для вида, без намерения создать соответствующие ей правовые последствия (мнимая сделка), признается недействительной судом по иску заинтересованного лица, надлежащего государственного органа или прокурора.

2. Если сделка совершена с целью прикрыть другую сделку (притворная), то применяются правила, относящиеся к той сделке, которую стороны действительно имели в виду.

Сноска. Статья 160 с изменением, внесенным Законом РК от 27.02.2017 № 49-VI ( вводится в действие по истечении десяти календарных дней после дня его первого официального опубликования).

Статья 161. Последствия недействительности части сделки

Недействительность части сделки не влечет за собой недействительности прочих ее частей, если можно предположить, что сделка была бы совершена и без включения недействительной ее части.

Статья 162. Сроки исковой давности по недействительным сделкам

1. (исключен) 2. Исковая давность по спорам, связанным с недействительностью сделки по

основаниям, предусмотренным пунктами 9 и 10 статьи 159 настоящего Кодекса, составляет год со дня прекращения насилия или угрозы, под влиянием которых была совершена сделка, либо со дня, когда истец узнал или должен был узнать об иных обстоятельствах, являющихся основанием для признания сделки недействительной.

Сноска. Пункт 1 статьи 162 исключен Законом РК от 2 марта 1998 г. N 211.

Глава 5. Представительство и доверенность

Статья 163. Представительство

1. Сделка, совершенная одним лицом (представителем) от имени другого лица ( представляемого) в силу полномочия, основанного на доверенности, законодательстве, решении суда либо административном акте, непосредственно создает, изменяет и прекращает гражданские права и обязанности представляемого.

Полномочие может также явствовать из обстановки, в которой действует представитель (продавец в розничной торговле, кассир и т.п.).

2. По сделке, совершенной представителем, права и обязанности возникают непосредственно у представляемого.

3. Представитель не может совершать сделки от имени представляемого ни в отношении себя лично, ни в отношении другого лица, представителем которого он одновременно является.

Данное правило не распространяется на коммерческое представительство.

4. Не являются представителями лица, действующие хотя и в чужих интересах, но от собственного имени (коммерческие посредники, душеприказчики при наследовании и т.п.), а также лица, уполномоченные на вступление в переговоры относительно возможных в будущем сделок.

5. Не допускается совершение через представителя сделки, которая по своему характеру может быть совершена только лично, а также других сделок в случаях, предусмотренных законодательными актами.

Сноска. Статья 163 с изменением, внесенным Законом РК от 25.03.2011 № 421-IV ( вводится в действие по истечении десяти календарных дней после его первого официального опубликования).

Статья 164. Представительство за недееспособных лиц

От имени недееспособных граждан сделки совершают их законные представители. Сноска. Статья 164 с изменением, внесенным Законом РК от 25.03.2011 № 421-IV (

вводится в действие по истечении десяти календарных дней после его первого официального опубликования).

Статья 165. Представительство без полномочия

Сделка, совершенная от имени другого лица лицом, не уполномоченным на совершение сделки, или с превышением полномочия, создает, изменяет и прекращает гражданские права и обязанности для представляемого лишь в случае последующего одобрения им этой сделки.

Последующее одобрение представляемым делает сделку действительной с момента ее совершения.

Статья 166. Коммерческое представительство

1. Лицо, постоянно и самостоятельно представительствующее от имени предпринимателей при заключении ими договоров (коммерческий представитель), действует на основе письменного договора, содержащего указания на полномочия представителя, а при отсутствии таких указаний - также доверенности.

2. Коммерческий представитель может одновременно представлять интересы разных сторон договора, заключаемого с его участием. При этом он обязан исполнять данные ему поручения с заботливостью обычного предпринимателя.

3. Коммерческий представитель вправе требовать уплаты обусловленного вознаграждения и понесенных им при исполнении поручения издержек от сторон договора в равных долях, если иное не предусмотрено соглашением между ними.

4. Коммерческий представитель обязан сохранять в тайне ставшие ему известными сведения о торговых сделках и после исполнения данного ему поручения.

5. Особенности коммерческого представительства в отдельных сферах предпринимательской деятельности устанавливаются законодательством.

Статья 167. Доверенность

1. Доверенностью признается письменное уполномочие одного лица (доверителя) для представительства от его имени, выдаваемое им другому лицу (поверенному).

2. Должна быть нотариально заверена доверенность на управление имуществом и на совершение сделок, требующих нотариального удостоверения, если иное не установлено законодательными актами.

3. К нотариально удостоверенным доверенностям приравниваются: 1) доверенности военнослужащих и других лиц, находящихся на излечении в

госпиталях, санаториях и других военно-лечебных учреждениях, удостоверенные начальниками, заместителями по медицинской части, старшими и дежурными врачами этих госпиталей, санаториев и других военно-лечебных учреждений;

2) доверенности военнослужащих, а в пунктах дислокации воинских частей, соединений, учреждений и военно-учебных заведений, где нет государственных нотариальных контор и других органов, совершающих нотариальные действия, также доверенности рабочих и служащих, членов их семей и членов семей военнослужащих, удостоверенные командирами (начальниками) этих частей, соединений, учреждений, заведений;

3) доверенности лиц, находящихся в местах лишения свободы, удостоверенные начальниками мест лишения свободы;

4) доверенности совершеннолетних дееспособных граждан, находящихся в учреждениях социальной защиты населения, удостоверенные руководителем этого учреждения или соответствующего органа социальной защиты населения;

5) доверенности лиц, находящихся в следственных изоляторах, удостоверенные начальниками следственных изоляторов.

4. Доверенность на получение корреспонденции, в том числе денежной и посылочной, на получение заработной платы и иных выплат от граждан и юридических лиц может быть удостоверена местными исполнительными органами городов республиканского значения, столицы, районов, городов областного значения, акимами города районного значения, поселка, села, где проживает доверитель, организацией, в которой он работает или учится, жилищно-эксплуатационной организацией по месту жительства, администрацией стационарного лечебного учреждения, в котором он находится на излечении, а также командованием соответствующих воинских частей, когда доверенность выдается военнослужащим. Доверенность, посылаемая по

телеграфу, а также по другим видам связи, когда отправку документа осуществляет работник связи, удостоверяется органами связи.

5. Третьи лица вправе считать подлинной выданную для совершения действий в их отношении доверенность, направленную доверителем поверенному по факсимильной и иной связи, без посредства официальных органов связи.

6. Доверенность от имени юридического лица выдается за подписью его руководителя или иного лица, уполномоченного на это его учредительными документами, и скрепляется печатью этой организации, если данное лицо в соответствии с законодательством Республики Казахстан должно иметь печать.

7. Доверенность от имени государственного органа, коммерческой и некоммерческой организации на получение или выдачу денег и других имущественных ценностей должна быть подписана также главным (старшим) бухгалтером этой организации.

8. Порядок выдачи и форма доверенностей на совершение операций в банке и доверенностей на совершение сделок в области торговли могут определяться специальными правилами.

Сноска. Статья 167 с изменениями, внесенными законами РК от 20.12.2004 N 13 ( вводится в действие с 01.01.2005); от 01.03.2011 № 414-IV (вводится в действие со дня его первого официального опубликования); Конституционным Законом РК от 03.07.2013 № 121-V (вводится в действие по истечении десяти календарных дней после его первого официального опубликования); от 29.12.2014 № 269-V (вводится в действие с 01.01.2015); от 27.02.2017 № 49-VI (вводится в действие по истечении десяти календарных дней после дня его первого официального опубликования).

Статья 168. Срок доверенности

1. Доверенность может быть выдана на срок не более трех лет. Если в доверенности указан более длительный срок, она действительна в течение трех лет, а если в ней срок действия не указан - в течение одного года со дня выдачи.

2. Доверенность, в которой не указана дата ее выдачи, является ничтожной. Сноска. Статья 168 с изменением, внесенным Законом РК от 27.02.2017 № 49-VI (

вводится в действие по истечении десяти календарных дней после дня его первого официального опубликования).

Статья 169. Передоверие

1. Поверенный должен лично совершить те действия, на которые он уполномочен. Он может передоверить их совершение другому лицу только в том случае, если на это уполномочен полученной доверенностью либо вынужден к этому силою обстоятельства для охраны интересов доверителя.

2. Доверенность, по которой поверенный передает полномочия другому лицу, должна быть нотариально удостоверена, кроме случаев, предусмотренных пунктами 4 и 6 статьи 167 настоящего Кодекса.

К доверенности, по которой поверенный передоверяет полномочия другому лицу в полном объеме, должна быть приложена первоначальная доверенность. К доверенности, по которой поверенный передоверяет отдельные полномочия, указанные в первоначальной доверенности, другому лицу либо нескольким лицам, должна быть приложена нотариально засвидетельствованная копия первоначальной доверенности.

3. Срок действия доверенности, выданной по передоверию, не может превышать срока действия первоначальной доверенности, на основании которой она выдана.

4. Поверенный, передавший полномочия другому лицу, должен незамедлительно известить об этом доверителя и сообщить ему необходимые сведения об этом лице и его местожительстве. Невыполнение этой обязанности возлагает на поверенного ответственность за действия лица, которому он передал полномочия, как за свои собственные.

Сноска. Статья 169 с изменением, внесенным Законом РК от 25.03.2011 № 421-IV ( вводится в действие по истечении десяти календарных дней после его первого официального опубликования).

Статья 170. Прекращение доверенности

1. Действие доверенности прекращается вследствие: 1) истечения срока доверенности; 2) осуществления действий, предусмотренных доверенностью; 3) отмены доверенности лицом, выдавшим ее; 4) отказа лица, которому выдана доверенность; 5) прекращения юридического лица, от имени которого выдана доверенность; 6) ликвидации юридического лица, на имя которого выдана доверенность;

7) смерти лица (в том числе объявления умершим), выдавшего доверенность, признания его недееспособным, ограниченно дееспособным или безвестно отсутствующим;

8) смерти гражданина (в том числе объявления умершим), которому выдана доверенность, признания его недееспособным, ограниченно дееспособным или безвестно отсутствующим.

2. Лицо, выдавшее доверенность, может во всякое время отменить доверенность или передоверие, а лицо, которому выдана доверенность, отказаться от нее. Соглашение об отказе от этого права ничтожно.

Сноска. Статья 170 с изменениями, внесенными Законом РК от 27.02.2017 № 49-VI (вводится в действие по истечении десяти календарных дней после дня его первого официального опубликования).

Статья 171. Последствия прекращения доверенности

1. Об отмене доверенности (статья 170 настоящего Кодекса) доверитель обязан известить лицо, которому выдана доверенность, а также известных ему третьих лиц, для представительства перед которыми выдана доверенность. Такая же обязанность возлагается на правопреемников лица, выдавшего доверенность, в случаях ее прекращения по основаниям, указанным в пунктах 5 и 7 статьи 170 настоящего Кодекса.

2. Права и обязанности, возникшие в результате действий лица, которому выдана доверенность до того, как это лицо узнало или должно было узнать о ее прекращении, сохраняет силу для выдавшего доверенность и его правопреемников в отношении третьих лиц. Это правило не применяется, если третье лицо знало или должно было знать, что действие доверенности прекратилось.

3. По прекращении доверенности лицо, которому она выдана, или его правопреемник должен немедленно вернуть доверенность.

4. С прекращением доверенности теряет силу и передача полномочий по этой доверенности другому лицу (передоверие).

Глава 6. Исчисление сроков

Статья 172. Определение срока

1. Срок, установленный законодательством, сделкой, либо назначаемый судом, определяется календарной датой или указанием на событие, которое должно неизбежно наступить.

2. Срок может устанавливаться также как период времени, который исчисляется годами, месяцами, неделями, днями или часами.

Статья 173. Начало срока, определяемого периодом времени

Течение срока, определяемого периодом времени, начинается на следующий день после календарной даты или наступления события, которыми определено его начало.

Статья 174. Окончание срока, определяемого периодом времени

1. Срок, исчисляемый годами, истекает в соответствующий месяц и число последнего года срока.

К сроку, исчисляемому в полгода, применяются правила для сроков, исчисляемых месяцами.

2. К сроку, исчисляемому кварталами года, применяются правила для сроков, исчисляемых месяцами. При этом квартал считается равным трем месяцам, а отсчет кварталов ведется с начала года.

3. Срок, исчисляемый месяцами, истекает в соответствующее число последнего месяца срока.

Срок, определяемый в полмесяца, рассматривается как срок, исчисляемый днями, и считается равным пятнадцати дням.

Если окончание срока, исчисляемого месяцами, приходится на такой месяц, в котором нет соответствующего числа, то срок истекает в последний день этого месяца.

4. Срок, исчисляемый неделями, истекает в соответствующий день последней недели срока.

Статья 175. Окончание срока в нерабочий день

Если последний день срока приходится на нерабочий день, днем окончания срока считается ближайший следующий за ним рабочий день.

Статья 176. Порядок совершения действий в последний день срока

1. Если срок установлен для совершения какого-либо действия, оно может быть выполнено до двадцати четырех часов последнего дня срока.

Однако, если это действие должно быть совершено в организации, то срок истекает в тот час, когда в этой организации по установленным правилам прекращаются соответствующие операции.

2. Письменные заявления и извещения, сданные на почту, телеграф или в иное учреждение связи до двадцати четырех часов последнего дня срока, считаются сделанными в срок.

Глава 7. Исковая давность

Статья 177. Понятие исковой давности

1. Исковая давность - это период времени, в течение которого может быть удовлетворено исковое требование, возникшее из нарушений права лица или охраняемого законом интереса.

2. Сроки исковой давности и порядок их исчисления предусматриваются законом и не могут быть изменены соглашением сторон.

Статья 178. Сроки исковой давности

1. Общий срок исковой давности устанавливается в три года. 2. Для отдельных видов требований законодательными актами могут

устанавливаться специальные сроки исковой давности, сокращенные или более длительные по сравнению с общим сроком.

3. Правила статей 177, 179-186 настоящего Кодекса распространяются также на специальные сроки исковой давности, если законодательными актами не установлено иное.

Статья 179. Применение исковой давности

1. Требование о защите нарушенного права принимается к рассмотрению судом независимо от истечения срока исковой давности.

2. Исковая давность применяется судом только по заявлению стороны в споре, сделанному до вынесения судом решения.

3. Истечение срока исковой давности до предъявления иска является основанием к вынесению судом решения об отказе в иске.

С истечением срока исковой давности по главному требованию истекает срок исковой давности и по дополнительным требованиям (о взыскании неустойки, об ответственности поручителя и т.п.).

Статья 180. Течение срока исковой давности

1. Течение срока исковой давности начинается со дня, когда лицо узнало или должно было узнать о нарушении права. Изъятия из этого правила устанавливаются настоящим Кодексом и иными законодательными актами.

2. По обязательствам с определенным сроком исполнения течение исковой давности начинается по окончании срока исполнения.

3. По обязательствам, срок исполнения которых не определен либо определен моментом востребования, течение исковой давности начинается с момента предъявления требования об исполнении обязательства, а если должнику предоставляется льготный срок для исполнения такого требования, исчисление исковой давности начинается по окончании указанного срока (пункт 2 статьи 277 настоящего Кодекса).

4. По регрессным обязательствам течение исковой давности начинается с момента исполнения основного обязательства.

Статья 181. Срок исковой давности при перемене лиц в обязательстве

Перемена лиц в обязательстве не влечет изменения срока исковой давности и порядка его исчисления.

Статья 182. Приостановление течения срока исковой давности

1. Течение срока исковой давности приостанавливается: 1) если предъявлению иска препятствовало чрезвычайное и непредотвратимое при

данных условиях событие (непреодолимая сила); 2) в силу объявленной Президентом Республики Казахстан отсрочки исполнения

обязательств данного вида (моратория); 3) если истец или ответчик находится в составе воинских подразделений,

переведенных на военное положение; 4) если у недееспособного лица отсутствует законный представитель;

5) в силу приостановления действия законодательства, регулирующего соответствующее отношение.

По искам о возмещении вреда, причиненного жизни или здоровью гражданина, течение срока исковой давности приостанавливается также в связи с обращением гражданина к соответствующим организациям о назначении и/или осуществлении пенсионных выплат или о назначении пособия - до назначения и/или осуществления пенсионных выплат или назначения пособия либо отказа в назначении и/или осуществлении пенсионных выплат или назначении пособия.

2. Течение срока исковой давности приостанавливается, если указанные в настоящей статье обстоятельства возникли или продолжали существовать в последние шесть месяцев срока давности, а если этот срок не превышает шести месяцев - в течение срока давности.

3. Со дня прекращения обстоятельства, повлекшего приостановление, течение срока исковой давности продолжается. При этом остающаяся часть срока удлиняется до шести месяцев, а если срок исковой давности не превышает шести месяцев - до срока давности.

Сноска. Пункт 1 статьи 182 - с изменениями, внесенными Законом Республики Казахстан от 19 июня 1997 года N 134. Внесены изменения в название статьи Законом РК от 2 марта 1998 г. N 211.

Статья 183. Перерыв течения срока исковой давности

1. Течение срока исковой давности прерывается предъявлением иска в установленном порядке, заключением сторонами договора о медиации, а также совершением обязанным лицом действий, свидетельствующих о признании долга или иной обязанности.

2. После перерыва течение срока исковой давности начинается заново; время, истекшее до перерыва, не засчитывается в новый срок.

Сноска. Статья 183 с изменением, внесенным Законом РК от 28.01.2011 № 402-IV ( вводится в действие с 05.08.2011).

Статья 184. Течение срока исковой давности в случае оставления иска без рассмотрения

1. Если иск оставлен судом без рассмотрения, начавшееся до предъявления иска течение срока исковой давности продолжается в общем порядке.

2. Если судом оставлен без рассмотрения иск, предъявленный в уголовном деле, то начавшееся до предъявления иска течение срока исковой давности приостанавливается до вступления в законную силу приговора, которым иск оставлен без рассмотрения. Время, в течение которого давность была приостановлена, не засчитывается в срок исковой давности. При этом, если оставшаяся часть срока менее шести месяцев, она удлиняется до шести месяцев.

Статья 185. Восстановление срока исковой давности

1. В исключительных случаях, когда суд признает уважительной причину пропуска срока исковой давности по обстоятельствам, связанным с личностью истца (тяжелая болезнь, беспомощное состояние, неграмотность и т.п.), нарушенное право гражданина подлежит защите. Причины пропуска срока исковой давности могут признаваться уважительными, если они имели место в последние шесть месяцев срока давности, а если этот срок равен шести месяцам или менее шести месяцев - в течение срока давности.

2. Срок исковой давности восстанавливается и начинает течь вновь в случаях, когда у истца возникает в соответствии с законодательными актами право предъявить новый иск по тому же делу в связи с отказом в исполнении судебного решения по этому делу.

Статья 186. Исполнение обязанности по истечении срока исковой давности

Должник или иное обязанное лицо, исполнившее обязанность по истечении срока исковой давности, не вправе требовать исполненное обратно, хотя бы в момент исполнения указанное лицо и не знало об истечении срока давности.

Статья 187. Требования, на которые исковая давность не распространяется

Исковая давность не распространяется: 1) на требования о защите нематериальных благ и личных неимущественных прав,

кроме случаев, предусмотренных законодательными актами; 2) на требования вкладчиков к банку о выдаче банковских вкладов;

3) на требования о возмещении вреда, причиненного жизни или здоровью гражданина. Однако требования, предъявленные по истечении срока исковой давности, удовлетворяются не более чем за три года, предшествующие предъявлению иска;

4) на требования собственника или иного законного владельца об устранении всяких нарушений его права, если эти нарушения не были соединены с лишением владения (статьи 264, 265 настоящего Кодекса);

5) в случаях, установленных законодательными актами, - и на другие требования. Сноска. В статью 187 внесены изменения - Законом РК от 11 июля 1997 г. N 154.

РАЗДЕЛ 2. ПРАВО СОБСТВЕННОСТИ И ИНЫЕ ВЕЩНЫЕ ПРАВА Глава 8. Общие положения о праве собственности и иных вещных правах

Сноска. Заголовок главы 8 в редакции Закона РК от 27.02.2017 № 49-VI (вводится в действие по истечении десяти календарных дней после дня его первого официального опубликования).

Статья 188. Понятие и содержание права собственности

1. Право собственности есть признаваемое и охраняемое законодательными актами право субъекта по своему усмотрению владеть, пользоваться и распоряжаться принадлежащим ему имуществом.

Право собственности передается другому лицу со всеми обременениями, имевшимися на момент совершения сделки.

2. Собственнику принадлежат права владения, пользования и распоряжения своим имуществом.

Право владения представляет собой юридически обеспеченную возможность осуществлять фактическое обладание имуществом.

Право пользования представляет собой юридически обеспеченную возможность извлекать из имущества его полезные естественные свойства, а также получать от него выгоду. Выгода может выступать в виде дохода, приращения, плодов, приплода и в иных формах.

Право распоряжения представляет собой юридически обеспеченную возможность определять юридическую судьбу имущества.

3. Собственник вправе по своему усмотрению совершать в отношении принадлежащего ему имущества любые действия, в том числе отчуждать это имущество в собственность другим лицам, передавать им, оставаясь собственником, свои правомочия по владению, пользованию и распоряжению имуществом, отдавать имущество в залог и обременять его другими способами, распоряжаться им иным образом.

4. Осуществление собственником своих правомочий не должно нарушать прав и охраняемых законом интересов других лиц и государства. Нарушение прав и законных интересов может найти выражение, наряду с иными формами, в злоупотреблении собственником своим монопольным или иным доминирующим положением.

Собственник обязан принимать меры, предотвращающие ущерб здоровью граждан и окружающей среде, который может быть нанесен при осуществлении его прав.

5. Право собственности бессрочно. Право собственности на имущество может быть принудительно прекращено только по основаниям, предусмотренным настоящим Кодексом.

6. В случаях, на условиях и в пределах, предусмотренных законодательными актами , собственник обязан допустить ограниченное пользование его имуществом другими лицами.

Сноска. Пункт 1 статьи 188 дополнен абзацем - Закон РК от 2 марта 1998 г. N 211.

Статья 189. Бремя содержания имущества

1. Собственник несет бремя содержания принадлежащего ему имущества, если иное не предусмотрено законодательными актами или договором, и не может в одностороннем порядке переложить такое бремя на третье лицо.

2. Если имущество правомерно находилось у третьих лиц, то понесенные ими расходы на содержание чужого имущества подлежат возмещению собственником, если иное не предусмотрено договором.

Расходы по содержанию имущества не возмещаются лицу, обладавшему вещью недобросовестно и неправомерно (статья 263 настоящего Кодекса).

Статья 190. Риск случайной гибели или случайной порчи имущества

1. Риск случайной гибели или случайной порчи отчуждаемых вещей переходит на приобретателя одновременно с возникновением у него права собственности, если иное не установлено законодательными актами или договором.

2. Если отчуждатель виновно просрочил передачу вещей или приобретатель виновно просрочил принятие их, риск случайной гибели или случайной порчи несет просрочившая сторона.

Статья 191. Понятие и виды частной собственности

1. Частная собственность выступает как собственность граждан и негосударственных юридических лиц и их объединений.

2. В частной собственности может находиться любое имущество, за исключением отдельных видов имущества, которые в соответствии с законодательными актами не могут принадлежать гражданам или юридическим лицам.

Количество и стоимость имущества, находящегося в частной собственности, не ограничивается.

Сноска. В статью 191 внесены изменения - Законом РК от 2 марта 1998 г. N 211.

Статья 192. Право государственной собственности

1. Государственная собственность выступает в виде республиканской и коммунальной собственности.

2. Республиканская собственность состоит из государственной казны и имущества, закрепленного за государственными республиканскими юридическими лицами в соответствии с законодательными актами.

Средства республиканского бюджета, объекты государственной собственности, перечисленные в статье 193 настоящего Кодекса, и иное государственное имущество, не закрепленное за государственными юридическими лицами, составляют государственную казну Республики Казахстан.

3. Коммунальная собственность состоит из местной казны и имущества, закрепленного за коммунальными юридическими лицами в соответствии с законодательными актами.

Средства местного бюджета и иное коммунальное имущество, не закрепленное за государственными юридическими лицами, составляют местную казну.

Примечание РЦПИ! Данная редакция пункта 3-1 действует с 01.01.2018 для городов районного значения

, сел, поселков, сельских округов с численностью населения более двух тысяч человек в соответствии с Законом РК от 11.07.2017 № 90-VI (действующую редакцию до 01.01.2020 для городов районного значения, сел, поселков, сельских округов с численностью населения две тысячи и менее человек см. архивную версию от 25.12.2017 Гражданского кодекса РК от 27.12.1994 № 268-XIII).

3-1. Коммунальная собственность подразделяется по уровням местного государственного управления и самоуправления на:

областную, города республиканского значения, столицы; районную (города областного значения);

города районного значения, села, поселка, сельского округа (коммунальная собственность местного самоуправления).

4. Имущество, находящееся в государственной собственности, может закрепляться за государственными юридическими лицами на праве хозяйственного ведения или оперативного управления.

5. Особенности правового режима государственного имущества, находящегося в ведении отдельных государственных учреждений, определяются законодательными актами.

6. Передача государственного имущества из одного вида государственной собственности в другой осуществляется в соответствии с законодательным актом Республики Казахстан о государственном имуществе.

Добровольная и безвозмездная передача имущества из частной собственности в государственную осуществляется в порядке, определяемом законодательным актом Республики Казахстан о государственном имуществе.

Примечание РЦПИ! Данная редакция части третьей пункта 6 действует с 01.01.2018 для городов

Передача имущества, находящегося в коммунальной собственности, из одного уровня местного государственного управления и самоуправления в другой осуществляется в соответствии с законодательным актом Республики Казахстан о государственном имуществе.

7. Положения настоящей статьи применяются соответственно к иным, кроме права собственности, гражданским правам на государственное имущество, если иное не предусмотрено законодательным актом Республики Казахстан о государственном имуществе или не противоречит существу гражданских прав.

Сноска. Статья 192 с изменениями, внесенными законами РК от 02.03.1998 № 211; от 04.11.1999 № 472; от 02.03.2001 № 162; от 21.05.2002 № 323; от 18.05.2005 N 50; от 12.01.2007 № 225 (вводится в действие со дня его официального опубликования); от 01.03.2011 № 414-IV (вводится в действие со дня его первого официального опубликования); от 11.07.2017 № 90-VI (порядок введения в действие см. пп.1) п.1 ст.2) .

Статья 193. Собственность на землю и другие природные ресурсы

Земля, ее недра, воды, растительный и животный мир, другие природные ресурсы находятся в государственной собственности. Земля может находиться также в частной собственности на основаниях, условиях и в пределах, установленных законодательными актами.

Сноска. Статья 193 в новой редакции - Закон РК от 2 марта 1998 г. N 211.

Статья 193-1. Стратегические объекты

1. Стратегическим объектом является имущество, имеющее социально-экономическое значение для устойчивого развития казахстанского общества , владение и (или) пользование и (или) распоряжение которым будут оказывать влияние на состояние национальной безопасности Республики Казахстан.

2. К стратегическим объектам могут быть отнесены: магистральные железнодорожные сети; магистральные трубопроводы; национальная электрическая сеть; магистральные линии связи; объекты телерадиовещания ( производственно-технологический комплекс наземных и спутниковых систем телевизионного и радиовещания); нефтеперерабатывающие производства; энергопроизводящие объекты мощностью не менее 50 мегаватт; национальная почтовая сеть; международные аэропорты; морские порты, имеющие статус международного значения; аэронавигационные устройства системы управления воздушным движением; устройства и навигационные знаки, регулирующие и гарантирующие безопасность судоходства; объекты использования атомной энергии; объекты космической отрасли; водохозяйственные сооружения; автомобильные дороги общего пользования; а также пакеты акций (доли участия, паи) в юридических лицах, в собственности которых находятся стратегические объекты, пакеты акций (доли участия , паи) физических и юридических лиц, которые имеют возможность прямо или косвенно определять решения или оказывать влияние на принимаемые решения юридических лиц, в собственности которых находятся стратегические объекты.

Стратегические объекты могут находиться в государственной и частной собственности в соответствии с законодательными актами Республики Казахстан.

3. Обременение стратегических объектов правами третьих лиц либо их отчуждение возможно на основании решения Правительства Республики Казахстан о выдаче разрешения и в порядке, определяемом законодательным актом Республики Казахстан о государственном имуществе.

4. В случаях намерения гражданина или негосударственного юридического лица совершить сделку по отчуждению стратегического объекта, а также обращения взыскания на стратегический объект либо отчуждения стратегического объекта реабилитационным либо банкротным управляющим, либо реализации заложенного имущества (стратегического объекта) залогодержателем во внесудебном порядке, либо обращения взыскания на стратегический объект на основании судебного акта Республика Казахстан обладает приоритетным правом на приобретение стратегического объекта на условиях, определенных законодательным актом Республики Казахстан о государственном имуществе.

Рыночная стоимость стратегического объекта определяется в соответствии с законодательством Республики Казахстан об оценочной деятельности и законодательным актом Республики Казахстан о государственном имуществе.

Порядок использования приоритетного права на приобретение стратегического объекта определяется законодательным актом Республики Казахстан о государственном имуществе.

5. Если при обременении стратегического объекта правами третьих лиц либо его отчуждении нарушены требования пунктов 3 и 4 настоящей статьи, такие сделки ничтожны.

Сноска. Кодекс дополнен статьей 193-1 в соответствии с Законом РК от 07.08.2007 N 321 (вводится в действие со дня его официального опубликования); с изменениями, внесенными законами РК от 13.02.2009 N 135-IV (порядок введения в действие см. ст.3 ); от 01.03.2011 № 414-IV (вводится в действие со дня его первого официального опубликования); от 25.03.2011 № 421-IV (вводится в действие по истечении десяти календарных дней после его первого официального опубликования); от 22.06.2012 № 21-V (вводится в действие по истечении десяти календарных дней после его первого официального опубликования); от 07.03.2014 № 177-V (вводится в действие по истечении десяти календарных дней после дня его первого официального опубликования); от 27.02.2017 № 49-VI (вводится в действие по истечении десяти календарных дней после дня его первого официального опубликования).

Статья 194. Право собственности и иные вещные права на жилище

Особенности осуществления права собственности и иных вещных прав на жилище регулируются жилищным законодательством.

Статья 195. Вещные права лиц, не являющихся собственниками

1. К вещным правам наряду с правом собственности относятся: 1) право землепользования; 2) право хозяйственного ведения; 3) право оперативного управления; 3-1) право ограниченного целевого пользования чужой недвижимостью (сервитут);

4) другие вещные права, предусмотренные настоящим Кодексом или иными законодательными актами.

2. К вещным правам применяются нормы о праве собственности, если иное не предусмотрено законодательством или не противоречит природе данного вещного права.

3. Переход права собственности на имущество к другому лицу не является основанием для прекращения других вещных прав на это имущество, если иное не предусмотрено законодательными актами Республики Казахстан.

Сноска. Статья 195 с изменениями, внесенными законами РК от 2 марта 1998 г. N 211; от 12 января 2007 года N 225 (вводится в действие со дня его официального опубликования); от 25.03.2011 № 421-IV (вводится в действие по истечении десяти календарных дней после его первого официального опубликования).

Глава 9. Право хозяйственного ведения

Статья 196. Право хозяйственного ведения государственного предприятия

1. Право хозяйственного ведения является вещным правом государственного предприятия, получившего имущество от государства как собственника и осуществляющего в пределах, установленных настоящим Кодексом и иными законодательными актами Республики Казахстан, права владения, пользования и распоряжения этим имуществом.

2. Особенности осуществления права хозяйственного ведения государственными предприятиями определяются законодательным актом Республики Казахстан о государственном имуществе.

Сноска. Статья 196 с изменениями, внесенными законами РК от 02.03.1998 N 211; от 01.03.2011 № 414-IV (вводится в действие со дня его первого официального опубликования).

Статья 197. Объект права хозяйственного ведения

Объектом права хозяйственного ведения может быть любое имущество, если иное не предусмотрено законодательными актами Республики Казахстан.

Сноска. Статья 197 с изменениями, внесенными Законом РК от 01.03.2011 № 414-IV (вводится в действие со дня его первого официального опубликования).

Статья 198. Приобретение и прекращение права хозяйственного ведения

1. Право хозяйственного ведения на имущество, в отношении которого собственником принято решение о закреплении его за уже созданным государственным предприятием, возникает у этого предприятия в момент закрепления имущества на самостоятельном балансе предприятия, если иное не установлено законодательством или решением собственника.

2. Плоды, продукция и доходы от использования имущества, находящегося в хозяйственном ведении, а также имущество, приобретенное предприятием по

договорам или иным основаниям, поступают в хозяйственное ведение предприятия в порядке, установленном законодательством для приобретения права собственности.

3. Право хозяйственного ведения на имущество прекращается по основаниям и в порядке, предусмотренным законодательством для прекращения права собственности, а также в случаях правомерного изъятия имущества у предприятия по решению собственника.

Статья 199. Права собственника в отношении имущества, находящегося в хозяйственном ведении

Собственник имущества, находящегося в хозяйственном ведении, в соответствии с законодательными актами решает вопросы создания предприятия, определения предмета и целей его деятельности, его реорганизации и ликвидации, осуществляет контроль за использованием по назначению и сохранностью принадлежащего предприятию имущества.

Собственник имеет право на получение части чистого дохода от использования имущества, находящегося в хозяйственном ведении созданного им предприятия.

Сноска. В статью 199 внесены изменения - Законом РК от 11 июля 1997 г. N 154.

Статья 200. Условия осуществления имущественных прав государственного предприятия

1. Государственное предприятие, осуществляющее деятельность на праве хозяйственного ведения, если иное не предусмотрено законодательными актами, не вправе без письменного согласия собственника или уполномоченного им государственного органа:

1) отчуждать или иным способом распоряжаться (за исключением случаев, предусмотренных настоящей статьей), сдавать в долгосрочную аренду (свыше трех лет ), предоставлять во временное безвозмездное пользование принадлежащие ему здания, сооружения, оборудование и другие основные средства предприятия;

2) создавать филиалы, представительства, учреждать совместно с частными предпринимателями предприятия и совместные производства, вкладывать в них свой производственный и денежный капитал;

2-1) распоряжаться принадлежащими ему акциями (за исключением случаев, предусмотренных настоящей статьей), а также дебиторской задолженностью;

3) предоставлять займы; 4) выдавать поручительство или гарантию по обязательствам третьих лиц. 2. Государственное предприятие, если иное не предусмотрено законодательными

актами Республики Казахстан, самостоятельно распоряжается закрепленным за ним на праве хозяйственного ведения имуществом, не относящимся к основным средствам.

Государственное предприятие на праве хозяйственного ведения не вправе продавать и заключать сделки дарения в отношении имущества, относящегося к основным средствам государственного предприятия, а также принадлежащих ему акций.

Сноска. Статья 200 с изменениями, внесенными законами РК от 11.07.1997 N 154; от 02.03.1998 N 211; от 21.05.2002 N 323; от 01.03.2011 № 414-IV (вводится в действие со дня его первого официального опубликования).

Статья 201. Распространение положений о праве собственности на отношения с участием государственных предприятий

На имущественные отношения с участием государственных предприятий распространяются положения настоящего Кодекса о праве собственности, если иное не вытекает из настоящего Кодекса и иных законодательных актов.

Глава 10. Право оперативного управления

Статья 202. Понятие и содержание права

1. Право оперативного управления является вещным правом учреждения, финансируемого за счет средств собственника, и казенного предприятия, получивших имущество от собственника и осуществляющих в пределах, установленных законодательными актами Республики Казахстан, в соответствии с целями своей деятельности, заданиями собственника и назначением имущества, права владения, пользования и распоряжения этим имуществом.

Примечание РЦПИ! Данная редакция пункта 2 действует с 01.01.2018 для городов районного значения,

2. Особенности осуществления права оперативного управления казенными предприятиями и государственными учреждениями определяются законами Республики Казахстан "О государственном имуществе" и "О местном государственном управлении и самоуправлении в Республике Казахстан".

Сноска. Статья 202 с изменениями, внесенными законами РК от 02.03.1998 N 211; от 16.12.1998 N 320; от 01.03.2011 № 414-IV (вводится в действие со дня его первого официального опубликования); от 11.07.2017 № 90-VI (порядок введения в действие см . пп.1) п.1 ст.2).

Статья 203. Приобретение и прекращение права оперативного управления

Приобретение и прекращение права оперативного управления осуществляется на условиях и в порядке, предусмотренных главами 13 и 14 настоящего Кодекса, если иное не установлено законодательными актами Республики Казахстан.

Сноска. Статья 203 с изменениями, внесенными Законом РК от 01.03.2011 № 414-IV (вводится в действие со дня его первого официального опубликования).

Статья 204. Права собственника имущества, переданного в оперативное управление

1. Собственник имущества, находящегося в оперативном управлении, в соответствии с законодательными актами Республики Казахстан решает вопросы создания учреждения, казенного предприятия, определения предмета и целей его деятельности, обладает правом определять юридическую судьбу учреждения, казенного предприятия, содержание его деятельности.

2. Собственник осуществляет контроль за эффективностью использования и сохранностью учреждением, казенным предприятием переданного собственником имущества.

3. В случае, если учреждение создается несколькими собственниками, отношения между ними и права собственников на управление своим имуществом определяются учредительным договором или аналогичным соглашением.

Сноска. Статья 204 с изменениями, внесенными законами РК от 16.12.1998 № 320; от 01.03.2011 № 414-IV (вводится в действие со дня его первого официального опубликования).

Статья 205. Право собственника на изъятие и перераспределение имущества, переданного в оперативное управление

Собственник закрепленного за учреждением или казенным предприятием имущества вправе изъять это имущество либо перераспределить его между другими созданными им юридическими лицами по своему усмотрению, если иное не установлено законодательными актами Республики Казахстан.

Сноска. Статья 205 с изменениями, внесенными законами РК от 16.12.1998 № 320; от 01.03.2011 № 414-IV (вводится в действие со дня его первого официального опубликования).

Статья 206. Распоряжение имуществом учреждения

Учреждение не вправе самостоятельно отчуждать или иным способом распоряжаться закрепленным за ним имуществом и имуществом, приобретенным за счет средств, выделенных ему по смете.

Особенности осуществления государственными учреждениями приносящей доходы деятельности устанавливаются законодательными актами Республики Казахстан.

Сноска. Статья 206 в редакции Закона РК от 01.03.2011 № 414-IV (вводится в действие со дня его первого официального опубликования).

Статья 207. Ответственность учредителя по долгам казенного предприятия и учреждения

Сноска. Заголовок статьи 207 с изменением, внесенным Законом РК от 01.03.2011 № 414-IV (вводится в действие со дня его первого официального опубликования).

1. Казенное предприятие отвечает по своим обязательствам находящимися в его распоряжении деньгами.

2. Ответственность учреждения наступает в порядке, предусмотренном пунктом 1 статьи 44 настоящего Кодекса.

Сноска. Статья 207 в редакции Закона РК от 16.12.1998 N 320; с изменениями, внесенными Законом РК от 01.03.2011 № 414-IV (вводится в действие со дня его первого официального опубликования).

Статья 208. Переход права собственности на учреждение

При переходе права собственности на учреждение к другому лицу это учреждение сохраняет право оперативного управления на принадлежащее ему имущество.

Глава 11. Общая собственность

Статья 209. Понятие и основания возникновения общей собственности

1. Имущество, находящееся в собственности двух или нескольких лиц, принадлежит им на праве общей собственности.

2. Имущество может находиться в общей собственности с определением доли каждого из собственников в праве собственности (долевая собственность) или без определения таких долей (совместная собственность).

3. Общая собственность на имущество является долевой, за исключением случаев, когда законом предусмотрено образование совместной собственности на имущество.

4. Общая собственность возникает при поступлении в собственность двух или нескольких лиц имущества, которое не может быть разделено без изменения его назначения (неделимые вещи), либо не подлежит разделу в силу закона.

Общая собственность на делимое имущество возникает в случаях, предусмотренных законодательными актами или договором.

5. По соглашению участников совместной собственности, а при недостижении согласия - по решению суда на общее имущество может быть установлена долевая собственность этих лиц.

6. Собственность на недвижимое имущество может возникать в форме кондоминиума, при котором отдельные части недвижимости находятся в индивидуальной (раздельной) собственности граждан и (или) юридических лиц, а те части недвижимости, которые не находятся в раздельной собственности, принадлежат собственникам частей недвижимости на праве общей долевой собственности.

Доля каждого собственника в общем имуществе неотделима от его раздельной собственности на принадлежащую ему часть недвижимости.

Размер доли каждого собственника в общем имуществе и степень участия в расходах на его содержание зависят от размеров частей недвижимости, находящихся в индивидуальной (раздельной) собственности, если иное не предусмотрено законодательными актами или договором.

Особенности правового режима разных видов кондоминиума могут определяться законодательными актами.

7. Особенности правового режима общей долевой собственности на активы паевого инвестиционного фонда определяются законодательным актом Республики Казахстан об инвестиционных и венчурных фондах.

Сноска. Статья 209 с изменениями, внесенными законами РК от 02.03.1998 № 211; от 07.07.2004 № 577; от 04.07.2018 № 174-VІ (вводится в действие по истечении десяти календарных дней после дня его первого официального опубликования).

Статья 210. Определение долей в праве долевой собственности

1. Если размер долей участников долевой собственности не может быть определен на основании законодательных актов и не установлен соглашением всех ее участников, доли считаются равными.

2. Соглашением всех участников долевой собственности может быть установлен порядок определения и изменения их долей в зависимости от вклада каждого из них в образование и приращение общего имущества.

Статья 211. Права участника долевой собственности, связанные с ее улучшением

1. Участник долевой собственности, осуществивший за свой счет с соблюдением установленного порядка использования общего имущества его неотделимые улучшения, имеет право на соответствующее увеличение своей доли в праве на общее имущество.

2. Отделимые улучшения общего имущества, если иное не предусмотрено соглашением участников долевой собственности, поступают в собственность того из участников, который их произвел.

Статья 212. Распоряжение имуществом, находящимся в долевой собственности

1. Распоряжение имуществом, находящимся в долевой собственности, осуществляется по соглашению всех ее участников.

2. Каждый участник долевой собственности вправе по своему усмотрению продать, подарить, завещать, заложить свою долю, либо распорядиться ею иным образом с соблюдением условий, предусмотренных статьей 216 настоящего Кодекса.

Статья 213. Владение и пользование имуществом, находящимся в долевой собственности

1. Владение и пользование имуществом, находящимся в долевой собственности, осуществляется по согласию всех ее участников, а при недостижении соглашения - в порядке, устанавливаемом судом.

2. Каждый участник долевой собственности имеет право на предоставление в его владение и пользование части общего имущества, соразмерной его доле, а при невозможности этого - вправе требовать от других участников, владеющих и пользующихся имуществом, приходящейся на его долю выплаты соответствующей денежной суммы или иной компенсации.

Статья 214. Плоды, продукция и доходы от использования имущества, находящегося в долевой собственности

Плоды, продукция и доходы от использования имущества, находящегося в долевой собственности, поступают в состав общего имущества. Последующее распределение плодов, продукции и доходов производится между участниками долевой собственности соразмерно их долям, если иное не предусмотрено соглашением между ними.

Статья 215. Расходы по содержанию имущества, находящегося в долевой собственности

Каждый участник долевой собственности обязан соразмерно со своей долей участвовать в уплате налогов, сборов и иных платежей по общему имуществу, а также в издержках по его содержанию и сохранению.

Статья 216. Преимущественное право покупки

1. При продаже доли в праве долевой собственности постороннему лицу остальные участники долевой собственности имеют преимущественное право покупки продаваемой доли по цене, за которую она продается, и на прочих равных условиях, кроме случая продажи с публичных торгов.

Публичные торги для продажи доли в праве долевой собственности при отсутствии согласия на это всех участников долевой собственности могут проводиться в случаях, предусмотренных пунктом 2 статьи 222 настоящего Кодекса, и в иных случаях, предусмотренных законодательными актами.

2. Продавец доли обязан известить в письменной форме остальных участников долевой собственности о намерении продать свою долю постороннему лицу с указанием цены и других условий, на которых продает ее. Если остальные участники долевой собственности откажутся от покупки или не приобретут продаваемую долю в праве собственности на недвижимое имущество в течение месяца, а в отношении прочего имущества - в течение десяти дней со дня получения извещения, продавец вправе продать свою долю любому лицу.

3. При продаже доли с нарушением преимущественного права покупки любой другой участник долевой собственности имеет право в течение трех месяцев требовать в суде перевода на него прав и обязанностей покупателя.

4. Уступка преимущественного права покупки доли не допускается. 5. Правила настоящей статьи применяются также при отчуждении доли по договору

мены. 6. Правила настоящей статьи не распространяются на случаи отчуждения

стратегических объектов. Сноска. Статья 216 с изменениями, внесенными Законом РК от 7 августа 2007 г. N

321 (вводится в действие со дня его официального опубликования).

Статья 217. Момент перехода доли в праве долевой собственности к приобретателю по договору

Доля в праве долевой собственности переходит к приобретателю по договору с момента заключения договора, если соглашением сторон не предусмотрено иное.

Момент перехода доли в праве долевой собственности по договору, подлежащему государственной регистрации или нотариальному удостоверению, определяется в соответствии с пунктом 2 статьи 238 настоящего Кодекса.

Статья 218. Раздел имущества, находящегося в долевой собственности, и выдел из него доли

1. Имущество, находящееся в долевой собственности, может быть разделено между ее участниками по соглашению между ними.

2. Участник долевой собственности вправе требовать выдела своей доли из общего имущества.

3. При недостижении участниками долевой собственности соглашения о способе и условиях раздела общего имущества или выдела доли одного из них участник долевой собственности вправе требовать выдела в натуре своей доли из общего имущества.

Если выдел доли в натуре не допускается законодательными актами или невозможен без несоразмерного ущерба имуществу, находящемуся в общей собственности, выделяющийся собственник имеет право на выплату ему стоимости его доли другими участниками долевой собственности.

4. Несоразмерность имущества, выделяемого в натуре участнику долевой собственности на основании настоящей статьи, его доле в праве собственности устраняется выплатой соответствующей денежной суммы или иной компенсацией.

Выплата участнику долевой собственности остальными сособственниками компенсации вместо выдела его доли в натуре допускается с его согласия. В случаях, когда доля соответствующего собственника является незначительной, не может быть реально выделена и он не имеет существенного интереса в использовании общего имущества, суд может и при отсутствии согласия этого собственника обязать остальных участников долевой собственности выплатить ему компенсацию.

5. С получением компенсации в соответствии с пунктами 3 и 4 настоящей статьи собственник утрачивает право на долю в общем имуществе.

6. При невозможности раздела общего имущества либо выдела доли из него по правилам, изложенным в пунктах 3 и 4 настоящей статьи, суд принимает решение о продаже имущества с публичных торгов с последующим распределением вырученной суммы между участниками общей собственности соразмерно их долям.

Сноска. Статья 218 с изменением, внесенным Законом РК от 27.02.2017 № 49-VI ( вводится в действие по истечении десяти календарных дней после дня его первого официального опубликования).

Статья 219. Общая совместная собственность

1. Общая совместная собственность существует в виде: 1) общей собственности супругов; 2) общей собственности членов крестьянского хозяйства; 3) общей собственности на приватизированное жилище.

2. Законодательными актами могут быть предусмотрены и другие виды общей совместной собственности.

3. Общая совместная собственность устанавливается и существует, если договором между ее участниками не предусмотрено иное.

Сноска. Статья 219 с изменениями, внесенными Законом РК от 12.01.2007 N 225 ( вводится в действие со дня его официального опубликования).

Статья 220. Владение, пользование и распоряжение имуществом, находящимся в совместной собственности

1. Участники совместной собственности, если иное не предусмотрено соглашением между ними, сообща владеют и пользуются общим имуществом.

2. Распоряжение имуществом, находящимся в совместной собственности, осуществляется по согласию всех участников, которое предполагается независимо от того, кем из участников совершена сделка по распоряжению имуществом.

3. Каждый из участников совместной собственности вправе совершать сделки по распоряжению общим имуществом, если иное не вытекает из соглашения всех участников. Совершенная одним из участников совместной собственности сделка, связанная с распоряжением общим имуществом, может быть признана недействительной по требованию остальных участников по мотивам отсутствия у участника, совершившего сделку, необходимых полномочий только в случае, если будет доказано, что другая сторона в сделке знала или заведомо должна была знать об этом.

При совершении сделок, требующих нотариального удостоверения или государственной регистрации, согласие других участников совместной собственности на совершение сделки должно быть подтверждено в нотариальном порядке.

4. Пункты 1-3 настоящей статьи применяются, если иное для отдельных видов совместной собственности не установлено настоящим Кодексом или иными законодательными актами.

Статья 221. Раздел имущества, находящегося в совместной собственности, и выдел из него доли

1. Раздел общего имущества между участниками совместной собственности, а также выдел доли одного из них, может быть осуществлен при условии предварительного определения доли каждого из участников в праве на общее имущество.

2. При разделе общего имущества и выделе из него доли, если иное не предусмотрено законодательными актами или соглашением участников, их доли признаются равными.

3. Основания и порядок раздела общего имущества и выдела из него доли определяются по правилам статьи 218 настоящего Кодекса, поскольку иное для отдельных видов совместной собственности не установлено настоящим Кодексом, другими законодательными актами и не вытекает из существа отношений участников совместной собственности.

Сноска. В статью 221 внесены изменения - Законом РК от 2 марта 1998 г. N 211.

Статья 222. Обращение взыскания на долю в общем имуществе

1. Кредитор участника долевой или совместной собственности при недостаточности у последнего другого имущества вправе предъявить требование о выделении доли должника в общем имуществе для обращения на нее взыскания.

2. В случаях отказа остальных участников общей собственности от приобретения доли должника кредитор вправе требовать по суду обращения взыскания на долю должника в праве общей собственности путем продажи этой доли с публичных торгов.

3. Если в таких случаях выделение доли в натуре невозможно либо против этого возражают остальные участники долевой или совместной собственности, кредитор вправе требовать продажи должником своей доли остальным участникам общей собственности по цене, соразмерной рыночной стоимости этой доли, с обращением вырученных от продажи средств в погашение долга.

Статья 223. Общая собственность супругов

1. Имущество, нажитое супругами во время брака, является их совместной собственностью, если договором между ними не предусмотрено, что это имущество является долевой собственностью супругов либо принадлежит одному или в соответствующих частях каждому из супругов на праве собственности.

2. Имущество, принадлежавшее супругам до вступления в брак, а также полученное ими во время брака в дар или в порядке наследования, является собственностью каждого из них.

Вещи индивидуального пользования (одежда, обувь и т.п.), за исключением драгоценностей и других предметов роскоши, хотя и приобретенные во время брака за счет общих средств супругов, признаются собственностью того супруга, который ими пользовался.

Имущество каждого из супругов может быть признано их совместной собственностью, если будет установлено, что в течение брака за счет общего имущества супругов были произведены вложения, значительно увеличившие стоимость этого имущества (капитальный ремонт, реконструкция, переоборудование и т.п.).

3. По обязательствам одного из супругов взыскание может быть обращено лишь на имущество, находящееся в его собственности, а также на его долю в общем имуществе супругов, которая причиталась бы ему при разделе этого имущества.

4. Особенности права общей совместной собственности супругов определяются законодательством о браке и семье Республики Казахстан.

Сноска. В статью 223 внесены изменения - Законом РК от 2 марта 1998 г. N 211 .

Статья 224. Собственность крестьянского или фермерского хозяйства

1. Имущество крестьянского хозяйства принадлежит его членам на праве совместной собственности, если договором между ними не установлено иное.

Имущество фермерского хозяйства, организованного в форме простого товарищества на основе договора о совместной деятельности, принадлежит его членам на праве общей долевой собственности.

Имущество фермерского хозяйства, основанного на личном предпринимательстве, принадлежит ему на праве частной собственности.

2. В собственности членов крестьянского или фермерского хозяйства могут находиться земельные участки, насаждения на земельном участке, в том числе насаждения частного лесного фонда, дикие животные, разведенные и содержащиеся в неволе и (или) полувольных условиях, хозяйственные и иные постройки, мелиоративные и другие сооружения, продуктивный и рабочий скот, птица, сельскохозяйственная и иная техника и оборудование, транспортные средства, инвентарь и другое имущество, переданные членами хозяйства и (или) приобретенные для хозяйства на общие средства его членов.

3. Плоды, продукция и доходы, полученные в результате деятельности крестьянского или фермерского хозяйства, являются общим имуществом членов крестьянского или фермерского хозяйства и используются по соглашению между ними.

Сноска. Статья 224 в редакции Закона РК от 12 января 2007 года N 225 (вводится в действие со дня его официального опубликования).

Статья 225. Раздел имущества крестьянского или фермерского хозяйства

1. При прекращении крестьянского или фермерского хозяйства в связи с выходом из него всех его членов или по иным основаниям общее имущество подлежит разделу по правилам, предусмотренным статьями 218 и 221 настоящего Кодекса.

2. Средства производства, принадлежащие крестьянскому или фермерскому хозяйству, при выходе одного из его членов из хозяйства разделу не подлежат. Вышедший из хозяйства имеет право на получение денежной компенсации, соразмерной его доле в общей собственности на это имущество.

3. В случаях, предусмотренных пунктами 1 и 2 настоящей статьи, доли членов крестьянского или фермерского хозяйства в праве совместной собственности на имущество хозяйства признаются равными, если соглашением между ними не установлено иное.

Сноска. Статья 225 с изменениями, внесенными Законом РК от 12 января 2007 года N 225 (вводится в действие со дня его официального опубликования).

Статья 226. Правовой режим имущества при реорганизации крестьянского или фермерского хозяйства в хозяйственное товарищество или кооператив

1. Членами крестьянского или фермерского хозяйства на базе имущества хозяйства может быть создано хозяйственное товарищество или производственный кооператив. Такое реорганизованное крестьянское или фермерское хозяйство как юридическое лицо обладает правом собственности на имущество, переданное ему в форме вкладов и других взносов членами крестьянского или фермерского хозяйства, а также на имущество, полученное в результате его деятельности и приобретенное по иным основаниям, не противоречащим законодательству.

2. Размер вкладов членов крестьянского или фермерского хозяйства, являющихся участниками товарищества или членами кооператива, устанавливается исходя из их долей в праве общей собственности на имущество крестьянского или фермерского хозяйства, определяемых в порядке, предусмотренном статьей 218 или пунктом 3 статьи 225 настоящего Кодекса.

Сноска. Статья 226 с изменениями, внесенными Законом РК от 12 января 2007 года N 225 (вводится в действие со дня его официального опубликования).

Статья 227. Общая собственность на приватизированное жилище

Выкупленное или приобретенное безвозмездно нанимателем в соответствии с законодательством Республики Казахстан о государственном имуществе и жилищных отношениях жилище в домах государственного жилого фонда, переходит в совместную собственность нанимателя и постоянно проживающих с ним членов семьи, в том числе несовершеннолетних и временно отсутствующих, если иное не предусмотрено договором между ними.

Особенности права совместной собственности на приватизированное жилище определяются законодательными актами о жилищных отношениях.

Сноска. Статья 227 с изменениями, внесенными законами РК от 02.03.1998 N 211; от 01.03.2011 № 414-IV (вводится в действие со дня его первого официального опубликования).

Глава 12. Договор о совместной деятельности (простое товарищество)

Статья 228. Простое товарищество

1. Простое товарищество образуется на основе договора о совместной деятельности .

По договору о совместной деятельности (договору простого товарищества) стороны обязуются совместно действовать для получения доходов или достижения иной не противоречащей закону цели.

Простое товарищество не является юридическим лицом. 2. Договор о совместной деятельности (договор простого товарищества)

заключается между гражданами, гражданами и юридическими лицами, между юридическими лицами (консорциум).

3. Обязательства участников простого товарищества, связанные с договором о совместной деятельности, перед третьими лицами являются солидарными, если договором о совместной деятельности не предусмотрено иное.

Сноска. В статью 228 внесены изменения - Законом РК от 2 марта 1998 г. N 211.

Статья 229. Ведение общих дел участников договора

Ведение общих дел участников договора о совместной деятельности осуществляется по их общему согласию. По соглашению между собой они могут поручить руководство совместной деятельностью и ведение общих дел одному из участников, действующему в этом случае на основании доверенности, выданной остальными участниками договора, или третьему лицу в случае, предусмотренном статьей 823 настоящего Кодекса.

Сноска. Статья 229 в редакции Закона РК от 02.07.2018 № 166-VI (вводится в действие по истечении десяти календарных дней после дня его первого официального опубликования).

Статья 230. Общее имущество участников договора

1. Для достижения своих целей участники договора о совместной деятельности вносят взносы деньгами или другим имуществом либо путем трудового вклада.

2. Денежные или иные имущественные взносы участников договора, а также имущество, созданное или приобретенное в результате их совместной деятельности, являются их общей долевой собственностью.

3. (исключен)

4. На имущество участников договора распространяются нормы настоящего Кодекса об общей долевой собственности, если иное не предусмотрено нормами настоящей главы, другими законодательными актами или договором о совместной деятельности.

Сноска. В статью 230 внесены изменения - Законом РК от 2 марта 1998 г. N 211.

Статья 231. Общие расходы и убытки участников договора

Порядок покрытия общих расходов по совместной деятельности и возникших в ее результате убытков определяется договором участников. Если договором такой порядок не предусмотрен, общие расходы и убытки покрываются за счет общего имущества участников договора, а недостающие суммы раскладываются между ними пропорционально их долям в этом имуществе.

Сноска. В статью 231 внесены изменения - Законом РК от 2 марта 1998 г. N 211.

Статья 232. Передача права и отказ от участия в совместной деятельности

1. Передача права на участие в совместной деятельности может быть осуществлена только с согласия участников договора о совместной деятельности (договора простого товарищества).

2. Участник договора о совместной деятельности (договора простого товарищества) имеет право по своему усмотрению отказаться от участия в совместной деятельности.

3. Убытки участников, вызванные отказом кого-либо из них от участия в совместной деятельности, взыскиваются в полном объеме, если договором о совместной деятельности (договором простого товарищества) не предусмотрено иное.

Статья 233. Консорциум

1. Консорциум - это временный добровольный равноправный союз (объединение) на основе договора о совместной хозяйственной деятельности, в котором юридические лица объединяют те или иные ресурсы и координируют усилия для решения конкретных хозяйственных задач.

2. Участники консорциума сохраняют свою хозяйственную самостоятельность и могут принимать участие в деятельности других консорциумов, ассоциаций.

Отношения между участниками консорциума строятся на договорной основе. 3. Управление консорциумом осуществляется в соответствии с консорциальным

соглашением участников консорциума. 4. Участники консорциума несут солидарную ответственность по обязательствам,

связанным с деятельностью консорциума, если иное не оговорено консорциальным соглашением.

5. Консорциум прекращает свою деятельность по выполнении поставленной задачи или по решению его участников.

Сноска. В статью 233 внесены изменения - Законом РК от 2 марта 1998 г. N 211.

Статья 234. Правила об отдельных видах совместной деятельности

Отдельные виды совместной деятельности регулируются в соответствии с настоящим Кодексом законодательством Республики Казахстан.

Глава 13. Приобретение права собственности и иных вещных прав

Статья 235. Основания приобретения права собственности

1. Право собственности на новую вещь принадлежит лицу, изготовившему или создавшему ее, если иное не предусмотрено договором или законодательством.

Право собственности на плоды, продукцию, доходы, полученные в результате использования имущества, приобретается в соответствии со статьей 123 настоящего Кодекса.

2. Право собственности на имущество, которое имеет собственника, может быть приобретено другим лицом на основании договора купли-продажи, мены, дарения или иной сделки об отчуждении этого имущества.

В случае смерти гражданина право собственности на принадлежащее ему имущество переходит по наследству к другим лицам в соответствии с завещанием или законом.

В случае реорганизации юридического лица право собственности на принадлежащее ему имущество переходит к юридическим лицам - правопреемникам реорганизованного юридического лица (статья 46 настоящего Кодекса).

Отчуждение имущества от собственника другому лицу помимо воли собственника не допускается, кроме случаев, предусмотренных настоящим Кодексом.

3. В случаях и в порядке, предусмотренных настоящим Кодексом, лицо может приобрести право собственности на имущество, не имеющее собственника, на имущество, собственник которого неизвестен, либо на имущество, от которого собственник отказался или на которое он утратил право собственности по иным основаниям.

3-1. В случаях и порядке, которые предусмотрены законами Республики Казахстан, государство приобретает право собственности на имущество при реквизиции,

национализации, принудительном изъятии земельного участка, в том числе для государственных нужд, а также при отчуждении недвижимого имущества в связи с изъятием земельного участка.

4. Члены потребительского кооператива (жилищного, жилищно-строительного, дачного, гаражного или иного), другие лица, имеющие право на паенакопления, полностью внесшие свой паевой взнос за квартиру, дачу, гараж, иное помещение, предоставленное этим лицам кооперативом в пользование, приобретают право собственности на указанное имущество.

Сноска. Статья 235 с изменением, внесенным Законом РК от 01.03.2011 № 414-IV ( вводится в действие со дня его первого официального опубликования).

Статья 236. Возникновение права собственности на вновь создаваемое недвижимое имущество

1. Право собственности на вновь созданное недвижимое имущество возникает с момента государственной регистрации.

2. Если законодательными актами или договором предусмотрена приемка законченных строительством объектов, то создание соответствующего имущества считается завершенным с момента такой приемки.

3. Исключен Законом РК от 27.02.2017 № 49-VI (вводится в действие по истечении десяти календарных дней после дня его первого официального опубликования).

4. До момента государственной регистрации права на вновь созданное недвижимое имущество к имуществу применяются правила о праве собственности на материалы и другое имущество, из которого недвижимое имущество создается.

Сноска. Статья 236 с изменениями, внесенными Законом РК от 27.02.2017 № 49-VI (вводится в действие по истечении десяти календарных дней после дня его первого официального опубликования).

Статья 237. Переработка

1. Поскольку иное не предусмотрено договором, право собственности на новую движимую вещь, изготовленную лицом путем переработки не принадлежащих ему материалов, приобретается собственником материалов.

Однако, если стоимость переработки существенно превышает стоимость материалов, право собственности на новую вещь приобретает лицо, которое, действуя добросовестно, осуществило переработку для себя.

2. Если иное не предусмотрено договором, собственник материалов, приобретший право собственности на изготовленную из них вещь, обязан компенсировать стоимость переработки осуществившему ее лицу, а в случае приобретения права собственности на

новую вещь этим лицом, последнее соответственно обязано возместить собственнику материалов их стоимость.

3. Собственник материалов, утративший их в результате недобросовестных действий лица, осуществившего переработку, вправе требовать передачи новой вещи в его собственность и возмещения причиненных ему убытков.

Статья 238. Момент возникновения права собственности у приобретателя по договору

1. Право собственности у приобретателя имущества по договору возникает с момента передачи вещи, если иное не предусмотрено законодательными актами или договором.

1-1. Если право собственности у приобретателя по договору подлежит государственной регистрации, то право собственности приобретателя возникает с момента такой регистрации, если иное не предусмотрено законодательными актами.

2. Если договор об отчуждении имущества подлежит государственной регистрации или нотариальному удостоверению, право собственности у приобретателя возникает с момента регистрации или нотариального удостоверения, а при необходимости как нотариального удостоверения, так и государственной регистрации договора - с момента его регистрации.

Сноска. Статья 238 с изменением, внесенным Законом РК от 25.03.2011 № 421-IV ( вводится в действие по истечении десяти календарных дней после его первого официального опубликования).

Статья 239. Передача вещей

1. Передачей признается вручение вещей приобретателю, а равно сдача транспортной организации для отправки приобретателю и сдача на почту для пересылки приобретателю вещей, отчужденных без обязательства доставки, если иное не предусмотрено законодательством или договором.

2. Если к моменту заключения договора об отчуждении вещи она уже находится во владении приобретателя, вещь признается переданной ему с этого момента. К передаче вещей приравнивается передача коносамента или иного распорядительного документа на вещи.

Статья 240. Приобретательная давность

1. Гражданин или юридическое лицо, не являющееся собственниками имущества, но добросовестно, открыто и непрерывно владеющие как своим собственным

недвижимым имуществом в течение семи лет, либо иным имуществом не менее пяти лет, приобретает право собственности на это имущество (приобретательная давность).

Право собственности на недвижимое и иное имущество, подлежащее государственной регистрации, возникает у лица, приобретшего это имущество в силу приобретательной давности, с момента такой регистрации.

2. До приобретения на имущество права собственности гражданин или юридическое лицо, владеющие им как своим собственным, имеют право на защиту своего владения против третьих лиц, не являющихся собственниками имущества, а также не имеющих прав на владение им в силу иного предусмотренного законодательными актами или договором основания.

3. Гражданин или юридическое лицо, которые ссылаются на давность владения, могут присоединить к своему владению все то время, в течение которого владел данной вещью тот, чьими правопреемниками они являются.

4. Течение срока приобретательной давности начинается с момента завладения вещью.

5. Исключен Законом РК от 25.03.2011 № 421-IV (вводится в действие по истечении десяти календарных дней после его первого официального опубликования).

Сноска. Статья 240 с изменениями, внесенными законами РК от 02.03.1998 N 211; от 25.03.2011 № 421-IV (вводится в действие по истечении десяти календарных дней после его первого официального опубликования); от 22.07.2011 № 479-IV (вводится в действие по истечении десяти календарных дней после его первого официального опубликования).

Статья 241. Обращение в собственность общедоступных для сбора либо добычи вещей

В случае, когда в соответствии с законодательством, местным обычаем или общим разрешением, данным собственником, в лесах, водоемах или на другой территории допускается сбор ягод, лов рыбы, охота на животных, сбор или добыча других предметов - право собственности на соответствующие вещи приобретает лицо, осуществившее их сбор или добычу.

Статья 242. Бесхозяйные вещи

1. Бесхозяйной является вещь, которая не имеет собственника или собственник которой неизвестен, либо вещь, от права собственности на которую собственник отказался.

2. Если это не исключается правилами о приобретении права собственности на вещи, от которых собственник отказался (статья 243 настоящего Кодекса), о находке (

статья 245 настоящего Кодекса), о безнадзорных животных (статья 246 настоящего Кодекса) и клада (статья 247 настоящего Кодекса), право собственности на бесхозяйные движимые вещи может быть приобретено в силу приобретательной давности (статья 240 настоящего Кодекса).

3. Бесхозяйные недвижимые вещи принимаются на учет органом, осуществляющим государственную регистрацию прав на недвижимое имущество, по заявлению местных исполнительных органов городов республиканского значения, столицы, районов, городов областного значения, на территории которых они выявлены. По истечении года со дня постановки бесхозяйной недвижимой вещи на учет местный исполнительный орган обращается в суд с требованием о признании этой вещи поступившей в коммунальную собственность.

В случае, если собственник отказывается от права собственности путем объявления об этом, местный исполнительный орган обращается в суд с требованием о признании этой вещи поступившей в коммунальную собственность с момента объявления об отказе.

Организация работы по учету, хранению, оценке, дальнейшему использованию и реализации имущества, поступившего в коммунальную собственность, осуществляется местным исполнительным органом.

Не могут быть поставлены на учет и переданы в коммунальную собственность бесхозяйные недвижимые вещи, находящиеся у граждан или негосударственных юридических лиц, которые владеют таким имуществом как своим собственным.

Порядок учета, хранения, оценки, дальнейшего использования и реализации имущества, поступившего в государственную собственность, определяется Правительством Республики Казахстан.

В любое время до возникновения права собственности другого лица на такое имущество собственник вправе обратиться с заявлением о снятии с учета принадлежащей ему недвижимой вещи как бесхозяйной и вновь принять ее в свое фактическое владение.

Сноска. Статья 242 с изменениями, внесенными законами РК от 24 декабря 2001 г. N 276 (вводится в действие с 1 января 2002 г.); от 20 декабря 2004 г. N 13 (вводится в действие с 1 января 2005 г.); от 22 июня 2006 года N 147; от 12 января 2007 года N 225 (вводится в действие со дня его официального опубликования); от 01.03.2011 № 414-IV (вводится в действие со дня его первого официального опубликования); от 22.07.2011 № 479-IV (вводится в действие по истечении десяти календарных дней после его первого официального опубликования).

Статья 243. Движимые вещи, от которых собственник отказался

1. Движимые вещи, брошенные собственником или иным образом оставленные им с целью отказа от права собственности на них (брошенные вещи), могут быть обращены другими лицами в свою собственность в порядке, предусмотренном пунктом 2 настоящей статьи.

2. Лицо, в собственности, владении или пользовании которого находится земельный участок, где находится брошенная вещь, стоимость которой явно ниже суммы, соответствующей двадцати месячным расчетным показателям, либо брошенные лом металлов, бракованная продукция, имеет право обратить эти вещи в свою собственность, приступив к их использованию или совершив иные действия, свидетельствующие об обращении вещи в собственность.

Другие брошенные вещи поступают в собственность лица, вступившего во владение ими, если по заявлению этого лица они признаны судом безхозяйными.

Сноска. Статья 243 в новой редакции - Закон РК от 2 марта 1998 г. N 211.

Статья 244. Самовольная постройка

1. Самовольной постройкой являются жилой дом, другое строение, сооружение или иное недвижимое имущество, созданные на не сформированной в земельные участки земле, принадлежащей государству, на земельном участке, который не принадлежит лицу, осуществившему постройку, а также созданные без получения на это разрешений , необходимых в соответствии с земельным законодательством Республики Казахстан, законодательством Республики Казахстан об архитектурной, градостроительной и строительной деятельности в Республике Казахстан и иным законодательством Республики Казахстан.

2. Лицо, осуществившее самовольную постройку, не приобретает на нее право собственности. Оно не вправе распоряжаться постройкой - продавать, дарить, сдавать в аренду, совершать другие сделки.

Самовольная постройка подлежит сносу осуществившим ее лицом либо за его счет, кроме случаев, предусмотренных пунктами 3 и 4 настоящей статьи.

3. Право собственности на самовольную постройку может быть признано судом за лицом, осуществившим постройку на не принадлежащем ему земельном участке, при условии, что данный участок будет в установленном порядке предоставлен этому лицу под размещение возведенной постройки.

Право собственности застройщика на самовольную постройку на не принадлежащем ему земельном участке, за исключением земель, принадлежащих государству, может признаваться судом при наличии согласия на это собственника

земельного участка с выплатой последнему компенсации при условии соответствия постройки требованиям законодательства Республики Казахстан об архитектурной, градостроительной и строительной деятельности.

Право собственности на самовольную постройку может быть признано судом также за лицом, в законном пользовании которого находится земельный участок, где осуществлена постройка. В этом случае лицо, за которым признано право собственности на постройку, возмещает осуществившему ее лицу расходы на постройку в размере, определенном судом.

Право собственности на самовольную постройку не может быть признано за указанными лицами, если сохранение постройки повлечет нарушения прав и охраняемых законом интересов других лиц либо будет создавать угрозу жизни и здоровью граждан.

4. С учетом социально-экономической целесообразности самовольная постройка, возведенная лицом на земельных участках (не сформированной в земельные участки земле), принадлежащих государству и не находящихся в землепользовании, передается в коммунальную собственность с возмещением расходов на постройку в размере, определенном судом.

При осуществлении самовольной постройки на земельном участке, находящемся в землепользовании государственных землепользователей, с учетом социально-экономической целесообразности самовольная постройка передается в коммунальную собственность с возмещением расходов на постройку в размере, определенном судом, из бюджетных средств.

Сноска. Статья 244 с изменениями, внесенными законами РК от 01.03.2011 № 414- IV (вводится в действие со дня его первого официального опубликования); от 27.04.2012 № 15-V (вводится в действие по истечении десяти календарных дней после его первого официального опубликования).

Статья 245. Находка

1. Нашедший потерянную вещь обязан немедленно уведомить об этом лицо, потерявшее ее, или собственника вещи или кого-либо из других известных ему лиц, имеющих право получить ее, и возвратить ему найденную вещь.

Если вещь найдена в помещении или на транспорте, она подлежит сдаче лицу, представляющему владельца этого помещения или транспорта. В таком случае этот владелец приобретает права и несет обязанности лица, нашедшего вещь.

2. Если лицо, имеющее право получить найденную вещь, или его местопребывание неизвестно, нашедший вещь обязан заявить о находке в органы внутренних дел или

местные исполнительные органы городов республиканского значения, столицы, районов, городов областного значения.

3. Нашедший вещь вправе хранить ее у себя либо сдать на хранение в органы внутренних дел, местные исполнительные органы городов республиканского значения, столицы, районов, городов областного значения или указанному ими лицу. Скоропортящаяся вещь или вещь, издержки по хранению которой несоизмеримы с ее стоимостью, может быть реализована нашедшим вещь с получением письменных доказательств, удостоверяющих сумму выручки. Деньги, вырученные от продажи найденной вещи, подлежат хранению и возврату лицу, управомоченному на получение вещи, или передаче в собственность другим лицам в порядке и на условиях, установленных для самой этой вещи.

Нашедший вещь отвечает за ее утрату или порчу лишь в случае его умысла или грубой неосторожности и в пределах стоимости этой вещи.

4. Если по истечении шести месяцев с момента заявления о находке органам внутренних дел или местным исполнительным органам городов республиканского значения, столицы, районов, городов областного значения лицо, управомоченное на получение утерянной вещи, не будет установлено и не заявит о своем праве на вещь лицу, ее нашедшему, либо органам внутренних дел или местным исполнительным органам городов республиканского значения, столицы, районов, городов областного значения, нашедший вещь приобретает право собственности на нее.

Если нашедший вещь откажется от приобретения найденной вещи в собственность, она переходит в коммунальную собственность.

5. Нашедший и возвративший вещь лицу, управомоченному на ее получение, имеет право получить от этого лица, а в случае перехода вещи в коммунальную собственность - от соответствующего местного исполнительного органа возмещение необходимых расходов, связанных с хранением, сдачей, реализацией вещи, и затрат на обнаружение лица, управомоченного на получение вещи.

6. Нашедший вещь имеет право на получение вознаграждения от лица, управомоченного на получение вещи, в размере тридцати процентов от стоимости вещи. Если найденная вещь представляет ценность только для лица, управомоченного на ее получение, то размер вознаграждения определяется по оценке, произведенной сторонами.

Право на вознаграждение не возникает, если нашедший вещь не исполнил свою обязанность заявить о находке или совершил иные действия, чтобы утаить находку.

Сноска. Статья 245 с изменениями, внесенными законами РК от 20.12.2004 N 13 ( вводится в действие с 01.01.2005); от 01.03.2011 № 414-IV (вводится в действие со дня его первого официального опубликования).

Статья 246. Безнадзорные животные

1. Задержавший безнадзорный или пригульный скот и других домашних или прирученных животных обязан возвратить их собственнику, а если он или его местопребывание неизвестны, не позднее трех дней с момента такого задержания заявить об обнаруженных животных в органы внутренних дел или местные исполнительные органы городов республиканского значения, столицы, районов, городов областного значения, которые принимают меры к розыску собственника.

На период розыска собственника животных они могут быть оставлены лицом, задержавшим животных, у него на содержании и в пользовании, либо сданы им на содержание и в пользование другому лицу, имеющему необходимые условия для этого. По просьбе лица, задержавшего животных, подыскание лица, имеющего необходимые условия для их содержания и пользования, и передачу им животных осуществляют местные исполнительные органы городов республиканского значения, столицы, районов, городов областного значения.

2. Лицо, задержавшее животных, и лицо, которому они переданы на содержание и в пользование, отвечают за гибель и порчу животных лишь при наличии вины и в пределах стоимости этих животных.

3. Если в течение шести месяцев с момента заявления о задержании рабочего и крупного рогатого скота и двух месяцев - других домашних животных их собственник не будет обнаружен и не заявит о своем праве на них, право собственности на этих животных переходит к лицу, у которого они находились на содержании и в пользовании.

При отказе этого лица от приобретения в собственность содержавшихся у него животных, они поступают в коммунальную собственность и используются в порядке, определяемом соответствующими местными исполнительными органами городов республиканского значения, столицы, районов, городов областного значения.

4. В случае возврата животных собственнику лицо, задержавшее животных, и лицо, у которого они находились на содержании и в пользовании, имеют право получить от этого собственника возмещение своих расходов, связанных с содержанием животных, с зачетом выгод, извлеченных от пользования ими.

5. Лицо, задержавшее безнадзорный или пригульный скот и других домашних или прирученных животных, имеет право потребовать от их собственника выплаты вознаграждения в соответствии с пунктом 6 статьи 245 настоящего Кодекса.

6. В случае явки прежнего собственника животных после их перехода в собственность другого лица собственник вправе при наличии обстоятельств, свидетельствующих о сохранении к нему привязанности со стороны этих животных

или о жестоком либо ином ненадлежащем обращении с ними нового собственника, требовать их возврата ему на условиях, определяемых по соглашению с новым собственником, а при недостижении согласия - судом.

Сноска. Статья 246 с изменениями, внесенными законами РК от 20.12.2004 N 13 ( вводится в действие с 01.01.2005); от 12.01.2007 N 225 (вводится в действие со дня его официального опубликования); от 01.03.2011 № 414-IV (вводится в действие со дня его первого официального опубликования).

Статья 247. Клад

1. Клад, то есть зарытые в земле или сокрытые другим способом деньги или иные ценные предметы, собственник которых не может быть установлен либо в силу законодательства Республики Казахстан утратил на них право, поступает в собственность в равных долях собственнику земельного участка или собственнику недвижимой вещи, в которой клад был сокрыт, и лицу, которое обнаружило клад, если договором между ними не установлено иное.

При обнаружении клада лицом, производившим раскопки или поиски ценностей без согласия на это пользователя земельного участка (землепользователя) или собственника недвижимой вещи, где клад был сокрыт, клад подлежит передаче собственнику.

2. В случае обнаружения клада, содержащего вещи, относящиеся к культурным ценностям, они подлежат передаче в собственность Республики Казахстан. При этом собственник земельного участка или собственник недвижимости, в которой был обнаружен такой клад, и лицо, обнаружившее клад, имеют право на получение вознаграждения в размере пятидесяти процентов от стоимости этого клада. Вознаграждение распределяется между этими лицами применительно к правилам, предусмотренным пунктом 1 настоящей статьи.

Сноска. Статья 247 с изменениями, внесенными Законом РК от 01.03.2011 № 414-IV (вводится в действие со дня его первого официального опубликования).

Статья 248. Приобретение имущества, изъятого у собственника

Если лицо в порядке и на условиях, установленных законодательными актами, приобрело имущество, изъятое у собственника на законных основаниях, это лицо приобретает право собственности на имущество.

Глава 14. Прекращение права собственности и иных вещных прав

Статья 249. Основания прекращения права собственности

1. Право собственности прекращается при отчуждении собственником своего имущества другим лицам, отказе собственника от права собственности, гибели или уничтожения имущества и утрате права собственности на имущество в иных случаях, предусмотренных законодательными актами.

2. Принудительное отчуждение у собственника имущества не допускается, кроме случаев:

1) обращения взыскания на имущество по обязательствам собственника; 2) принудительного отчуждения имущества, которое в силу законодательных актов

Республики Казахстан не может принадлежать данному лицу; 3) реквизиции; 4) конфискации;

5) принудительного отчуждения недвижимого имущества в связи с изъятием земельного участка;

6) изъятия бесхозяйственно содержащихся памятников истории и культуры, культурных ценностей;

7) национализации; 8) продажи имущества с публичных торгов по решению суда в случае

невозможности раздела общего имущества либо выдела доли из него в соответствии со статьей 218 настоящего Кодекса.

3. Имущество, находящееся в государственной собственности, отчуждается в частную собственность:

1) граждан и юридических лиц в случаях, на условиях и в порядке, которые предусмотрены законодательным актом Республики Казахстан о государственном имуществе;

2) путем передачи объектов государственной собственности в оплату ( формирование или увеличение) уставных капиталов юридических лиц;

3) в иных случаях, прямо предусмотренных законами Республики Казахстан. 3-1. Объектом отчуждения не может быть имущество, которое в соответствии с

законами Республики Казахстан может находиться только в государственной собственности, а также имущество, находящееся в государственной собственности и не подлежащее отчуждению в соответствии с актами Президента Республики Казахстан.

4. В случае принятия Закона Республики Казахстан об обращении в государственную собственность имущества, находящегося в частной собственности граждан и юридических лиц (национализация), им возмещаются убытки в порядке, установленном статьей 266 настоящего Кодекса.

Сноска. Статья 249 с изменениями, внесенными законами РК от 11.12.2008 N 102- IV (порядок введения в действие см. ст.2); от 01.03.2011 № 414-IV (вводится в действие

со дня его первого официального опубликования); от 27.02.2017 № 49-VI (вводится в действие по истечении десяти календарных дней после дня его первого официального опубликования).

Статья 250. Отказ от права собственности

Гражданин или юридическое лицо может отказаться от права собственности на принадлежащее ему имущество, объявив об этом в устной или письменной форме либо совершив другие действия (бездействие), определенно свидетельствующие об его устранении от владения, пользования и распоряжения имуществом без намерения сохранить какие-либо права на это имущество.

Отказ от права собственности должен быть правомерным, добровольным и указывающим, что собственник отказывается от владения, пользования, распоряжения имуществом.

Отказ от права собственности является волеизъявлением собственника. Государство и его органы не вправе отказаться от права собственности, за исключением случаев, установленных законом.

Отказ от права собственности не влечет прекращения прав и обязанностей собственника в отношении соответствующего имущества до момента приобретения права собственности на данное имущество другим лицом.

Сноска. Статья 250 в редакции Закона РК от 27.02.2017 № 49-VI (вводится в действие по истечении десяти календарных дней после дня его первого официального опубликования).

Статья 251. Обращение взыскания на имущество собственника

1. Обращение взыскания на имущество по обязательствам собственника производится в судебном порядке, если иное не предусмотрено законодательными актами Республики Казахстан или договором.

2. Право собственности на имущество, на которое обращается взыскание, прекращается у собственника с момента возникновения права собственности на изъятое имущество у лица, к которому право собственности переходит в порядке, предусмотренном законодательством.

Сноска. Статья 251 с изменениями, внесенными законами РК от 2 марта 1998 г. N 211; от 27.02.2017 № 49-VI (вводится в действие по истечении десяти календарных дней после дня его первого официального опубликования).

Статья 252. Прекращение права собственности лица, которому в силу законодательных актов имущество не может принадлежать

1. Если по основаниям, допускаемым законодательными актами, в собственности лица оказалось имущество, которое не может ему принадлежать в силу законодательных актов, это имущество должно быть отчуждено собственником в течение одного года с момента возникновения права собственности на данное имущество, если иные сроки не предусмотрены законодательными актами. В случае, если имущество не будет отчуждено собственником в указанный срок, оно по решению суда подлежит принудительному отчуждению с возмещением собственнику стоимости имущества за вычетом затрат по его отчуждению.

2. Если в собственности гражданина или юридического лица по основаниям, допускаемым законодательными актами, окажется вещь, на приобретение которой необходимо особое разрешение, а в его выдаче собственнику отказано, эта вещь подлежит отчуждению в порядке, установленном для имущества, которое не может принадлежать данному собственнику.

Статья 253. Реквизиция

1. В случае стихийных бедствий, аварий, эпидемий, эпизоотий, в период действия военного положения или в военное время и при иных обстоятельствах, носящих чрезвычайный характер, имущество в интересах общества по решению государственных органов может быть изъято у собственника в порядке и на условиях, установленных законами Республики Казахстан, с выплатой ему стоимости имущества (реквизиция).

2. Оценка, по которой собственнику была возмещена стоимость реквизированного имущества, может быть оспорена им в судебном порядке.

3. Лицо, имущество которого реквизировано, вправе при прекращении действия обстоятельств, в связи с которыми произведена реквизиция, требовать по суду возврата ему сохранившегося имущества.

Сноска. Статья 253 с изменениями, внесенными законами РК от 02.03.1998 N 211; от 01.03.2011 № 414-IV (вводится в действие со дня его первого официального опубликования).

Статья 254. Конфискация

В случаях, предусмотренных законодательными актами Республики Казахстан, имущество может быть безвозмездно изъято у собственника в судебном порядке в виде санкции за совершение административного или уголовного правонарушения ( конфискация).

Сноска. Статья 254 в редакции Закона РК от 03.07.2014 № 227-V (вводится в действие с 01.01.2015).

Статья 255. Прекращение права собственности на недвижимое имущество в связи с изъятием земельного участка и других природных ресурсов

Сноска. Заголовок статьи 255 в редакции Закона РК от 25.03.2011 № 421-IV ( вводится в действие по истечении десяти календарных дней после его первого официального опубликования).

1. Прекращение права собственности на недвижимость в связи с решением государственного органа, не направленным непосредственно на изъятие имущества у собственника, в том числе решением об изъятии земельного участка, на котором находятся принадлежащие собственнику дом, иные строения, сооружения или насаждения, допускается лишь в случаях и порядке, установленных законодательными актами, с представлением собственнику равноценного имущества и возмещением иных понесенных убытков или возмещением ему в полном объеме убытков, причиненных прекращением права собственности.

2. При несогласии собственника с решением, влекущим прекращение права собственности, оно не может быть осуществлено до разрешения спора в судебном порядке. При рассмотрении спора решаются также все вопросы возмещения собственнику причиненных убытков.

3. Правила настоящей статьи соответственно применяются при прекращении права собственности на недвижимое имущество в связи с решением государственного органа об изъятии горных отводов, участков акватории и других участков, на которых находится имущество.

Сноска. Статья 255 с изменением, внесенным Законом РК от 25.03.2011 № 421-IV ( вводится в действие по истечении десяти календарных дней после его первого официального опубликования).

Статья 256. Изъятие бесхозяйственно содержащихся памятников истории и культуры, культурных ценностей

Сноска. Заголовок статьи 256 в редакции Закона РК от 01.03.2011 № 414-IV ( вводится в действие со дня его первого официального опубликования).

В случаях, когда собственник памятников истории и культуры, культурных ценностей, отнесенных в соответствии с законодательством Республики Казахстан к особо ценным и охраняемым государством, бесхозяйственно содержит эти памятники и ценности, что грозит утратой ими своего значения, такие памятники и ценности по

решению суда изымаются у собственника государством путем выкупа или продаются с публичных торгов.

При выкупе памятников истории и культуры, культурных ценностей собственнику возмещается их стоимость в размере, установленном соглашением сторон, а в случае спора - судом. При продаже с публичных торгов собственнику передается вырученная от продажи сумма за вычетом расходов на проведение торгов.

Сноска. Статья 256 с изменениями, внесенными Законом РК от 01.03.2011 № 414-IV (вводится в действие со дня его первого официального опубликования).

Статья 257. Оценка имущества при прекращении права собственности

При прекращении права собственности имущество оценивается исходя из его рыночной цены, если иное не установлено законами Республики Казахстан.

Сноска. Статья 257 с изменениями, внесенными Законом РК от 01.03.2011 № 414-IV (вводится в действие со дня его первого официального опубликования).

Статья 258. Прекращение вещных прав, принадлежащих несобственнику

Вещные права, принадлежащие несобственнику, прекращаются по правилам, установленным статьями 249-257 настоящего Кодекса, а также по решению собственника в порядке, установленном законодательными актами, уставом юридического лица или договором собственника с владельцем имущества.

Глава 15. Защита права собственности и иных вещных прав

Статья 259. Признание права собственности

Собственник вправе требовать признания права собственности.

Статья 260. Истребование имущества собственником из чужого незаконного владения

Собственник вправе истребовать свое имущество из чужого незаконного владения.

Статья 261. Истребование имущества у добросовестного приобретателя

1. Если имущество возмездно приобретено у лица, которое не имело права его отчуждать, о чем приобретатель не знал и не должен был знать (добросовестный

приобретатель), то собственник вправе истребовать это имущество от приобретателя лишь в случае, когда имущество утеряно собственником или лицом, которому имущество было передано собственником во владение, либо похищено у того или другого, либо выбыло из их владения иным путем помимо их воли.

2. Если имущество приобретено безвозмездно от лица, которое не имело права его отчуждать, собственник вправе истребовать имущество во всех случаях.

3. Истребование имущества по основаниям, указанным в пункте 1 настоящей статьи , не допускается, если имущество было продано в порядке, установленном для исполнения судебных решений.

Сноска. В статью 261 внесены изменения - Законом РК от 2 марта 1998 г. N 211.

Статья 262. Ограничение истребования денег и ценных бумаг

Деньги, а также ценные бумаги на предъявителя не могут быть истребованы от добросовестного приобретателя.

Статья 263. Расчеты при возврате вещей из незаконного владения

1. Истребуя имущество на основании статей 260, 261 настоящего Кодекса, собственник вправе также требовать от недобросовестного владельца возвращения или возмещения всех доходов, которые он извлек или должен был извлечь за все время владения; от добросовестного же владельца - всех доходов, которые он извлек или должен был извлечь со времени, когда узнал или должен был узнать о неправомерности владения или получил повестку по иску собственника о возврате имущества. Добросовестный владелец, в свою очередь, вправе требовать от собственника возмещения произведенных им необходимых затрат на имущество с того времени, с какого собственнику причитаются доходы от имущества. Недобросовестный владелец вправе получить такое возмещение полностью или частично лишь в случаях, когда требование владельца признано судом основательным.

2. Незаконный владелец вправе оставить за собой произведенные им улучшения, если они могут быть отделены без повреждения вещи. Если такое отделение улучшений невозможно, добросовестный владелец имеет право требовать возмещения произведенных затрат на улучшение, но не свыше размера увеличения стоимости вещи. Недобросовестный владелец такого права не имеет.

Статья 264. Защита прав собственника от нарушений, не соединенных с лишением владения

Собственник вправе требовать устранения всяких нарушений его права, хотя бы эти нарушения и не были соединены с лишением владения.

Статья 265. Защита вещных прав лица, не являющегося собственником

Права, предусмотренные статьями 259-264 настоящего Кодекса, принадлежат также лицу, хотя и не являющемуся собственником, но владеющему имуществом на праве хозяйственного ведения, оперативного управления, постоянного землепользования либо по иному основанию, предусмотренному законодательными актами или договором. Это лицо имеет право на защиту его владения также против собственника.

Статья 266. Защита интересов собственника при прекращении его прав по основаниям, предусмотренным законом

В случае принятия Республикой Казахстан законодательных актов, прекращающих право собственности, убытки, причиненные собственнику в результате принятия этих актов, возмещаются собственнику в полном объеме Республикой Казахстан.

Статья 267. Недействительность актов государственных органов и должностных лиц, нарушающих права собственника и другие вещные права

Сноска. Заголовок статьи 267 с изменением, внесенным Законом РК от 01.03.2011 № 414-IV (вводится в действие со дня его первого официального опубликования).

1. Если в результате издания не соответствующего законодательству нормативного или индивидуального акта государственного органа либо должностного лица нарушаются права собственника и других лиц по владению, пользованию и распоряжению принадлежащим им имуществом, такой акт признается в судебном порядке недействительным по иску собственника или лица, права которого нарушены.

2. При вынесении судом решения по конкретному делу, акты государственных органов, противоречащие законодательным актам, не применяются.

Убытки, причиненные собственнику в результате издания указанных актов, подлежат возмещению в полном объеме соответствующим государственным органом из средств соответствующего бюджета в соответствии с правилами пункта 1 статьи 922 настоящего Кодекса.

Сноска. Статья 267 с изменениями, внесенными законами РК от 01.03.2011 № 414- IV (вводится в действие со дня его первого официального опубликования); от 17.07.2015 № 333-V (вводится в действие по истечении десяти календарных дней после дня его первого официального опубликования).

РАЗДЕЛ 3. ОБЯЗАТЕЛЬСТВЕННОЕ ПРАВО

Подраздел 1. Общие положения об обязательстве

Глава 16. Понятие и основания возникновения обязательства

Статья 268. Обязательство

В силу обязательства одно лицо (должник) обязано совершить в пользу другого лица (кредитора) определенное действие, как-то: передать имущество, выполнить работу, уплатить деньги и так далее либо воздержаться от определенного действия, а кредитор имеет право требовать от должника исполнения его обязанности. Кредитор обязан принять от должника исполнение.

К обязательствам применяются положения настоящего подраздела, если иное не предусмотрено Особенной частью настоящего Кодекса.

Сноска. Статья 268 в редакции Закона РК от 27.02.2017 № 49-VI (вводится в действие по истечении десяти календарных дней после дня его первого официального опубликования).

Статья 269. Стороны обязательства

1. (Исключен) 2. В обязательстве в качестве каждой из его сторон - кредитора или должника -

могут участвовать одновременно несколько лиц. В этих случаях возникает долевое, солидарное или субсидиарное обязательство в соответствии с правилами, установленными настоящим Кодексом ( -ст.286 288 настоящего Кодекса).

Недействительность требований кредитора к одному из лиц, участвующих в обязательстве на стороне должника, равно как истечение срока исковой давности по требованию к такому лицу, сами по себе не затрагивают требований кредитора к остальным таким лицам.

3. Если в силу обязательства каждая из сторон несет обязанность в пользу другой стороны, она считается должником другой стороны в том, что обязана сделать в ее пользу, и одновременно ее кредитором в том, что имеет право от нее требовать.

Сноска. В статью 269 внесены изменения - Законом РК от 2 марта 1998 г. N 211.

Статья 270. Участники обязательства

1. Участниками обязательства являются стороны (должник и кредитор) и третьи лица.

2. В качестве третьих лиц выступают лица, связанные обязательствами или иными правоотношениями с одной из сторон обязательства.

3. Обязательство не создает обязанностей для третьих лиц. В случаях, предусмотренных законодательством или соглашением сторон, обязательство может порождать для третьих лиц права в отношении одной или обеих сторон обязательства.

Статья 271. Основания возникновения обязательства

Обязательства возникают из договора, причинения вреда или иных оснований, указанных в статье 7 настоящего Кодекса.

Глава 17. Исполнение обязательства

Статья 272. Надлежащее исполнение обязательства

Обязательство должно исполняться надлежащим образом в соответствии с условиями обязательства и требованиями законодательства, а при отсутствии таких условий и требований - в соответствии с обычаями делового оборота или иными обычно предъявляемыми требованиями.

Статья 273. Недопустимость одностороннего отказа от исполнения обязательства

Односторонний отказ от исполнения обязательства и одностороннее изменение его условий не допускаются, за исключением случаев, предусмотренных законодательством или договором.

Статья 274. Исполнение обязательства по частям

Кредитор вправе не принимать исполнения обязательства по частям, если иное не предусмотрено условиями обязательства, законодательством или не вытекает из обычаев делового оборота или существа обязательства.

Статья 275. Исполнение обязательства надлежащему лицу

Если иное не предусмотрено соглашением сторон и не вытекает из обычаев делового оборота или существа обязательства, должник вправе при исполнении обязательства потребовать доказательств того, что исполнение принимается самим кредитором или управомоченным им на это лицом, и несет риск последствий непредъявления такого требования.

Статья 276. Исполнение обязательства третьим лицом

1. Исполнение обязательства может быть возложено в целом или в части на третье лицо, если это предусмотрено законодательством или договором, а равно если третье лицо связано с одной из сторон соответствующим договором.

2. Если из законодательства, условий обязательства или его существа не вытекает обязанность должника исполнить обязательство лично, кредитор обязан принять исполнение, предложенное за должника третьим лицом.

3. Третье лицо, подвергающееся опасности утратить свое право на имущество должника (право пользования, владения, залога и другие) вследствие обращения кредитором взыскания на это имущество, может за свой счет удовлетворить требование кредитора без согласия должника. В этом случае к третьему лицу переходят права кредитора по обязательству и применяются правила настоящего Кодекса об уступке требования ( -статьи 339 347 настоящего Кодекса).

Статья 277. Срок исполнения обязательства

1. Если обязательство предусматривает или позволяет определить день его исполнения или период времени, в течение которого оно должно быть исполнено, обязательство подлежит исполнению в этот день или, соответственно, в любой момент в пределах такого периода.

2. В случаях, когда обязательство не предусматривает срок его исполнения и не содержит условий, позволяющих определить этот срок, оно должно быть исполнено в разумный срок после возникновения обязательства.

Обязательство, не исполненное в разумный срок, а равно обязательство, срок исполнения которого определен моментом востребования, должник обязан исполнить в семидневный срок со дня предъявления кредитором требования о его исполнении, если обязанность исполнения в другой срок не вытекает из законодательства, условий обязательства, обычаев делового оборота или существа обязательства.

Статья 278. Требования к равномерности исполнения обязательства

Обязательства, рассчитанные на длительные сроки исполнения, должны исполняться равномерно, в разумные для данного вида обязательства периоды (день, декада, месяц, квартал и т.п.), если иное не предусмотрено законодательством или условиями обязательства либо не вытекает из существа обязательства или обычаев делового оборота.

Статья 279. Досрочное исполнение обязательства

1. Должник вправе исполнить обязательство до срока, если иное не предусмотрено законодательством или условиями обязательства и не вытекает из его существа.

2. Досрочное исполнение обязательств, связанных с предпринимательской деятельностью, допускается только в случаях, когда возможность исполнить обязательство до срока предусмотрена законодательством или условиями обязательства либо вытекает из обычаев делового оборота или существа обязательства.

Статья 280. Информация о ходе исполнения обязательства

Законодательством или условиями обязательства может быть предусмотрена обязанность должника сообщать кредитору о ходе исполнения обязательства.

Статья 281. Место исполнения обязательства

Если место исполнения не определено законодательством или условиями обязательства или не явствует из существа обязательства или обычаев делового оборота, исполнение должно быть произведено:

1) по обязательству передать недвижимое имущество - в месте нахождения имущества;

2) по обязательству передать товар или иное имущество с использованием перевозки - в месте сдачи имущества первому перевозчику для доставки его кредитору;

3) по другим обязательствам предпринимателя передать товар или иное имущество - в месте изготовления или хранения имущества, если это место было известно кредитору в момент возникновения обязательства;

4) по денежному обязательству - в месте жительства кредитора в момент возникновения обязательства, а если кредитором является юридическое лицо - в месте его нахождения в момент возникновения обязательства; если кредитор к моменту исполнения обязательства изменил место жительства или место нахождения и известил об этом должника - на новом месте жительства или нахождения кредитора, с отнесением на его счет всех расходов, связанных с переменой места исполнения;

5) по всем другим обязательствам - в месте жительства должника, а если должником является юридическое лицо - в месте его нахождения.

Сноска. В статью 281 внесены изменения - Законом РК от 2 марта 1998 г. N 211.

Статья 282. Денежное обязательство

1. В силу денежного обязательства одно лицо (должник) обязано уплатить деньги другому лицу (кредитору), а кредитор имеет право требовать от должника исполнение его обязанности по уплате денег (заем денег и другие обязательства). К обязанностям по уплате денег по возмездному договору, обязательствам о возмещении убытков и уплате неустойки, а также обязательствам, возникающим вследствие причинения вреда

либо неосновательного обогащения, применяются правила о денежном обязательстве, если иное не установлено настоящим Кодексом, законодательными актами Республики Казахстан или не вытекает из существа обязательства.

Денежные обязательства на территории Республики Казахстан должны быть выражены в тенге (статья 127 настоящего Кодекса), за исключением случаев, предусмотренных законодательными актами Республики Казахстан.

Использование иностранной валюты, а также платежных документов в иностранной валюте при осуществлении расчетов по обязательствам на территории Республики Казахстан допускается в случаях и на условиях, определенных законодательными актами Республики Казахстан или в установленном ими порядке.

Порядок и способы осуществления платежей и переводов устанавливаются законодательством Республики Казахстан о платежах и платежных системах и определяются сторонами в соответствующем договоре.

2. Сумма произведенного платежа, недостаточная для исполнения денежного обязательства, при отсутствии иного соглашения сторон погашает прежде всего задолженность по основному долгу и вознаграждению (интерес), основной долг и вознаграждение (интерес) за текущий период, а в оставшейся части – неустойку и издержки кредитора по получению исполнения.

Особенности погашения платежей по договорам банковского займа или о предоставлении микрокредита устанавливаются банковским законодательством Республики Казахстан либо законодательством Республики Казахстан о микрофинансовых организациях.

3. В долгосрочных обязательствах может быть предусмотрена индексация платежа на условиях, оговоренных сторонами, если иное не предусмотрено законодательными актами Республики Казахстан.

Сноска. Статья 282 с изменениями, внесенными законами РК от 11 июля 1997 г. N 154; от 16 июля 1999 г. N 436; от 24 декабря 2001 г. N 276 (вводится в действие с 1 января 2002 г.); Законом Республики Казахстан от 10 июля 2003 года N 483 (вводится в действие с 1 января 2004 года); от 12 января 2007 года N 225 (вводится в действие со дня его официального опубликования); от 10.02.2011 № 406-IV (вводится в действие по истечении десяти календарных дней после его первого официального опубликования); от 24.11.2015 № 422-V (порядок введения в действие см. ст. 2); от 26.07.2016 № 12-VІ ( вводится в действие по истечении тридцати календарных дней после дня его первого официального опубликования).

Статья 283. Увеличение сумм, выплачиваемых на содержание гражданина

Сумма, выплачиваемая по денежному обязательству непосредственно на содержание гражданина (возмещение вреда, причиненного жизни или здоровью, по

договору пожизненного содержания и другие), ежегодно увеличивается пропорционально среднему значению прогнозируемого уровня инфляции.

Сноска. Статья 283 в редакции Закона РК от 27.04.2015 № 311-V (вводится в действие по истечении десяти календарных дней после дня его первого официального опубликования).

Статья 284. Исполнение взаимных обязанностей

1. Взаимные обязанности должны исполняться сторонами одновременно, если из законодательства Республики Казахстан, договора, обычаев делового оборота, условий обязательства или его существа не вытекает иное.

2. В случае неисполнения или ненадлежащего исполнения обязательства одной из сторон, вторая сторона вправе приостановить исполнение своего обязательства либо отказаться от исполнения этого обязательства и потребовать возмещения убытков.

Сноска. Статья 284 в редакции Закона РК от 27.02.2017 № 49-VI (вводится в действие по истечении десяти календарных дней после дня его первого официального опубликования).

Статья 285. Исполнение альтернативного обязательства

Должнику, обязанному совершить одно из двух или нескольких действий, принадлежит право выбора, если из законодательства или условий обязательства не вытекает иное.

Статья 286. Исполнение обязательства, в котором участвуют несколько кредиторов или несколько должников

Если в обязательстве участвуют несколько кредиторов или несколько должников ( обязательство со множественностью лиц), то каждый из кредиторов имеет право требовать исполнения, а каждый из должников обязан исполнить обязательство в равной доле с другими, поскольку из законодательства или условий обязательства не вытекает иное (долевое обязательство).

Статья 287. Исполнение солидарного обязательства

1. Обязательство со множественностью лиц, в силу которого каждый кредитор вправе требовать, а каждый должник обязан исполнять обязательство полностью, признается солидарным обязательством.

Солидарная обязанность или солидарное требование возникают, если это предусмотрено договором или установлено законодательными актами, в частности, при неделимости предмета обязательства.

2. Обязанности нескольких должников по обязательству, связанному с предпринимательской деятельностью, равно как и требования нескольких кредиторов в таком обязательстве, являются солидарными, если законодательством или условиями обязательства не предусмотрено иное.

3. При солидарной обязанности должников кредитор вправе требовать исполнения как от всех должников, так и от любого из них в отдельности, причем как полностью, так и в части долга. Кредитор, не получивший полного удовлетворения от одного из солидарных должников, имеет право требовать недополученное от остальных солидарных должников.

Солидарные должники остаются обязанными до тех пор, пока обязательство не исполнено полностью.

Исполнение солидарной обязанности полностью одним из должников освобождает остальных должников от исполнения кредитору.

4. При солидарности требований любой из солидарных кредиторов вправе предъявить к должнику требование в полном объеме.

Исполнение обязательства полностью одному из солидарных кредиторов освобождает должника от исполнения остальным кредиторам.

5. В случае солидарной обязанности должник не вправе выдвигать против требования кредитора возражения, основанные на таких отношениях других должников к кредитору, в которых данный должник не участвует.

В случае солидарности требований должник не вправе выдвигать против требования одного из солидарных кредиторов возражения, основанные на таких отношениях должника с другим солидарным кредитором, в которых данный кредитор не участвует.

Сноска. В статью 287 внесены изменения - Законом РК от 2 марта 1998 г. N 211.

Статья 288. Исполнение субсидиарного обязательства

Законодательными актами или условиями обязательства между кредитором и должниками может быть предусмотрено, что при неудовлетворении основным должником требования кредитора об исполнении обязательства это требование может быть заявлено в неисполненной части другому должнику (субсидиарному должнику).

Статья 289. Регрессные требования

1. Должник, исполнивший обязательство другого лица, имеет право обратного требования (регресса) к этому лицу в размере исполненного обязательства.

Должник, не исполнивший обязательство вследствие действий третьего лица, имеет право требовать возмещения убытков с данного лица.

2. Должник, исполнивший солидарное обязательство, имеет право обратного требования к каждому из остальных должников в равной доле, за вычетом доли, падающей на него самого.

Неуплаченное одним из содолжников должнику, исполнившему солидарную обязанность, падает в равной доле на этого должника и на остальных содолжников.

Правила настоящего пункта применяются соответственно при прекращении солидарного обязательства зачетом встречного требования одного из должников.

3. Солидарный кредитор, получивший исполнение от должника, обязан возместить другим кредиторам причитающиеся им доли, если иное не вытекает из отношений между ними.

Статья 290. Удостоверение исполнения обязательства

1. Кредитор, принимая исполнение, обязан по требованию должника выдать ему расписку в получении исполнения полностью или в части.

Если должник выдал кредитору в удостоверение обязательства долговой документ, то кредитор, принимая исполнение, должен вернуть документ должнику. При невозможности возвращения он обязан указать на это в выдаваемой им расписке.

Расписка может быть заменена надписью на долговом документе, возвращенном должнику.

2. Нахождение долгового документа у должника удостоверяет, пока не доказано иное, прекращение обязательства.

3. При отказе кредитора выдать расписку о произведенном исполнении, вернуть долговой документ или отметить невозможность его возвращения в расписке должник вправе задержать исполнение. В этом случае кредитор считается просрочившим.

Статья 291. Исполнение обязательства внесением долга

Сноска. Заголовок статьи 291 в редакции Закона РК от 02.07.2018 № 166-VI ( вводится в действие с 01.07.2019).

1. Должник во исполнение обязательств вправе разместить причитающиеся с него деньги на условиях депозита, а ценные бумаги - на условиях хранения на имя нотариуса, а в случаях, установленных законодательными актами, - на имя суда, если обязательство не может быть исполнено должником вследствие:

1) отсутствия кредитора или лица, уполномоченного им принять исполнение, в месте, где обязательство должно быть исполнено;

2) недееспособности кредитора и отсутствия у него представителя; 3) очевидного отсутствия определенности по поводу того, кто является кредитором

по обязательству, в частности, в связи со спором по этому поводу между кредитором и другими лицами;

4) уклонения кредитора от принятия исполнения или иной просрочки с его стороны. Должник во исполнение обязательств также вправе разместить причитающиеся с

него деньги на условиях депозита на имя нотариуса в случае, если нотариально удостоверенным договором между должником и кредитором предусмотрено размещение денег на депозит нотариуса как способ исполнения обязательства.

2. Внесение денег или ценных бумаг на условиях депозита или хранения на имя нотариуса или суда считается исполнением обязательства.

Нотариус или суд, на имя которых внесены деньги или ценные бумаги, извещают об этом кредиторов.

Условия размещения должником денег и ценных бумаг на имя нотариуса, выдачи их кредитору, а также другие условия депозита и хранения устанавливаются законодательством Республики Казахстан о нотариате.

3. Особенности исполнения отдельных обязательств на рынке ценных бумаг, которые не могут быть исполнены вследствие оснований, указанных в пункте 1 настоящей статьи, устанавливаются законами Республики Казахстан.

Сноска. Статья 291 с изменениями, внесенными законами РК от 11.07.1997 № 154; от 02.03.1998 № 211; от 02.07.2018 № 166-VI (вводится в действие с 01.07.2019); от 21.01.2019 № 217-VI (вводится в действие по истечении десяти календарных дней после дня его первого официального опубликования).

Глава 18. Обеспечение исполнения обязательства Параграф 1. Общие положения

Статья 292. Способы обеспечения исполнения обязательства

1. Исполнение обязательства может обеспечиваться неустойкой, залогом, удержанием имущества должника, поручительством, гарантией, задатком, гарантийным взносом и другими способами, предусмотренными законодательством или договором.

Способы обеспечения исполнения обязательств по ценным бумагам устанавливаются законодательными актами Республики Казахстан, регулирующими деятельность на рынке ценных бумаг.

2. Недействительность соглашения об обеспечении обязательства не влечет недействительность этого обязательства (основного обязательства).

3. Недействительность основного обязательства влечет недействительность обеспечивающего его обязательства.

4. Прекращение основного обязательства влечет прекращение обеспечивающего его обязательства, если иное не предусмотрено законодательными актами Республики Казахстан.

Сноска. Статья 292 с изменениями, внесенными законами РК от 08.07.2005 N 72 ( порядок введения в действие см. ст. 2); от 25.03.2011 № 421-IV (вводится в действие по истечении десяти календарных дней после его первого официального опубликования); от 24.11.2015 № 422-V (вводится в действие с 01.01.2016).

Параграф 2. Неустойка

Статья 293. Понятие неустойки

Неустойкой (штрафом, пеней) признается определенная законодательством или договором денежная сумма, которую должник обязан уплатить кредитору в случае неисполнения или ненадлежащего исполнения обязательства, в частности в случае просрочки исполнения. По требованию об уплате неустойки кредитор не обязан доказывать причинение ему убытков.

Сноска. В статью 293 внесены изменения - Законом РК от 2 марта 1998 г. N 211.

Статья 294. Форма соглашения о неустойке

Соглашение о неустойке должно быть совершено в письменной форме, независимо от формы основного обязательства.

Несоблюдение письменной формы влечет ничтожность соглашения о неустойке. Сноска. Статья 294 с изменением, внесенным Законом РК от 27.02.2017 № 49-VI (

вводится в действие по истечении десяти календарных дней после дня его первого официального опубликования).

Статья 295. Законная неустойка

1. Кредитор вправе требовать уплаты неустойки, определенной законодательством ( законной неустойки), независимо от того, предусмотрена ли обязанность ее уплаты соглашением сторон.

2. Размер законной неустойки может быть увеличен соглашением сторон, если законодательством это не запрещено.

Статья 296. Размеры неустойки

Размеры неустойки определяются в твердой денежной сумме или в процентах к сумме неисполненного либо ненадлежаще исполненного обязательства.

Статья 297. Уменьшение размера неустойки

Если подлежащая уплате неустойка (штраф, пеня) чрезмерно велика по сравнению с убытками кредитора, суд по требованию должника вправе уменьшить неустойку ( штраф, пеню), учитывая степень выполнения обязательства должником и заслуживающие внимания интересы должника и кредитора.

Сноска. Статья 297 в редакции Закона РК от 27.02.2017 № 49-VI (вводится в действие по истечении десяти календарных дней после дня его первого официального опубликования).

Статья 298. Основания взыскания неустойки

Неустойка взыскивается за неисполнение или ненадлежащее исполнение обязательства при наличии условий привлечения должника к ответственности за нарушение обязательства (ст.359 настоящего Кодекса).

Параграф 3. Залог

Статья 299. Понятие залога

1. Залогом признается такой способ обеспечения исполнения обязательства, в силу которого кредитор (залогодержатель) имеет право, в случае неисполнения должником обеспеченного залогом обязательства, получить удовлетворение из стоимости заложенного имущества преимущественно перед другими кредиторами лица, которому принадлежит это имущество (залогодатель), за изъятиями, установленными настоящим Кодексом.

Залогодержатель имеет право получить на тех же началах удовлетворение из страхового возмещения за утрату или повреждение заложенного имущества, независимо от того, в чью пользу оно застраховано, если только утрата или повреждение не произошли по причинам, за которые залогодержатель отвечает.

2. Залог предприятий, зданий, сооружений, квартир, прав на земельные участки и другого недвижимого имущества (ипотека) регулируется Законом Республики Казахстан об ипотеке недвижимости. Общие правила о залоге, содержащиеся в настоящем Кодексе, применяются к ипотеке в случаях, когда Законом Республики Казахстан об ипотеке не установлены иные правила.

3. Залог подлежащих государственной регистрации воздушных и морских судов, судов внутреннего водного плавания, судов плавания "река-море" (ипотека судна)

регулируется специальными законодательными актами Республики Казахстан. Общие правила о залоге, содержащиеся в настоящем Кодексе, применяются к ипотеке судна в случаях, когда специальными законодательными актами Республики Казахстан не установлены иные правила.

Требования части первой настоящего пункта распространяются также и на строящиеся морские суда, суда внутреннего водного плавания, суда плавания " река-море".

Сноска. Статья 299 с изменениями, внесенными законами РК от 02.03.1998 № 211; от 17.01.2002 № 285.

Статья 300. Основания возникновения залога

1. Залог возникает в силу договора. Залог возникает также на основании законодательных актов при наступлении указанных в них обстоятельств, если в законодательных актах предусмотрено, какое имущество и для обеспечения исполнения какого обязательства признается находящимся в залоге.

2. Правила настоящего Кодекса о залоге, возникающем в силу договора, соответственно применяются к залогу, возникающему на основании законодательных актов, если законодательными актами не установлено иное.

Статья 301. Предмет залога

1. Предметом залога может быть любое имущество, в том числе вещи и имущественные права (требования), за исключением вещей, изъятых из оборота (пункт 2 статьи 116 настоящего Кодекса), требований, неразрывно связанных с личностью кредитора, в частности требований об алиментах, возмещении вреда, причиненного жизни или здоровью, и иных прав, уступка которых другому лицу запрещена законодательными актами.

2. Право залога может быть договором распространено на имущество, которое поступит в собственность или хозяйственное ведение залогодателя в будущем.

3. Залог отдельных видов имущества, в частности имущества граждан, на которое не допускается обращение взыскания, может быть законодательными актами запрещен или ограничен.

4. (исключен - от 12 января 2007 года № 225) 5. (исключен) Сноска. В статью 301 внесены изменения Законами РК от 11 июля 1997 г. № 154; от

2 марта 1998 г. № 211; от 8 июля 2005 г. № 72 (порядок введения в действие см. ст.2); от 12 января 2007 года № 225 (вводится в действие со дня его официального опубликования).

Статья 302. Требования, обеспечиваемые залогом

1. Если иное не предусмотрено договором или законодательными актами, залог обеспечивает требование в том его объеме, какой оно имеет к моменту фактического удовлетворения, включая вознаграждение (интерес), возмещение убытков, причиненных просрочкой исполнения, неустойку (штраф, пеню), необходимые издержки по содержанию заложенного имущества, а также возмещение расходов по взысканию.

2. Залог может устанавливаться в отношении требований, которые возникнут в будущем при условии, если стороны договорятся о размере обеспечения залогом таких требований.

Сноска. В статью 302 внесены изменения - Законом РК от 11 июля 1997 г. N 154.

Статья 303. Виды залога

1. Ипотека - вид залога, при котором заложенное имущество остается во владении и пользовании залогодателя или третьего лица.

Предметом ипотеки могут быть предприятия, строения, здания, сооружения, квартиры в многоквартирном доме, транспортные средства, космические объекты, товары в обороте и другое, не изъятое из гражданского оборота, имущество.

Отделимые плоды могут быть предметом ипотеки только при условии, если они не становятся с момента отделения объектом прав третьего лица. Ипотека предприятий, строений, зданий, сооружений, квартир в многоквартирном доме, транспортных средств и космических объектов подлежит регистрации в органах, осуществляющих регистрацию таких объектов.

2. Заклад - вид залога, при котором заложенное имущество передается залогодателем во владение залогодержателя.

С согласия залогодержателя предмет залога может быть оставлен у залогодателя под замком залогодержателя. Предмет залога может быть оставлен во владении залогодателя с нанесением знаков, свидетельствующих о залоге (твердый залог).

3. При залоге прав предметом залога являются имущественные права, которые могут быть отчуждены, в частности, арендные права на предприятия, строения, здания, сооружения, право на долю в имуществе хозяйственного товарищества, долговые требования, авторские, изобретательские и иные имущественные права.

Залог прав на земельный участок, а также прав на иные природные ресурсы допускается в пределах и на условиях, установленных земельным и иным природноресурсовым законодательством.

Срочное право может быть предметом залога только до истечения срока его действия.

Должник заложенного права должен быть уведомлен о залоге. Если закладываемое право подтверждается документом, договор залога может быть

оформлен передачей правоустанавливающего документа. 3-1. При залоге банковского вклада в залог предоставляются права вкладчика по

договору банковского вклада. Залогодатель-вкладчик обязан письменно известить банк о залоге банковского вклада с указанием сведений о залогодержателе.

4. Залог ценных бумаг осуществляется в соответствии с законодательством о рынке ценных бумаг.

5. Если иное не установлено договором о залоге, деньги, являющиеся предметом залога, размещаются в банке.

Вознаграждение (интерес), причитающееся за данные деньги, принадлежат залогодателю, если иное не предусмотрено договором.

Деньги могут быть переданы залогодержателю или иному лицу при соблюдении условий, ограничивающих возможность пользования заложенными деньгами этим лицом (передачи на хранение в банковский сейф, ячейку сейфа, отдельное помещение для хранения). Неисполнение таким лицом ограничений по использованию заложенных денег является основанием его ответственности за неосновательное обогащение с момента передачи ему денег.

Сноска. Статья 303 с изменениями, внесенными законами РК от 11.07.1997 N 154; от 08.07.2005 N 72 (порядок введения в действие см. ст. 2); от 12.01.2007 N 225 ( вводится в действие со дня его официального опубликования); от 25.03.2011 № 421-IV (вводится в действие по истечении десяти календарных дней после его первого официального опубликования); от 24.05.2018 № 156-VI (вводится в действие по истечении десяти календарных дней после дня его первого официального опубликования).

Статья 304. Залог имущества, находящегося в общей собственности

Имущество, составляющее общую собственность, может быть передано в залог только с согласия всех собственников. Право на долю в общем имуществе может быть самостоятельным предметом залога.

Статья 305. Залогодатель

1. Залогодателем может быть как сам должник, так и третье лицо. 2. Залогодателем вещи может быть ее собственник либо с согласия собственника

лицо, имеющее на нее право хозяйственного ведения, если иное не предусмотрено законодательными актами .

3. Залогодателем права может быть лицо, которому принадлежит закладываемое право.

Залог права аренды или иного права на чужую вещь не допускается без согласия ее собственника или лица, имеющего на нее право хозяйственного ведения, если законодательными актами или договором запрещено отчуждение этого права без согласия указанных лиц.

Статья 306. Страхование заложенного имущества

1. Договором или законодательными актами на залогодержателя может быть возложена обязанность страховать переданное в его владение заложенное имущество.

Страхование заложенного имущества, которое остается в пользовании залогодателя , возлагается на последнего.

2. При наступлении страхового случая право требования по договору страхования заложенного имущества у залогодателя возникает только в случае отказа от него залогодержателя.

Если сумма страховой выплаты превышает сумму обязательства, обеспеченного залогом, залогодержатель обязан в течение трех банковских дней с момента ее получения перечислить разницу залогодателю.

Сноска. В статью 306 внесены изменения - Законом РК от 18 декабря 2000 г. N 128.

Статья 307. Содержание и форма договора о залоге

1. В договоре о залоге должны быть указаны предмет залога, существо, размер или максимальная сумма и срок исполнения обязательства, обеспечиваемого залогом. В случае, если предметом залога выступает недвижимое имущество, в договоре о залоге должна быть указана его оценка.

Движимое имущество и (или) отдельные категории движимого имущества (включая машинное оборудование и запасы материальных оборотных средств), являющиеся предметом залога, могут иметь общее описание предмета залога без требования конкретного описания залогового обеспечения и без оценки предмета залога.

В договоре о залоге должно также содержаться указание на то, у какой из сторон находится во владении заложенное имущество, и допустимость его использования.

Оценка предмета залога выражается в тенге и может определяться соглашением сторон, если иное не установлено законами Республики Казахстан. Оценка предмета залога, обеспечивающего обязательство в иностранной валюте, выражается в тенге и валюте обязательства по рыночному курсу обмена валюты на дату заключения договора о залоге.

2. Договор о залоге должен быть заключен в письменной форме. 3. Несоблюдение правил, содержащихся в пунктах 1 и 2 настоящей статьи, влечет

ничтожность договора о залоге.

Сноска. Статья 307 в редакции Закона РК от 10.02.2011 № 406-IV (вводится в действие по истечении десяти календарных дней после его первого официального опубликования); с изменениями, внесенными законами РК от 29.12.2014 № 269-V ( вводится в действие с 01.01.2015); от 22.04.2015 № 308-V (вводится в действие по истечении десяти календарных дней после дня его первого официального опубликования); от 27.02.2017 № 49-VI (вводится в действие по истечении десяти календарных дней после дня его первого официального опубликования); от 24.05.2018 № 156-VI (вводится в действие по истечении десяти календарных дней после дня его первого официального опубликования).

Статья 308. Регистрация залога

1. Залог имущества, подлежащего регистрации, должен быть зарегистрирован в органе, осуществляющем регистрацию данного имущества, если иное не вытекает из настоящего Кодекса.

Залог недвижимого имущества подлежит государственной регистрации органом, осуществляющим регистрацию прав на недвижимое имущество.

2. Регистрации подлежат изменение предмета залога, а также другие изменения в случаях, установленных законодательными актами Республики Казахстан.

Не подлежащие обязательной регистрации изменения залога могут быть зарегистрированы по желанию участников.

3. Запись о прекращении залога вносится в реестр при: 1) регистрации прекращения залога на основании заявления залогодержателя в

связи с исполнением основного обязательства; 2) обращении взыскания на предмет залога в порядке, предусмотренном

законодательными актами Республики Казахстан; 3) регистрации прекращения залога в связи с расторжением договора залога;

4) прекращении залога по иным основаниям, предусмотренным статьей 322 настоящего Кодекса.

4. Залогодатель, исполнивший обязательство, обеспеченное залогом, вправе требовать аннулирования в реестре записи о залоге. По требованию залогодателя залогодержатель обязан представить органу, ведущему регистрацию, необходимые документы и письменные заявления. При неисполнении или несвоевременном исполнении залогодержателем этих обязанностей залогодатель вправе требовать возмещения причиненных ему убытков.

Сноска. Статья 308 в редакции Закона РК от 25.03.2011 № 421-IV (вводится в действие по истечении десяти календарных дней после его первого официального опубликования); с изменением, внесенным Законом РК от 27.02.2017 № 49-VI (

вводится в действие по истечении десяти календарных дней после дня его первого официального опубликования).

Статья 309. Имущество, на которое распространяются права залогодержателя

1. Права залогодержателя (право залога) на вещь, являющуюся предметом залога, распространяются на ее принадлежности и на неотделимые плоды, если иное не предусмотрено договором или законодательными актами.

В случаях, предусмотренных договором или законодательными актами, право залога может распространяться на полученные в результате использования заложенного имущества отделимые плоды, продукцию и доходы, а также приобретенные в последующем активы и замененные активы.

В случае, если предметом залога выступает движимое имущество, право залога распространяется на отделимые плоды, продукцию и доходы (в том числе приобретенные в последующем активы и замененные активы), полученные в результате его использования, если иное не предусмотрено договором.

При этом право залога распространяется на отделимые плоды, продукцию и доходы (в том числе приобретенные в последующем активы и замененные активы) только в том объеме требования, который оно не обеспечивает заложенным движимым имуществом к моменту его фактического удовлетворения.

2. При ипотеке предприятия или иного имущественного комплекса в целом право залога распространяется на все его имущество, движимое и недвижимое, включая права требования и исключительные права, в том числе приобретенные в период ипотеки, если иное не предусмотрено законодательными актами или договором.

3. Ипотека здания или сооружения допускается только с одновременной ипотекой по тому же договору права на земельный участок, на котором находится это здание или сооружение, либо на часть этого участка, функционально обеспечивающего закладываемый объект.

Сноска. Статья 309 с изменениями, внесенными законами РК от 29.12.2014 № 269- V (вводится в действие с 01.01.2015); от 24.05.2018 № 156-VI (вводится в действие по истечении десяти календарных дней после дня его первого официального опубликования).

Статья 310. Возникновение права залога

1. Поскольку иное не предусмотрено договором о залоге, право залога возникает в отношении имущества, залог которого подлежит регистрации - с момента регистрации договора, в отношении другого имущества - с момента передачи этого имущества залогодержателю, а если оно не подлежит передаче, то с момента заключения договора о залоге.

2. Право залога на товары в обороте возникает в соответствии с правилами пункта 2 статьи 327 настоящего Кодекса.

Статья 311. Последующий залог (перезалог)

1. Если имущество, находящееся в залоге, становится предметом еще одного залога в обеспечение других требований (перезалог), требования последующего залогодержателя удовлетворяются из стоимости предмета залога после удовлетворения требований предшествующих залогодержателей.

2. Перезалог допускается, если он не запрещен предшествующими договорами о залоге.

3. Залогодатель обязан сообщить каждому последующему залогодержателю сведения обо всех существующих залогах данного имущества и отвечает за убытки, причиненные залогодержателям невыполнением этой обязанности.

Сноска. В статью 311 внесены изменения - Законами РК от 2 марта 1998 г. N 211; от 12 января 2007 года N 225 (вводится в действие со дня его официального опубликования).

Статья 312. Содержание и сохранность заложенного имущества

1. Залогодатель или залогодержатель, в зависимости от того, у кого из них находится заложенное имущество, обязаны, если иное не предусмотрено законодательными актами или договором:

1) принимать меры, необходимые для обеспечения сохранности заложенного имущества, в том числе для защиты его от посягательств и требований со стороны третьих лиц;

2) немедленно уведомлять другую сторону о возникновении угрозы утраты или повреждения заложенного имущества.

2. Залогодержатель и залогодатель вправе проверять по документам и фактически наличие, размер, состояние и условия хранения заложенного имущества, находящегося у другой стороны.

3. При грубом нарушении залогодержателем обязанностей, указанных в пункте 1 настоящей статьи, создающем угрозу утраты или повреждения заложенного имущества , залогодатель вправе потребовать досрочного прекращения залога.

Статья 313. Последствия утраты или повреждения заложенного имущества

1. Залогодатель несет риск случайной гибели или повреждения заложенного имущества, если иное не предусмотрено договором о залоге.

2. Залогодержатель отвечает за полную или частичную утрату или повреждение переданного ему предмета залога, если не докажет, что может быть освобожден от ответственности в соответствии со статьей 359 настоящего Кодекса.

3. Залогодержатель отвечает за утрату предмета залога в размере его действительной стоимости, а за его повреждение - в размере суммы, на которую эта стоимость понизилась, независимо от суммы, в которую был оценен предмет залога при передаче его залогодержателю.

4. Если в результате повреждения предмета залога он изменился настолько, что не может быть использован по прямому назначению, залогодатель вправе от него отказаться и потребовать возмещение за его утрату.

5. Договором может быть предусмотрена обязанность залогодержателя возместить залогодателю и иные убытки, причиненные утратой или повреждением предмета залога.

6. Залогодатель, являющийся должником по обеспеченному залогом обязательству, вправе зачесть требование к залогодержателю о возмещении убытков, причиненных утратой или повреждением предмета залога, в погашение обязательства, обеспеченного залогом.

Статья 314. Замена и восстановление предмета залога

1. Замена предмета залога допускается с согласия залогодержателя, если законодательными актами или договором не предусмотрено иное.

2. Если предмет залога погиб или поврежден либо право собственности или хозяйственного ведения на него прекращено по основаниям, установленным законодательными актами, залогодатель вправе в разумный срок восстановить предмет залога или заменить его другим равноценным имуществом.

Статья 315. Пользование и распоряжение предметом залога

1. Залогодатель вправе, если иное не предусмотрено договором и не вытекает из существа залога, пользоваться предметом залога в соответствии с его назначением, в том числе извлекать из него плоды и доходы.

2. Если иное не предусмотрено законодательными актами или договором и не вытекает из существа залога, залогодатель вправе отчуждать предмет залога в собственность, в хозяйственное ведение или в оперативное управление, передавать его в аренду или безвозмездное пользование другому лицу либо иным образом распоряжаться им только с согласия залогодержателя.

Соглашение, ограничивающее право залогодателя завещать заложенное имущество, ничтожно.

3. Залогодержатель вправе пользоваться переданным ему предметом залога лишь в случаях, предусмотренных договором, регулярно представляя залогодателю отчет о пользовании. По договору на залогодержателя может быть возложена обязанность извлекать из предмета залога плоды и доходы в целях погашения основного обязательства или в интересах залогодателя.

Сноска. Статья 315 с изменением, внесенным Законом РК от 27.02.2017 № 49-VI ( вводится в действие по истечении десяти календарных дней после дня его первого официального опубликования).

Статья 316. Защита залогодержателем своих прав на предмет залога

1. Залогодержатель, у которого находилось или должно было находиться заложенное имущество, вправе истребовать его из чужого незаконного владения, в том числе и у самого залогодателя.

2. В случаях, когда по условиям договора залогодержателю предоставлено право пользоваться переданным ему предметом залога, он может требовать от других лиц, в том числе и от залогодателя, устранения всяких нарушений его права, хотя бы эти нарушения не были соединены с лишением владения.

Статья 317. Основания обращения взыскания на заложенное имущество

1. Взыскание на заложенное имущество для удовлетворения требований залогодержателя (кредитора) может быть обращено в случае неисполнения или ненадлежащего исполнения должником обеспеченного залогом обязательства, за которое он отвечает.

2. В обращении взыскания на заложенное имущество может быть отказано, если допущенное должником нарушение обеспеченного залогом обязательства крайне незначительно и размер требований залогодержателя вследствие этого явно несоразмерен стоимости заложенного имущества.

Нарушение обеспеченного залогом обязательства является крайне незначительным и размер требований залогодержателя явно несоразмерным стоимости заложенного имущества при одновременном наличии следующих условий:

1) сумма неисполненного обязательства (без учета неустойки (штрафа, пени) составляет менее десяти процентов от стоимости заложенного имущества, определенной сторонами в договоре о залоге;

2) период просрочки исполнения обязательства, обеспеченного залогом, составляет менее трех месяцев.

Сноска. Статья 317 с изменениями, внесенными Законом РК от 17.07.2015 № 333-V (вводится в действие по истечении десяти календарных дней после дня его первого официального опубликования).

Статья 318. Порядок обращения взыскания на предмет залога

1. Удовлетворение требования залогодержателя из стоимости заложенного имущества производится, если иное не установлено настоящим Кодексом и иными законодательными актами или договором, в судебном порядке.

2. В случаях, предусмотренных договором о залоге, а также настоящим Кодексом и иными законодательными актами, залогодержатель вправе самостоятельно реализовать находящееся в залоге имущество во внесудебном порядке путем проведения торгов ( аукциона). Такое же право имеет банк-залогодержатель по реализации предмета залога, обеспечивающего денежную ссуду. Внесудебная реализация заложенного недвижимого имущества не допускается в случаях, предусмотренных законодательным актом Республики Казахстан об ипотеке недвижимого имущества.

Особенности обращения взыскания на предмет залога, являющегося обеспечением по займу в рамках осуществления мер по обеспечению стабильности финансовой системы, устанавливаются законами Республики Казахстан.

Сноска. Статья 318 с изменениями, внесенными законами РК от 10.02.2011 № 406- IV (вводится в действие по истечении десяти календарных дней после его первого официального опубликования); от 02.07.2018 № 168-VІ (порядок введения в действие см. ст. 2).

Статья 319. Реализация заложенного имущества

1. Реализация (продажа) заложенного имущества производится путем продажи с публичных торгов в порядке, установленном процессуальным законодательством, если законодательными актами не установлен иной порядок.

1-1. При залоге денег и прав (требований) по денежному обязательству реализация этого заложенного имущества производится путем передачи залогодержателю денег, являющихся предметом залога или причитающихся по заложенным правам ( требованиям) по денежному обязательству, а при невозможности передачи денег в момент обращения взыскания на предмет залога - путем перевода на залогодержателя прав залогодателя на предмет залога.

Если сумма денег, являющихся предметом залога или причитающихся по заложенным правам (требованиям) по денежному обязательству, превышает размер обеспеченного залогом требования залогодержателя, разница возвращается залогодателю. При недостаточности суммы денег для покрытия требования залогодержателя он имеет право, при отсутствии иного указания в законодательных актах или договоре, получить недостающую сумму из прочего имущества должника, не пользуясь преимуществом, основанным на залоге.

2. Особенности реализации заложенного имущества во внесудебном порядке устанавливаются настоящим Кодексом и Законом об ипотеке недвижимости. Правила и процедуры, установленные Законом об ипотеке недвижимости для реализации ипотеки, применяются к реализации имущества при исполнении других видов залога, если настоящим Кодексом не установлено иное.

3. По просьбе залогодателя суд вправе в решении об обращении взыскания на заложенное имущество отсрочить продажу с публичных торгов на срок до одного года заложенного имущества физических лиц и на срок до одного месяца заложенного имущества юридических лиц. Отсрочка не затрагивает прав и обязанностей сторон по обязательству, обеспеченному залогом этого имущества, и не освобождает должника от возмещения возросших за время отсрочки убытков кредитора и сумм неустойки.

4. В торгах имеют право принимать участие любые юридические лица и граждане, включая залогодателя и залогодержателя.

Перед началом торгов суд или доверенное лицо (статья 320 настоящего Кодекса) вправе потребовать от каждого участника торгов внесения гарантийного взноса. Гарантийные взносы подлежат возврату по окончании торгов. Гарантийный взнос участника, выигравшего торги, засчитывается в счет конечной цены. Гарантийный взнос участника, выигравшего торги, но не оплатившего конечную цену, не возвращается и остается в распоряжении суда или доверенного лица.

5. При объявлении торгов несостоявшимися, ввиду участия в них менее двух покупателей, залогодержатель вправе либо обратить заложенное имущество в свою собственность по его текущей оценочной стоимости, устанавливаемой решением суда или доверенным лицом на основании отчета об оценке, составленного оценщиком, либо требовать назначения новых торгов.

6. Если сумма, вырученная при реализации заложенного имущества, недостаточна для покрытия требования залогодержателя, он имеет право, при отсутствии иного указания в законодательных актах или договоре, получить недостающую сумму из прочего имущества должника, не пользуясь преимуществом, основанным на залоге.

Если сумма, вырученная при реализации заложенного имущества, превышает размер обеспеченного залогом требования залогодержателя, разница возвращается залогодателю.

7. Должник и залогодатель, являющийся третьим лицом (вещный поручитель), вправе в любое время до того, как состоялась продажа предмета залога, прекратить обращение на него взыскания и его реализацию, исполнив обеспеченное залогом обязательство или ту его часть, исполнение которой просрочено. Соглашение, ограничивающее это право, ничтожно.

Сноска. Статья 319 с изменениями, внесенными законами РК от 08.11.2000 N 96; от 12.01.2007 N 225 (вводится в действие со дня его официального опубликования); от 25.03.2011 № 421-IV (вводится в действие по истечении десяти календарных дней

после его первого официального опубликования); от 07.03.2014 № 177-V (вводится в действие по истечении десяти календарных дней после дня его первого официального опубликования); от 27.02.2017 № 49-VI (вводится в действие по истечении десяти календарных дней после дня его первого официального опубликования); от 10.01.2018 № 134-VI (вводится в действие по истечении шести месяцев после дня его первого официального опубликования); от 02.07.2018 № 168-VІ (вводится в действие по истечении десяти календарных дней со дня его первого официального опубликования).

Статья 320. Реализация заложенного имущества в принудительном внесудебном порядке

1. При реализации заложенного имущества в принудительном внесудебном порядке торги проводятся доверенным лицом, в качестве которого выступает юридическое лицо или гражданин, имеющее доверенность залогодержателя на реализацию заложенного имущества в случае нарушения обязательства, обеспеченного залогом.

2. Доверенное лицо выполняет следующие процедуры: 1) составляет уведомление залогодателю о невыполнении обязательств и

регистрирует его в органе, где был зарегистрирован договор о залоге; 2) при неудовлетворении требований, вытекающих из уведомления, но не ранее,

чем через тридцать дней с момента его отправки залогодателю, составляет уведомление о торгах на заложенное имущество, регистрирует его в органе, где был зарегистрирован договор о залоге, и вручает залогодателю или направляет его залогодателю заказным письмом по адресу, указанному в договоре залога;

3) официально публикует объявление о торгах в местной печати. Сноска. Статья 320 с изменениями, внесенными Законом РК от 25.03.2011 № 421-IV

(вводится в действие по истечении десяти календарных дней после его первого официального опубликования).

Статья 321. Досрочное исполнение обязательства, обеспеченного залогом, и обращение взыскания на заложенное имущество

1. Залогодержатель вправе потребовать досрочного исполнения обеспеченного залогом обязательства в случаях:

1) если предмет залога выбыл из владения залогодателя, у которого он был оставлен , не в соответствии с условиями договора о залоге;

2) нарушения залогодателем правил о замене предмета залога (статья 314 настоящего Кодекса);

3) утраты предмета залога по обстоятельствам, за которые залогодержатель не отвечает (пункт 2 статьи 313 настоящего Кодекса), если залогодатель не воспользовался правом, предусмотренным пунктом 2 статьи 314 настоящего Кодекса.

4) обращения взыскания на предмет залога в целях исполнения обязательств залогодателя по исполнительным документам перед третьими лицами, не имеющими преимущества перед требованием залогодержателя, при отсутствии у залогодателя иного имущества.

2. Залогодержатель вправе потребовать досрочного исполнения обеспеченного залогом обязательства, а если его требование не будет удовлетворено, обратить взыскание на предмет залога в случае:

1) нарушения залогодателем правил о последующем залоге; 2) невыполнения залогодателем обязанностей, предусмотренных подпунктами 1 и 2

пункта 1 и пунктом 2 статьи 312 настоящего Кодекса; 3) нарушения залогодателем правил о распоряжении заложенным имуществом (

пункт 2 статьи 315 настоящего Кодекса); 4) нарушения залогодателем обязательства, обеспеченного залогом ( ,статьи 317 720

и 722 настоящего Кодекса, статья 20 Закона Республики Казахстан от 23 декабря 1995 года "Об ипотеке недвижимого имущества").

Сноска. Статья 321 с изменениями, внесенными законами РК от 02.04.2010 № 262- IV (вводится в действие с 21.10.2010); от 17.07.2015 № 333-V (вводится в действие по истечении десяти календарных дней после дня его первого официального опубликования).

Статья 322. Прекращение залога

1. Залог прекращается: 1) с прекращением обеспеченного залогом обязательства; 2) по требованию залогодателя при наличии оснований, предусмотренных пунктом

3 статьи 312 настоящего Кодекса; 3) в случае гибели заложенной вещи или прекращения заложенного права, если

залогодатель не воспользовался правом, предусмотренным пунктом 2 статьи 314 настоящего Кодекса;

4) в случае продажи с публичных торгов заложенного имущества, а также в случае, когда его реализация оказалась невозможной (статья 319 настоящего Кодекса).

2. О прекращении залога должна быть сделана отметка в реестре, в котором был зарегистрирован договор о залоге.

3. При прекращении залога вследствие исполнения обеспеченного залогом обязательства либо по требованию залогодателя (пункт 3 статьи 312 настоящего Кодекса) залогодержатель, у которого находилось заложенное имущество, обязан немедленно возвратить его залогодателю.

Статья 323. Сохранение залога при переходе права на заложенное имущество к другому лицу в порядке правопреемства

1. В случае перехода права собственности на заложенное имущество или права хозяйственного ведения им от залогодателя к другому лицу в результате возмездного или безвозмездного отчуждения этого имущества либо в порядке универсального правопреемства право залога сохраняет силу.

Правопреемник залогодателя становится на место залогодателя и несет все обязанности залогодателя, если соглашением с залогодержателем не установлено иное.

2. Если имущество залогодателя, являющееся предметом залога, перешло в порядке правопреемства к нескольким лицам, каждый из правопреемников (приобретателей имущества) несет вытекающие из залога последствия неисполнения обеспеченного залогом обязательства соразмерно перешедшей к нему части указанного имущества. Однако, если предмет залога неделим или по иным основаниям остается в общей совместной собственности правопреемников, они становятся солидарными залогодателями.

Статья 324. Последствия принудительного изъятия заложенного имущества

1. Если право собственности залогодателя на имущество, являющееся предметом залога, прекращается по основаниям и в порядке, установленным законодательными актами, вследствие изъятия (выкупа) для государственных нужд, реквизиции или национализации, и залогодателю предоставляется другое имущество или соответствующее возмещение, право залога распространяется на предоставленное взамен имущество либо, соответственно, залогодержатель приобретает право преимущественного удовлетворения своего требования из суммы причитающегося залогодателю возмещения. Залогодержатель может также потребовать досрочного исполнения обеспеченного залогом обязательства (пункт 1 статьи 321 настоящего Кодекса).

2. В случаях, когда имущество, являющееся предметом залога, изымается у залогодателя в установленном законодательными актами порядке на том основании, что в действительности собственником этого имущества является другое лицо, либо в виде санкции за совершение административного или уголовного правонарушения, залог в отношении этого имущества прекращается. В этих случаях залогодержатель вправе требовать досрочного исполнения обеспеченного залогом обязательства.

Сноска. Статья 324 с изменением, внесенным Законом РК от 03.07.2014 № 227-V ( вводится в действие с 01.01.2015).

Статья 325. Уступка прав по договору о залоге

1. Залогодержатель вправе передать свои права по договору о залоге другому лицу с соблюдением правил о передаче прав кредитора путем уступки требования (статьи 339- 347 настоящего Кодекса).

2. Уступка залогодержателем своих прав по договору о залоге другому лицу действительна, если тому же лицу уступлены права требования к должнику по основному обязательству, обеспеченному залогом.

3. (исключен). Сноска. В статью 325 внесены изменения - Законом РК от 2 марта 1998 г. N 211.

Статья 326. Перевод долга по обязательству, обеспеченному залогом

С переводом на другое лицо долга по обязательству, обеспеченному залогом, залог прекращается, если залогодатель не дал кредитору согласия отвечать за нового должника.

Статья 327. Залог товаров в обороте

1. Залогом товаров в обороте признается залог товаров с оставлением их у залогодателя и с предоставлением залогодателю права изменять состав и натуральную форму заложенного имущества (товарных запасов, сырья, материалов, полуфабрикатов, готовой продукции и тому подобное).

2. Товары в обороте, отчужденные залогодателем, перестают быть предметом залога с момента их перехода в собственность, хозяйственное ведение или оперативное управление приобретателя, а приобретенные залогодателем товары, указанные в договоре о залоге, становятся предметом залога с момента возникновения у залогодателя на них права собственности или хозяйственного ведения.

3. По соглашению сторон договором о залоге может быть предусмотрено условие о том, что общая стоимость залога товаров в обороте не должна становиться меньше стоимости, указанной в договоре о залоге.

Уменьшение стоимости заложенных товаров в обороте допускается соразмерно исполненной части обеспеченного залогом обязательства, если иное не предусмотрено договором.

4. При нарушении залогодателем условий залога товаров в обороте залогодержатель вправе путем наложения своих знаков на заложенные товары приостановить операции с ними до устранения нарушения.

Сноска. Статья 327 с изменениями, внесенными законами РК от 27.02.2017 № 49-VI (вводится в действие по истечении десяти календарных дней после дня его первого официального опубликования); от 24.05.2018 № 156-VI (вводится в действие по истечении десяти календарных дней после дня его первого официального

опубликования); от 02.04.2019 № 241-VI (вводится в действие по истечении десяти календарных дней после дня его первого официального опубликования).

Статья 328. Залог вещей в ломбарде

1. Принятие от граждан в залог движимого имущества, предназначенного для личного пользования, в обеспечение краткосрочных займов может осуществляться в качестве предпринимательской деятельности юридическими лицами, зарегистрированными в качестве ломбардов, исключительными видами деятельности которых являются:

1) предоставление краткосрочных займов на срок не более одного года под залог движимого имущества;

2) учет, хранение и продажа ювелирных изделий, содержащих драгоценные металлы и драгоценные камни.

Ломбарды вправе осуществлять инвестиционную деятельность. 2. Договор о залоге вещей в ломбарде оформляется выдачей ломбардом залогового

билета и может содержать требование о страховании залогового имущества. Страхование залогового имущества осуществляется за счет ломбарда.

2-1. Договор о залоге вещей в ломбарде прекращается в связи с реализацией предмета залога.

3. Ломбард не вправе пользоваться и распоряжаться заложенными вещами. 4. Ломбард несет ответственность за утрату и повреждение заложенных вещей, если

не докажет, что утрата или повреждение произошли вследствие непреодолимой силы. 5. Ломбарды осуществляют свою деятельность только при наличии Правил

проведения ломбардных операций, которые утверждаются высшим органом ломбарда и должны содержать следующую информацию:

1) предельные суммы и сроки предоставляемых кредитов; 2) предельные величины ставок вознаграждения по предоставляемым кредитам; 3) ставки и тарифы за проведение операций; 4) права и обязанности ломбарда и его клиентов, их ответственность; 5) порядок выдачи залогодателю дубликатов при утере залогового билета; 6) иные условия.

Правила проведения ломбардных операций подлежат размещению в месте, доступном для обозрения клиентами ломбарда.

Ломбарды о начале или прекращении своей деятельности обязаны уведомить уполномоченный орган по финансовому мониторингу в порядке, установленном Законом Республики Казахстан "О разрешениях и уведомлениях".

6. Условия договора о залоге вещей в ломбарде, ограничивающие права залогодателя по сравнению с правами, предоставленными ему настоящим Кодексом, не

действительны с момента заключения договора. Вместо таких условий применяются соответствующие положения настоящего Кодекса.

7. Ломбарды обязаны соблюдать требования, предусмотренные законодательством Республики Казахстан о противодействии легализации (отмыванию) доходов, полученных преступным путем, и финансированию терроризма.

Сноска. Статья 328 в редакции Закона РК от 23.12.2005 № 107 (порядок введения в действие см. ст.2); с изменениями, внесенными законами РК от 02.08.2015 № 343-V ( вводится в действие с 20.04.2016); от 21.01.2019 № 217-VI (вводится в действие по истечении десяти календарных дней после дня его первого официального опубликования).

Параграф 4. ГАРАНТИЯ И ПОРУЧИТЕЛЬСТВО

Сноска. Параграф 4 в редакции Закона РК от 11.07.1997 № 154.

Статья 329. Гарантия

1. В силу гарантии гарант обязывается перед кредитором другого лица (должника) отвечать за исполнение обязательства этого лица полностью или частично солидарно с должником, за исключением случаев, предусмотренных законодательными актами.

2. Лица, совместно давшие гарантию, отвечают перед кредитором солидарно, если иное не установлено договором гарантии.

3. Договор гарантии может быть заключен также для обеспечения обязательства, которое возникнет в будущем.

Статья 330. Поручительство

В силу поручительства поручитель обязуется перед кредитором другого лица ( должника) отвечать за исполнение обязательства этого лица полностью или частично субсидиарно.

Статья 331. Основания и форма гарантии и поручительства

1. Гарантия и поручительство возникают на основании договоров поручительства или гарантии. Применение гарантии может быть установлено законодательством.

2. Договоры гарантии или поручительства должны быть совершены в письменной форме. Несоблюдение письменной формы влечет ничтожность договора гарантии или поручительства.

3. Письменная форма договоров гарантии или поручительства считается соблюденной, если гарант или поручитель письменно уведомил кредитора о своей ответственности за исполнение обязательства должником, а кредитор не отказался от

предложений гаранта или поручителя в течение нормально необходимого для этого времени.

4. Банки второго уровня могут осуществлять выдачу банковских гарантий и поручительств на основании лицензии уполномоченного органа в соответствии с настоящим Кодексом и с учетом нормативных правовых актов уполномоченного органа, регулирующих порядок проведения указанных операций.

Выдача банками второго уровня банковских гарантий и поручительств без соблюдения норм настоящего Кодекса и учета требований нормативных правовых актов уполномоченного органа влечет их недействительность.

Сноска. Статья 332 с изменениями, внесенными законами РК от 02.03.2001 № 162; от 10.07.2003 N 483 (вводится в действие с 01.01.2004); от 12.01.2007 № 225 (вводится в действие со дня его официального опубликования); от 27.02.2017 № 49-VI (вводится в действие по истечении десяти календарных дней после дня его первого официального опубликования).

Статья 332. Ответственность гаранта и поручителя

1. Если иное не установлено договором, гарантия и поручительство обеспечивают лишь действительное требование. Гарант и поручитель не освобождаются от ответственности, если они поручились за должника, о недееспособности которого им было заранее известно, в то время как кредитор об этом обстоятельстве не знал.

2. Гарант отвечает перед кредитором в том же объеме, как и должник, включая уплату неустойки, вознаграждения (интереса), судебные издержки по взысканию долга и другие убытки кредитора, вызванные неисполнением или ненадлежащим исполнением обязательства должником, если иное не установлено договором гарантии.

3. Поручитель несет перед кредитором ответственность в пределах суммы, указанной в поручительстве, если иное не предусмотрено условиями поручительства. До предъявления требований к поручителю, несущему субсидиарную ответственность, кредитор должен принять разумные меры к удовлетворению этого требования должником, в частности, путем зачета встречного требования и обращения взыскания в установленном порядке на имущество должника.

Статья 333. Права и обязанности гаранта в случае предъявления к нему требования кредитором

1. Гарант обязан до удовлетворения требования кредитора предупредить об этом должника, а если к гаранту предъявлен иск - привлечь должника к участию в деле. В противном случае должник имеет право выдвинуть против обратного требования гаранта все возражения, которые он имел против кредитора.

2. Гарант вправе выдвигать против требования кредитора возражения, которые мог бы представить должник, если иное не вытекает из договора гарантии. Гарант не теряет право на эти возражения даже в том случае, если должник от них отказался или признал свой долг.

Статья 334. Права гаранта и поручителя, исполнивших обязательство

1. К гаранту, исполнившему обязательство, переходят все права кредитора по этому обязательству и права, принадлежавшие кредитору как залогодержателю, в том объеме, в котором гарант удовлетворил требование кредитора. Гарант также вправе требовать от должника уплату неустойки и вознаграждения (интереса) на сумму, выплаченную кредитору, и возмещение иных убытков, понесенных в связи с ответственностью за должника.

2. По исполнении гарантом обязательства кредитор обязан вручить гаранту документы, удостоверяющие требование к должнику, и передать права, обеспечивающие это требование.

3. Правила, установленные пунктами 1 и 2 настоящей статьи, применяются, если иное не установлено законодательством или договором гаранта с должником и не вытекает из отношений между ними.

4. Поручитель приобретает те же права в части, в которой он исполнил обязательство должника перед кредитором.

Статья 335. Извещение гаранта и поручителя об исполнении обязательства должником

Должник, исполнивший обязательство, обеспеченное гарантией или поручительством, обязан немедленно известить об этом гаранта или поручителя. В противном случае гарант или поручитель, в свою очередь исполнившие обязательство, вправе взыскать с кредитора неосновательно полученное либо предъявить регрессное требование к должнику. В последнем случае должник вправе взыскать с кредитора лишь неосновательно полученное.

Статья 336. Прекращение гарантии и поручительства

1. Гарантия и поручительство прекращаются с прекращением обеспеченного им обязательства, если договором не предусмотрены иные случаи прекращения гарантии, а также в случае изменения этого обязательства, влекущего увеличение ответственности или иные неблагоприятные последствия для гаранта и поручителя, без согласия последних.

2. Гарантия и поручительство прекращаются с переводом на другое лицо долга по обеспеченному гарантией или поручительством обязательству, если гарант или поручитель не дали кредитору согласия отвечать за нового должника.

3. Гарантия и поручительство прекращаются, если по наступлении срока исполнения обеспеченного им обязательства кредитор отказался принять надлежащее исполнение, предложенное должником или гарантом и поручителем.

4. Гарантия и поручительство прекращаются по истечении срока, на который они даны, указанного в договоре гарантии или поручительства. Если такой срок не установлен, они прекращаются, если кредитор в течение одного года со дня наступления срока исполнения обеспеченного гарантией или поручительством обязательства не предъявит иска к гаранту или поручителю. Когда срок исполнения основного обязательства не указан и не может быть определен или определен моментом востребования, гарантия и поручительство прекращаются, если кредитор не предъявит иска к гаранту или поручителю в течение двух лет со дня заключения договора гарантии или поручительства, если иное не предусмотрено законодательными актами.

Сноска. Статья 336 с изменением, внесенным Законом РК от 27.02.2017 № 49-VI ( вводится в действие по истечении десяти календарных дней после дня его первого официального опубликования).

Параграф 5. Задаток

Статья 337. Понятие задатка. Форма соглашения о задатке

1. Задатком признается денежная сумма, выдаваемая одной из договаривающихся сторон в счет причитающихся с нее по договору платежей другой стороне и в обеспечение заключения и исполнения договора либо исполнения иного обязательства.

2. Соглашение о задатке независимо от суммы задатка должно быть заключено в письменной форме. Это правило применяется и в том случае, когда основное обязательство должно быть нотариально удостоверено. Несоблюдение письменной формы влечет ничтожность соглашения о задатке.

Сноска. Статья 337 с изменениями, внесенными законами РК от 12 января 2007 года N 225 (вводится в действие со дня его официального опубликования); от 27.02.2017 № 49-VI (вводится в действие по истечении десяти календарных дней после дня его первого официального опубликования).

Статья 338. Последствия прекращения и неисполнения обязательства, обеспеченного задатком

1. При прекращении обязательства до начала его исполнения по соглашению сторон либо вследствие невозможности исполнения, наступившей без их вины, задаток должен быть возвращен.

2. Если за неисполнение обязательства ответственна сторона, давшая задаток, он остается у другой стороны, а если ответственна сторона, получившая задаток, она обязана уплатить другой стороне двойную сумму задатка. Сверх того, сторона, ответственная за неисполнение обязательства, обязана возместить другой стороне убытки с учетом суммы задатка, поскольку в договоре не предусмотрено иное.

Параграф 6. Удержание

Сноска. Кодекс дополнен параграфом 6 в соответствии с Законом РК от 12 января 2007 года N 225 (вводится в действие со дня его официального опубликования).

Статья 338-1. Общие положения об удержании

1. Кредитор, у которого находится вещь, подлежащая передаче должнику либо лицу , указанному должником, вправе в случае неисполнения должником в срок обязательства по оплате этой вещи или возмещению кредитору связанных с нею издержек и других убытков удерживать ее до тех пор, пока соответствующее обязательство не будет исполнено.

Удержанием вещи могут обеспечиваться также требования, хотя и не связанные с оплатой вещи или возмещением издержек на нее и других убытков, но возникающие из обязательства, стороны которого действуют как предприниматели.

2. Кредитор может удерживать находящуюся у него вещь несмотря на то, что после того, как эта вещь поступила во владение кредитора, права на нее приобретены третьим лицом.

3. Правила настоящей статьи применяются, если договором не предусмотрено иное.

Статья 338-2. Удовлетворение требований за счет удерживаемого имущества

Требования кредитора, удерживающего вещь, удовлетворяются из ее стоимости в объеме и порядке, предусмотренных для удовлетворения требований, обеспеченных залогом.

Параграф 7. Гарантийный взнос

Сноска. Глава 18 дополнена параграфом 7 в соответствии с Законом РК от 25.03.2011 № 421-IV (вводится в действие по истечении десяти календарных дней

после его первого официального опубликования).

Статья 338-3. Понятие гарантийного взноса

1. Гарантийным взносом признается денежная сумма, передаваемая плательщиком гарантийного взноса получателю гарантийного взноса в обеспечение исполнения обязательства по заключению договора при торгах или исполнении иного обязательства.

2. Обязательство по оплате гарантийного взноса возникает в случаях, предусмотренных законодательными актами. Обязательство по оплате гарантийного взноса возникает также в силу соглашения сторон.

Статья 338-4. Последствия неисполнения, прекращения или исполнения обязательства, обеспеченного гарантийным взносом

1. При неисполнении обязательства, обеспеченного гарантийным взносом, по вине плательщика гарантийный взнос остается у другой стороны.

2. При неисполнении обязательства, обеспеченного гарантийным взносом, по вине получателя гарантийного взноса либо прекращении этого обязательства по соглашению сторон или вследствие невозможности исполнения, наступившей без их вины, гарантийный взнос подлежит возврату.

3. При заключении договора или исполнении иного обязательства, обеспеченного гарантийным взносом, сумма гарантийного взноса засчитывается в счет причитающихся получателю гарантийного взноса платежей от другой стороны по заключенному договору или иному обеспеченному гарантийным взносом обязательству, если иное не предусмотрено настоящим Кодексом, иными законодательными актами, соглашением сторон или не вытекает из существа обязательства.

Глава 19. Перемена лиц в обязательстве

Статья 339. Основания и порядок перехода прав кредитора к другому лицу

1. Право (требование), принадлежащее кредитору на основании обязательства, может быть передано им другому лицу по сделке (уступка требования) или перейти к другому лицу на основании законодательного акта.

Правила о переходе прав кредитора к другому лицу не применяются к регрессным требованиям.

2. Для перехода к другому лицу прав кредитора не требуется согласия должника, если иное не предусмотрено законодательными актами или договором.

3. Если должник не был письменно уведомлен о состоявшемся переходе прав кредитора к другому лицу, новый кредитор несет риск вызванных этим для него неблагоприятных последствий. В этом случае исполнение обязательства первоначальному кредитору признается исполнением надлежащему кредитору.

4. Особенности уступки права требования по отдельным видам обязательства могут быть установлены законодательными актами.

Сноска. Статья 339 дополнена пунктом 4 - Закон РК от 2 марта 1998 г. N 211.

Статья 340. Права, которые не могут переходить к другим лицам

Переход к другому лицу прав, неразрывно связанных с личностью кредитора, в частности требований об алиментах и о возмещении вреда, причиненного жизни или здоровью, не допускается.

Статья 341. Объем прав кредитора, переходящих к другому лицу

Если иное не предусмотрено законодательными актами или договором, право первоначального кредитора переходит к новому кредитору в том объеме и на тех условиях, которые существовали к моменту перехода права. В частности, к новому кредитору переходят права, обеспечивающие исполнение обязательства, а также другие связанные с требованием права, в том числе право на неполученное вознаграждение (интерес).

Сноска. В статью 341 внесены изменения - Законом РК от 11 июля 1997 г. N 154.

Статья 342. Доказательства прав нового кредитора

1. Должник вправе не исполнять обязательство новому кредитору до представления ему доказательств перехода требования к этому лицу.

2. Кредитор, уступивший требование другому лицу, обязан передать ему документы , удостоверяющие право требования, и сообщить сведения, имеющие значение для осуществления требования.

Статья 343. Возражения должника против требования нового кредитора

Должник вправе выдвигать против требования нового кредитора возражения, которые он имел против первоначального кредитора к моменту получения уведомления о переходе прав по обязательству к новому кредитору.

Статья 344. Переход прав кредитора к другому лицу на основании законодательных актов

Права кредитора по обязательству переходят к другому лицу на основании законодательных актов и наступления указанных в них обстоятельств:

1) в результате универсального правопреемства в правах кредитора; 2) по решению суда о переводе прав кредитора на другое лицо, когда возможность

такого перевода предусмотрена законодательными актами; 3) вследствие исполнения обязательства его гарантом, поручителем или

залогодателем, не являющимся должником по этому обязательству; 4) при суброгации страховщику прав кредитора к должнику, ответственному за

наступление страхового случая; 5) в других случаях, предусмотренных законодательными актами. Сноска. В статью 344 внесены изменения - Законом РК от 2 марта 1998 г. № 211.

Статья 345. Условия уступки требования

1. Уступка требования кредитором другому лицу допускается, поскольку она не противоречит законодательству или договору.

2. Не допускается без согласия должника уступка требования по обязательству, в котором личность кредитора имеет существенное значение для должника.

Статья 346. Форма уступки требования

1. Уступка требования, основанного на сделке, совершенной в письменной (простой или нотариальной) форме, должна быть совершена в соответствующей письменной форме.

2. Уступка требования по сделке, требующей государственной регистрации, должна быть зарегистрирована в порядке, установленном для регистрации этой сделки.

3. Уступка требования по ордерной ценной бумаге совершается путем индоссамента на этой ценной бумаге (пункт 3 статьи 132 настоящего Кодекса).

Статья 347. Ответственность кредитора, уступившего требование

Первоначальный кредитор, уступивший требование, отвечает перед новым кредитором за недействительность переданного ему требования, но не отвечает за неисполнение этого требования должником, кроме случая, когда первоначальный кредитор принял на себя поручительство за должника перед новым кредитором, а также, если иное не предусмотрено настоящим Кодексом или договором.

Сноска. В статью 347 внесены изменения - Законом РК от 3 июня 2003 г. N 426

Статья 348. Перевод долга

1. Перевод должником своего долга на другое лицо допускается лишь с согласия кредитора.

2. Новый должник вправе выдвигать против требования кредитора возражения, основанные на отношениях между кредитором и первоначальным должником.

3. К форме перевода долга соответственно применяются правила, содержащиеся в пунктах 1 и 2 статьи 346 настоящего Кодекса.

4. Особенности перевода долга по отдельным видам обязательства могут быть установлены законодательными актами.

Сноска. Статья 348 дополнена пунктом 4 - Закон РК от 2 марта 1998 г. N 211.

Глава 20. Ответственность за нарушение обязательства

Статья 349. Понятие нарушения обязательства

1. Под нарушением обязательства понимается его неисполнение либо исполнение ненадлежащим образом (несвоевременное, с недостатками товаров и работ, с нарушением других условий, определенных содержанием обязательства) - ненадлежащее исполнение. При возникшей невозможности надлежащего исполнения должник обязан незамедлительно известить об этом кредитора.

2. Привлечение должника к ответственности за нарушение обязательства производится по требованию кредитора.

Статья 350. Возмещение убытков, вызванных нарушением обязательства

1. Должник, нарушивший обязательство, обязан возместить кредитору вызванные нарушением убытки (пункт 4 статьи 9 настоящего Кодекса). Возмещение убытков в обязательствах, обеспеченных неустойкой, определяется правилами, предусмотренными статьей 351 настоящего Кодекса.

2. Принятое до нарушения обязательства соглашение сторон об освобождении должника от возмещения убытков, вызванных нарушением, ничтожно, однако стороны по взаимному соглашению могут предусмотреть взыскание только реального ущерба в имуществе.

3. Если иное не предусмотрено законодательством или договором, при определении убытков принимаются во внимание цены, существовавшие в том месте, где обязательство должно было быть исполнено, в день добровольного удовлетворения

должником требования кредитора, а если требование добровольно удовлетворено не было, - в день предъявления иска. Исходя из обстоятельств, суд может удовлетворить требование о возмещении убытков, принимая во внимание цены, существующие в день вынесения решения либо в день фактического платежа.

4. При определении размера упущенной выгоды учитываются меры, предпринятые кредитором для ее получения и сделанные с этой целью приготовления.

5. Кредитор вправе требовать признания недействительным любого действия должника, а также собственника его имущества, если докажет, что оно совершено с целью уклониться от ответственности за нарушение обязательства.

Сноска. Статья 350 с изменениями, внесенными законами РК от 2 марта 1998 г. N 211; от 27.02.2017 № 49-VI (вводится в действие по истечении десяти календарных дней после дня его первого официального опубликования).

Статья 351. Убытки и неустойка

1. Если за неисполнение или ненадлежащее исполнение обязательства установлена неустойка, то убытки возмещаются в части, не покрытой неустойкой.

Законодательными актами Республики Казахстан или договором могут быть предусмотрены случаи: когда убытки могут быть взысканы в полной сумме сверх неустойки; когда по выбору кредитора могут быть взысканы либо неустойка, либо убытки.

Случаи, при которых за неисполнение или ненадлежащее исполнение обязательства может устанавливаться только неустойка, определяются законодательными актами Республики Казахстан.

2. В случаях, когда за неисполнение или ненадлежащее исполнение обязательства установлена ограниченная ответственность, убытки, подлежащие возмещению в части, не покрытой неустойкой, либо сверх, либо вместо нее, могут быть взысканы до пределов, установленных таким ограничением.

Сноска. Статья 351 с изменениями, внесенными Законом РК от 27.02.2017 № 49-VI (вводится в действие по истечении десяти календарных дней после дня его первого официального опубликования).

Статья 352. Возмещение морального ущерба, причиненного нарушением обязательства

Моральный ущерб, причиненный нарушением обязательства, возмещается сверх убытков, предусмотренных статьей 350 настоящего Кодекса.

Статья 353. Ответственность за неправомерное пользование чужими деньгами

1. За неправомерное пользование чужими деньгами в результате неисполнения денежного обязательства либо просрочки в их уплате, либо их неосновательного получения или сбережения за счет другого лица подлежит уплате неустойка. Размер неустойки исчисляется, исходя из официальной ставки рефинансирования Национального Банка Республики Казахстан на день исполнения денежного обязательства или его соответствующей части. При взыскании долга в судебном порядке суд может удовлетворить требование кредитора, исходя из официальной ставки рефинансирования Национального Банка Республики Казахстан на день предъявления иска или на день вынесения решения, или на день фактического платежа по выбору кредитора. Эти правила применяются, если иной размер неустойки не установлен законодательными актами или договором.

2. Неустойка за пользование чужими деньгами взимается по день уплаты суммы этих денег кредитору, если законодательством или договором не установлен иной порядок исчисления суммы неустойки.

3. Если убытки, причиненные кредитору неправомерным пользованием его деньгами, превышают сумму неустойки, причитающейся ему на основании пункта 1 настоящей статьи, он вправе требовать от должника возмещения убытков в части, превышающей эту сумму.

Сноска. Статья 353 - в редакции Закона РК от 11 июля 1997 г. N 154. Статья с изменениями, внесенными Законом РК от 12 января 2007 года N 225 (вводится в действие со дня его официального опубликования).

Статья 354. Ответственность и исполнение обязательства в натуре

1. Уплата неустойки и возмещение убытков в случае ненадлежащего исполнения обязательства не освобождают должника от исполнения обязательства, если иное не предусмотрено законодательными актами или договором.

2. Возмещение убытков в случае неисполнения обязательства и уплата неустойки за его неисполнение освобождают должника от исполнения обязательства в натуре, если иное не предусмотрено законодательными актами или договором.

3. Отказ кредитора от принятия исполнения, которое вследствие просрочки утратило для него интерес (статья 365 настоящего Кодекса), а также уплата денежной суммы, установленной в качестве отступного (статья 369 настоящего Кодекса), освобождают должника от исполнения обязательства в натуре.

Сноска. В статью 354 внесены изменения - Законом РК от 2 марта 1998 г. N 211.

Статья 355. Последствия неисполнения обязательства передать индивидуально определенную вещь

1. В случае неисполнения обязательства передать индивидуально определенную вещь в собственность, хозяйственное ведение, оперативное управление или в пользование кредитору, последний вправе требовать изъятия этой вещи у должника и передачи ее кредитору, кроме случаев, когда третье лицо имеет преимущественное право на эту вещь.

2. Передача вещи не освобождает должника от возмещения убытков.

Статья 356. Исполнение обязательства за счет должника

В случае неисполнения должником обязательства изготовить и передать вещь кредитору либо выполнить для него определенную работу или оказать услугу кредитор вправе в разумный срок поручить выполнение обязательства третьим лицам за разумную цену либо выполнить его своими силами, поскольку иное не вытекает из законодательства, договора или существа обязательства, и потребовать от должника возмещения понесенных необходимых расходов и других убытков.

Статья 357. Субсидиарная ответственность

1. До предъявления требований к лицу, которое в соответствии с законодательством или условиями обязательства несет ответственность дополнительно к ответственности другого лица, являющегося основным должником (субсидиарную ответственность), кредитор должен предъявить требование к основному должнику.

Если основной должник отказался удовлетворить или не исполнил полностью требование кредитора или кредитор не получил от него в разумный срок ответа на предъявленное требование, это требование в неисполненной части может быть предъявлено лицу, несущему субсидиарную ответственность.

2. Кредитор не вправе требовать удовлетворения своего требования к основному должнику от лица, несущего субсидиарную ответственность, если это требование может быть удовлетворено путем зачета встречного требования к основному должнику (статья 370 настоящего Кодекса).

3. Лицо, несущее субсидиарную ответственность, должно до удовлетворения требования, предъявленного ему кредитором, предупредить об этом основного должника, а если к такому лицу предъявлен иск - привлечь основного должника к участию в деле.

В противном случае основной должник имеет право выдвинуть против регрессного требования лица, отвечающего субсидиарно, возражения, которые он имел против кредитора.

Сноска. В статью 357 внесены изменения - Законом РК от 2 марта 1998 г. N 211.

Статья 358. Ограничение размера ответственности по обязательствам

1. По отдельным видам обязательств и по обязательствам, связанным с определенным родом деятельности, законодательными актами может быть ограничено право на полное возмещение убытков (ограниченная ответственность).

2. Соглашение об ограничении размера ответственности должника по договору присоединения или иному договору, в котором кредитором является гражданин, выступающий в качестве потребителя, ничтожно, если размер ответственности для данного вида обязательств или за данное нарушение определен законодательством.

Сноска. Статья 358 с изменениями, внесенными законами РК от 2 марта 1998 г. N 211; от 27.02.2017 № 49-VI (вводится в действие по истечении десяти календарных дней после дня его первого официального опубликования).

Статья 359. Основания ответственности за нарушение обязательства

1. Должник отвечает за неисполнение и (или) ненадлежащее исполнение обязательства при наличии вины, если иное не предусмотрено законодательством или договором. Должник признается невиновным, если докажет, что он принял все зависящие от него меры для надлежащего исполнения обязательства.

2. Лицо, не исполнившее или ненадлежащим образом исполнившее обязательство при осуществлении предпринимательской деятельности, несет имущественную ответственность, если не докажет, что надлежащее исполнение оказалось невозможным вследствие непреодолимой силы, то есть чрезвычайных и непредотвратимых при данных условиях обстоятельствах (стихийные явления, военные действия и т.п.). К таким обстоятельствам не относится, в частности, отсутствие на рынке нужных для исполнения товаров, работ или услуг.

Законодательством или договором могут быть предусмотрены иные основания ответственности или освобождения от нее.

3. Заключенное заранее соглашение об устранении или ограничении ответственности за умышленное нарушение обязательства ничтожно.

Сноска. Статья 359 с изменением, внесенным Законом РК от 27.02.2017 № 49-VI ( вводится в действие по истечении десяти календарных дней после дня его первого официального опубликования).

Статья 360. Предпринимательский риск в обязательстве

Если обязательством предусмотрено исполнение какой-либо работы по заказу предпринимателя, риск невозможности или нецелесообразности использовать результаты работы возлагается на предпринимателя. Лицо, надлежащим образом исполнившее работу, вправе получить оплату, соразмерно степени исполнения, кроме случаев, когда договором предусмотрено иное распределение предпринимательского риска.

Статья 361. Последствия невозможности исполнения двустороннего договора

Если в двустороннем договоре исполнение для одной стороны стало невозможным вследствие обстоятельства, за которое ни одна сторона не отвечает, то ни одна из сторон, поскольку в законодательном акте или договоре не предусмотрено иное, не вправе требовать исполнения договора. Каждая из сторон вправе требовать в этом случае возврата всего, что она исполнила, не получив соответствующего встречного исполнения.

Статья 362. Ответственность должника за своих работников

Действия должностных лиц либо иных работников должника по исполнению его обязательства считаются действиями должника. Должник отвечает за эти действия, если они повлекли неисполнение или ненадлежащее исполнение обязательства.

Статья 363. Ответственность должника за действия третьих лиц

1. Должник несет перед кредитором ответственность и в случаях, когда причиной нарушения обязательства послужили действия либо бездействия третьих лиц по их обязательствам перед должником.

Должник несет ответственность также за действия либо бездействие третьих лиц, на которых должником было возложено исполнение его обязанности перед кредитором, если законодательством не установлено, что ответственность несет непосредственный исполнитель.

2. Должник может быть освобожден от ответственности за нарушение обязательства, вызванное действиями или бездействием третьих лиц, доказав их невиновность.

При осуществлении предпринимательской деятельности должник может быть освобожден от ответственности за нарушение, вызванное действиями или бездействием третьих лиц, если это обусловлено непреодолимой силой (пункт 2 статьи 359 настоящего Кодекса).

3. При нарушении обязательства, связанного с обременением предмета обязательства правами третьих лиц, должник освобождается от ответственности лишь в

случае, если такие обременения возникли до заключения договора с кредитором и последний при заключении договора был о них предупрежден.

4. Законодательством или договором могут быть предусмотрены иные условия ответственности должника за действия третьих лиц.

Статья 364. Вина кредитора

1. Если неисполнение или ненадлежащее исполнение обязательства произошло по вине обеих сторон, суд соответственно уменьшает размер ответственности должника. Суд также уменьшает размер ответственности должника, если кредитор умышленно или по неосторожности содействовал увеличению размера убытков, причиненных неисполнением или ненадлежащим исполнением, либо не принял разумных мер к их уменьшению.

2. Правила пункта 1 настоящей статьи соответственно применяются и в случаях, когда должник в силу законодательного акта или договора несет ответственность за неисполнение или ненадлежащее исполнение обязательства независимо от своей вины.

Сноска. В статью 364 внесены изменения - Законом РК от 2 марта 1998 г. N 211.

Статья 365. Просрочка должника

1. Должник, просрочивший исполнение, отвечает перед кредитором за убытки, причиненные просрочкой, и за последствия случайно наступившей во время просрочки невозможности исполнения.

2. Если вследствие просрочки должника исполнение утратило интерес для кредитора, он может отказаться от принятия исполнения и требовать возмещения убытков.

3. Должник не считается просрочившим, пока обязательство не может быть исполнено вследствие просрочки кредитора (статья 366 настоящего Кодекса).

Статья 366. Просрочка кредитора

1. Кредитор считается просрочившим, если он отказался принять надлежащее исполнение, предложенное должником, или не совершил действий, предусмотренных законодательством или договором либо вытекающих из обычаев делового оборота или из существа обязательства, до совершения которых должник не мог исполнить своего обязательства.

Кредитор считается просрочившим также в случае отказа надлежаще подтвердить произведенное должником исполнение обязательства.

2. Просрочка кредитора дает должнику право на возмещение причиненных просрочкой убытков, если кредитор не докажет, что просрочка произошла по обстоятельствам, за которые ни он сам, ни те лица, на которых в силу законодательства или поручения кредитора было возложено принятие исполнения, не отвечают.

На кредитора, допустившего просрочку, возлагаются все неблагоприятные последствия наступившей во время просрочки случайной невозможности исполнения обязательства.

3. По денежному обязательству должник не обязан платить вознаграждение ( интерес) за время просрочки кредитора.

Сноска. В статью 366 внесены изменения - Законом РК от 11 июля 1997 г. N 154.

Глава 21. Прекращение обязательства

Статья 367. Основания прекращения обязательства

1. Обязательства прекращаются полностью или в части исполнением, предоставлением отступного, зачетом, новацией, прощением долга, совпадением должника и кредитора в одном лице, невозможностью исполнения, изданием акта государственного органа, смертью гражданина, ликвидацией юридического лица.

2. Прекращение обязательства по требованию одной из сторон допускается только в случаях, предусмотренных законодательством.

3. Законодательством и договором могут быть предусмотрены иные основания прекращения обязательств.

Статья 368. Прекращение обязательства исполнением

1. Исполнение, произведенное надлежащим образом, прекращает обязательство. 2. (исключен) Сноска. В статью 368 внесены изменения - Законом РК от 2 марта 1998 г. N 211.

Статья 369. Отступное

По соглашению сторон обязательство может быть прекращено предоставлением взамен исполнения отступного (уплатой денег, передачей имущества и т.п.). Размер, сроки и порядок предоставления отступного устанавливаются сторонами.

Статья 370. Прекращение обязательства зачетом

1. Обязательство прекращается полностью или в части зачетом встречного однородного требования, срок которого наступил, либо срок которого не указан или определен моментом востребования. Для зачета достаточно заявления одной стороны.

2. Не допускается зачет требований: 1) если по заявлению одной из сторон к требованию подлежит применению срок

исковой давности и этот срок истек; 2) о возмещении вреда, причиненного жизни или здоровью; 3) о взыскании алиментов; 4) о пожизненном содержании; 4-1) к банку, лишенному лицензии либо находящемуся в процессе консервации или

ликвидации, если требования кредитора возникают из договора (договоров) уступки права требования;

5) в иных случаях, предусмотренных законодательством или договором. 3. В случае уступки требования должник вправе зачесть против требования нового

кредитора свое встречное требование к первоначальному кредитору. Зачет производится, если требование возникло по основанию, существовавшему к

моменту получения должником уведомления об уступке требования, и срок требования наступил до его получения либо этот срок не указан или определен моментом востребования.

Сноска. Статья 370 с изменениями, внесенными законами РК от 02.03.1998 N 211; от 23.12.2005 N 107 (порядок введения в действие см. ст.2 Закона N 107); от 10.02.2011 № 406-IV (вводится в действие по истечении десяти календарных дней после его первого официального опубликования).

Статья 371. Прекращение обязательства совпадением должника и кредитора в одном лице

Обязательство прекращается совпадением должника и кредитора в одном лице.

Статья 372. Прекращение обязательства новацией

1. Обязательство прекращается соглашением сторон о замене первоначального обязательства, существовавшего между ними, другим обязательством между теми же лицами, предусматривающим иной предмет или способ исполнения (новация).

2. Новация не допускается в отношении обязательств по возмещению вреда, причиненного жизни или здоровью, и по уплате алиментов.

3. Новация прекращает дополнительные обязательства, связанные с первоначальным, если иное не предусмотрено соглашением сторон.

Сноска. В статью 372 внесены изменения - Законом РК от 2 марта 1998 г. N 211.

Статья 373. Прощение долга

Обязательство прекращается освобождением кредитором должника от лежащих на нем обязанностей, если это не нарушает прав других лиц в отношении имущества кредитора.

Статья 374. Прекращение обязательства невозможностью исполнения

1. Обязательство прекращается невозможностью исполнения, если она вызвана обстоятельством, за которое должник не отвечает. Действие настоящего правила не распространяется на денежные обязательства.

2. В случае невозможности исполнения стороной обязательства, вызванной обстоятельством, за которое ни она, ни другая сторона не отвечает, она не вправе требовать от другой стороны исполнения по обязательству, если иное не предусмотрено законодательством или договором. При этом каждая сторона, исполнившая обязательство, вправе требовать возвращения исполненного.

3. В случае невозможности исполнения должником обязательства, вызванной виновными действиями кредитора, последний не вправе требовать возвращения исполненного им по обязательству.

Статья 375. Прекращение обязательства на основании акта государственного органа

1. Если в результате издания акта государственными органами, включая местные представительные и исполнительные органы (публичного акта), исполнение обязательства становится невозможным полностью или частично, обязательство прекращается полностью или в соответствующей части. Стороны, понесшие в результате этого убытки, вправе требовать их возмещения в соответствии с настоящим Кодексом.

2. В случае признания в установленном порядке недействительным публичного акта , на основании которого обязательство прекратилось, обязательство восстанавливается, если иное не вытекает из соглашения сторон или существа обязательства и исполнение не утратило интерес для кредитора.

Статья 376. Прекращение обязательства смертью гражданина

1. Обязательство прекращается смертью должника, если исполнение не может быть произведено без личного участия должника либо обязательство иным образом неразрывно связано с личностью должника.

2. Обязательство прекращается смертью кредитора, если исполнение предназначено лично для кредитора либо обязательство иным образом неразрывно связано с личностью кредитора.

Статья 377. Прекращение обязательства ликвидацией юридического лица

1. Обязательство прекращается ликвидацией юридического лица (должника или кредитора), кроме случаев, когда законодательством исполнение обязательства ликвидированного юридического лица возлагается на другое юридическое лицо (по обязательствам, возникающим вследствие причинения вреда жизни и здоровью и др.).

2. Прекращение деятельности или реорганизация государственных органов, включая местные представительные и исполнительные органы, не влечет прекращения обязательств, не исполненных этими органами. Исполнение указанных обязательств возлагается на орган, в распоряжении которого находятся средства бюджета, если решением о прекращении деятельности или реорганизации соответствующих органов не определен иной государственный орган, на который возлагается исполнение обязательства.

Сноска. Статья 377 с изменениями, внесенными Законом РК от 25.03.2011 № 421-IV (вводится в действие по истечении десяти календарных дней после его первого официального опубликования).

Подраздел 2. Общие положения о договоре Глава 22. Понятие и условия договора

Статья 378. Понятие договора

1. Договором признается соглашение двух или нескольких лиц об установлении, изменении или прекращении гражданских прав и обязанностей.

2. К договору применяются правила о двух- и многосторонних сделках, предусмотренные главой 4 настоящего Кодекса.

3. К договорам, заключенным более чем двумя сторонами (многосторонние договоры), общие положения о договоре применяются, если это не противоречит многостороннему характеру таких договоров.

Статья 379. Правоотношения, возникающие из договора

1. Из договора может возникнуть обязательственное, вещное, авторское или иное правоотношение.

2. К обязательствам, возникшим из договора, применяются общие положения об обязательствах (статьи - настоящего Кодекса), поскольку иное не268 377 предусмотрено правилами настоящей главы и правилами об отдельных видах договоров, содержащимися в настоящем Кодексе.

3. К вещным, авторским или иным правоотношениям, возникающим из договора ( договор о совместной деятельности, учредительный договор, авторский договор и

другие), применяются положения настоящей главы, если иное не вытекает из законодательства, договора или существа правоотношения.

Статья 380. Свобода договора

1. Граждане и юридические лица свободны в заключении договора. Понуждение к заключению договора не допускается, за исключением случаев, когда обязанность заключать договор предусмотрена настоящим Кодексом, законодательными актами или добровольно принятым обязательством.

2. Стороны могут заключить договор, как предусмотренный, так и не предусмотренный законодательством.

Статья 381. Смешанный договор

Стороны могут заключить договор, в котором содержатся элементы различных договоров, предусмотренных законодательством (смешанный договор). К отношениям сторон по смешанному договору применяется в соответствующих частях законодательство о договорах, элементы которых содержатся в смешанном договоре, если иное не вытекает из соглашения сторон или существа смешанного договора.

Статья 382. Определение условий договора

1. Условия договора определяются по усмотрению сторон, кроме случаев, когда содержание соответствующего условия предписано законодательством.

В случаях, когда условие договора предусмотрено нормой, которая в соответствии с законодательством действует, если соглашением сторон не установлено иное ( диспозитивная норма), стороны могут своим соглашением исключить ее применение либо установить условие, отличное от предусмотренного в ней. При отсутствии такого соглашения условие договора определяется диспозитивной нормой.

2. Если условие договора не определено сторонами или диспозитивной нормой, соответствующие условия определяются обычаями делового оборота, применимыми к отношениям сторон.

Статья 383. Договор и законодательство

1. Договор должен соответствовать обязательным для сторон правилам, установленным законодательством (императивным нормам), действующим в момент его заключения.

2. Если после заключения договора законодательством устанавливаются обязательные для сторон правила, иные, чем те, которые действовали при заключении договора, условия заключенного договора сохраняют силу, кроме случаев, когда

законодательством установлено, что его действие распространяется на отношения, возникшие из ранее заключенных договоров.

Статья 384. Возмездный и безвозмездный договор

1. Договор, по которому сторона должна получить плату или иное встречное предоставление за исполнение своих обязанностей, является возмездным.

2. Безвозмездным признается договор, по которому одна сторона обязуется предоставить что-либо другой стороне без получения от нее платы или иного встречного предоставления.

3. Договор предполагается возмездным, если из законодательства, содержания или существа договора не вытекает иное.

Статья 385. Цена

1. Исполнение договора оплачивается по цене, установленной соглашением сторон. В предусмотренных законодательными актами случаях применяются цены (тарифы,

расценки, ставки и т.п.), устанавливаемые или регулируемые уполномоченными на то государственными органами.

2. Изменение цены после заключения договора допускается в случаях и на условиях , предусмотренных договором, законодательными актами либо в установленном законодательными актами порядке.

3. В случаях, когда в возмездном договоре цена не предусмотрена и не может быть определена исходя из условий договора, считается, что исполнение договора должно быть произведено по цене, которая в момент заключения договора при сравнимых обстоятельствах обычно взималась за аналогичные товары, работы или услуги.

Статья 386. Действие договора

1. Договор вступает в силу и становится обязательным для сторон с момента его заключения (статья 393 настоящего Кодекса).

2. Стороны вправе установить, что условия заключенного ими договора применяются к их отношениям, возникшим до заключения договора.

3. Если законодательством или договором предусмотрен срок действия договора, окончание этого срока влечет прекращение обязательств сторон по договору.

Договор, в котором отсутствует указание на срок его действия, признается действующим до определенного в нем момента окончания исполнения сторонами обязательства.

4. Окончание срока действия договора не освобождает стороны от ответственности за его нарушение, имевшее место до истечения этого срока.

Статья 387. Публичный договор

1. Публичным договором признается договор, заключенный лицом, осуществляющим предпринимательскую деятельность, и устанавливающий его обязанности по продаже товаров, выполнению работ или оказанию услуг, которые такое лицо по характеру своей деятельности должно осуществлять в отношении каждого, кто к нему обратится (розничная торговля, перевозка транспортом общего пользования, услуги связи, энергоснабжение, медицинское, гостиничное обслуживание и тому подобное).

Лицо, осуществляющее предпринимательскую деятельность, не вправе оказывать предпочтение одному лицу перед другим в отношении заключения публичного договора, кроме случаев, предусмотренных законодательными актами Республики Казахстан.

2. Цена товаров, работ и услуг, а также иные условия публичного договора устанавливаются одинаковыми для всех потребителей, за исключением случаев, когда законодательством допускается предоставление льгот для отдельных категорий потребителей.

3. Отказ лица, осуществляющего предпринимательскую деятельность, от заключения публичного договора при наличии возможности предоставить потребителю соответствующие товары (работы, услуги) не допускается.

При необоснованном уклонении лица, осуществляющего предпринимательскую деятельность, от заключения публичного договора применяются положения, предусмотренные пунктом 4 статьи 399 настоящего Кодекса.

4. В случаях, предусмотренных законодательными актами, Правительство Республики Казахстан может издавать правила, обязательные для сторон при заключении и исполнении публичных договоров (типовые договоры, положения и т.п.).

5. Условия публичного договора, не соответствующие требованиям, установленным пунктами 2 и 4 настоящей статьи, ничтожны.

Сноска. Статья 387 с изменениями, внесенными законами РК от 11.07.1997 N 154; от 27.02.2017 № 49-VI (вводится в действие по истечении десяти календарных дней после дня его первого официального опубликования).

Статья 388. Примерные условия договоров

1. В договоре может быть предусмотрено, что его отдельные условия определяются примерными условиями, разработанными для договоров соответствующего вида и опубликованными в печати.

2. В случаях, когда в договоре не содержится отсылка к примерным условиям, такие примерные условия применяются к отношениям сторон в качестве обычаев делового

оборота, если они отвечают требованиям, установленным статьями 3 и 382 настоящего Кодекса.

3. Примерные условия могут быть изложены в форме примерного договора или иного документа, содержащего эти условия.

Статья 389. Договор присоединения

1. Договором присоединения признается договор, условия которого определены одной из сторон в формулярах или иных стандартных формах и могут быть приняты другой стороной не иначе как путем присоединения к предложенному договору в целом.

1-1. Законодательным актом Республики Казахстан о пенсионном обеспечении могут быть предусмотрены особенности заключения договора присоединения и требования к его содержанию.

2. Присоединившаяся к договору сторона вправе потребовать расторжения договора , если договор присоединения, хотя и не противоречит законодательству, но лишает эту сторону прав, обычно предоставляемых по договорам такого вида, исключает или ограничивает ответственность другой стороны за нарушение обязательств либо содержит другие явно обременительные для присоединившейся стороны условия, которые она, исходя из своих разумно понимаемых интересов, не приняла бы при наличии у нее возможности участвовать в определении условий договора.

3. При наличии обстоятельств, предусмотренных в пункте 2 настоящей статьи, требование о расторжении договора, предъявленное стороной, присоединившейся к договору в связи с осуществлением своей предпринимательской деятельности, не подлежит удовлетворению, если присоединившаяся сторона знала или должна была знать, на каких условиях заключает договор.

Сноска. Статья 389 с изменением, внесенным Законом РК от 21.06.2013 № 106-V ( вводится в действие по истечении десяти календарных дней после его первого официального опубликования).

Статья 390. Предварительный договор

1. По предварительному договору стороны обязуются заключить в будущем договор о передаче имущества, выполнении работ или оказании услуг (основной договор) на условиях, предусмотренных предварительным договором.

2. Предварительный договор заключается в форме, установленной законодательством для основного договора, а если форма основного договора не установлена, то в письменной форме. Несоблюдение правил о форме предварительного договора влечет его ничтожность.

3. Предварительный договор должен содержать условия, позволяющие установить предмет, а также другие существенные условия основного договора.

4. В предварительном договоре указывается срок, в который стороны обязуются заключить основной договор.

Если такой срок в предварительном договоре не определен, предусмотренный им договор подлежит заключению в течение года с момента заключения предварительного договора.

5. В случаях, когда сторона, заключившая предварительный договор, уклоняется от заключения предусмотренного им договора, она обязана возместить другой стороне вызванные этим убытки, если иное не предусмотрено законодательством или договором.

6. Обязательства, предусмотренные предварительным договором, прекращаются, если до окончания срока, в который стороны должны заключить основной договор, он не будет заключен либо одна из сторон не направит другой стороне предложение заключить этот договор.

7. Протокол о намерениях (договор о намерениях), если в нем прямо не предусмотрены намерения сторон придать ему силу предварительного договора, не является гражданско-правовым договором, и неисполнение его не влечет за собой юридических последствий.

Сноска. Статья 390 с изменениями, внесенными законами РК от 02.03.1998 N 211; от 27.02.2017 № 49-VI (вводится в действие по истечении десяти календарных дней после дня его первого официального опубликования).

Статья 391. Договор в пользу третьего лица

1. Договором в пользу третьего лица признается договор, в котором стороны установили, что должник обязан произвести исполнение не кредитору, a третьему лицу , указанному или не указанному в договоре и имеющему право требовать от должника исполнения обязательства в свою пользу.

2. Если иное не предусмотрено законодательством или договором, с момента выражения третьим лицом должнику намерения воспользоваться своим правом по договору стороны не могут расторгать или изменять заключенный ими договор без согласия третьего лица.

3. Должник в договоре вправе выдвигать против требования третьего лица возражения, которые он мог бы выдвинуть против кредитора.

4. В случае, когда третье лицо отказалось от права, предоставленного ему по договору, кредитор может воспользоваться этим правом, если это не противоречит законодательству и договору.

5. С момента выражения третьим лицом намерения воспользоваться своим правом по договору и до момента отказа третьего лица от своего права кредитор вправе требовать от должника лишь исполнения обязательства в пользу третьего лица в соответствии с условиями договора.

Сноска. Статья 391 с изменением, внесенным Законом РК от 25.03.2011 № 421-IV ( вводится в действие по истечении десяти календарных дней после его первого официального опубликования).

Статья 392. Толкование договора

1. При толковании условий договора судом принимается во внимание буквальное значение содержащихся в нем слов и выражений. Буквальное значение условия договора в случае его неясности устанавливается путем сопоставления с другими условиями и смыслом договора в целом.

2. Если правила, содержащиеся в пункте первом настоящей статьи, не позволяют определить содержание договора, должна быть выяснена действительная общая воля сторон с учетом цели договора. При этом принимаются во внимание все соответствующие обстоятельства, включая предшествующие договору переговоры и переписку, практику, установившуюся во взаимных отношениях сторон, обычаи делового оборота, последующее поведение сторон.

Глава 23. Заключение договора

Статья 393. Существенные условия договора

1. Договор считается заключенным, когда между сторонами, в требуемой в подлежащих случаях форме, достигнуто соглашение по всем существенным его условиям.

Существенными являются условия о предмете договора, условия, которые признаны существенными законодательством или необходимы для договоров данного вида, а также все те условия, относительно которых по заявлению одной из сторон должно быть достигнуто соглашение.

2. Если в соответствии с законодательными актами для заключения договора необходима передача имущества, договор считается заключенным с момента передачи соответствующего имущества.

Статья 394. Форма договора

1. Если стороны условились заключить договор в определенной форме, он считается заключенным с момента придания ему условленной формы, хотя бы по законодательству для данного вида договоров эта форма и не требовалась.

2. Письменная форма договора считается соблюденной, если письменное предложение заключить договор принято в порядке, предусмотренном пунктом 3 статьи 396 настоящего Кодекса.

Статья 395. Оферта

1. Офертой признается предложение о заключении договора, сделанное одному или нескольким конкретным лицам, если оно достаточно определенно и выражает намерение лица, сделавшего предложение, считать себя связанным в случае его принятия (акцепта). Предложение является достаточно определенным, если в нем указаны существенные условия договора или порядок их определения.

2. Оферта связывает направившее ее лицо с момента ее получения адресатом. Если извещение об отзыве оферты поступило ранее или одновременно с самой

офертой, оферта считается не полученной. 3. Полученная адресатом оферта не может быть отозвана в течение срока,

установленного для ее акцепта, если иное не оговорено в самой оферте либо не вытекает из существа предложения или обстановки, в которой оно было сделано.

4. Реклама и иные предложения, адресованные неопределенному кругу лиц, рассматриваются как приглашение делать оферты, если иное прямо не указано в предложении.

5. Содержащее все существенные условия договора предложение, из которого усматривается воля лица, делающего предложение, заключить договор на указанных в предложении условиях с любым, кто отзовется, признается офертой (публичная оферта ).

Статья 396. Акцепт

1. Акцептом признается ответ лица, которому адресована оферта, о ее принятии. Акцепт должен быть полным и безоговорочным. 2. Молчание не является акцептом, если иное не вытекает из законодательного акта,

обычая делового оборота или из прежних деловых отношений сторон. 3. Совершение лицом, получившим оферту, в срок, установленный для ее акцепта,

действий по выполнению указанных в ней условий договора (отгрузка товаров, предоставление услуг, выполнение работ, уплата соответствующей суммы и т.д.) считается акцептом, если иное не предусмотрено законодательством или не указано в оферте.

4. Если извещение об отзыве акцепта поступило лицу, направившему оферту, ранее или одновременно с самим акцептом, акцепт считается не полученным.

Статья 397. Порядок заключения договора

1. Когда оферта содержит срок для акцепта, договор считается заключенным, если акцепт получен лицом, направившим оферту, в пределах указанного в ней срока.

2. Когда письменная либо электронная оферта не содержит срока для акцепта, договор считается заключенным, если акцепт получен лицом, направившим оферту, до окончания срока, установленного законодательством, а если такой срок не установлен – в течение необходимого для этого времени.

Когда оферта сделана устно без указания срока для акцепта, договор считается заключенным, если другая сторона немедленно заявила о ее акцепте.

3. В случаях, когда своевременно направленное извещение об акцепте получено с опозданием, акцепт не считается опоздавшим, если сторона, направившая оферту, немедленно не уведомит другую сторону о получении акцепта с опозданием.

Если сторона, направившая оферту, немедленно сообщит другой стороне о принятии ее акцепта, полученного с опозданием, договор считается заключенным.

4. Ответ о согласии заключить договор на иных, чем предложено в оферте, условиях не является акцептом.

Такой ответ признается отказом от оферты и в то же время новой офертой. Сноска. Статья 397 с изменением, внесенным Законом РК от 24.11.2015 № 419-V (

вводится в действие с 01.01.2016).

Статья 398. Место заключения договора

Если в договоре не указано место его заключения, договор признается заключенным в месте жительства гражданина или месте нахождения юридического лица, направившего оферту.

Статья 399. Заключение договора в обязательном порядке

1. В случаях, когда в соответствии с настоящим Кодексом или иными законодательными актами заключение договора для одной из сторон обязательно, эта сторона должна направить другой стороне извещение об акцепте, либо об отказе от акцепта, или об акцепте оферты (проекта договора) на иных условиях (протокол разногласий к проекту договора) в течение тридцати дней со дня получения оферты, если иной срок не установлен законодательством либо не согласован сторонами.

2. Сторона, направившая оферту и получившая от стороны, для которой заключение договора обязательно, извещение об ее акцепте на иных условиях (протокол

разногласий к проекту договора), вправе передать разногласия, возникшие при заключении договора, на рассмотрение суда в течение тридцати дней со дня получения такого извещения либо истечения срока для акцепта, если законодательством об отдельных видах договоров не установлен иной срок.

3. В случаях, если на проект договора, направленный стороной, для которой заключение договора обязательно, в тридцатидневный срок получен протокол разногласий к проекту договора, эта сторона обязана в течение тридцати дней со дня получения протокола разногласий известить другую сторону о принятии договора в ее редакции либо об отклонении протокола разногласий.

При отклонении протокола разногласий либо неполучении извещения о результатах его рассмотрения в указанный срок сторона, направившая протокол разногласий, вправе передать разногласия, возникшие при заключении договора, на рассмотрение суда, если законодательством об отдельных видах договоров не установлено иное.

4. Если сторона, для которой в соответствии с настоящим Кодексом или иными законодательными актами заключение договора обязательно, уклоняется от его заключения, другая сторона вправе обратиться в суд с требованием о понуждении заключить договор.

Сторона, необоснованно уклоняющаяся от заключения договора, должна возместить другой стороне убытки, вызванные отказом заключить договор.

Статья 400. Преддоговорные споры

В случаях, предусмотренных в пунктах 2 и 3 статьи 399 настоящего Кодекса, а также если разногласия, возникшие при заключении договора, были по соглашению сторон переданы на рассмотрение суда, условия договора, по которым у сторон имелись разногласия, определяются в соответствии с решением суда.

Глава 24. Изменение и расторжение договора

Статья 401. Основания изменения и расторжения договора

1. Изменение и расторжение договора возможны по соглашению сторон, если иное не предусмотрено настоящим Кодексом, другими законодательными актами и договором.

2. По требованию одной из сторон договор может быть изменен или расторгнут по решению суда только:

1) при существенном нарушении договора другой стороной; 2) в иных случаях, предусмотренных настоящим Кодексом, другими

законодательными актами или договором.

Существенным признается нарушение договора одной из сторон, которое влечет для другой стороны такой ущерб, что она в значительной степени лишается того, на что была вправе рассчитывать при заключении договора.

3. Договор считается измененным или расторгнутым в случае одностороннего отказа от исполнения договора (отказа от договора соответственно частично или полностью (статья 404 настоящего Кодекса).

Сноска. Пункт 3 статьи 401 в новой редакции - Закон РК от 2 марта 1998 г. N 211.

Статья 402. Порядок изменения и расторжения договора

1. Соглашение об изменении и расторжении договора совершается в той же форме, что и договор, если из законодательства, договора или обычаев делового оборота не вытекает иное.

2. Требование об изменении или расторжении договора может быть заявлено стороной в суд только после получения отказа другой стороны на предложение изменить или расторгнуть договор либо неполучения ответа в срок, указанный в предложении или установленный законодательством либо договором, а при его отсутствии - в тридцатидневный срок.

Статья 403. Последствия расторжения и изменения договора

1. При расторжении договора обязательства сторон прекращаются. 2. При изменении договора обязательства сторон продолжают действовать в

измененном виде. 3. В случае расторжения или изменения договора обязательства считаются

прекращенными или измененными с момента достижения соглашения сторон об изменении или расторжении договора, если иное не вытекает из соглашения сторон или характера изменения договора, а при расторжении или изменении договора в судебном порядке - с момента вступления в законную силу решения суда о расторжении или изменении договора.

4. Стороны не вправе требовать возвращения того, что было исполнено ими по обязательству до момента расторжения или изменения договора, если иное не установлено законодательными актами или соглашением сторон.

5. Если основанием для расторжения или изменения договора послужило существенное нарушение договора одной из сторон, другая сторона вправе требовать возмещения убытков, причиненных расторжением или изменением договора.

Сноска. В статью 403 внесены изменения - Законом РК от 2 марта 1998 г. N 211.

Статья 404. Односторонний отказ от исполнения договора (отказ от договора)

1. Односторонний отказ от исполнения договора (отказ от договора) допускается в случаях, предусмотренных настоящим Кодексом, иными законодательными актами или соглашением сторон.

2. Одна из сторон вправе отказаться от исполнения договора в случаях: 1) невозможности исполнения обязательства, основанного на договоре (статья 374

настоящего Кодекса); 2) признания в установленном порядке другой стороны банкротом, если иное не

установлено законодательным актом Республики Казахстан о реабилитации и банкротстве;

3) изменения или отмены акта государственного органа, на основании которого заключен договор.

3. Односторонний отказ от исполнения договора допускается в случаях, когда договор заключен без указания срока,если иное не предусмотрено законодательными актами или соглашением сторон.

4. В случае одностороннего отказа от исполнения договора сторона должна предупредить об этом другую сторону не позднее чем за месяц, если иное не предусмотрено настоящим Кодексом, другими законодательными актами или соглашением сторон.

Сноска. Статья 404 в редакции Закона РК от 02.03.1998 N 211; с изменением, внесенным Законом РК от 07.03.2014 № 177-V (вводится в действие по истечении десяти календарных дней после дня его первого официального опубликования).

Статья 405. Продление срока действия договора

Стороны вправе продлить действие договора на новый срок. Продление срока действия договора производится по правилам статьи 397

настоящего Кодекса.

Открыть PDF open_in_new

Civil Code No. 268-XIII of December 27, 1994 (General Part, as amended up to Law of the Republic of Kazakhstan No. 162 of March 2, 2001)

SECTION I. GENERAL PROVISIONS
SECTION II. THE RIGHT TO OWN AND OTHER CORPOREAL RIGHTS
SECTION III. LAW OF OBLIGATIONS
- SUBSECTION I. GENERAL PROVISIONS CONCERNING OBLIGATIONS
- SUBSECTION II. GENERAL PROVISIONS CONCERNING AGREEMENTS

THE CIVIL CODE OF THE REPUBLIC OF KAZAKHSTAN

THE GENERAL PART

THE 27th DECEMBER 1994

Almaty 1994

(the document has been amended by the 2.03.01)

as amended by:

1) Edict No. 2447 Having the Force of A Law of the President of the Republic of Kazakhstan. Concerning the Introduction of Amendments and Additions to Certain Legislative Acts. August 31, 1995 (Article 3);

2) Edict No. 2489 Having the Force of A Law of the President of the Republic of Kazakhstan. Concerning the Introduction of Amendments and Additions to Certain Legislative Acts of the Republic of Kazakhstan and Edict Having the Force of Law of the President of the Republic of Kazakhstan "Concerning the State Registration of Legal Entities". October 5, 1995 (Articles: 106, 107, 109);

3) Edict No. 2835 Having the Force of A Law of the President of the Republic of Kazakhstan. Concerning the Introduction of An Addendum to the Civil Code of the Republic of Kazakhstan. (GENERAL PART). January 27, 1996;

4) Law No. 30 - I of the Republic of Kazakhstan. Concerning the Introduction of Amendments and Additions to Certain Legislative Acts of the Republic of Kazakhstan. July 15, 1996 (Articles: 38, 41, 42, 43, 50, 59, 62, 77, 93);

5) Law No. 50-I of the Republic of Kazakhstan. Concerning the Introduction of Amendments and Additions to Certain Legislative Acts of the Republic of Kazakhstan. December 7, 1996 (Article 86);

(6) Law No. 68 of the Republic of Kazakhstan. Concerning the Recognition as Invalid of the Edict of the President of the Republic of Kazakhstan, Having the Force of a Law "Concerning Bankruptcy" and Introduction of Amendments and Additions to Certain Legislative Acts of the Republic of Kazakhstan. January 21, 1997. (Articles: 49, 51, 52, 53, and 54);

(7) Law No. 80 of 5th March 1997 of the Republic of Kazakhstan. Concerning the Introduction of An Addition and Amendments to the Civil Code of the Republic of Kazakhstan (General Part). (Articles: 129, and 135).

(8) Law of No. 132 19th June 1997 of the Republic of Kazakhstan. Concerning the Introduction of Amendments and Additions to Certain Legislative Acts of the Republic of Kazakhstan. (Article 41).

(9) Law of No. 134 19th June 1997 of the Republic of Kazakhstan. Concerning the Introduction of Amendments and Additions to Certain Legislative Act of the Republic of Kazakhstan. Effective from the 1st of July 1997. (Articles 45, 49, 85, 182);

(10) Law No. 144 of 2nd July 1997 of the Republic of Kazakhstan. Concerning the Introduction of Amendments and Additions to Certain Legislative Acts of the Republic of Kazakhstan. (Articles 19, 21);

(11) Law No. 154 of 11th July 1997 of the Republic of Kazakhstan. Concerning the Introduction of Amendments and Additions to Certain Legislative Acts of the Republic of Kazakhstan Concerning Issues of Banking Activity. (Articles: 2, 10, 34, 41, 42, 44, 50, 55, 58, 59, 61, 64, 65, 67, 69, 71, 73, 74, 77, 78, 79, 80, 84, 85, 86, 87, 88, 89, 90, 91, 92, 94, 95, 97, 98, 99, 106, 107, 130, 136, 137, 138, 139, 140, 144, 187, 199, 200, 207, 282, 291, 301, 302, 303, SYMBOL 167 \f "Times New Roman CE" 4 of Chapter 18 (Articles 329-336), Articles: 341, 353, 366, 387);

(12) Law No. 211 of 2nd March 1998 of the Republic of Kazakhstan. Concerning the Introduction of Amendments and Additions t N 409-1 the Civil Code of the Republic of Kazakhstan (General Part), and to the Decree of the Supreme Soviet of the Republic of Kazakhstan "Concerning the Implementation of the Civil Code of the Republic of Kazakhstan (General Part)". (Articles 3, 21, 34, 35, 37, 38, 39, 41, 42, 44, 48, 49, 50, 56, 58, 59, 60, 61, 64, 70, 72, 73, 74, 77, 78, 79, 80, 82, 83, 85, 86, 87, 90, 91, 92, 96, 97, 98, 100, 102, 103, 106, 108, 109, 110, 117, 118, 119, 125, 132, 141,152, 155, 156, 159, 162, 182, 188, 191, 192, 193, 195, 196, 200, 202, 207, 209, 221, 223, 227, 228, 230, 231, 233, 240, 243, 251, 253, 261, 269, 281, 287, 291, 293, 299, 301, 311, 325, 328, 339, 344, 348, 350, 354, 357, 358, 364, 368, 370, 372, 390, 401, 403, 404,);

(13) Law No. 221 of 22nd April 1998 of the Republic of Kazakhstan. Concerning the Introduction of Amendments and Additions to Certain Legislative Acts of the Republic of Kazakhstan. (Article 41, 60, 77, 79, 81, 84);

(14) Law No. 238 of 29th June 1998 of the Republic of Kazakhstan. Concerning the Introduction of Amendments to the Civil Code of the Republic of Kazakhstan (General Part). (Article 52, 53, and 55);

(15) Law No. 282 of 10th July 1998 of the Republic of Kazakhstan. Concerning the Introduction of Amendments and Additions to Certain Legislative Acts of the Republic of Kazakhstan Concerning Issues of Joint-Stock Companies. (Article 34, 41, 42, 50, 58, 85, 86, 87, 88, 89, 90, 91, 92, 94, 95, 130, 136, 139);

(16) Law No. 283 of 10th July 1998 of the Republic of Kazakhstan. Concerning the Introduction of Amendments and Additions to Certain Legislative Acts of the Republic of Kazakhstan. (Article 10);

(17) Law No. 320 of 16th December 1998 of the Republic of Kazakhstan. Concerning the Introduction of Amendments and Additions to Certain Legislative Acts of the Republic of Kazakhstan Concerning Issues of the State-Owned Legal Entities (Articles 34, 35, 44, 50, 104, 105 replaced, 202, 204, 205, 206, 207 replaced) effective from the 1st of January 1999;

(18) Law No. 436 of 16th July 1999 of the Republic of Kazakhstan "Concerning the Introduction of Amendments and Additions to Certain Legislative Acts of the Republic of Kazakhstan" (Article: 62, 77, 107, 282). Published on the 3rd August 1999;

(19) Law No. 440 of 16th July 1999 of the Republic of Kazakhstan Concerning the Introduction of Amendments and Additions to Certain Legislative Acts of the Republic of Kazakhstan Concerning Issues of Taxation. (Article 38). Effective from the date of publication;

(20) Law No. 472 of 4th November 1999 of the Republic of Kazakhstan. Concerning the Introduction of Amendments and Additions to Certain Legislative Acts of the Republic of Kazakhstan Concerning Issues of Functioning of Public Enterprises. (Articles 44 and 192). Effective from 1st January 2000;

(21) Law No. 96 of 8th November 2000 of the Republic of Kazakhstan. Concerning the Introduction of Amendments and Additions to Certain Legislative Acts of the Republic of Kazakhstan Concerning Issues of Appraisal of Property. (Article 319);

(22) Law No. 128 of 18th December 2000 of the Republic of Kazakhstan. Concerning the Introduction of Amendments and Additions to Certain Legislative Acts of the Republic of Kazakhstan Concerning Issues of Insurance and Insurance Activities. (Article 45, 49, 86, 306). Effective from 23rd December 2000;

(23) Law No. 141 of 15th January 2001 of the Republic of Kazakhstan. Concerning the Introduction of Amendments and Additions to Certain Legislative Acts of the Republic of Kazakhstan Concerning Issues of Grain Procurement Enterprises. (Article 3) Effective from 23rd January 2001; and

(24) Law No. 162 of 2nd March 2001 of the Republic of Kazakhstan. Concerning the Introduction of Amendments and Additions To Certain Legislative Acts of the Republic of Kazakhstan Concerning Issues of the Banking Activity. (Article 192, 206, 328, 331). Effective from 12th March 2001.

SECTION I. GENERAL PROVISIONS

Chapter 1. Regulation of Civil Rights Relations

Article 1. Relations Regulated by Civil Legislation

1. Civil legislation shall regulate commodity-money relations and other property relations based on the equality of the participants, and also personal non-property relations which are associated with property relations. Citizens, legal entities, state, and also administrative and territorial units shall be participants of the relations regulated by civil legislation.

2. Personal non-property relations not associated with property relations, shall be regulated by civil legislation, unless it is otherwise provided for by legislative acts or ensues from the essence of a personal property relation.

3. Civil legislation shall apply to family relations, labour relations and relations associated with the use of natural resources and the protection of the environment, which meet the requirements of paragraph 1 of this Article, in the cases where those relations are not regulated respectively by legislation concerning family, labour, use of the natural resources and protection of the environment.

4. Civil legislation shall not apply to property relations which are based on the administrative or any other power subordination of one party by the other, including tax and other budget relations, except for the cases provided for by legislative acts.

Article 2. The Fundamental Principles of Civil Legislation

amended by (11) Law of 11th July 1997 of the Republic of Kazakhstan. Concerning the Introduction of Amendments and Additions to Certain Legislative Acts of the Republic of Kazakhstan Concerning Issues of Banking Activity.

1. Civil legislation is based on the recognition of the equality of the participants of the relations regulated thereby, inviolability of property, freedom of agreement, prohibition of arbitrary interference in somebody's private affairs, indispensability of the free exercise of civil rights, and provision for the restitution of violated rights and their defence in the court.

2. Citizens and legal entities shall acquire and exercise their civil rights by their will and in their interests. They shall be free in establishing their rights and obligations on the basis of agreements and in specifying any conditions in their agreements, which do not contradict legislation.

3. Goods, services and monetary resources funds shall be unrestrictedly transferred and circulated in the entire territory of the Republic of Kazakhstan. Restrictions in the circulation of goods and services shall be introduced in accordance with legislative acts, where it is necessary for ensuring safety, protection of life and health of people, protection of the natural environment and valuable cultural assets.

Article 3. Civil Legislation of the Republic of Kazakhstan

as amended by (1) Edict No. 2447 Having the Force of Law of the President of the Republic of Kazakhstan. Concerning the Introduction of Amendments and Additions to Certain Legislative Acts. August 31, 1995;

(12) Law of No. 211 of 2nd March 1998 of the Republic of Kazakhstan. Concerning the Introduction of Amendments and Additions to the Civil Code of the Republic of Kazakhstan (General Part), and to the Decree of the Supreme Soviet of the Republic of Kazakhstan "Concerning the Implementation of the Civil Code of the Republic of Kazakhstan (General Part)"; and

1. The civil legislation of the Republic of Kazakhstan shall consist of the present Code, laws of the Republic of Kazakhstan adopted in accordance with it, other laws of the Republic of Kazakhstan, edicts of the President of the Republic of Kazakhstan having the force of laws, decrees of the Parliament, and decrees of the Senate and Majilis (legislative acts), as well as edicts of the President of the Republic of Kazakhstan, decrees of the Government of the Republic of Kazakhstan which regulate relations indicated in paragraphs 1 and 2 of Article 1 of the present Code.

2. In case of a contradiction between the provisions of civil law which are contained in the acts of legislation of the Republic of Kazakhstan, except for those indicated in paragraph 3 of Article 1 of the present Code, and the provisions of the present Code, then the provisions of this Code shall apply. Provisions of civil law containing in legislation of the Republic of Kazakhstan which are contradictory to the provisions of the present Code, may apply only after the introduction into the Code of the appropriate amendments.

3. The relations associated with the formation, reorganisation, bankruptcy and liquidation of banks and grain procurement enterprises, supervision of banking activities and their auditing, supervision of activities of grain procurement enterprises, licensing of certain types of banking transactions performance of transactions in warehouse warrants of grain procurement enterprises, shall be regulated by this Code inasmuch as this does not contradict the legislative acts that regulate the banking business and activities of grain procurement enterprises.

Relations between banks and their clients, as well as relations between clients through banks, shall be regulated by civil legislation in accordance with the procedure established in paragraph 2 of this Article.

4. Civil relations may be regulated by tradition, including the tradition of business operation, unless those contradict the civil legislation which is effective in the territory of the Republic of Kazakhstan.

5. Ministries and other central executive bodies, local representative and executive bodies, may issue acts which regulate civil relations, in the cases and within the limits provided for by the present Code, and by other acts of civil legislation.

6. The rights of the citizens and legal entities which are established by the present Code and any other legislative acts of the Republic of Kazakhstan may not be restricted by the acts of the bodies of the state administration and local representative and executive bodies. Such acts shall be invalid from the moment of their adoption and must not be applicable.

7. Foreign individuals and legal entities and also stateless persons shall have the right to acquire the same rights and they shall be obliged to fulfil the same obligations which are provided for by civil legislation for the citizens and legal entities of the Republic of Kazakhstan, unless legislative acts stipulate otherwise.

8. When an international treaty, to which the Republic of Kazakhstan is a signatory, establishes different rules than those contained in the civil legislation of the Republic of Kazakhstan, the rules of the indicated treaty shall apply. The international treaties to which the Republic of Kazakhstan is a signatory, shall apply to civil relations directly, except for the cases where it ensues from a treaty that its application requires the issuing of a domestic act of the Republic.

Article 4. The Effect of Civil Legislation in Time

1. Civil legislation acts shall not have retroactive force and they shall apply to relations which arise after their entering into force. The legal force of a civil legislation act shall apply to relations which arose prior to its enactment in the cases where it is directly provided for by it.

2. With regard to relations which arose prior to the entering into force of a civil legislation act, it shall apply to the rights and obligations which arise after its entering into force. Relations of parties to an agreement concluded prior to the enactment of civil legislation act shall be regulated in accordance with Article 383 of this Code.

Article 5. Application of Civil Legislation by Analogy

1. In the cases where the relations provided for by paragraph 1 and 2 of Article 1 of this Code are not regulated directly by legislation or an agreement of the parties and tradition applicable to such relations does not exist, those provisions of civil legislation shall apply, which regulate similar relations (analogy of a law), unless this contradicts their essence.

2. When it is impossible in the indicated cases to use the analogies of law, the rights and obligations of the parties shall be defined on the basis of the general fundamentals and the spirit of civil legislation as well as the requirements of good faith, reasonableness and fairness (analogy of law).

Article 6. Interpretation of Civil Legislation Provisions

1. Provisions of civil legislation must be interpreted literally. Where the possibility exists of different understanding of the words used in the text of legislative provisions, preference shall be given to that understanding which is consistent with the provisions of the Constitution of the Republic of Kazakhstan and the fundamental principles of civil legislation which are outlined in this Chapter, and first of all in Article 2.

2. When establishing the precise meaning of a provision in civil legislation, it shall be required to consider the historic conditions under which it was introduced and its interpretation in judicial practice, unless it violates the requirements specified in paragraph 1 of this Article.

Article 7. The Foundations for the Emergence of

Civil Rights and Obligations

Civil rights and obligations shall arise on the fundamentals which are specified in legislation and also from actions of citizens and legal entities which, although not specified in it, but by virtue of the general fundamentals and the spirit of civil legislation, give rise to civil rights and obligations.

In accordance with this, civil rights and obligations shall arise as follows:

1) out of agreements and any other transactions provided for by legislation, and also from transactions which although are not specified in it, do not contradict legislation;

2) form the administrative acts which give rise to civil rights consequences by virtue of legislation;

3) from court decisions which establish civil rights and obligations;

4) as a result of creating or acquiring assets on the bases which are not prohibited by legislative acts;

5) as a result of creating inventions, industrial samples, works of science, literature and art and any other results of intellectual activity;

6) as a result of causing harm to any other person, and equally as a result of the unfair acquisition or saving of assets at the expense of another person (unfair enrichment);

7) as a result of any other acts of citizens and legal entities;

8) as a result of events to which legislation conditions the emergence of civil rights.

Article 8. The Exercise of Civil Rights

1. Citizens and legal entities at their discretion shall exercise civil rights which belong to them, including the right to their protection.

2. The refusal of citizens and legal entities to exercise their rights shall not entail the cessation of those rights, except for the cases which are provided for by legislative acts.

3. The exercise of civil rights must not violate the rights and the interests of any other subjects under legislation, and it must not do any harm to the environment.

4. Citizens and legal entities must act in good faith, reasonably and fairly when exercising their rights, and comply with the requirements which are contained in legislation, with the moral principles of the society, while entrepreneurs must also comply with business ethics rules. This obligation may not be excluded or restricted by any agreement. The good faith, reasonableness and fairness of the acts of participants in civil rights relations shall be presumed.

5. Acts of citizens and legal entities which aim to cause harm to any other person, at the abuse of rights in any other form and also at an exercise of a right in contradiction to its intention. In the case of a failure to comply with the requirements specified in paragraphs 3 to 5 of this Article the court may deny a person the protection of his right.

Article 9. Protection of Civil Rights

1. The protection of civil rights shall be exercised by the court, arbitration tribunal or the judgement of third party by way of: recognition of rights; restitution of the position which existed prior to the violation of the right; putting an end to behaviour which violates the right or create the threat of its violation; awarding the execution of an obligation in kind; compensation of losses; damages; recognition of the transaction as invalid; compensation of moral losses; termination or alteration of legal relations; the recognition as invalid or void of an act which does not comply with legislation of a body of the state administration or of a local representative or executive body; imposition of a fine on the state body or official for impeding a citizen or a legal entity to acquire or exercise a right, and also in the other manner as provided for by legislative acts.

2. The appeal for protection of a violated right to a body of power or administration shall not prevent an appeal to the court with an action to protect a right, unless legislative acts specify otherwise.

3. In the cases which are specifically provided for in legislative acts, the protection of civil rights shall be carried out directly by actual or legal acts of the person whose right is violated (self-defence).

4. The person whose right is violated may require the entire restitution of the losses inflicted on him, unless legislative acts or the agreement do not stipulate otherwise. The expenditure shall be understood to mean losses, which are incurred or must be incurred by the person whose right is violated, the loss or the damage to his property (real damage) and also lost profit which this person would have received under the normal conditions of the turnover, should his right have not been violated (lost profits).

5. The losses which are inflicted upon a citizen or a legal entity as a result of issuing by a governmental body of an act which does not comply with legislation, or by any other state body, and also by acts (failure to act) of the officials of those bodies, shall be subject to compensation by the Republic of Kazakhstan or by the relevant administrative and territorial unit.

6. When emergence of the legal consequences of a violation is related to the guilt of the violator his guilt shall be presumed, except for the cases where legislative acts stipulate otherwise.

Article 10. The Protection of the Rights of

Entrepreneurs and Consumers

as amended by (3) Edict No. 2835 Having the Force of Law of the President of the Republic of Kazakhstan. Concerning the Introduction of An Addendum to the Civil Code of the Republic of Kazakhstan. (GENERAL PART). January 27, 1996];

(11) Law of 11th July 1997 of the Republic of Kazakhstan. Concerning the Introduction of Amendments and Additions to Certain Legislative Acts of the Republic of Kazakhstan Concerning Issues of Banking Activity; and

(16) Law No. 283 of 10th July 1998 of the Republic of Kazakhstan. Concerning the Introduction of Amendments and Additions to Certain Legislative Acts of the Republic of Kazakhstan.

1. Entrepreneurship is the activity of citizens and legal entities, taken on the initiative, irrespective of the form of ownership, which is aimed at the earning of profits or personal net income by way of satisfying the demand for goods (work, services) which is based on the private property (private entrepreneurship) or under the right to business authority of a state-owned enterprise (state entrepreneurship). Entrepreneurial activity shall be carried out on behalf of, under the risk, and under the property liability of the entrepreneur.

2. The state shall guarantee the freedom of entrepreneurial activities and it shall ensure its protection and support.

3. The rights of entrepreneurs who carry out the activities which are not prohibited by legislation shall be protected as follows:

1) by the possibility to carry out entrepreneurial activities without obtaining anyone's permission, except for the types of activity which are subject to licensing;

2) by a simple procedure for the registration of any type of entrepreneurship in any sphere of the economy by one registering authority by way of a arrival;

3) by restricting, through legislative acts, those audits which are carried out by the state bodies;

4) by a compulsory termination of entrepreneurial activities based only upon the decision of the court of law, which is passed on the basis provided for by legislative acts;

5) by establishing through legislative acts of the lists of operations and types of goods and services which are prohibited for private entrepreneurship, or restricted for export and import;

6) by holding the state bodies, officials and any other persons and organisations responsible for loss to the entrepreneurs and for illegal impediments to their activities;

6-1) by prohibiting to executive, supervisory and monitoring bodies, to enter into contractual relations with entrepreneurial entities for the matter of performing the obligations which are the function of those bodies.

7) by any other means provided for by legislation.

4. The manufacture and sale of certain types of goods, work and services, because of considerations of national security; ensuring law and order; protection of the environment; property and lives and health of citizens must be carried out in accordance with the State licences. The list of such goods, work and services shall be defined by legislative acts or in accordance with the procedure established by them.

5. A commercial (entrepreneurial) secret shall be protected by law. The procedure for identifying the information which constitutes a commercial secret, the methods of its protection and also the list of information which must not be included among commercial secrets shall be established by legislation.

6. The protection of the rights of consumers shall be ensured by the means which are envisaged by this Code or any other legislative acts. In particular, each consumer shall have the right:

to freely enter agreements to purchase goods and to use work and services; to proper quality and safety of goods (work, services);

to full and reliable information on goods (work, services); and the right to join public associations of consumers.

Article 11. Prohibition of Abusing the Freedom

of Entrepreneurship

1. Monopolistic activities and any other activities aimed at restricting or eliminating legal competition or the extraction of unreasonable advantages by the restriction of rights and legitimate interests of consumers, shall not be allowed.

2. Except for the cases provided for by legislative acts, the use by entrepreneurs of civil rights for the purpose of restricting competition, shall not be allowed, in particular:

1) the abuse by entrepreneurs of their dominant position in the market to restrict or terminate the production or reserve from circulation of any goods in order to create shortages or increase the prices;

2) entering into and implementing by persons who carry out similar entrepreneurial activities of agreements concerning prices, subdivision of markets, elimination of any other entrepreneurs or any other conditions which materially restrict competition;

3) commission of unfair acts which are aimed at restriction of the legitimate interests of a person who performs similar entrepreneurial activities and of consumers (unfair competition), in particular, the misleading of consumers with regard to the manufacturer, designation, method and place of manufacture, quality or any other properties of goods of other entrepreneurs, by way of unfair comparison of goods in advertising and in any other information, copying external design of somebody else's goods and by any other methods. The remedies to control unfair competition shall be established by legislative acts.

Chapter 2. Entities in Civil Rights

§ 1. Citizens of the Republic of

Kazakhstan and Other Physical Persons

Article 12. The Definition of a Physical Person

Citizens of the Republic of Kazakhstan, citizens of other states, as well as stateless persons shall be understood to be physical persons. The provisions of this chapter shall apply to any physical persons, unless it is otherwise established by this Code.

Article 13. The Legal Capacity of Citizens

1. The capacity to have civil rights and bear obligations (civil rights capacity) shall be recognised as equal in all citizens.

2. The legal capacity of a citizen shall arise at the moment of his birth and it shall cease with his demise.

Article 14. The Principal Contents of the Legal Capacity of a

Citizen

A citizen may have, under his right of ownership , properties including foreign currency, both within the boundaries of the Republic of Kazakhstan and beyond its boundaries; inherit and bequest property; move freely in the territory of the Republic and select the place of residence; freely leave the boundaries of the Republic and return to its territory; engage in any activities which are not prohibited by legislative acts; create legal entities independently or with other citizens and legal entities, enter into any transactions which are not prohibited by legislative acts and participate in obligations; have the right to intellectual property with regard to inventions, works of science, literature and art and any other results of intellectual activity; claim the compensation for financial and moral damage; have any other property rights and personal rights.

Article 15. The Name of a Citizen

1. A citizen shall acquire and exercise the rights and obligations under his name including the surname and the proper name and at his discretion - the patronymic name.

2. Legislation may provide for cases of anonymous acquisition by citizens of the rights and execution of obligations, or the use of a pen name (fictitious name).

3. The name which is received by a citizen at his birth and also the change of the name shall be subject to registration in accordance with the procedure established by legislation concerning the registration of civil status acts.

4. A citizen shall have the right to change his name in accordance with the procedure established by legislative acts. The change of name shall not be the basis for the cessation or alteration of his rights and obligations which are acquired under the former name, anonymously or under a pseudonym.

5. A citizen shall be obliged to take appropriate steps to notify his debtors and creditors of a change of his name and he shall bear the risk associated with the consequences which are caused by those persons' unawareness of the change of his name.

6. A citizen who has changed his name shall have the right to require the introduction of the appropriate amendments into the documents formulated for his former name.

7. The acquisition of rights and obligations under the name of a different person shall not be allowed.

8. A citizen shall have the right to require the prohibition of the use of his name where it was done without his consent.

9. The harm caused to a citizen as a result of the illicit use of his name shall be subject to compensation in accordance with the provisions of this Code. In the case of a distortion or use of a citizen's name by ways or in a manner which affect his honour, dignity or business reputation, the rules shall apply which are provided for by Article 143 of this Code.

Article 16. The Place of Residence of a Citizen

1. The populated area where a citizen permanently or predominantly resides shall be recognised as the place of domicile of the citizen.

2. The place of residence of the parents, adopters or guardians of persons who have not reached 14 years of age or citizens who are under guardianship, shall be recognised as their place of domicile.

Article 17. The Deed Capacity of Citizens

1. The capacity of a citizen by his deeds to acquire and exercise civil rights, create for himself civil obligations and execute them (citizen's deed capacity) shall arise in their entire volume when the citizen reaches the age of majority, that is, upon reaching eighteen years of age.

2. In the case where legislative acts allow for the entering into marriage prior to reaching eighteen years of age, a citizen who has not reached 18 years of age shall acquire deed capacity in its entire volume from the moment of entering marriage.

3. All citizens shall have equal deed capacity, unless it is otherwise provided for by legislative acts.

Article 18. The Prohibition of Deprivation and Restriction of

Legal Capacity and Deed Capacity

1. No one may be restricted in legal capacity and deed capacity otherwise than in the cases and in accordance with the procedure provided for by legislative acts.

2. The non-compliance with the conditions and the procedure established by legislative acts for restricting the legal capacity and the deed capacity of citizens or of their right to engage in entrepreneurial or any other activities shall entail the invalidity of the act of the state body or any other authority which established that restriction.

3. An entire or a partial rejection by a citizen of his legal capacity or deed capacity and any other transactions aimed at restricting the legal capacity or deed capacity, shall be invalid except for the cases where such transactions are permitted by legislative acts.

Article 19. Entrepreneurial Activities of Citizens

amended by (10) Law of 2nd July 1997 of the Republic of Kazakhstan. Concerning the Introduction of Amendments and Additions to Certain Legislative Acts of the Republic of Kazakhstan.

1. Citizens shall have the right to engage in entrepreneurial activities without creating legal entities except for the cases provided for by this Code from the moment of the state registration. and other legislative acts.

2. The state registration of private entrepreneurs shall be based on arrival and it shall consist of registration as an individual entrepreneur.

3. The rules of this Code which regulate activities of the legal entities which are commercial organisations shall apply accordingly to entrepreneurial activities of citizens which are performed without formation of a legal entity, unless it is otherwise ensues from legislation or from the essence of the legal relations.

4. Individual entrepreneurs who are subject to one of the following conditions shall be subject to obligatory state registration:

1) use work of hired workers on a permanent basis;

2) have from their entrepreneurial activity an aggregate annual income calculated in accordance with tax legislation in an amount exceeding the amount of aggregate annual income which is exempt from tax as established for physical persons by the legislative acts of the Republic of Kazakhstan.

Activities of said individual entrepreneurs without state registration shall be prohibited.

5. When an individual entrepreneur carries out activities which are subject to licensing, he must have a licence for the right to carry out such an activity.

Licences shall be issued in accordance with the procedure established by legislation concerning licensing.

The Government of the Republic of Kazakhstan shall have the right to establish a simplified procedure for issuing licences to individual entrepreneurs.

Article 20. Property Liability of a Citizen

1. A citizen shall be liable for his obligations with all the property he has, except for the property upon which, claims may not be imposed, in accordance with legislative acts.

2. The list of the property of citizens upon which claims may not be imposed shall be established by the Civil Procedural Code of the Republic of Kazakhstan.

Article 21. Bankruptcy of an Individual Entrepreneur

replaced by (10) Law of 2nd July 1997 of the Republic of Kazakhstan. Concerning the Introduction of Amendments and Additions to Certain Legislative Acts of the Republic of Kazakhstan.

Article 21. Bankruptcy of an Individual Entrepreneur

replaced by (10) Law of 2nd July 1997 of the Republic of Kazakhstan. Concerning the Introduction of Amendments and Additions to Certain Legislative Acts of the Republic of Kazakhstan; and amended by (12) Law of No. 211 of 2nd March 1998 of the Republic of Kazakhstan. Concerning the Introduction of Amendments and Additions to the Civil Code of the Republic of Kazakhstan (General Part), and to the Decree of the Supreme Soviet of the Republic of Kazakhstan "Concerning the Implementation of the Civil Code of the Republic of Kazakhstan (General Part)".

1. Insolvency of an individual entrepreneur (Article 52 of this Codex) shall be the basis for his recognition as bankrupt.

2. Bankruptcy of an individual entrepreneur shall be recognised in a voluntary or compulsory procedure in accordance with the rules established by Article 53 of this Code. From the moment of recognition of an individual entrepreneur as bankrupt his registration as individual entrepreneur shall become invalid.

3. When bankruptcy procedures are applied to an individual entrepreneur, his creditors with regard to obligations which are not connected to entrepreneurial activities shall also have the right to file claims provided the date of execution with regard to such obligations has arrived. Claims of said creditors which are not filed by them in such a procedure as well as claims which have not been satisfied in full volume out of competitive estate, shall remain valid and may be filed against a debtor who is a physical person for collection after the completion of bankruptcy procedures. Amounts of such claims shall be reduced by amounts of satisfaction received in the procedure of debtor's bankruptcy.

4. Court expenses as well as expenses associated with remuneration to the administrator, competitive or rehabilitation managers if they were appointed shall be covered out of competitive estate prior to the satisfaction of creditors' claims. Satisfaction of creditors' claims against an individual entrepreneur in the case of his recognition as bankrupt shall be carried out at the expense of his properties in the following sequence:

1) in the first line the claims associated with collection of alimonies and with compensation for harm caused to lives and health shall be satisfied;

2) the claims of the creditors which are secured with pledge of property owned by the individual entrepreneur shall be satisfied in the second line, within the limits of the pledged amount;

3) in the third line, the liability shall be repaid with regard to obligatory payments to the Budget and non-budgetary funds;

4) the settlements associated with work remuneration of persons who work under service agreements, and payment of remuneration on authorship agreements shall be carried out in the fourth line;

5) in the fifth line, the settlements with other creditors shall be carried out in accordance with legislative acts.

Satisfaction of creditors' claims with regard to each line shall be carried out in accordance with the rules provided for by the legislative act concerning bankruptcy of legal entities.

5. After the completion of settlements with creditors, a debtor recognised as bankrupt shall be released from execution of outstanding obligations connected to entrepreneurial activity, except for claims of citizens to whom a person announced as bankrupt is liable for causing harm to live or health, as well as other claims of personal nature as provided for by the legislative acts of the Republic of Kazakhstan.

Article 22. The Deed Capacity of Minors From Fourteen to Eighteen

Years Old

1. Minors from fourteen to eighteen years old shall enter into transactions with the consent of their parents, adopters or guardians. The form of such consent must be consistent with the form which is established by legislation for transactions entered into by minors.

2. Minors from fourteen to eighteen years old shall have the right to independently dispose of their wages, grants and any other income and the intellectual property rights associated with the items created by them, and also to enter into small day-to-day transactions.

3. Where sufficient reasons exit, the body of guardianship and sponsorship may restrict or deprive the minor of the right to independently dispose of his wages, grants and any other income and of the intellectual property items created by him.

4. Minors from fourteen to eighteen years of age shall independently bear responsibility with regard to the transactions committed by them in accordance with the rules of this Article and they shall be held responsible for any harm caused by their acts, in accordance with the rules of this Code.

Article 23. The Deed Capacity of Minors Under Fourteen Years Old

1. For minors who have not reached 14 years of age, transactions shall be committed by their parents, adopters, or guardians on their behalf, unless otherwise provided for by legislative acts.

2. Minors under the age of fourteen years shall have the right to independently enter only into small day-to-day transactions which are performed when they are entered into.

Article 24. The Consent of the Bodies of Guardianship and

Sponsorship to Commitment of Transactions by Minors and On Behalf of

Minors

Legislative acts may establish cases where the commitment of a transaction by a minor and on behalf of a minor shall require prior consent of the guardianship or sponsorship authorities.

Article 25. The Right of Minors to Lodge Savings into Banks and to

Dispose of the Savings

1. Minors shall have the right to lodge their savings in banks and to independently dispose of their savings which are lodged by themselves.

2. Savings which are lodged by somebody else on behalf of minors who have not reached fourteen years of age, shall be managed of by their parents or any other legitimate representatives, while minors who have reached fourteen years of age may independently dispose of savings lodged on their behalf by somebody else.

Article 26. The Recognition of a Citizen as Incapable

1. A citizen who, as a result of psychic disease or mental weakness, can not understand the meaning of his acts or direct them, may be recognised by the court as incapable, and in this connection, guardianship shall be established over him.

2. On behalf of citizens recognised as incapable, the transactions shall be carried out by a guardian.

3. In the case of a recovery or a significant improvement of the health of the incapable person, the court shall recognise him as capable, after which guardianship over him shall be alleviated.

Article 27. Restriction of Citizens Capacity

1. A citizen who consequential to the abuse of alcoholic drinks or narcotic substances puts his family into a difficult financial position my be restricted by the court with regard to his deed capacity in accordance with the procedure established by the Civil Procedural Code of the Republic of Kazakhstan. Tutorship shall be established over him. He shall have the right to independently enter into small day-to-day transactions. He may commit any other transactions, receive wages, pensions and any other income, and he may dispose of them [but] only with the consent of the tutor.

2. Where a citizen severs the abuse of alcoholic drinks or narcotic substances, the court shall abolish restrictions of his capacity. On the basis of the court decision the tutorship established over the citizen shall be abolished.

Article 28. The Recognition of a Citizen as Missing

1. Pursuant to the application of interested persons a citizen may be recognised by the court as missing, if within one year in the place of his domicile there is no information on his whereabouts.

2. When it is impossible to establish the date of receipt of the last information concerning the missing person, the beginning of the absence shall be deemed to be the first date of the month following the one in which the last information was received on the absentee, and if it is impossible to establish that month, - it shall be the first of January of the following year.

Article 29. The Protection of Property of a Missing Person

1. On the basis of a court decision, guardianship shall be established with regard to the property of a person who is recognised as missing. Subsistence shall be paid from that property to the persons whom the missing person was to support, and his debts shall be repaid with regard to taxes and any other liabilities.

2. Pursuant to the application of the interested persons, the guardianship and tutorship authority may appoint an administrator to guard and manage the property until the one year expires after the date when last information concerning the location of the missing person was received.

Article 30. The Abolition of a Decision to Recognise A Person As

Missing

In the case of his arrival or the establishment of the locations of a person who is recognised as missing, the court shall abolish its decision to recognise him as missing and to establish guardianship over his property.

Article 31. The Announcement of a Citizen as Deceased

1. Pursuant to the application of interested persons, a citizen may be announced by the court as deceased, if there is no information about him in the place of his domicile for three years; and, if he disappeared under circumstances which threatened death or which give grounds to assume his demise in an accident, for six months.

2. A military serviceman, or any other person who is missing in connection with military actions, may be announced deceased not earlier than upon the expiry of two years from the date of the termination of the military operations.

3. The date of the demise of a person who is announced as deceased shall be deemed to be the day that the decree of the court, which announced him as deceased, enters into legal force. In the cases of announcing persons as deceased, a person who is missing under circumstances which threaten death or which invoke the assumption of his demise in an accident, the court may recognise the date of the assumed demise of this person as the date of his death.

4. When the decision of a court announcing a person as deceased enters into legal force, his death shall be entered into the books for the registration of civil status acts. The consequences of such an entry shall be the same as of an entry of actual death.

Article 32. The Consequences of the Re-Appearance of a Person

Announced as Deceased

1. In the case that a person who has been announced as deceased, re-appears or his location is established, the relevant court decision shall be annulled.

2. Irrespective of the time of his re-appearance, the citizen may claim the return of remaining assets which were free of charge transferred to persons after the announcement of the citizen as deceased, from those persons.

3. If the property of a person announced as deceased, was sold by his legal successor to third parties who by the time of re-appearance failed to pay the full purchase price, then the person who reappeared shall have the right to claim the outstanding amount.

4. The persons to whom the property of a citizen who was announced as dead was transferred through commercial transactions, shall be obliged to return to him that property; and in case they do not have it, they must compensate for its value, if it is proved that at the time of the acquisition of the property they knew that the citizen who was announced deceased, was alive.

5. The alienator of the assets who knew at the moment of the alienation that the person announced as dead is alive, shall bear, jointly with the buyer, the responsibility to return or compensate the value of the property.

6. When the property of a person who is announced as deceased was transferred to the State under its right to inherit and was sold, then, after the abolition of the decision to announce the person as deceased, he shall be repaid the amount which is received from selling his property subject to its market value as on the date of the payment.

§ 2. Legal Entities

I. GENERAL PROVISIONS

Article 33. The Definition of a Legal Entity

1. An organisation which has under the right of ownership, the right of business authority or operational management, its separate assets and which is liable with this property for its obligations, which may, in its name, acquire and exercise property rights and personal non-property rights and obligations, and may be the plaintiff or defendant in the court of law, shall be recognised as a legal entity. A legal entity must have its independent balance-sheet or budget.

2. A legal entity shall have a seal with its name.

Article 34. The Types and Forms of Legal Entities

1. A legal entity may be an organisation which pursues the extraction of profits income as the principal purpose of its activities (commercial organisation), or which does not have the extraction of profits income as such a goal and which does not distribute earned profits earned net income between its participants (non-commercial organisation).

2. A legal entity which is a commercial organisation (enterprise) may be created solely in the form of a state-owned enterprise, business partnership, joint-stock company or production cooperative.

3. A legal entity, which is a non-commercial organisation, may be created in the form of an institution, public association, joint-stock company consumer co-operative, public foundation, religions association and any other form which is provided for by legislative acts. A non-commercial organisation may engage in entrepreneurial activity only for as long as it is consistent with the objectives of its charter.

3-1. A legal entity that is a non-commercial organisation and maintained at the expense of the state budget may be formed exclusively in the form of a state-owned institution.

4. Legal entities may create associations.

5. A legal entity shall act on the basis of this Code, the Law concerning each type of legal entities, any other legislative acts and their foundation documents.

Article 35. The Legal Capacity of a Legal Entity

amended by (12) Law of No. 211 of 2nd March 1998 of the Republic of Kazakhstan. Concerning the Introduction of Amendments and Additions to the Civil Code of the Republic of Kazakhstan (General Part), and to the Decree of the Supreme Soviet of the Republic of Kazakhstan "Concerning the Implementation of the Civil Code of the Republic of Kazakhstan (General Part)"; and

1. A legal entity may have civil rights and bear obligations associated with its activity in accordance with the present Code. Commercial organisations, except for state-owned enterprises, may have civil rights and bear civil obligations, which are necessary for the exercise of any types activity which are not prohibited by legislative acts or their foundation documents.

In the cases stipulated by legislative acts, for legal entities carrying out certain types of activity, a possibility may be excluded or restricted to engage in another activity.

A legal entity may engage in certain types of activities, the list of which is defined by legislative acts, only on the basis of a licence.

2. The legal capacity of a legal entity shall arise at the moment of its creation and it shall cease at the time of completion of its liquidation. The legal capacity of a legal entity in a sphere of activities which requires a licence, shall arise from the moment of the procurement of such a licence and it shall cease at the moment of its revocation, expiry of the term of its validity, or recognition of it as invalid in accordance with the procedure established by legislative acts. 3. The legal capacity of a legal entity who is a non-commercial organisation and maintained solely at the expense of the state budget (state institution) shall be defined by this Code and other legislative acts of the Republic of Kazakhstan.

Article 36. The Rights of Foundation Parties (Participants) With

Regard to the Property of the Legal Entities Formed by Them

as amended by (15) Law No. 282 of 10th July 1998 of the Republic of Kazakhstan. Concerning the Introduction of Amendments and Additions to Certain Legislative Acts of the Republic of Kazakhstan Concerning Issues of Joint-Stock Companies.

1. The foundation parties (participants) of a legal entity may have obligatory or corporeal rights with regard to the separate property of the legal entity.

2. Business partnerships, joint-stock companies and co-operatives shall be recognised as legal entities whose property remains under the obligatory rights of their participants (foundation parties).

3. The organisations which hold their property under the right to business authority or under the right of operational management shall be recognised as legal entities whose properties remain under the right of ownership or under other corporeal rights of their participants (foundation parties).

4. Public associations, public foundations and religious associations shall be recognised as legal entities, and their foundation parties (participants) shall not retain any property rights with regard to their property.

Article 37. Bodies of a Legal Entity

1. A legal entity shall acquire civil rights and assume obligations solely through its bodies which operate in accordance with legislative acts and the foundation documents.

2. The types of, the procedure for appointing or electing the bodies of a legal entity, and their powers shall be defined in legislative acts and the foundation documents.

Article 38. The Name of a Legal Entity

[as amended by (4) Law No. 30 - I of the Republic of Kazakhstan. Concerning the Introduction of Amendments and Additions to Certain Legislative Acts of the Republic of Kazakhstan. July 15, 1996;

12) Law of No. 211 of 2nd March 1998 of the Republic of Kazakhstan. Concerning the Introduction of Amendments and Additions to the Civil Code of the Republic of Kazakhstan (General Part), and to the Decree of the Supreme Soviet of the Republic of Kazakhstan "Concerning the Implementation of the Civil Code of the Republic of Kazakhstan (General Part)"; and

1. A legal entity shall have its name, which permits to distinguish it from any other entities. The name of a legal entity shall consist of its name and an indication of its organisational and legal form. It may contain any additional information provided for by legislation. The name of a legal entity shall be indicated in its foundation documents. It shall be prohibited to use in the name of a legal entity, names which contradict the requirements of legislation or the norms of public ethics; the proper names of persons, unless they coincide with the names of participants, or where the participants failed to obtain the permission from those persons (their heirs) to use the proper name;

2. The name of a legal entity which is a commercial organisation, after the registration of the legal entity, shall be its commercial name. Under their commercial names, legal entities shall be entered into the single state register of legal entities.

A legal entity shall have an exclusive right to use its business name. A person who illicitly uses somebody else's business name must terminate the use of such a name and to compensate the losses caused, pursuant to the requirement of the owner of the right to the business name.

The rights and obligations of a legal entity which are associated with the use of a business name shall be determined in legislation.

3. For the use by legal entities (except for state-owned enterprises, state institutions and non-commercial organisations) and physical persons of the words "Kazakhstan", "Republic", "National" (in full, as well as any derivations from them) in their business names, services signs, trade marks, they shall pay levy in accordance with the procedure and in amounts established by tax legislation.

4. It shall be prohibited to use in business names, service signs, trade marks of the legal entities which are not state authorities of references to official names of the state authorities of the Republic of Kazakhstan as established by legislative acts, acts of the President and Government of the Republic of Kazakhstan.

Article 39. The Location of a Legal Entity

1. The place where the permanently operating body of a legal entity is situated shall be recognised as the location of that legal entity.

2. The location of a legal entity shall be indicated in its foundation documents with the inscription of its full address.

3. In its relations with third parties a legal entity shall not have the right to refer to non-compliance of its actual address to the address entered into the state register. In this respect, third parties shall have the right to sent to a given legal entity postal and other correspondence both to the address entered into the state register, and to its actual address.

Article 40. The Foundation Parties of a Legal Entity

1. A legal entity may be founded by one or several foundation parties.

2. The owners of the property, or the bodies and persons authorised by them, and in the cases specifically provided for by legislative acts, any other legal entities may be foundation parties of a legal entity. In that respect, the legal entities who own the property under the right to business authority or operational management, may be foundation parties of other legal entities after the approval of their owner or the body authorised by their owner.

Article 41. Foundation Documents of a Legal Entity

[as amended by (4) Law No. 30 - I of the Republic of Kazakhstan. Concerning the Introduction of Amendments and Additions to Certain Legislative Acts of the Republic of Kazakhstan. July 15, 1996; and

(8) Law of 19th June 1997 of the Republic of Kazakhstan. Concerning the Introduction of Amendments and Additions to Certain Legislative Acts of the Republic of Kazakhstan]

(13) Law No. 221 of 22nd April 1998 of the Republic of Kazakhstan. Concerning the Introduction of Amendments and Additions to Certain Legislative Acts of the Republic of Kazakhstan; and

1. A legal entity shall carry out its activities on the basis of its Charter or the Foundation Agreement and the Charter, unless it is otherwise provided for by legislative acts. In the cases specified by legislative acts, a legal entity which is not a commercial organisation, may operate on the basis of general regulations concerning the organisations of that type.

A legal entity which is a small business may carry out its activities on the basis of the Model Articles the content of which is defined by the Government of the Republic of Kazakhstan.

2. The foundation agreement of a legal entity shall be entered into and its charter shall be approved by its foundation parties. No foundation agreement shall be entered into when a commercial organisation is established by one person.

3. The foundation documents of a non-commercial organisation and of a state-owned enterprise, must define the objects and aims of the activities of that legal entity.

Foundation documents of a business partnership, joint-stock company and a production co-operative may provide for the objects and purposes of their activity.

4. In the foundation agreement parties (foundation parties) undertake to create a legal entity, and they define the procedure for their joint activities to create it, the conditions for the vesting into its ownership (business authority, operational management) of their property and for their participation in its activities. The agreement shall also define the terms and procedure for the distribution of net income between the foundation parties, management of the business of the legal entity, exit of foundation parties from it, and the agreement shall approve its charter, unless it is otherwise provided for by this Code or legislative acts concerning specific types of legal entities.

Any other provisions may be included into a foundation agreement, based on the consensus of the foundation parties.

5. Name, location, procedure for the formation and the authority of its bodies, provisions concerning the reorganisation and termination of its activities shall be provided for by the charter of a legal entity.

When a legal entity is established by one person, then a procedure for the formation of the property and for the distribution of profits shall also be defined in its charter.

Other provisions may be specified in a charter, which do not contradict legislation.

6. In the case of contradictions between the foundation agreement and the charter of the same legal entity, their provisions must apply as follows:

1) those of the foundation agreement, when they are associated with internal relationship of foundation parties;

2) those of the charter, when their application may have significance for relations of the legal entity with third parties.

7. Any interested parties shall have the right to peruse the charter of a legal entity.

Article 42. The State Registration and Re-registration of Legal

Entities

[as amended by (4) Law No. 30 - I of the Republic of Kazakhstan. Concerning the Introduction of Amendments and Additions to Certain Legislative Acts of the Republic of Kazakhstan. July 15, 1996;

1. A legal entity shall be subject to state registration by the bodies of Justice. The procedure for the state registration shall be defined by legislation.

2. Information concerning state registration, in particular, the business names of commercial organisations, shall be included in the Single State Register of Legal Entities.

3. A legal entity shall be deemed to be created from the moment of its state registration.

4. Affiliates and representations shall be registered in accordance with the procedure established by legislative acts.

Affiliates and representations shall be subject to re-registration in the event that they change the name.

5. Violation of the procedure established by the law for the formation of a legal entity or non-compliance of its foundation documents with the law, shall entail denial to that legal entity of state registration. The denial of registration on the basis of non-expedience of the formation of a legal entity shall not be allowed. The denial of state registration and also the evasion of such registration may be challenged in a court.

6. A legal entity shall be subject to re-registration in the following cases:

1) reduction of the size of the authorised capital and of the announced authorised capital of a joint-stock company;

2) change of name;

3) alteration of the membership of participants in business partnerships and closed-type joint-stock societies;

Amendments introduced to foundation documents on said bases shall be invalid, unless the legal entity is re-registered.

In the case of passing other amendments and additions to foundation documents, a legal entity shall within one month notify the registering body to that effect.

Article 43. Affiliates and Representations

[as amended by (4) Law No. 30 - I of the Republic of Kazakhstan. Concerning the Introduction of Amendments and Additions to Certain Legislative Acts of the Republic of Kazakhstan. July 15, 1996]

1. A separate subdivision of a legal entity which is located outside the place of its location and which carries out all or part of its functions including the function of representation, shall be an affiliate.

2. A separate subdivision of a legal entity, which is located outside the place of its location, which carries out the protection and representation of the interest of the legal entity and which enters transactions and any other legal acts on its behalf, shall be recognised as representation.

3. Affiliates and representations shall not be legal entities. They shall be vested with property by the legal entity that created them, and they shall operate on the basis of the by-laws approved by it.

4. Managers of structural subdivisions (affiliates and representations) of public associations shall be elected in the procedure specified by the charter of the public association and the by-laws concerning its affiliate or representation.

Managers of structural subdivisions (affiliates and representations) of religious associations shall be elected or appointed in the procedure specified in the charter of the religious association and the by-laws concerning its affiliate or representation.

Managers of affiliates and representations of other forms of legal entities shall be appointed by authorised bodies of the legal entities and they shall operate on the basis of powers of attorney.

Article 44. The Liability of a Legal Entity

amended by (11) Law No. 154 of 11th July 1997 of the Republic of Kazakhstan. Concerning the Introduction of Amendments and Additions to Certain Legislative Acts of the Republic of Kazakhstan Concerning Issues of Banking Activity; and

20) Law No. 472 of 4th November 1999 of the Republic of Kazakhstan. Concerning the Introduction of Amendments and Additions to Certain Legislative Acts of the Republic of Kazakhstan Concerning Issues of Functioning of Public Enterprises.

1. Legal entities, except for institutions, state institutions and public enterprises financed by their foundation party, shall be liable for their obligations with all the assets that they have.

An institution shall be liable for its obligations with the funds at its disposal. When those are not sufficient the liability for the obligations of an institution shall be borne by its foundation party.

A state-owned institution shall be liable for its obligations with the funds at its disposal.

When funds of a state owned institution are not sufficient, the liability for its obligations shall be borne by the Government of the Republic of Kazakhstan or the relevant local executive body. The liability under contractual obligations shall arise within the limits of the approved budget for the maintenance of the given state-owned institution in accordance with legislation.

A public enterprise shall be liable for its obligations with the funds at its disposal.

When funds of a public enterprise are not sufficient, the Government of the Republic of Kazakhstan or the relevant administrative and territorial unit shall bear the subsidiary liability for its obligations. With regard to contractual obligations, the liability shall arise in accordance with the procedure as defined by legislative acts concerning state owned enterprises.

Civil law transactions entered into by public enterprises within the framework of their performance of the state order and by state institutions, shall be subject to registration in accordance with the procedure defined by the Government of the Republic of Kazakhstan.

2. A founder (participant) of a legal entity or the owner of its property shall not be liable under its obligations, and the legal entity shall not be liable under obligations of its founder (participant), or of the owner of its property, except for the cases stipulated by the present Code, other legislative acts, or the foundation documents of a given legal entity.

3. When the bankruptcy of a legal entity is caused by acts of its founder (participant), or the owner of its property, then, in the case of insufficiency of funds of the legal entity, the foundation party (participant), or the owner of its property accordingly, shall bear secondary liability before creditors.

4. A legal entity shall bear liability before third parties under obligations assumed by a body of the legal entity in excess of its powers established by the foundation documents, except for cases stipulated in paragraph 11 of Article 159 of the present Code.

Article 45. Reorganisation of a Legal Entity

amended by (9) Law of 19th June 1997 of the Republic of Kazakhstan. Concerning the Introduction of Amendments and Additions to Certain Legislative Act of the Republic of Kazakhstan; and

1. The reorganisation of a legal entity (merger, acquisition, division, appropriation, transformation) shall be carried out pursuant to the decision of the owner of its property or the body authorised by the owner, of the foundation parties (participants) and also upon the decision of the body of the legal entity authorised by the foundation documents, or upon the decision of the judicial bodies in the cases which are specified by legislative acts. Legislation may also stipulate other forms of reorganisation.

Reorganisation of a legal entity which is an accumulation pension fund, insurance (reinsurance) organisation shall be carried out subject to the special considerations provided for by legislation concerning pension support and insurance activities.

2. Reorganisation may be conducted voluntarily or compulsorily.

3. A compulsory reorganisation may be effected pursuant to the decision of judicial bodies in the cases specified by legislative acts.

When the owner of the property of a legal entity, a body authorised by it, its foundation parties or a body of a legal entity which is authorised to reorganise it by the foundation documents, does not perform the reorganisation of the legal entity within the term defined in the decision of the judicial body, the court shall appoint an administrator of the legal entity and it shall entrust to the administrator the reorganisation of the legal entity. From the moment when an administrator is appointed, all the powers associated with the management of the legal entity's business shall be transferred to the administrator. The administrator shall act on behalf of the legal entity in the court of law, compile the division balance sheet and present it for the approval of the court together with the foundation documents of the legal entities which emerge as a result of the reorganisation of the legal entities. The approval by the court of the indicated documents shall be the basis for the state registration of the newly-emerged legal entities.

4. A legal entity shall be deemed to be reorganised, except for the case of reorganisation in the form of acquisition, from the moment of the registration of the newly-emerged legal entities.

When a legal entity is reorganised by way of acquisition of any other legal entity, the former of them shall be deemed to be reorganised from the moment when the entry is made into the State Register of Legal Entities on the termination of the activities of the acquired legal entity is made.

Article 46. The Legal Successorship When Legal Entities Are

Reorganised

1. When legal entities merge, the rights and obligations of each of them shall be transferred to the newly-emerged legal entity in accordance with the conveyance act.

2. When a legal entity is acquired by any other legal entity, the rights and obligations of the acquired legal entity shall be transferred to the latter in accordance with the conveyance act.

3. When a legal entity is divided, its rights and obligations shall be transferred to the newly-emerged legal entities in accordance with the division balance sheet.

4. When one or several legal entities are appropriated out of a legal entity, the rights and obligations of the reorganised legal entity shall be transferred to each one of them in accordance with the division balance-sheet.

5. When a legal entity of one type it transformed into a legal entity of any other type (altering its organisational and legal form), the rights and obligations of the reorganised legal entity shall be transferred to the newly-emerged legal entity in accordance with the conveyance act.

Article 47. The Conveyance Act and the Division Balance-Sheet

1. The property rights and obligations of a reorganised legal entity shall be transferred to the newly-created legal entity: in accordance with the conveyance act in the case of mergers and acquisitions; and in accordance with the division balance-sheet in the case of divisions and appropriations.

The conveyance act and division balance-sheet must contain the provisions concerning the legal successorship with regard to all the obligations of the reorganised legal entity with regard to all its creditors and debtors, including the obligations which are challenged by parties.

2. The conveyance act and division balance-sheet shall be approved by the owner of the property of the legal entity or by the body which adopted the decision to reorganise the legal entity, and they shall be submitted together with the foundation documents for the registration of the newly-emerged legal entities or the introduction of amendments to the foundation documents of existing legal entities.

Failure to present together with the foundation documents an appropriate conveyance act or division balance-sheet, and also the absence in them of provisions concerning legal successorship with regard to the obligations of the reorganised legal entity, shall entail the denial of the state registration of the newly-emerged legal entities.

3. Property (rights and obligations) shall be transferred to a legal successor at the moment of its registration, unless otherwise provided for by legislative acts or in the decision concerning the reorganisation.

Article 48. The Guarantees of the Rights of Creditors of a Legal

ntity In the Case of Its Reorganisation

1. The owner of the property of a legal entity, or the body which adopted the decision to reorganise a legal entity, shall be obliged to notify in writing the creditors of the legal entity to be reorganised.

2. In the case of division or appropriation the creditor of a legal entity under reorganisation shall have the right to demand a premature termination of the obligations, the debtor under which is that legal entity and compensation of losses.

3. The newly-emerged legal entities as well as the legal entity from which another legal entity was appropriated shall be severally liable for the obligations of the reorganised legal entity before its creditors when the division balance-sheet does not provide for any possibility to identify the legal successor of the reorganised legal entity.

Article 49. Foundations for the Liquidation of a Legal Entity

[as amended by (6) Law No. 68-I of the Republic of Kazakhstan. Concerning the Recognition as Invalid of the Edict of the President of the Republic of Kazakhstan, Having the Force of a Law "Concerning Bankruptcy" and Introduction of Amendments and Additions to Certain Legislative Acts of the Republic of Kazakhstan. January 21, 1997;

(9) Law of 19th June 1997 of the Republic of Kazakhstan. Concerning the Introduction of Amendments and Additions to Certain Legislative Act of the Republic of Kazakhstan;

1. A legal entity may be liquidated for any reasons, pursuant to a decision of the owner of its property, or of the body authorised by the owner, and also pursuant to the decision of a body of the legal entity so authorised by the foundation documents.

Liquidation of a legal entity which is an accumulation pension fund, insurance (reinsurance) organisation shall be carried out subject to the special considerations provided for by legislation concerning pension support and insurance activities.

2. A legal entity may be liquidated in accordance with a court decision in the following cases:

1) bankruptcy;

2) recognition of registration of a legal entity as invalid, because of violations of legislation made in the formation of that legal entity, and which cannot be eliminated;

3) systematic performance of activities which contradict the charter objectives of the legal entity;

4) performance of activities without appropriate permit (licence) or activities prohibited by legislative acts, or with multiple or gross violation of legislation;

5) in any other cases specified by legislative acts.

3. The claim to liquidate a legal entity on the bases indicated in the second paragraph of this Article, may be filed with a court by the state body to which the right to file such claims is granted by the law legislative acts, and in the cases of bankruptcy - also by the creditor.

Obligations associated with the performance of the liquidation of a legal entity may be entrusted by a court decision concerning the liquidation of that legal entity, to the owner of its property; to the body authorised by the owner, to the body authorised for the liquidation of a legal entity by the foundation documents, or to any other bodies (person) appointed by the court.

4. When the value of properties of a legal entity with regard to which entity a decision is taken, in accordance with paragraph 1 of this Article, to liquidate, is insufficient for satisfying creditors' claims, such a legal entity may be liquidated in accordance with legislation concerning bankruptcy.

5. Liquidation of certain types of legal entities shall be possible, pursuant to a decision of the relevant body which is authorised by the state, on the bases stipulated in legislative acts.

Article 50. The Procedure for the Liquidation of Legal Entities

[as amended by (4) Law No. 30 - I of the Republic of Kazakhstan. Concerning the Introduction of Amendments and Additions to Certain Legislative Acts of the Republic of Kazakhstan. July 15, 1996;

1. The owner of the property of a legal entity or a body which adopted the decision to liquidate the legal entity, shall be obliged to communicate that immediately in writing to the body of Justice which performs the registration of legal entities.

2. The owner of the property of a legal entity or a body which took the decision to liquidate the legal entity, shall appoint the Liquidation Commission and establish the procedure and dates for the liquidation in accordance with this Code.

From the moment that the Liquidation Commission is appointed, it shall acquire the powers associated with managing of the property and the business of the legal entity. The Liquidation Commission shall act in the court on behalf of the legal entity under liquidation.

3. A Liquidation Commission shall publish the information concerning the liquidation of a legal entity, as well as the information concerning the procedure and the period for filing claims by its creditors, in the official publications of the central body of justice. The period for filing claims may not be less than two months from the time of publication concerning the liquidation.

A Liquidation Commission shall take steps to identify creditors and to recover debts, and also it shall notify creditors in writing of the legal entity liquidation.

4. Upon expiry of the period for creditors filing of their claims, the Liquidation Commission shall compile the intermediary liquidation balance-sheet which shall contain information concerning the composition of the property of the legal entity under liquidation, the list of claims filed by the creditors, and also concerning the results of the examination of them.

The intermediary liquidation balance-sheet shall be approved by the owner of the property of the legal entity or by the body which took the decision to liquidate that legal entity.

5. Where a legal entity under liquidation (except for state-owned institutions) is short of funds for the satisfaction of the creditors' claims, the liquidation commission shall carry out a sale of the assets of the legal entity in a public auction in accordance with the procedure established for the execution of court decisions.

6. The payment of the amounts of monetary resources funds to the creditors of a legal entity in liquidation, shall be carried out by the liquidation commission in a priority procedure as established by Article 51 of this Code, in accordance with the interim balance-sheet, beginning from the date of its approval. Special considerations in distribution of assets of joint-stock companies shall be established by legislation concerning them.

7. Upon completion of the settlements with creditors, the liquidation commission shall compile the liquidation balance-sheet, which shall be approved by the owner of the assets of the legal entity, or by the body which adopted the decision to liquidate the legal entity .

8. The assets which remain upon the satisfaction of creditors' claims shall be used for the purposes indicated in the foundation agreements.

9. In the event that a public enterprise in liquidation is short of assets, and in the case of an institution in liquidation being short of monetary resources funds for satisfying the claims of creditors, the latter shall have the right to appeal to the court with an action to satisfy the remaining amount of claims at the expense of the owner of the assets of the enterprise or institution.

10. The liquidation of a legal entity shall be deemed to be accomplished, and a legal entity to have terminated its existence after the entry is made to that effect in the State Register of Legal Entities.

Article 51. Satisfying the Claims of Creditors

1. When liquidating a legal entity, the claims of its creditors shall be satisfied in the following sequence:

1) in the first turn, the claims of citizens to whom the enterprise in liquidation bears the liability for causing harm to life and health, by way of capitalising appropriate periodic payments;

2) the claims of creditors with regard to obligations secured with pledge of property of the bankrupt in liquidation shall be satisfied within the confines of pledged amounts, in the second line;

3) settlements with regard to work remuneration with persons who work under work agreements, and settlements under authorship agreement shall be carried out in the third line;

4) in the fourth turn, the debt shall be repaid on the compulsory payments to the Budget and to the non-budgetary funds.

5) in the fifth turn, settlements shall be conducted with any other creditors in accordance with legislative acts.

2. The claims of each turn shall be satisfied upon the complete satisfaction of the claims of the previous turn.

3. When assets of a legal entity in liquidation are not sufficient, they shall be distributed among the creditors of each relevant turn in proportion to the amounts of claims which are subject to satisfaction, unless otherwise is provided for by law.

4. In the case of the refusal of the liquidation commission to satisfy the claims of a creditor or of an evasion from consideration, the creditor shall have the right, prior to the approval of the liquidation balance-sheet of a legal entity, to appeal to the court with the action against the liquidation commission. Upon the decision of the court, the claims of the creditor may be satisfied at the expense of the remaining assets of the legal entity in liquidation.

5. The assets which remain upon the satisfaction of the claims of creditors of the legal entity, shall be transferred to its owner or the foundation parties (participants) which have corporeal rights to those assets or any obligatory rights to the legal entity, unless otherwise provided for by legislation or the foundation documents of the legal entity.

6. The claims of creditors which are not satisfied because of a shortfall of assets of the legal entity in liquidation and also those which are not claimed before the approval of the liquidation balance-sheet shall be deemed to be satisfied.

Also the claims of creditors which are not recognised by the liquidation commission shall be deemed to be cancelled, unless the creditor appeals to the court with the action, as well as the claims the satisfaction of which was denied to the creditors by the court.

Article 52. Bankruptcy

[replaced by (6) Law No. 68-I of the Republic of Kazakhstan. Concerning the Recognition as Invalid of the Edict of the President of the Republic of Kazakhstan, Having the Force of a Law "Concerning Bankruptcy" and Introduction of Amendments and Additions to Certain Legislative Acts of the Republic of Kazakhstan. January 21, 1997; and amended by

(14) Law No. of 29th June 1998 of the Republic of Kazakhstan. Concerning the Introduction of Amendments to the Civil Code of the Republic of Kazakhstan (General Part)].

Bankruptcy - the insolvency of a debtor as recognised by a court decision, which is the basis for the liquidation of a debtor.

Insolvency is understood to be incapacity of a debtor which is an individual entrepreneur or a legal entity to satisfy claims of creditors with regard to monetary obligations, to carry out settlements with regard to work remuneration of persons who work under work agreements, and also incapacity to provide obligatory payments to the Budget and non-budgetary funds.

Article 53. The Bases of Bankruptcy Recognition of Bankruptcy

(14) Law No. of 29th June 1998 of the Republic of Kazakhstan. Concerning the Introduction of Amendments to the Civil Code of the Republic of Kazakhstan (General Part)].

1. Recognition of bankruptcy is possible in a voluntary or compulsory procedure.

2. Recognition of bankruptcy in a voluntary procedure shall be carried out on the basis of the debtor's application to the court.

3. Recognition of bankruptcy in a compulsory procedure shall be carried out on the basis of the creditor application to the court, and in the cases provided for by legislative acts, also applications from other entities.

Article 54. Reorganisation Procedures in the Bankruptcy Cases The

Rehabilitation Procedure In Bankruptcy Cases

Any measures aimed at the restoration of the debtor's solvency for the purpose of preventing the liquidation, which do not contradict legislation, may be applied to an insolvent debtor.

Said measures shall be implemented within the framework of a rehabilitation procedure, of which the order and the period of performance shall be defined in legislation concerning bankruptcy.

Article 55. The Consequences of Instituting the Liquidation

Competitive Proceedings

as amended by (11) Law of 11th July 1997 of the Republic of Kazakhstan. Concerning the Introduction of Amendments and Additions to Certain Legislative Acts of the Republic of Kazakhstan Concerning Issues of Banking Activity; and

(14) Law No. of 29th June 1998 of the Republic of Kazakhstan. Concerning the Introduction of Amendments to the Civil Code of the Republic of Kazakhstan (General Part)].

1. From the moment of instituting the liquidation competitive proceedings:

1) the insolvent debtor shall be prohibited to alienate assets (except for the cases where the permission to alienate is granted by the meeting of the creditors), to transfer assets or to repay debts;

2) deadlines of all debt obligations of an insolvent debtor shall be deemed to have expired;

3) the assessment of penalties and percentage damages and remuneration (interest) shall terminate with regard to any debts of an insolvent debtor;

4) all legislative restrictions regarding the imposition of claims on the property of an insolvent debtor shall be alleviated;

5) the disputes of property nature with the participation of the insolvent debtor which are considered by the court, shall be terminated, provided the decisions adopted in relation to them have not entered into the legal force.

2. Any requirements of the property nature from that moment may be presented to the debtor only within the framework of the liquidation competitive proceedings.

Article 56. Release of an Insolvent Debtor from Debts

replaced by (12) Law of No. 211 of 2nd March 1998 of the Republic of Kazakhstan. Concerning the Introduction of Amendments and Additions to the Civil Code of the Republic of Kazakhstan (General Part), and to the Decree of the Supreme Soviet of the Republic of Kazakhstan "Concerning the Implementation of the Civil Code of the Republic of Kazakhstan (General Part)".

Article 56. Release of an Insolvent Debtor from Debts

1. After the sale of property and distribution of funds received from the sale among creditors, the insolvent debtor shall be released from execution of outstanding obligations and other requirements filed for execution and accounted for, when the legal entity was recognised as bankrupt.

2. An insolvent debtor shall not receive a release from his obligations in the event that he concealed, or transferred a part of his property to another party for the purposes of concealing, within a year prior to the beginning of the bankruptcy proceedings, or concealed or falsified relevant accounting information, in particular accounting ledgers, accounts, and documents.

Article 57. The Termination of Activities of a Legal Entity Which

is a Bankrupt

1. The recognition by the court of a legal entity as insolvent (bankrupt) shall entail its liquidation.

2. Activities of an enterprise which is a bankrupt shall be deemed to be terminated from the moment of its exclusion from the State Register of Legal Entities.

II. BUSINESS PARTNERSHIPS

1. General Provisions

Article 58. The Fundamental Provisions Concerning Business

Partnerships

by (12) Law of No. 211 of 2nd March 1998 of the Republic of Kazakhstan. Concerning the Introduction of Amendments and Additions to the Civil Code of the Republic of Kazakhstan (General Part), and to the Decree of the Supreme Soviet of the Republic of Kazakhstan "Concerning the Implementation of the Civil Code of the Republic of Kazakhstan (General Part)"; and

1. A business partnership shall be recognised to be a commercial organisation with its charter fund authorised capital divided into shares (contributions) of the foundation parties (participants). Properties created at the expense of the investments of the foundation parties (participants) and also produced and acquired by the business partnership in the course of its activities shall belong to it under the right of ownership.

2. Business partnerships may be created in the form of a general partnership, limited partnership, limited liability partnership, partnership with additional liability, joint-stock company.

3. Only citizens may be the participants of a general partnership and to be general partners in a limited partnership.

4. The charter and the foundation agreement shall be the foundation documents of a business partnership.

The charter shall be the foundation document of a business partnership which is established by one person (one participant).

5. The foundation documents of a business partnership (the charter and the foundation agreement) shall be subject to notarisation.

6. The foundation documents of a business partnership must also contain, apart from the information indicated in paragraphs 4 and 5 of Article 41 of this Code the provisions concerning the shares of each of participants; the size, composition, deadlines and the procedure for their making the contributions to the charter fund authorised capital of the partnership; concerning the liability of the participants for the violation of the obligations with regard to making the contributions to the charter fund authorised capital of the partnership, and any other information which is contemplated by legislative acts.

8. A business partnership may be the foundation party of any other business partnerships, except for the cases specified in legislative acts.

9. Business partnerships, except for joint-stock companies, shall not have the right to issue shares.

Article 59. Contributions to the Charter Fund Authorised capital

of a Business Partnership. The Share of a Participant in the Charter

Fund Authorised capital and in the Assets of a Partnership

[as amended by (4) Law No. 30 - I of the Republic of Kazakhstan. Concerning the Introduction of Amendments and Additions to Certain Legislative Acts of the Republic of Kazakhstan. July 15, 1996 (11) Law of 11th July 1997 of the Republic of Kazakhstan. Concerning the Introduction of Amendments and Additions to Certain Legislative Acts of the Republic of Kazakhstan Concerning Issues of Banking Activity; and

1. Money, securities, objects, property rights, including intellectual property including the rights to results of intellectual property activity and any other assets may be a contribution to the charter fund authorised capital of a business partnership.

Contributions of founders (participants) into the authorised capital in kind, or in the form of property rights, shall be valued in the monetary form by agreement of all founders, or by a decision of the general meeting of all participants of a given partnership. When the value of such contribution exceeds the amount equivalent to twenty thousand fold of monthly calculation bases, its value must be confirmed by an independent expert.

The money's worth of the participants' contributions may be confirmed by accounting documents of the partnership or the statement of its auditors, when a business partnership is re-registered.

The foundation parties (participants) of a partnership, within five years form the moment of such valuation, shall bear joint and several liability to creditors of the partnership within the limits of the amount on which the value of the contribution was overstated.

In the cases where the right to use property is transferred to a partnership as a contribution, the size of such a contribution shall be determined by a payment for the use of such property, as calculated for the entire period indicated in the foundation documents.

It shall not be allowed to make contributions in the form of personal non-property rights and other incorporeal assets, nor by way of an offset of claims of participants to the partnership.

2. Shares of all participants in the authorised capital, and accordingly their shares in the value of property of the business partnership (a share in the property) shall be proportionate to their contributions into the authorised capital, unless it is otherwise stipulated in the foundation documents.

A participant of a partnership shall have the right to pledge and sell his share in the property of the partnership, unless it is otherwise provided for by legislative acts of foundation documents.

3. The procedure and deadlines for making the contributions to the charter fund authorised capital and also liability for the failure to fulfil the obligations associated with the formation of the charter fund authorised capital, shall be established in legislative acts and (or) foundation documents.

4. Reduction of the authorised capital of a business partnership shall be allowed only after the notification of all its creditors. The latter, in this case, shall have the right to demand premature termination the partnership ahead of time, or execution of the relevant obligations, and compensation for their losses.

Reduction of the authorised capital, in violation of the procedure established in this paragraph, shall be the basis for the liquidation of the partnership, pursuant upon a decision of the court, pursuant to an application from interested parties.

Article 60. Managing a Business Partnership

(13) Law No. 221 of 22nd April 1998 of the Republic of Kazakhstan. Concerning the Introduction of Amendments and Additions to Certain Legislative Acts of the Republic of Kazakhstan.

1. The general meeting (meeting of the representatives) of the participants shall be the supreme body of a business partnership.

In business partnerships founded by one person, the powers of a general meeting shall belong to its single participant.

2. In a business partnership there shall be an executive body (collective or (and) individual), which carries out the day-to-day management of its activities and which is accountable to the general meeting (meeting of the representatives) of its participants. The individual governing body may not be from among its participants.

The following may be formed as collegiate bodies of a partnership:

1) the board (directorate);

2) the supervisory council;

3) other bodies in the cases stipulated in legislative acts, or by a decision of the general meeting (the meeting of representatives) of participants of a business partnership.

3. The authority of the governing bodies of a business partnership, the procedure for their election (appointment) and also the procedure for their adoption of decisions shall be determined in accordance with this Code, legislative acts and the foundation documents. 4. In order to audit, and to confirm the accuracy of financial statements, a business partnership may hire a professional auditor, who is not related to the partnership or its participants by property interests (independent audit).

Auditing of a business partnership must be carried out at any time, pursuant to a claim of one or several participants of the partnership at the expense of its (their) funds.

The procedure for conducting an audit of a business partnership activity shall be established by legislation and the foundation documents of the partnership.

Article 61. The Rights and Obligations of Participants of a

Business Partnership

1. The participants of a business partnership shall have the following rights:

1) to participate in managing the affairs of the business partnership in accordance with the procedure which is determined in the foundation documents;

2) to obtain information concerning the activities of the business partnership and to peruse its documents in accordance with the procedure established by the foundation documents;

3) to participate in the distribution of profits net income. The conditions of the foundation documents which stipulate the removal of one or several participants from the participation in the distribution of profits net income shall be invalid;

4) to obtain in the case of liquidation of a business partnership part of its property which corresponds to their share in the property of the partnership, which remains after the settlements with the creditors or its worth;

2. The participants of a business partnership shall be obliged as follows:

1) to comply with the requirements of the foundation documents;

2) to make contributions in accordance with the procedure, in the amounts, by the methods and within the deadlines specified in the foundation documents;

3) not to divulge the information which the business partnership declares as a commercial secret.

The foundation parties of a business partnership may bear any other responsibilities which are specified in the foundation documents.

Article 62. Transformation of Business Partnerships

as amended by (4) Law No. 30 of the Republic of Kazakhstan. Concerning the Introduction of Amendments and Additions to Certain Legislative Acts of the Republic of Kazakhstan. July 15, 1996; and

(18) Law No. 436 of 16th July 1999 of the Republic of Kazakhstan "Concerning the Introduction of Amendments and Additions to Certain Legislative Acts of the Republic of Kazakhstan"

1. Business partnerships of one type may be transformed into business partnerships of the other types or into joint stock companies or in to production co-operatives upon a decision of the general meeting of the participants in the cases and in accordance with the procedures provided for by legislative acts.

2. When transforming a general or a limited partnership into a joint-stock company, limited liability or additional liability partnership, each general partner that became a participant of the joint-stock company, limited liability partnership or additional liability partnership, shall within two years bear subsidiary liability with all his assets on the obligations which were transferred to the joint-stock company, the limited liability partnership or additional liability partnership from the general or limited partnership. The alienation by a former general partner of his shares shall not exempt him from such a liability.

2. General Partnerships

Article 63. The Fundamental Provisions Concerning General

Partnerships

1. A general partnership shall be a partnership, the participants whereof in the case of the insufficiency of the property of the general partnership, shall bear a joint liability upon it obligations with all the property that they have.

2. A citizen may be the participant of only one general partnership.

Article 64. The Charter Fund Capital of the

General Partnership

1. The amount of the charter fund authorised capital of a general partnership shall be determined by it foundation parties, but it may not be less than the minimum amount specified by legislative acts.

Article 65. Managing the Affairs of a General Partnership

1. The general meeting of a general partnership shall be the supreme body of the general partnership. Resolutions on the internal issues of a general partnership shall only be adopted by unanimous consent of all the participants. The foundation agreement of a partnership may stipulate the cases, where a decision is to be adopted by a majority of votes of the participants. Each participant of a general partnership shall have one vote, unless the foundation agreement stipulates any other procedure for determining the number of votes of its participants. The foundation agreement may stipulate that the number of votes which is available to the participants shall be determined in proportion to their share in the charter fund authorised capital.

2. Managing a general partnership subject to the provisions of paragraph 1 of this Article, shall be carried out by the executive bodies of the general partnership. The types of, the procedure for the formation of governing bodies and their authority shall be defined in the foundation documents.

3. A participant of a general partnership shall not have the right to commit in his name and his interests or in the interests of third parties without consent of other participants, the transactions which are identical to those which constitute the object of activities of the partnership. In the case of violating this rule, the partnership shall have the right to demand from such a participant either compensation of losses incurred by the partnership, or transfer to the partnership of all the benefits acquired through such transactions.

4. The bodies of a general partnership, to which it is delegated to transact the business of the partnership, shall be obliged to present to all the participants, upon their request, comprehensive information about their activities.

5. A participant who acts for common interests without authorisation, in the cases where his actions are not approved by all the other participants, shall have the right to claim from the partnership compensation of expenditures incurred by him, under the condition that he proves that due to his efforts the partnership has economised or appropriately acquired assets which exceed in their value the expenditures incurred by the partnership.

Article 66. The Transfer of a Share (Part of a Share) of a

Participant of a General Partnership

1. A transfer by a participant of his share (part of share) to any other participants of a general partnership or to third parties shall be possible only with the consent of all the other participants.

2. When transferring a share (part of the share) to a third entity, the transfer shall take place at the same time of the whole set of rights and obligations which belong to the participant who is exiting the general partnership.

3. In the case of the demise of a participant of a general partnership, the legal successor (inheritor) may, with the consent of all the other participants enter the partnership.

4. The legal successor (inheritor) shall bear the liability on the debts of the participant before the general partnership and also on the debts of the partnership before the third parties, which arise during the period of the partnership's business.

5. When the legal successor (inheritor) refuses to enter the general partnership or the partnership refuses to accept the legal successor (inheritor), he shall be paid the value of his share in the assets of the partnership, which belongs to him on the basis of the legal successorship as determined on the day of the demise of the participant.

In those cases the amount of property of the partnership, which is indicated in the foundation agreement (charter) shall be appropriately reduced within the deadlines which are provided for by the foundation agreement (charter) but not later than in three months.

Article 67. The Departure of a Participant from a General

Partnership

1. The participant of a general partnership may at any time depart from the partnership after notifying thereof the other participants not later than the term provided for by legislative acts or the foundation agreement.

2. When, after the exit of a participant, the general partnership persists, the participant shall be paid the value his share in the assets of the partnership in proportion to the contribution made, in accordance with the balance-sheet compiled on the day of the departure. Upon the demand of the participant, and with the consent of the partnership, the contribution may be returned entirely or partially in kind. The participant who exited shall also be paid the amount of profit net income which has been received by the partnership in that year during the period of his being with the partnership within that year, which is owed to himin that year. Properties transferred by the participant of a partnership for use only shall be returned to him in kind without remuneration.

Article 68. The Exclusion of a Participant from a General

Partnership

1. The participants of a general partnership shall have the right to require in a judicial procedure the exclusion of one or of several participants from the partnership upon a unanimous resolution of the remaining participants, provided there are serious reasons for that, in particular, a gross violation by him (them) of his (their) obligations or when the inability to manage business becomes established.

2. A participant who is excluded form a general partnership, shall be paid the value of the part of property in accordance with the procedure determined in paragraph 2 of Article 67 of this Code.

Article 69. Imposition of a Claim upon the Share of a Participant

in a General Partnership

1. The imposition of a claim upon the share of a participant in the property of a general partnership for his personal debts shall be allowed only in the case where his other assets are not sufficient to cover the debt. Creditors of such a participant shall have the right to demand from the general partnership of appropriation of a part of the property of the partnership in proportion to the share of the debtor in the charter fund authorised capital for the purpose of imposing the claim on that property. The part of property of the partnership which is subject to appropriation, or its worth, shall be determined on the basis of the balance-sheet compiled at the moment of the presentation by the creditors of their claims to appropriate [compensation].

2. The imposition of a claim upon the share of a participant in the property of a general partnership shall terminate his participation in the partnership, and it shall entail the consequences which are provided for by Articles 70 and 71 of this Code.

Article 70. The Liability of Participants for Debts of a General

Partnership

1. If in liquidating a general partnership it so happens that the property available is not sufficient to cover all its debts, the participants shall bear joint liability for the missing part, with all their property upon which in accordance with legislative acts, a claim may be imposed.

A participant of a general partnership shall be liable for the debts of the partnership irrespective of whether they emerged after or before his entering the partnership, unless otherwise specified in legislative acts.

2. A participant who repaid the debts of a general partnership in excess of his share in the property of the partnership, shall have the right to appeal with a regress claim for the appropriate amount, to the other participants who shall bear a shared liability before him in proportion to their shares in the property of the partnership.

3. A participant who left a general partnership of his own accord, or was excluded from the partnership upon the decision of the court, and also a legal successor (inheritor) of a deceased participant who refused the proposal to enter the partnership, shall be liable for the obligations of the partnership which arose prior to the moment of their departure, during the two year period from the date of the approval of the report on the activities for the year in which they exited the partnership.

4. A participant who left a general partnership in a procedure of transferring his share to any other participant or third persons, in a procedure of imposing a claim upon his share in the property of the partnership by a creditor (creditors), and also a legal successor (inheritor) of a deceased participant, whom the other participants denied acceptance to the partnership, shall not be liable for the obligations of the partnership.

5. After the cessation of a general partnership, the participants shall be liable upon the obligations of the partnership, which arose prior to the moment of its cessation, for two years from the date of the cessation of the partnership.

6. Arrangements of participants, which alter the procedure of their liability for the obligations of the general partnership, which are is specified in this Article, shall be invalid.

Article 71. Liquidation of a General Partnership

1. A general partnership aside from the provisions indicated in Article 49 of this Code, shall also be liquidated in the case where a sole participant is left in a partnership, if within six months he does not reorganise the partnership, nor does he accept new participants.

2. In the cases of a departure or a death of one of the participants of a general partnership, of recognition of one of them as missing, incapable or partially incapable or a bankrupt, or of the imposition by a creditor of one of the participants of a claim on the property which corresponds to his share in the charter fund authorised capital, the partnership may continue its activities, provided this is specified in the foundation documents of the partnership or by agreement of the remaining participants.

3. Where one of the participants left the partnership on the bases indicated in paragraph 2 of this Article, the shares of the remaining participants in the charter fund authorised capital of the partnership shall be increased in proportion to their contributions, unless otherwise specified in the foundation documents.

3. Limited Partnerships

Article 72. The Fundamental Provisions Concerning a Limited

Partnership

1. A partnership which includes besides one or more participants who bear additional liability for the obligations of the partnership with all their property (general partners) also one or more participants whose liability is limited by the amount of contribution made by them to the assets of the general partnership (investors) and which do not participate in the partnerships' entrepreneurial activities, shall be a limited partnership.

2. The legal status of general partners who participate in a limited partnership and the liability for the obligations of the partnership shall be determined by the rules concerning the participants of the general partnerships.

3. A person may be a general partner only in one limited partnership.

A general partner in a limited partnership may not be a participant of a general partnership.

4. The rules of this Code concerning general partnership shall apply to limited partnerships, provided this does not contradict the provisions of this Code concerning limited partnerships.

Article 73. The Investor of a Limited Partnership

1. An investor of a limited partnership shall be obliged to make his first contribution and additional contributions (investments) in the amount by the method and in accordance with the procedure which are stipulated in the foundation documents.

2. An investor of a limited partnership shall have the following rights:

1) to receive part of profits net income of the partnership which is due on his share in the charter fund authorised capital in accordance with the procedure stipulated in the foundation documents;

2) to peruse annual report and balance-sheet financial statements of the partnership and also to require an opportunity to establish the accuracy of its their compilation;

3) to transfer his share in the charter fund authorised capital or its part to any other investor or a third party in accordance with the procedure stipulated in legislative acts and the foundation documents of the partnership. The transfer by the investor of his entire share to any other person shall terminate his participation in the partnership;

4) through the procedure stipulated in legislative acts and the foundation documents, to exit from the partnership.

3. Where an investor commits a transaction in the interest of the limited partnership without due authorisation, then in the case of approving his actions by the partnership, it shall be liable for the transaction before the creditors in the full volume. When approval is not obtained, the investor shall be liable to third parties independently with all his property, upon which claims may be imposed in accordance with legislation.

Article 74. The Charter Fund Authorised capital

of a Limited Partnership

1. The charter fund authorised capital of a limited partnership shall be made up of the contributions of its participants. In the course of business activities, the charter fund authorised capital may be altered. The charter fund authorised capital less contributions of the investors shall determine the share of general partners in the property of a limited partnership.

2. The amount of the charter fund authorised capital shall be determined by the general partners of a limited partnership and it may not be less than the minimum established by legislative acts. The total amount of shares of the investors may constitute not more than 50% of the charter fund authorised capital of a limited partnership.

3. The reduction of the charter fund authorised capital of a limited partnership shall be allowed after notifying all its creditors. The latter shall have the right in that case to require a premature termination or execution of the relevant obligations and compensation to them of their losses. Reduction of a charter fund authorised capital in violation of the procedure established in this Article shall be a reason for the liquidation of the limited partnership in accordance with the decision of the court upon the application of the interested parties.

Article 75. Managing Affairs of a Limited Partnership

Managing the affairs of a limited partnership shall be carried out by general partners. The procedure for managing and maintaining affairs of a general partnership by its general partners shall be established by themselves in accordance with the rules concerning general partnership. The investors shall not have the right to participate in the managing of the affairs of the limited partnership, nor to act on its behalf otherwise than on the basis the power of attorney. The investors of a limited partnership shall not have the right to challenge the actions of general partners with regard to managing the affairs of the partnership.

Article 76. The Cessation a Limited Partnership

1. A limited partnership shall be terminated when all the investors participating in it exit from it. The general partners shall have the right, instead of liquidation, to transform the limited partnership into a general partnership. A limited partnership shall be liquidated also upon the bases which are stipulated for the liquidation of a general partnership.

2. In the liquidation of a limited partnership the investors shall have a priority right, as compared to general partners, to receive their contributions from the property of the partnership, which remain after the satisfaction of the claims of its creditors. The assets which remain after that of the limited partnership, shall be distributed between the general partners and investors in proportion to their contributions to the assets of the partnership, unless another procedure is established in the foundation documents.

4. Limited Liability Partnerships

Article 77. The Fundamental Provisions Concerning Limited

Liability Partnership

[as amended by (4) Law No. 30 - I of the Republic of Kazakhstan. Concerning the Introduction of Amendments and Additions to Certain Legislative Acts of the Republic of Kazakhstan. July 15, 1996;

(13) Law No. 221 of 22nd April 1998 of the Republic of Kazakhstan. Concerning the Introduction of Amendments and Additions to Certain Legislative Acts of the Republic of Kazakhstan; and

(18) Law No. 436 of 16th July 1999 of the Republic of Kazakhstan "Concerning the Introduction of Amendments and Additions to Certain Legislative Acts of the Republic of Kazakhstan"

1. A partnership with limited liability shall be recognised to be a partnership established by one or several persons, the charter fund authorised capital [amended by 11] whereof is divided into shares of the size which is stipulated in the foundation documents; the participants of a limited liability partnership shall not be liable for its obligations and they shall bear the risk of losses associated with the activities of the partnership within the limits of the value of the contributions made by them. Exceptions from this rule may be provided for by this Code and legislative acts.

The participants of a limited liability partnership who did not make their contributions in full, shall bear joint liability for its obligations within the value of the unpaid uncontributed part of the contribution of each participant.

2. The number of participants in a limited liability partnership must not exceed fifty one hundred. In the event that the number of participants in a limited liability partnership exceeds fifty one hundred, it shall be subject to sub-division, or appropriation, or transformation into another business partnership, joint-stock company or production co-operative within one year, and upon expiry of that term - subject to liquidation in a judicial procedure pursuant to a petition of the body which performed the state registration of the partnership or pursuant to a petition of any other interested person, unless the number of participants is reduced to fifty.

A limited liability partnership may not have another business partnership which consists of one person, as a sole participant.

3. Upon the claim by any of its participants there must be a conducted an audit of the activities of the limited liability partnership. The public reports of shall not be required of a limited liability partnership, except for the cases stipulated in legislation or the foundation documents.

4. A limited liability partnership may be voluntarily reorganised or liquidated upon a unanimous resolution of its participants. Any other grounds for a reorganisation or liquidation of a limited liability partnership shall be determined by this Code and legislative acts.

A limited liability partnership shall have the right to transform into another business partnership, joint-stock company or a production co-operative.

6. The legal status of a limited liability partnership, the rights and obligations of its members shall be determined by this Code and legislative acts.

Article 78. The Charter Fund Authorised capital of a Limited

Liability Partnership

1. The size of the charter fund authorised capital of a limited liability partnership shall be determined by the foundation parties (participants) of the limited liability partnership and it may not be less than the amount established by legislative acts.

Article 79. Managing a Limited Liability Partnership

(13) Law No. 221 of 22nd April 1998 of the Republic of Kazakhstan. Concerning the Introduction of Amendments and Additions to Certain Legislative Acts of the Republic of Kazakhstan.

1. The scope of authority of the bodies of a partnership, as well as the procedure for their adoption of decisions or for acting on behalf of the partnership, shall be defined in accordance with legislative acts and the charter of the partnership.

2. The following shall be referred to the exclusive authority of the general meeting of the participants of a limited liability partnership:

1) amendments to the charter of the partnership including the amendments of the amount of its charter fund authorised capital;

2) formation of the executive body of a partnership and a premature termination of its powers, as well as adoption of a decision on the transfer of the limited liability partnership or its property into trust management and defining of the terms of such a transfer; 3) approval of financial statements of the business partnership and distribution of its net income.

4) the decision concerning reorganisation and liquidation of the partnership;

5) election and premature termination of the powers of the supervisory council and (or) auditing commission (auditor) of a partnership, as well as the approval of reports and statements of the auditing commission (auditor) of a partnership;

6) approval of internal rules, procedures for their adoption and of other documents which regulate internal functioning of the partnership;

7) decision of the partnership's participation in other business partnerships as well as in non-profit organisations;

8) appointment of the liquidation commission and approval of liquidation balance sheets;

9) decision on forced purchase of a share from a participant of the limited liability partnership in accordance with Article 82 of this Code.

3. Issues recognised as exclusive authority of General Meeting of the partnership participants may not be delegated to an executive body of the partnership for its deciding.

Article 80. The Transfer of a Share in the Charter Fund Authorised

capital of a Limited Liability Partnership to Another Person

1. A participant of a limited liability partnership shall have the right to sell or in any other way to assign his share in the charter fund authorised capital of a partnership or its part, at his discretion to one or several participants of that partnership.

2. Alienation by a limited liability partnership participant of his share (its part) to third parties shall be allowed, unless it is otherwise stipulated by the foundation documents of the partnership.

The participants of a limited liability partnership shall enjoy a pre-emption right, as compared to third parties, with regard to the purchase a share, or its part. Unless the foundation documents or an agreement between the participants of a given partnership stipulate otherwise, the priority right to purchase a share (its part) shall be exercised by the participants in proportion to the sizes of their shares in the authorised capital of the partnership. In the case of a sale of a share (its part) in violation of the pre-emption right, any participant of a limited liability partnership shall have the right to claim in a judicial procedure the transfer to him of the rights and obligations of a buyer, within three months from the day of the sale.

3. Where in accordance with the charter foundation documents of a limited liability partnership the selling of the share of a participant (part thereof) to third parties is not possible and the other participants of the partnership refuse to purchase it, the partnership shall be obliged to pay to the participant its actual value or to issue to him in kind the assets which correspond to that value.

4. The share of a participant of a limited liability partnership may be sold prior to its full payment only in the part which had been paid-up already.

5. In the case where a share of a participant (part thereof) is acquired by the limited liability partnership itself, it shall be obliged to sell it to any other participants or third parties within the deadlines and in accordance with the procedure stipulated in legislative acts and the foundation documents of the partnership, or to reduce its charter fund authorised capital. During that period the distribution of profits net income and also voting in the supreme governing body shall be carried out without taking into account the share acquired by the limited liability partnership.

6. The shares in the charter fund authorised capital of a limited liability partnership shall be transferred to the inheritors of citizens and to the legal successors of legal entities which are participants in partnership, unless the foundation documents of the partnership stipulate that such a transfer is permitted only with the consent of the other participants of the partnership. Refusal to accept the transfer of a share shall entail the obligation of the partnership to pay to the inheritors (legal successors) of the participant its actual value or to issue to them in kind the assets worth the same value, in accordance with the procedure and on the conditions stipulated in legislative acts and in the foundation documents of the partnership.

Legislative acts may stipulate special considerations in the transfer of a share to the legal successors of legal entities.

Article 81. Additional Contributions by the Participants of a

Limited Liability Partnership

replaced by (13) Law No. 221 of 22nd April 1998 of the Republic of Kazakhstan. Concerning the Introduction of Amendments and Additions to Certain Legislative Acts of the Republic of Kazakhstan.

Unless the charter of a limited liability partnership provides otherwise, the general meeting of its participants may take a decision on making by the participants of additional contributions to the partnership's property. A decision shall be adopted by a majority of three quarters of votes of all participants of the partnership.

Article 82. The Exclusion of a Participant from a Limited

Liability Partnership

Article 82. Forced Purchase of a Share from a Participant of a

Limited Liability Partnership

In case of violation by a limited liability partnership participant of his obligations to the partnership, which are established by legislative acts or the foundation documents, the partnership, in accordance with a decision of the general meeting, shall have the right, in a judicial procedure, to demand compulsory purchase of a share from such a participant at the price established in an agreement of the partnership with the participant. In the case of failure to reach consensus, the price of a share to be purchased in a compulsory procedure shall be established by the court.

Article 83. Imposition of a Claim Upon the Share of a Participant

in a Limited Liability Partnership

as amended by (12) Law of No. 211 of 2nd March 1998 of the Republic of Kazakhstan. Concerning the Introduction of Amendments and Additions to the Civil Code of the Republic of Kazakhstan (General Part), and to the Decree of the Supreme Soviet of the Republic of Kazakhstan "Concerning the Implementation of the Civil Code of the Republic of Kazakhstan (General Part)".

Claims against the share of a participant in a limited liability partnership for his own debts shall not be allowed. In the case where the participants' assets are not sufficient to cover his personal debts, the creditors may require, in accordance with the established procedure, to appropriate the share of the debtor who is a participant.

5. Partnerships with Additional Liability

Article 84. The Fundamental Provisions Concerning The Partnership

with Additional Liability

(13) Law No. 221 of 22nd April 1998 of the Republic of Kazakhstan. Concerning the Introduction of Amendments and Additions to Certain Legislative Acts of the Republic of Kazakhstan.

1. A partnership with additional liability shall be partnership, the participants whereof shall be liable for its obligations with their contributions to the charter fund authorised capital, and in the case those are insufficient, additionally with the assets that belong to them in the amount which is a multiple of the contributions made by themselves.

2. A maximum amount of the liability of the participants shall be stipulated in its foundation documents charter.

In the case of bankruptcy of one of the participants, his liability for the obligations of the partnership shall be spread amongst other participants in proportion to their contributions, unless a different procedure of distribution of the liability is stipulated in foundation documents.

3. To an additional liability partnership the rules of this code shall be applied concerning limited liability partnerships, unless otherwise stipulated in this Article.

VI. A Joint-stock Company

III. JOINT-STOCK COMPANY

modified by (15) Law No. 282 of 10th July 1998 of the Republic of Kazakhstan. Concerning the Introduction of Amendments and Additions to Certain Legislative Acts of the Republic of Kazakhstan Concerning Issues of Joint-Stock Companies.

Article 85. The Definition of a Joint-stock Company

amended by (9) Law of 19th June 1997 of the Republic of Kazakhstan. Concerning the Introduction of Amendments and Additions to Certain Legislative Act of the Republic of Kazakhstan;

1. A legal entity which issues shares for the purposes of raising funds for the performance of its activities shall be recognised as a joint-stock company. The shareholders of a joint-stock company shall not be liable for its obligations, and they shall bear the risk of losses associated with the company's business, within the limits of value of the shares they hold, except for the cases provided for by legislative acts.

2. A joint-stock company shall possess the assets which are separate from the assets of its participants; it shall be liable for its obligations within the limits of its property and it shall not bear any liability for the obligations of its participants.

Shareholders of corporate cumulative pension funds shall be subject to several liability with regard to obligations of said funds in accordance with the procedure and on the terms as established by legislation concerning pension support.

3. A joint-stock company may be created by one person and it may consist of one person in the case the acquisition by one shareholder of all the shares of the company, unless it is otherwise stipulated in legislative acts.

4. The legal status of a joint-stock company, the rights and obligations of the shareholders shall be determined by legislative acts in accordance with this Code. Special considerations with regard to the legal status of joint-stock companies which are created by way of privatising state-owned enterprises, shall be determined in legislation.

5. Non-commercial organisations may be created in a form of the joint-stock company in the cases provided for by legislation.

Article 86. Open Type and Closed Type Joint-stock Companies

[as amended by (5) Law of the Republic of Kazakhstan. Concerning the Introduction of Amendments and Additions to Certain Legislative Acts of the Republic of Kazakhstan. December 7, 1996;

1. A joint-stock Company, the participants whereof may sell the shares which belong to them without the consent of any other shareholders shall be a joint-stock Company of the open type. An open-type company shall have the right to place the shares it issues by the closed-type and by the open-type methods.

2. An open-type company shall be obliged to publish its annual and quarterly balance-sheets and profit-and-loss accounts in accordance with the procedure established by legislation in a newspaper;

3. A joint-stock company whose shares are placed among its foundation parties and a pre-determined circle of persons shall be recognised as a closed-type joint-stock company. A closed-type joint-stock company shall have the right to place the shares it issues only by the closed-type method.

4. A shareholder in a closed-type joint-stock company, who wishes to sell his shares, shall be obliged to offer them for sale to the other participants of the company, and in the case of their refusal - to the company itself. Special considerations with respect to the selling of shares in a closed-type joint-stock company, shall be defined by legislative acts.

5. The foundation documents of a closed-type joint-stock company may stipulate a possibility for compulsory purchase of by the company, in a judicial procedure, of shares of its participant who materially violates the interests of the company by his acts.

6. Legislative acts may stipulate the possibility and the grounds for compulsory purchase of shares from banks, and non-banking financial institutions organisations organisations and insurance (reinsurance) organisations which perform certain types of banking transactions in the event that they have negative value of their capital as calculated in accordance with the procedure established by legislation.

Article 87. The Foundation Documents of a Joint-stock Company

1. The Foundation documents of a joint-stock company are the foundation agreement and the charter. The charter shall be foundation document of a joint-stock company which is founded by a sole participant.

The foundation documents of a joint-stock company shall be subject to notarisation.

2. The foundation agreement of a joint-stock company shall be concluded by the foundation parties. The foundation documents of a joint stock company must contain information as defined by this Code and other legislative acts.

3. The charter of a joint-stock company shall be approved by the general meeting of the foundation parties.

Article 88. The Charter Fund Charter Capital of a Joint-stock

Company

replaced by (15) Law No. 282 of 10th July 1998 of the Republic of Kazakhstan. Concerning the Introduction of Amendments and Additions to Certain Legislative Acts of the Republic of Kazakhstan Concerning Issues of Joint-Stock Companies.

Article 88. The Announced and the Issued (Paid-Up) Authorised

Capital of Joint-Stock Companies

1. The announced authorised capital of a joint-stock company shall consist of the aggregate nominal value of all the shares announced to be issued and it shall be expressed in a single currency. A joint-stock company shall have the right to issue all or part of shares announced to be issued. Incomplete allotment of shares from an announced volume of an issue of a joint-stock company in the case of the closed-type allotment, shall not lead to reduction of the announced authorised capital.

2. Issued (paid-up) authorised capital of a joint-stock company shall consist of the aggregate nominal value of the issued shares.

3. The procedure for the formation of the announced and the issued (paid-up) authorised capital of a joint-stock company shall be defined in legislative acts.

Article 89. The Increase of the Charter Fund Charter Capital

Article 89. Increase of the Announced and of the Issued (Paid-Up)

Authorised Capital

1. A joint-stock company shall have the right, pursuant to a decision of the general meeting of its shareholders, to increase the announced authorised capital by way of increasing the nominal value of the shares or by issuing additional shares. Increasing of the announced authorised capital of a joint-stock company shall be allowed only after it has been fully paid.

2. A decision to increase the issued (paid-up) authorised capital by way of issuing new shares within the announced authorised capital, shall be taken by the board of directors of a joint-stock company (in a joint-stock company which has no board of directors - by the general meeting of the joint-stock company's shareholders) in accordance with the procedure established by legislation. A joint stock company shall not have the right to issue shares when it makes losses, except for the cases provided for by legislative acts.

3. When a joint-stock company announces its intent to issue shares or any other securities convertible into shares, then it shall be obliged to offer those new shares or securities convertible into shares, on equity terms to its shareholders in accordance with the pre-emption right, in proportion to the shares they hold, and in accordance with the procedure established by legislation.

4. The procedure for increasing the announced and the issued (paid-up) authorised capital shall be defined in legislative acts.

Article 90. Reduction of the Charter Fund Charter Capital

Article 90. Reduction of the Announced and of the Issued (Paid-Up)

Authorised Capital

Reduction of the announced and of the issued (paid-up) authorised capital of a joint-stock company shall be carried out in accordance with the procedure established by legislation.

Article 91. Issue and Distribution of Securities and Payment of

Dividend

1. The types of securities to be issued by joint-stock companies shall be defined in legislative acts.

A joint-stock company shall have the right to issue only registered shares.

2. A joint-stock company shall allot its shares as follows:

by the closed-type method - amongst its foundation parties and a pre-determined circle of persons;

by the private method - amongst qualified investor;

by the open-type method - amongst an indefinite circle of persons by way of holding an auction and(or) free trade in accordance with legislation concerning the securities market.

Special consideration in the registration of share issues of joint-stock companies and in their allotment shall be defined by legislation concerning the securities market.

3. A joint-stock company shall have the right to issue debentures secured with a pledge of the company's own property, those secured with guarantees of third parties, unsecured debentures. Joint-stock companies shall have the right to issue coupon bonds and discounted bonds. The terms and the procedure for issuing debentures shall be defined by legislation concerning the securities market.

4. The form, method and the procedure for payment of income on securities shall be defined in the charters of joint stock companies or in prospectuses of issues (terms of issues) of securities subject to special considerations provided for by legislative acts.

5. A joint-stock company shall not have the right to pay dividends on its ordinary shares in the forthcoming year when its owned capital is negative nor when a company shows the symptoms of insolvency or illiquidity, in accordance with legislation concerning bankruptcy, nor when indicated symptoms are shown by a company after announcing and paying dividends.

Legislative acts may specify other circumstances prohibiting payment of dividends on ordinary shares, and issuing of debentures by joint-stock companies.

6. A joint-stock company shall have the right to issue derivative securities, options and convertible securities in accordance with the procedure defined by legislation.

Article 92. Managing a Joint-stock Company

1. The general meeting of the shareholders of a joint-stock company shall be its supreme body.

2. The exclusive authority of the general meeting of shareholders shall be defined in legislative acts.

3. The taking of decisions on the issues comprised by the exclusive authority of the general meeting of shareholders, may not be delegated to other bodies of the joint-stock company.

4. A board of directors shall be formed in a joint-stock company, which shall exercise the general guidance of the company's business, except for deciding on the issues conferred by this Code, legislative acts and the company's charter, to the exclusive authority of the general meeting of shareholders. The issues which are conferred by this Code, legislative acts and the joint-company's charter to the exclusive authority of the board of directors, may not be delegated to the executive body of the joint-stock company to be decided on.

The charter of a closed-type joint-stock company may provide for the possibility of managing the joint-stock company without creating a board of directors. In this case, the issues conferred by this Code and legislative acts to the exclusive authority of the board of directors, shall be transferred to the exclusive authority of the general meeting of shareholders.

5. The executive body of a joint-stock company may be a collective body (board) or (and) a personal one (director, general director, president). It shall carry out the current management of the activities the joint-stock company and it shall report to the board of directors and the general meeting of the shareholders.

The exclusive [inserted by 12] authority of the executive body of a joint-stock company shall include the deciding on all the issues which do not constitute the exclusive authority of any other governing bodies of the company which is determined by legislation or by the foundation documents.

6. An audit commission may be formed or a company's auditor may be elected from amongst its shareholders or professional auditors (accountants) in order to perform supervision of financial and operational activities. The general meeting of shareholders shall not have the right to define the joint-stock company's annual financial statements without a report from the audit commission (auditor).

Other bodies may be formed by a joint-stock company in accordance with legislative acts.

7. The authority of the governing bodies of a joint-stock company and also the procedure for adopting by them of the resolutions and acting on behalf of the company, shall be determined by legislation in accordance with this Code and by the foundation documents. 8. Any shareholder shall have the right to demand at his expense an audit of the company's annual financial statements and of current state of its business by an independent auditor.

Article 93. Reorganisation and Liquidation of a Joint-stock

Company

[as amended by (4) Law No. 30 - I of the Republic of Kazakhstan. Concerning the Introduction of Amendments and Additions to Certain Legislative Acts of the Republic of Kazakhstan. July 15, 1996]

1. A joint-stock company may be voluntary reorganised or liquidated upon the decision of the shareholders meeting. Any other bases and the procedure for reorganisation and liquidation of a joint-stock company shall be determined in this Code and any other legislative acts.

2. A joint-stock company shall have the right to transform into a limited liability partnership or a production co-operative.

IV. SUBSIDIARY ORGANISATION AND RELATED JOINT-STOCK COMPANY

Article 94. A Subsidiary Business Partnership

Article 94. A Subsidiary Organisation

1. A legal entity whose predominant part of the authorised capital (issued authorised capital) is formed by another legal entity (henceforth - principal organisation), or when in accordance with an agreement concluded by them (or otherwise) the principal organisation has the possibility to control the decisions of a given organisation, shall be recognised as a subsidiary organisation.

2. A subsidiary organisation shall not be liable for the debts of its principal organisation.

The principal organisation which pursuant to its agreement with a subsidiary organisation (or otherwise) has the right to issue instructions which are mandatory for it, shall be liable subsidiarily with the subsidiary with regard to the transactions entered into by the latter in order to implement such instructions.

In the case of bankruptcy of a subsidiary organisation, due to a fault of the principal organisation, the latter shall bear subsidiary liability with regard to its debts.

3. The participants of a subsidiary organisation shall have the right to demand from the principal organisation of the compensation of losses caused by its fault to the subsidiary organisation, unless it is otherwise established by legislative acts.

4. Special considerations with regard to the status of subsidiary organisations, which are not specified in this Article, shall be defined by legislative acts.

Article 95. Related Joint-stock Company

1. A joint-stock company shall be recognised as related where the other (participating, majority) legal entity has more than 20% of its voting shares.

2. The predominant (participating) legal entity must immediately publish the information concerning the acquisition by it of the relevant number of shares of the related joint-stock company in accordance with the procedure stipulated in legislative acts.

3. Mutual participation of joint-stock companies in the issued authorised capital of each other may not exceed twenty-five percent of either of issued (paid-up) authorised capitals, unless it is otherwise provided for by legislative acts. Joint-stock companies which mutually participate in issued (paid-up) authorised capitals of each other's, may not enjoy more than twenty-five per cent of votes in a general meeting of shareholders of each other's.

4. Special considerations concerning related joint-stock companies and joint-stock companies mutually participating in issued (paid-up) authorised capitals of each other's, which are not provided for by this Article, shall be defined by legislative acts.

V. PRODUCTIVE CO-OPERATIVE

Article 96. General Provisions Concerning

Productive Co-Operatives

1. A voluntary association of citizens on the basis of the membership for joint entrepreneurial activities, which is based on personal labour participation and the co-operation by the members of their property contributions, shall be recognised as productive co-operatives.

2. Members of a co-operative must be not less than two.

3. Members of a productive co-operative shall bear a complimentary (subsidiary) liability on the obligations of the co-operative in the amounts in accordance with the procedure stipulated by the law concerning productive co-operatives.

4. The legal status of productive co-operatives and its members shall be determined in accordance with this Code and legislative acts.

Article 97. The Charter of a Productive Co-Operative

The charter of a productive co-operative must contain aside information indicated in paragraph 5 of Article 41 of this Code, the provisions concerning the size of unit shares of the co-operative's members; concerning the composition and the procedure for making contributions by the co-operative members and their liability for violating obligations associated with the making of contributions; concerning the nature and the procedure for the labour participation of its members in the activities of the co-operative, and their liability for violating the obligations with regard to the personal labour participation; concerning the procedure for the distribution of losses net income of the co-operative, concerning the membership and the authority of the governing bodies of the co-operative and the procedure for their adoption of decisions, in particular concerning the issues on which decisions are adopted unanimously or by a qualified majority of votes.

Article 98. Property of a Productive Co-Operative

1. Property which is in the ownership of a production co-operative, shall be divided into unit shares of its members in proportion to their contributions, unless it is otherwise stipulated in the charter of a given co-operative.

2. Net income of a co-operative shall be distributed amongst its members in accordance with their labour participation, unless any other procedure is stipulated in the charter of the co-operative.

3. In case of liquidation of a production co-operative, or a member exiting the co-operative, that member shall have the right to appropriation of his unit share.

Article 99. Managing Productive Co-Operatives

1. The supreme body of a productive co-operative shall be the general meeting of its members.

In the productive co-operative there may be created a supervisory council which exercises the control of activities of the executive bodies of the co-operative. The members of a supervisory council shall not have the right to act on behalf of the productive co-operative.

Executive bodies of a co-operative shall be the board and (or) its chairman. They shall carry out the current management of the activities of the co-operative and they shall be accountable to the supervisory council and the general meeting of the members of the co-operative. Only co-operative's members may be supervisory council and the board of a productive co-operative. A member of a co-operative may not be at same time the member of the supervisory council and the member of the board.

2. The authority of the governing bodies of a productive co-operative and the procedure for its adoption of decisions as well as their acting on behalf of the co-operative shall be determined in legislative acts and the foundation documents.

3. The following shall be referred to the executive authority of the general meeting of the members of a productive co-operative:

1) alteration of the charter of the co-operative;

2) formation of the executive, audit bodies and supervisory council, and the removal of their members;

3) acceptance and exclusion of the members of the co-operative.

4) approval of financial statements of the co-operative and distribution of its net income;

5) the decision concerning the reorganisation or liquidation of the co-operative. Also, any other issues. may be referred by legislative acts and the foundation documents to the exclusive authority of the general meeting.

The issues which are referred to the exclusive authority of the general meeting or the supervisory council of a co-operative may not be delegated by them for the resolution of an executive body of the co-operative.

4. A member of a co-operative shall have one vote when a decision is adopted by the general meeting.

Article 100. The Cessation of Membership in a Productive

Co-Operative

1. A member of a productive co-operative shall have the right to leave the co-operative at his discretion. In that case, he must be paid or given his share and also any other benefits must be issued, which are stipulated in the charter.

The return of the share or any other assets to the co-operative member who is leaving shall be carried out upon expiry reporting period and the approval of the financial statements of the co-operative.

2. A member of a productive co-operative may be excluded from the co-operative upon the decision of the general meeting in the case of a failure to execute or improper execution of the duties which are delegated to him by the charter of the co-operative and also in any other cases which are stipulated in legislative acts and the foundation documents.

The exclusion from membership of a productive co-operative may be challenged in the court.

A member of a productive co-operative may be excluded from it upon the decision of the General meeting in relation to the membership in a similar co-operative.

A member of a productive co-operative who is excluded from it shall have the right to get the share and any other benefits which are stipulated in the charter of the co-operative, in accordance with the paragraph 1 of this Article.

3. A member of a productive co-operative shall have the right to transfer his share or its part to any other co-operative member, unless otherwise stipulated in legislative acts and the foundation documents. The transfer of a share (part thereof) to a citizen who is not a member of the productive co-operative, shall only be allowed with the consent of the co-operative. In that case, the other members of the co-operative shall exercise the pre-emption right in the purchase of such a share (its part).

4. In case of death of a member of a production co-operative, his heirs may be accepted into the co-operative as members, unless it is otherwise stipulated in the charter of the co-operative. In the case of a refusal of an heir of the deceased co-operative member to enter the co-operative, or a refusal of the co-operative to accept an heir, he shall be paid a share in the property proportionate to the share of the deceased co-operative member, as well as a part of the co-operative's net income due to the deceased, and remuneration for personal labour participation in the activity of the co-operative.

5. The claims against the share of a productive co-operative member related to his personal debts shall be allowed only in the case of the shortage of his other assets for covering such debts, in accordance with the procedure stipulated in legislative acts and the foundation documents of the co-operative.

Article 101. Reorganisation and Liquidation of a Productive

Co-Operative

1. A productive co-operative may be voluntarily reorganised or liquidated upon the resolution of the General meeting of its members.

Any other bases and the procedure for reorganisation and liquidation of a productive co-operative shall be determined in this Code and other legislative acts.

2. A productive co-operative, upon the unanimous decision of its members, may be transformed into a business partnership.

VI. STATE ENTERPRISE

Article 102. The Fundamental Provisions Concerning the State

Enterprise

1. The following shall be referred to state-owned enterprises:

1) those based on the right to business authority;

2) those based on the right to operational management (public enterprise).

2. The assets of a state-owned enterprise shall be indivisible and it may not be distributed by contributions (shares, unit shares), including among the workers of the enterprise.

3. The commercial name of state-owned enterprises must contain the indication of the ownership of its assets.

4. A state-owned enterprise shall be created, liquidated, and reorganised pursuant to a decision of the authorised state body.

5. The manager of a state-owned enterprise who is appointed by the authorised state body, shall be its [governing] body accountable to it.

7. The status of a state enterprise and a public enterprise shall be determined by this Code and other legislative acts.

Article 103. An Enterprise Based on the Right to Business

Authority

as amended (12) Law of No. 211 of 2nd March 1998 of the Republic of Kazakhstan. Concerning the Introduction of Amendments and Additions to the Civil Code of the Republic of Kazakhstan (General Part), and to the Decree of the Supreme Soviet of the Republic of Kazakhstan "Concerning the Implementation of the Civil Code of the Republic of Kazakhstan (General Part)".

1. The charter approved by the foundation party, shall be the foundation document of an enterprise based on the right to business authority.

2. An enterprise which is based on the right to business authority, shall be liable on its obligations with all the property belonging to it. An enterprise which is based on the right to business authority shall not be liable upon the obligations of the state.

The state shall not be liable for the obligations of an enterprise based on the right to business authority, except for the cases, stipulated by this Code and other legislative acts.

Article 104. A Public Enterprise

as amended by (17) Law No. 320 of 16th December 1998 of the Republic of Kazakhstan. Concerning the Introduction of Amendments and Additions to Certain Legislative Acts of the Republic of Kazakhstan Concerning Issues of the State-Owned Legal Entities.

1. An enterprise which possesses the state-owned assets under the right to operational management shall be a public enterprise.

2. Public enterprises shall be created upon the decision of the Government of the Republic of Kazakhstan or a local executive body.

3. The charter approved by the foundation party shall be the foundation document of the of the public enterprise.

4. The commercial name of an enterprise based on the right to operational management, must contain an indication that the enterprise is public.

5. Business activities of a public enterprise shall be determined by its aims and objectives which are stipulated in its charter.

6. The Republic of Kazakhstan or the [relevant] administrative and territorial unit shall bear the subsidiary liability upon the obligations of public enterprises. With regard to contractual obligations the liability shall arise in accordance with the procedure as established by legislative acts concerning state owned enteprises.

VII. NON-COMMERCIAL ORGANISATION

Article 105. An Institution

replaced by (17) Law No. 320 of 16th December 1998 of the Republic of Kazakhstan. Concerning the Introduction of Amendments and Additions to Certain Legislative Acts of the Republic of Kazakhstan Concerning Issues of the State-Owned Legal Entities.

Article 105. An Institution

1. An organisation created and financed by its founder for the performance of managerial, social and cultural or any other functions of non-commercial nature, shall be recognised as institution.

2. An institution created by the State in accordance with the Constitution and the laws of the Republic of Kazakhstan or on the basis of the decisions of the President of the Republic of Kazakhstan, Government of the Republic of Kazakhstan and the akims of the Capital City, Provinces, major cities, and maintained solely at the expense of the State Budget, unless it is otherwise established by legislative acts, shall be recognised as state-owned institution.

3. A state-owned institution may not create, nor act as the founder (participant) of any other legal entity, except for those institutions to which the right of ownership, use, disposal of state property is granted in accordance with the established procedure.

4. The rights of institutions and state-owned institutions with regard to the assets allotted to them shall be determined in accordance with Articles 202 - 208 of this Code.

Article 106. A Public Association

[as amended by (2) Edict No. 2489 Having the Force of Law of the President of the Republic of Kazakhstan. Concerning the Introduction of Amendments and Additions to Certain Legislative Acts of the Republic of Kazakhstan and Edict Having the Force of Law of the President of the Republic of Kazakhstan "Concerning the State Registration of Legal Entities". October 5, 1995;

1. In the Republic of Kazakhstan political parties, trade unions and other associations of citizens created on a voluntary basis for the attainment by them of the goals in common which do not contradict legislation, shall be recognised as public associations;

The participants (members) of public associations shall not have the right to the assets which are transferred to those associations, including the membership fees. They shall not be liable for the obligations of the public associations in which they participate as their members, and the indicated associations shall not be liable for the obligations of their members.

3. Public associations may on a voluntary basis unite into unions of public associations and to exit them.

7. Assets of a public association which is liquidated upon the resolution of the convention (conference) or the general meeting, shall be used on the purposes which are stipulated in its charter.

Assets of a public association liquidated upon a court decision shall be used in accordance with this Code or other legislative acts.

8. The legal status of public associations shall be determined by legislative acts in accordance with this Code.

Article 107. A Public Foundation

(18) Law No. 436 of 16th July 1999 of the Republic of Kazakhstan "Concerning the Introduction of Amendments and Additions to Certain Legislative Acts of the Republic of Kazakhstan"

1. A public foundation shall be recognised as a non-commercial organisation which has not any membership, which is founded by citizens and (or) legal entities on the basis of their voluntary property contributions, and which pursues social, educational, and any other publicly-useful purposes.

2. A public foundation shall be a legal entity and in the Civil rights turnover it shall be represented by the bodies of the foundation, it shall have an independent balance-sheet and the bank account.

3. The assets which are transferred to a public foundation by its founders shall be property of the foundation.

Foundation parties of a foundation shall have not property rights with regard to the property of a given public foundation.

4. The s funds as well as other assets of the founders, sponsorship, voluntary, charity donations and any other legal receipts shall be the financial source of a public foundation.

5. The procedure for managing a public foundation and the procedure for the formation of its bodies shall be determined by its charter which is approved by the founder.

The charter of a public foundation, aside of the information contained in paragraph 5 of Article 41 of this Code, must contain the indications concerning the bodies of the foundation, concerning the procedure for the appointment of the foundation officials and their release, the destiny of the foundation property in the case of its liquidation.

6. The foundation shall be obliged to publish in official publications annually the reports concerning the use of its assets.

7. Upon the resolution of the court a public foundation may be liquidated in the following cases:

1) where the assets of the foundation are not sufficient for attaining its objectives and the probability of obtaining the required assets is not realistic;

2) where the purposes of a foundation may not be reached and appropriate changes of foundation's objectives may not be made;

3) in the event that the foundations in its activities deviates from the objectives which are stipulated in its charter;

4) in any other cases which are stipulated in legislative acts or the foundation documents.

8. The assets which remain after the liquidation of a public association shall be used for the purposes contemplated in its charter.

Article 108. Consumer Co-Operatives

1. A consumer co-operative shall be recognised as a voluntary association of citizens on the basis of the membership, for the satisfaction of their financial and or any other needs, which is implemented by way of its members uniting their property (share) contributions.

2. Members of a consumer co-operative shall be obliged within three months after the approval of the annual balance-sheet to cover the losses which form, by way of additional contributions. In the case of a failure to execute this obligation, the co-operative may be liquidated in a judicial procedure upon n demand of the creditors.

Members of a consumer co-operative shall jointly bear a subsidiary liability with regard to its obligations, within the limits of the unpaid amount of the additional contribution of the co-operative members.

3. The charter of the consumer co-operative must contain, aside from the information indicated in the paragraph 5 of Article 41 of this Code, the conditions with regard to the size of the co-operative member shares; the composition and procedure for contribution of shares by the co-operative members and their responsibility for the violation the obligations associated with the contribution of the shares; concerning the composition and the authority of the governing bodies the co-operative and the procedure for adopting by them of the resolutions, including on the issues, the resolutions on which are to be adopted unanimously or by a qualified majority of votes; concerning the procedure for the compensation by the members of the losses incurred by the co-operative.

4. Income received by a consumer co-operative may not be distributed amongst its members and it shall be used on the charter purposes.

5. In the case of the liquidation of a consumer co-operative, or in the case of departure from it of a co-operative member, he shall have the right to appropriate his share in the assets of the consumer co-operative in proportion to his share. In the case of demise of a co-operative member, his legatees shall have the priority right to be accepted as members of the co-operative, unless otherwise stipulated in the co-operative charter. If the latter is the case, the co-operative shall pay to the legatees the share in the property of the consumer co-operative, in proportion to his share.

6. The legal status of the consumer co-operative, and also the rights and obligations of its members, shall be determined by legislative acts in accordance with this Code.

7. Rural consumer co-operatives may be created for the satisfaction of financial and any other needs of not only their members, but other citizens as well, who reside in rural areas. Special considerations in the rural consumer co-operation shall be determined by special-purpose legislation in compliance with this Article.

Article 109. Religious Association

1. A voluntary association of citizens who unite in accordance with the procedure stipulated in legislative acts, on the basis of their common interests for satisfying their spiritual needs, shall be recognised as religious associations.

3. Religious associations in the Republic of Kazakhstan, which have governing centres beyond the boundaries of the Republic shall be subject to registration at the bodies of justice. Charters (articles) of the governing centres may be used as a basis of charter (articles) of such religious associations, if they do not contradict legislation of the Republic of Kazakhstan;

9. A religious association shall have the right to own the assets which are acquired or created by it at the expense of its own resources, as well as those donated by citizens, or organisations, or those transferred by the State, and acquired on any other bases, which do not contradict legislative acts.

10. The participants (members) of a religious association shall not retain rights with regard to the assets which are transferred by them to that organisation, including their membership fees. They shall not be liable for the obligations of the religious association and the religious association shall not be liable for the obligations of its members.

11. Special considerations concerning the legal status of religious associations shall be determined in accordance with this Code and legislative acts of the Republic of Kazakhstan.

Article 110. Amalgamation of Legal Entities in the Form of an

Association (Union)

1. Commercial organisations for the purpose of co-ordinating their entrepreneurial activities, and also for providing for the protection of their common property interests, may by agreement between themselves as well as in conjunction with non-profit organisations, create amalgamations in the form of associations (unions).

2. Public associations and any other non-commercial organisations, including institutions, may voluntarily unite into associations (unions) of those organisations.

3. Associations (unions) shall be non-commercial organisations.

4. Members of an association (union) shall retain their independence and the rights of legal entities.

5. An association (union) shall not be liable for the obligations of its members. Members of an association (union) shall bear subsidiary liability for its obligations in the amount and in accordance with the procedure stipulated in the foundation documents of the association (union).

3. Participation of the State and Administrative-Territorial Units

In Relations Regulated by Civil Legislation

Article 111. The Participation of the Republic of Kazakhstan in

the Civil Rights Relations

1. Republic of Kazakhstan shall act in relations which are regulated by the civil legislation on the basis of principles which are equal with any other participants in those relations.

2. The bodies of the state power and administration of the Republic of Kazakhstan within the bounds of their authority established by legislative acts, regulations or any other acts which determine the status of those bodies, may by their actions acquire and exercise property and personal non-property rights and obligations and to act in the court on behalf of the Republic of Kazakhstan.

Any other State bodies, legal entities and citizens may act on behalf of the Republic of Kazakhstan in the cases and in accordance with the procedure stipulated in legislation, upon its special mandate.

3. The civil rights disputes in which the Republic of Kazakhstan is a participant shall be settled by courts.

Article 112. The Participation of the Administrative and Territorial

Units in the Civil Rights Relations

1. An administrative and territorial unit shall act in the relations which are regulated by the civil rights legislation on principles equal to those by which any other participants of those relations act.

2. Local representative and executive bodies, within the framework of their authority established by legislative acts, regulations or any other acts which determine the status of those bodies, may by their actions acquire and exercise property and personal non-property rights and obligations on behalf of an administrative and territorial unit, and represent it in the court.

In the cases and in accordance with the procedure stipulated in legislation, and upon special instructions, local state bodies, legal entities and citizens may act on the behalf of an administrative and territorial unit.

3. In the cases determined by legislation, an administrative and territorial unit may act in civil rights relations on behalf of the State.

4. The provisions of this Code concerning the participation, respectively, of the State and its bodies in relations regulated by civil rights legislation shall apply to administrative and territorial units and their bodies, unless otherwise ensues from legislation.

5. Civil rights disputes with the participation of an administrative and territorial unit shall be settled by the courts.

Article 113. Imposition of Claims for the Obligations of the

Republic of Kazakhstan and Administrative and Territorial Units

1. The Republic of Kazakhstan shall be liable for its obligations with the property of the State treasury, while a administrative and territorial unit shall be liable for its obligations with the property of the local treasury.

2. The Republic of Kazakhstan and the administrative and territorial units shall not be liable for the obligations of one another and also for the obligations of citizens and legal entities, while citizens and legal entities shall not be liable for the obligations of the Republic of Kazakhstan and administrative and territorial units except for the cases stipulated by this Code and legislative acts.

Article 114. Application of the Provisions Concerning Legal

Entities to the State and to Administrative and Territorial Units

The provisions which determine the participation of legal entities in the relations regulated by civil legislation shall apply to the State and to administrative and territorial units, unless otherwise ensues from legislative acts.

Chapter 3. Items in Civil Rights

§ 1. General Provisions

Article 115. Types of Items in Civil Rights

1. The property and the personal non-property privileges and rights may be items in civil rights.

2. Objects, money, including foreign currency, securities, work, services, and the objectivised results of creative and intellectual activities, commercial names, trade marks, commercial names and trade marks and any other means of individualisation of products, property rights and any other assets, shall be recognised as property privileges and rights (property).

3. Life, health, the dignity of a person, honour, good name, business reputation, inviolability of private life, personal and family secrets, the right to name, the right to be an author, the right to inviolability of production and any other intangible privileges and rights shall be referred to the personal non-property privileges and rights.

Article 116. The Turnover Capacity of the Items of Civil Rights

1. Items of the civil rights may be freely alienated or transferred from one person to another in the course of the universal legal successorship (inheritance, reorganisation of a legal entity) or by any other method, unless they are exempt from circulation or restricted in their turnover.

2. The types of things the alienation whereof is not prohibited, (the things exempt from the circulation) must be directly indicated in legislative acts.

3. The types of objects which may not belong only to specific participants in circulation, or those, the acquisition and alienation whereof is allowed only upon special-purpose permission, (things whose circulation is restricted), shall be determined by legislation.

4. The personal non-property privileges and rights shall be unalienable and non-transferable by any other method, except for the cases which are established by legislative acts.

Article 117. Movable and Immovable Assets

1. The real estate (immovable assets, immovables) shall comprise the following: land plots, buildings, structures, perennial plantations, and other property, which is firmly associated with land, i. e. items the transportation of which is impossible without infliction of unreasonable damage to their designation.

2. Also, air and sea vessels, vessels of domestic water travel, vessels of river and sea sailing, and cosmic facilities, shall be equated to immovable objects which are subject to state registration. Any other assets may be recognised as immovable objects by legislative acts.

3. Assets which are not recognised as immovables, including money and securities, shall be recognised as movable assets. The registration of rights in relation to movable assets shall not be required, except for the cases stipulated in legislative acts.

Article 118. The State Registration of Immovables

1. The right to own and any other rights to immovable items, and restriction of those rights, their emergence, transfer and cessation, shall be subject to state registration.

2. The right of ownership, the right of business authority, the right of operative management, and the right to land use, for a period of more than a year, as well as the right of use for a period of more than a year, pledge of real estate, and rent for lease of immovable property, the right to management under concession, shall emerge from the moment of state registration.

3. Transactions involving immovables shall be subject to State registration in compliance with the rules of Chapter 4 of this Code.

4. The body which carries out the State registration of the rights to immovables and transactions therewith, shall be obliged upon the petition of the title holder to certify the effected registration, by way of issuing a document concerning the registration of the right or transaction or by executing an entry in the document presented for registration.

5. State registration of the rights to immovables and of transactions therein shall be public. The body which carries out the registration, shall be obliged to present the information concerning the effected registration and the rights which are registered, to any person. 6. The refusal of State registration of the right to immovables, or of transactions therein, or unmotivated evasion from registration, may be challenged in court.

7. The procedure of state registration, and the reasons for refusal to register, shall be established in accordance with this Code, and by the law of the Republic of Kazakhstan Concerning the Registration of Rights to Immovable Property and of Transactions Therein.

Article 119. An Enterprise

1. An enterprise, as an item in rights, shall be recognised to be a property complex which is used for carrying out entrepreneurial activities.

An enterprise in general as a property complex shall be recognised as immovable property.

2. As a property complex, an enterprise shall include all the types of assets which are intended for its operation, including buildings, installations, equipment, tools, raw materials, inventories, the right to a land plot, the right to claim, debts and also the right to designations which individualise its activities (commercial name and trade marks), and any other exclusive rights, unless otherwise stipulated in legislative acts or in an agreement.

3. An enterprise as a whole, or a part thereof, may be an item in purchasing and selling, pledging, leasing and any other transactions which are related to the establishment, alteration or cessation of corporeal rights.

4. When debts are acquired as part of an enterprise recognised as a property complex, the rights of creditors shall be guaranteed in accordance with the procedure provided for by Article 48 of this Code.

Article 120. Divisible and Indivisible Property

1. Property may be divisible and indivisible.

Divisible property shall be assets, parts whereof do not lose their designation (function) as result of division.

Indivisible property shall be property which may not be divided without changing its economic designation (function), or which is not to be subdivided by virtue of a prescription in a legislative act.

2. Specific features of indivisible objects as items in law, shall be determined in legislation.

Article 121. Compound Items

1. When heterogeneous items form a single unit which permits the use in accordance with its designation, determined by the nature of their combination, they shall be deemed to be one item (compound item).

2. The effect of a transaction which is concluded with regard to a compound item, shall apply to all its constituent parts, unless an agreement provides otherwise.

Article 122. A Principal Item and Its Accessory Item

An accessory, that is, an object which is intended to serve the principal object and which is tied to it by joint economic designations, shall follow the destiny of the principal object, unless legislation or agreement stipulate otherwise.

Article 123. Fruit, Production and Income

Income obtained as a result of using assets (fruit, production, income), shall belong to the person who uses those assets on a legal basis, unless it is otherwise stipulated in legislation or in the agreement concerning the use of that asset.

Article 124. Animals

General rules concerning objects shall apply to animals in so far as legislation does not stipulate otherwise.

Article 125. Intellectual Property

1. In cases and in accordance with the procedure stipulated in this Code and other legislative acts, an exclusive right of a citizen, or a legal entity shall be recognised with regard to the results of intellectual creative activities and to the ways of individualisation of a legal entity, of the production by a physical person or a legal entity, work performed by it or services rendered, which are equated thereto (commercial name, trade mark, service mark etc.).

2. The results of intellectual creative activities and of the means of the individualisation, which may be subject of exclusive rights (intellectual property), may be used by third persons only with the consent of the holder of the right.

Article 126. Service and Commercial Secrets

1. Civil legislation shall protect information which constitutes a service or a commercial secret in a case where the information has actual or potential commercial value by virtue of its being unknown to third parties, if there is no access thereto on a legitimate basis and the possessor of the information makes efforts to protect its confidentiality.

2. Persons who by illicit methods obtain such information, and also employees who in spite of their service agreement, or counter-parties in spite of their civil rights agreement, divulge a service or a commercial secret, shall be obliged to compensate for the inflicted damage.

Article 127. Money (Currency)

1. The Tenge shall be the monetary unit in the Republic of Kazakhstan.

2. The Tenge shall be the legal tender, which is obligatory for acceptance, in accordance with its nominal value, in the entire territory of the Republic of Kazakhstan.

3. Payments in the territory of the Republic of Kazakhstan shall be carried out in the form of cash payments and non-cash payments.

4. The cases, the procedure and the conditions for settlement in foreign currency in the territory of the Republic of Kazakhstan shall be determined by legislation of the Republic of Kazakhstan.

Article 128. Currency Assets

1. The types of assets which are recognised as currency assets and the procedure for transactions involving them, shall be determined by legislative acts.

2. The right to own currency assets shall be protected in the Republic of Kazakhstan on common principles.

§ 2. Securities

Article 129. A Security

[as amended by (7) Law of the Republic of Kazakhstan. Concerning the Introduction of An Addition and Amendments to the Civil Code of the Republic of Kazakhstan (General Part). March 5, 1997].

1. Securities shall be the documents which certify in compliance with a certain form and the required details, the property rights, the exercise whereof is only possible upon their presentation.

2. In the cases which are stipulated in legislative acts, for the exercise of a conveyance of the rights certified by a security, it shall be sufficient proof to establish in the special register (usual or computerised) of the issuer, the identity of the person who issues the securities and who is liable for the obligation indicated therein as well as the professional participants in the securities market which carry out registration of securities transactions.

Article 130. Types of Securities

1. The following shall be recognised as securities: debentures, consignments, shares and other documents which are recognised as securities by legislative acts or in accordance with the procedure established by legislative acts.

2. Securities may be bearer's securities, order securities and registered name securities.

The rights which are certified by registered name securities shall belong to the person inscribed in them.

The rights which are certified by bearer's securities shall belong to the bearer of the securities.

The rights which are certified in order securities shall belong to the person indicated in it, and in the cases of a transfer by him of those rights in accordance with the procedure stipulated in paragraph 3 of Article 132 of this Code, - to any other authorised person.

3. This Code and legislative acts may exclude the possibility of issuing securities of a certain type as registered name securities, order securities or as bearer's securities.

Also, legislative acts may envisage the possibility of issuing securities which combine the features of various types of securities.

Article 131. The Requirements to Securities

1. The types of rights which are certified by securities, the obligatory details of securities, and the requirements with regard to the pro-forma of a security and any other necessary requirements, shall be determined by legislative acts, or in accordance with the procedure established thereby.

2. The absence of obligatory details concerning a security or the non-compliance of a security with the pro-forma established therefor, shall entail its invalidity.

Article 132. The Conveyance of Rights Associated with Securities

1. In order to convey to any person the rights certified by a bearer's security, it shall be sufficient to hand the security to that person.

2. The rights certified by a registered name security shall be conveyed in accordance with the procedure which is established for the transfer of claims (cession). In accordance with Article 347 of this Code, a person who cedes the rights associated with a security shall be liable for invalidity of relevant claims, but not for its implementation. In a transfer of the rights associated with a registered name security to another person, the security in the transfer shall be annulled, and another security shall be issued to the new holder.

Legislative acts may stipulate re-assignment of rights under registered shares.

3. The right associated with order securities shall be conveyed by means of making on that security a conveyance inscription, the endorsement. The person who transfers the rights associated with an order security (endorser) shall be liable not only for the existence of the right but also for its exercise.

An endorsement executed on a security shall transfer all the rights certified by the security to the person to whom or by whose order the rights associated with the security (of the endorsee) are transferred. The endorsement may be blank (without any indication of the person to whom the consideration must be addressed).

The endorsement may be restricted only by the order to exercise the rights certified by the security, without any conveyance of those rights to endorser (pre-nomination endorsement). In this case the endorser shall act as a representative.

Article 133. Execution with Regard to Securities

1. The person that issued a security and all the persons who endorsed it shall be jointly liable to its legitimate owner. In the case of satisfying the claims of the legitimate owner of a security, related to the execution of the obligation certified by it, by one or several persons from amongst those liable in relation to the security, they shall acquire the right to revert claim (regress) to the other persons who had become liable in relation to the security prior to them.

2. The refusal to execute the obligations certified by a security with the reference to the lack of basis for the obligations or to its invalidity shall not be allowed.

3. The owner of a security who detected fraud or forgery of the security shall have the right to present the person that conveyed the security to him with the claim to properly execute the obligation certified by the security and to compensate losses.

4. The rights associated with securities held by any illegitimate holder shall not be exercised.

Article 134. The Restoration of Securities

The restoration of the rights associated with the lost bearers' securities and order securities, shall be carried out by the court in accordance with the procedure stipulated in the procedural legislation.

Article 135. Non-Documentary Securities

[as amended by (7) Law of the Republic of Kazakhstan. Concerning the Introduction of An Addition and Amendments to the Civil Code of the Republic of Kazakhstan (General Part). March 5, 1997].

1. In the cases which are determined by legislative acts or in accordance with the procedure stipulated therein, organisations which obtained special-purpose licences may carry out the registration of rights affixed in registered-name or order securities, including in a non-documentary form (with the use of electronic and computer equipment etc.). The rules established by this Code and other legislative acts concerning securities, shall apply to such a form of fixation of rights, unless otherwise ensues from the specific features of the fixation.

The fixation which is carried out upon the petition of the issuer or a person who is registered as the holder of the relevant rights, shall be equated to the security, and it shall be sufficient for the exercise and transfer of the right associated with the security. Upon the request of the holder of the rights, the depository shall be obliged the organisation which obtained the special-purpose licence shall be obliged to issue to him a document which certifies the affixed rights.

2. The rights which are certified by way of fixation with the depository, the procedure for the activities of securities depositories and for issuing to them of licences to carry out transactions involving securities, the procedure for the official fixation of rights and title holders by depositories, the procedure for the documentary confirmation of depositories' notes, and the procedure for the commission of transactions in non-documentary securities, shall be determined by legislative acts or in accordance with the procedure established thereby.

3. The exercise, transfer, assignment, and restriction of the rights must be documented in accordance with the legislation of the Republic of Kazakhstan. The professional participants of the securities market which received the special-purpose licence for registration of the rights fixed by registered or bearers securities, including those in the non-documentary form shall be liable for the safety of official entries, ensuring their confidentiality, disclosure of accurate information on such entries, and for the making official entries concerning the transactions performed.

Article 136. A Debenture

Article 136. Debentures

A security which certifies the right of its holder to receive its nominal value or its other equivalent assets, from the entity which issued that security within the period established by the terms of that security's issue shall be recognised as debenture.

A debenture shall also grant to its holder the right to receive remuneration (interest) on it in accordance with the terms of the debenutres' issue.

Article 137. A Cheque

deleted by (11) Law of 11th July 1997 of the Republic of Kazakhstan. Concerning the Introduction of Amendments and Additions to Certain Legislative Acts of the Republic of Kazakhstan Concerning Issues of Banking Activity.

Article 138. A Bill of Exchange

Article 139. A Share

1. A share shall be recognised to be a security which certifies the right of its holder (shareholder) to receive part of net income of a joint stock company in the form of a dividend, to participate in managing the business of the joint stock company, and to part of the property of the joint stock company, which remains after its liquidation.

2. A joint-stock company shall have the right to issue ordinary and preference shares. The procedure for issuing shares shall be defined in legislation.

3. The foundation parties of joint stock company may introduce a "golden share" which does not participate in the formation of the charter capital and the receipt of dividends. The holder of the golden share shall only have the right to veto the decisions of the general meeting, of the board and of the supervisory council with regard to the issues stipulated in the charter.

Article 140. Bank Certificate

§ 3. Personal Non-Property Rights

Article 141. Protection of Personal Non-Property Rights

1. A person whose personal non-property rights are violated, apart from the measures stipulated in Article 9 of this code, shall have the right to compensation of moral damage by the rules of this Code.

2. Protection of personal property rights shall be carried out by the court in accordance with the procedure stipulated in civil procedural legislation.

3. Personal non-property rights shall be subject to protection irrespective of the guilt of the person that violated the right, unless it is otherwise stipulated in the present Code. The person who presented a claim of defence must prove the fact of the violation of his personal non-property right.

4. The person whose non-property right is violated may at his discretion, claim from the violator the elimination of the consequences of the violation or at the expense of the violator to independently undertake the necessary actions, or to delegate their execution to a third party.

Article 142. Personal Non-Property Rights Which are Associated

With the Property Rights

In the event that personal non-property and property rights are simultaneously violated, the amount of compensation for property damage shall be increased by considering the compensation which is due to the victim because of the violation of his personal non-property rights.

Article 143. Protection of Honour, Dignity and Business Reputation

1. Through the court a citizen or a legal entity shall have the right to refutation of information which damages his honour, dignity or business reputation, unless the one who spreads such information proves that the information is true.

2. Where the information that damages the honour, dignity or business reputation of a citizen or a legal entity is spread through the mass media, that information must be free of any charge refuted by the same mass media.

In the case where said information is contained in a document issued by an organisation, such a document shall be subject to replacement or annulment with the obligatory communication to the addressees of the inconsistency of the information contained in that document.

The procedure for refutation in other cases shall be established by the court.

3. A citizen or a legal entity with regard to which the mass media published information which restricts his rights or legitimate interests, shall have the right to publish their response in the same mass media free of any charge.

4. The claim by a citizen or a legal entity to publish a refutation or response in the mass media shall be considered by the court in a case where the mass media refused such publication, or did not carry out the publication within one month, and also in the case of its liquidation.

5. Where a court decision is not executed, the court shall have the right to impose a fine upon the violator, which shall be taken for the revenue of the budget. The fine shall be imposed in accordance with the procedure and in the amounts which are established by the civil procedural legislation. The payment of the fine shall not exempt the violator from the obligation to execute the action stipulated in the court decision.

6. A citizen or a legal entity with regard to whom information was spread that damages his honour, dignity or business reputation, shall have the right, apart from the refutation of such information, to demand compensation for the damage and the moral harm inflicted by their promulgation.

7. Where it is impossible to identify the person that spreads the information which damages the honour, dignity or business reputation of a citizen or a legal entity, the person with regard to whom such information is spread, shall have the right to appeal to the court with an application to recognise that the promulgated information as not true.

Article 144. The Right to Protect Secrets of Private Life

1. A citizen shall have the right to protect the secrecy of his private life, including the secrecy of letter exchange, telephone conversations, diaries, notes, comments, sexual life, adoption, birth, medical secrets, legal secrets, and secrecy of bank investments.

The disclosure of the secrets of private life shall only be possible in the cases which are stipulated by legislative acts.

2. The publication of diaries, notes, comments and any other documents shall be permissible only with the permission of their author, and as regards letters, - with the consent of both their author and the addressee. In the case of demise of one of them, said documents may be published with the consent of the surviving spouse and the children of the deceased.

Article 145. One's Right to the One's Own Picture

1. Nobody shall have the right to use the image of a person's face without his consent, and in the case of his demise, - without the consent of his inheritors.

2. The publication, reproduction and distribution of a graphic piece (picture, photograph, film etc.), in which another person is depicted, shall only be permissible with the consent of the depicted, and after his death, - with the consent of his children and surviving spouse. Such consent shall not be required where it is established by legislative acts or the person depicted was posing for a fee.

Article 146. The Right to Inviolability of Housing

A citizen shall have the right to inviolability of his house, that is, to prevent any attempts of intrusion into his house against his will, except for the cases stipulated in legislative acts.

Chapter 4. Transactions

Article 147. The Definition of a Transaction

The actions of citizens and legal entities which are aimed at establishing, changing or terminating civil rights and obligations, shall be recognised as transactions.

Article 148. Unilateral Transactions and Agreements

1. The transactions may be unilateral and bilateral or multilateral (agreements).

2. A transaction, the performance whereof, in accordance with legislation or the agreement of the parties, requires the expression of the will of one party and this is sufficient, shall be recognised as a unilateral transaction.

3. In order to enter into an agreement, it shall be necessary to have an expression of the agreed will of two parties (a bilateral transaction) or of three or more parties (multilateral transaction).

Article 149. The Legal Regulation of Unilateral Transactions

1. A unilateral transaction shall create obligations for the entity that enters into the transaction. It may create obligations for other persons only in the cases which are stipulated in legislative acts or by agreement with those persons.

2. Appropriately, the general provisions concerning obligations and agreements shall apply to unilateral transactions, inasmuch as it does not contradict legislation, or the nature and the essence of the transaction.

Article 150. Transactions Entered into Under Condition

1. A transaction shall be considered to be entered into under a delaying condition, where the parties conditioned the emergence of their rights and obligations upon a circumstance, with regard to which it is not known whether it will occur or not.

2. A transaction shall be deemed to be entered into under an invalidating provision, when the parties conditioned the invalidation of the rights and obligations by a circumstance, with regard to which it is not known whether it will occur or not.

3. When the emergence of a condition is unfairly impeded by a party to which the emergence of the condition is non-beneficial, then the condition shall be recognised as having taken place.

When the emergence of a condition is unfairly assisted by a party, for whom the emergence of the condition is favourable, then the condition shall be recognised as not having taken place.

Article 151. The Form of Transactions

1. Transactions can be entered into orally or in written form (simple or notary).

2. A transaction for which legislation or the agreement of the parties does not establish a written form (simple or notary), or any other definite form, may be entered into orally, in particular, any transactions which are executed by their commitment. Such a transaction shall be deemed to be entered into also in the case where the will of the person to enter into the transaction is clear from the behaviour of the person.

3. A transaction which is confirmed by issuing a ticket, label or any other sign which is generally acceptable for confirmation, shall be deemed to be concluded in oral form, unless otherwise is stipulated in legislation.

4. Silence shall be recognised as the expression of will to enter into a transaction in cases which are stipulated by legislation or the agreement of the parties.

5. Transactions to execute an agreement which is concluded in writing may, by agreement of the parties, be entered into orally, provided that does not contradict legislation.

Article 152. The Written Form of Transactions

1. The following transaction must be entered into in writing:

1) those which are carried out in the course of entrepreneurial activities, except for transactions which are fulfilled by their execution itself, unless it is otherwise stipulated in legislation for individual types of transactions, nor does it ensue from the customs of the business practice;

2) for the amount of more than one hundred assessment indices, except for the transactions which are executed by their commitment itself;

3) in any other cases which are stipulated in legislation or the agreement of the parties.

2. A transaction which is executed in writing, must be signed by the parties or their representatives, unless otherwise ensues from the usual business practice.

It shall be allowed, when entering into transactions, to use facsimile copying of signatures, unless this contradicts legislation or the requirements of one of the participants.

3. Bilateral transactions may be entered into by way of exchanging documents, each one of them shall be signed by the sending party.

The exchange of letters, telegrams, telephonograms, teletypograms, facsimiles or any other documents which identify the entities and the contents as expression of their will, shall be equated to the execution of transactions in writing, unless it is otherwise stipulated in legislation or in the agreement of the parties.

Legislation and the agreements of parties may establish additional requirements to which the form of the transaction must correspond, in particular, the execution in accordance with a certain type of pro-forma, affixing the seal and stipulation of the consequences of the failure to comply with those requirements.

4. Where a citizen as a result of a physical shortage, disease or illiteracy is not able to personally sign, then upon his request a transaction may be signed by any other citizen. The signature of the latter, unless it is otherwise stipulated in legislation, must be witnessed by a notary or any other official who has the right to enter into such notary action with an indication of the reasons for which the person who entered into the transaction failed to sign it personally.

5. The party that fulfilled a transaction which was executed in writing, shall have the right to claim from the other party a document which confirms that fulfilment. The same right shall belong to the party which fulfilled an oral entrepreneurial transaction, except for the transactions which are fulfilled by their commitment itself.

Article 153. The Consequences of a Failure to Comply With the

Written Form of a Transaction

1. A failure to comply with the simple written form of a transaction shall not entail its invalidity, but it shall deprive the parties of the right to confirm its conclusion, contents or its execution by witness evidence in the case of a dispute. The parties, however, shall have the right to confirm the execution, contents or the implementation of a transaction by written or any other proofs except for the use of witness's evidence.

2. In the cases which are specifically stipulated in legislative acts or in the agreement of the parties, a failure to comply with the simple written form of a transaction shall entail its invalidity.

3. A failure to comply with the simple written form of a foreign economic transaction, shall entail the invalidity of the transaction.

Article 154. Notarisation of Transactions

1. In the cases which are stipulated in legislative acts or by the agreement of the parties, written transactions shall be deemed to be entered into only upon their notarisation. The failure to comply with these requirements shall entail the invalidity of the transaction with the consequences stipulated in paragraph 3 of Article 157 of this Code.

2. Where a transaction which requires notarisation is actually fulfilled by the parties or by one of the parties, and by its contents does not contradict legislation and does not violate the rights of third parties, the court upon the application of the interested party shall have the right to recognise the transaction as valid. In that case the subsequent notarisation of the transaction shall not be required.

Article 155. Registration of Transactions

1.Transactions which are subject, in accordance with legislative acts, to state registration or other registration, including transactions which create, change, or terminate the rights enumerated in the first part of paragraph 2 of Article 118 of the present Code, shall be considered as concluded after their registration, unless it is otherwise stipulated in legislative acts.

A denial of registration must be formulated in writing, and it may be possible only with a reference to violation of the requirements of legislation.

2. Where a transaction which requires state registration is executed in a proper form, but one of the parties evades its registration, the court shall have the right upon the claim of the counter party to pass the decision to register the transaction. In this case the transaction shall be registered in accordance with the decision of the court.

Article 156. Bourse Transactions

1. Agreements concerning mutual conveyance of rights and obligations with regard to goods, securities and other assets which are permitted to be circulated at the bourse (bourse transactions), shall be concluded by the participants of the bourse in accordance with the procedure which is established by legislation concerning commodity, stock and other bourses and in the charters of bourses.

2. Bourse transactions may be documented by broker records, and they shall be subject to registration by the bourse.

3. Unless otherwise ensues from legislation, from the agreement of the parties or from the essence of the transaction, the rules for the relevant agreements (purchase and sale agreements, commission agreements, and other) shall apply to bourse transactions in relation to the contents.

4. Legislation or the bourse charter may stipulate the conditions of bourse transactions which constitute commercial secrets of the parties and which are not to be subject to disclosure without their consent.

5. Disputes which are associated with the entering into bourse transactions shall be settled by the arbitration attached to the relevant bourse, the decision of which may be challenged in a court.

Article 157. Invalid Transactions and the Consequences of Their

Invalidity

1. When the requirements are violated which are applicable to the form, or contents of a transaction and to the participants of a transaction, and also to the freedom of their will expression, the transaction may be recognised as invalid in accordance with an action of the interested parties, a duly authorised state body or the procurator.

2. The bases of invalidity of a transaction and also the list of persons who have the right to demand the recognition thereof as invalid, shall be established by this Code or any other legislative acts.

3. When a transaction is recognised as invalid, each party shall be obliged to return to the to the other party everything that was received in the transaction, and where it is not possible to return it in kind, to return its value in money.

4. When a transaction is aimed at the achievement of a criminal purpose, then, where the intention exists on the part of both parties, everything received by them in the transaction or intended to be received, upon the decision or sentence of the court shall be subject to confiscation. In the case of the execution of such a transaction by one party, everything which is received by it and everything which is due from it in the transaction to the first party shall be subject to confiscation. Where none of the parties proceeded to the implementation, everything which is envisaged by the transaction for its implementation shall be subject to confiscation.

5. Where the intention to achieve a criminal purpose exists only with one of the parties, everything that is received by it in the transaction shall be subject to return to the other party, and what is received by the latter or due to it in accordance with the transaction, shall be subject to confiscation.

6. Subject to specific circumstances, the court shall have the right not to apply partially or in full the consequences which are stipulated in paragraph 4 and 5 of this Article, as concerning the confiscation of the assets received or subject to receipt through invalid transactions. In that regard the consequences shall arise which are stipulated in paragraph 3 of this Article.

7. Aside from the consequences stipulated in paragraphs 3 - 6 of this Article, the court may exact for the benefit of the other party the losses incurred by the latter, which are associated with the recognition of a transaction as invalid from the party which is guilty of commission of the acts which cause the invalidity of the transaction.

8. An invalid transaction shall not entail any legal consequences, except for those which are associated with its invalidity, and it shall be invalid from the moment of its commitment.

9. In recognising a transaction as invalid, the court shall have the right to take into account the specific circumstances, and restrict itself at the prohibition of its further execution.

Article 158. Invalidity of a Transaction the Contents Whereof Do

Not Comply with the Requirements of Legislation

1. A transaction, the contents of which do not comply with the requirements of legislation, and which is entered into for a purpose which is deliberately opposite to the fundamentals of the law and order or morals, shall be invalid.

2. A person who deliberately concluded a transaction which violates the requirements of legislation, the charter of a legal entity or the authority of its bodies, shall not have the right to claim the recognition of the transaction as invalid, provided such a claim is caused by financial interest or the intention to evade responsibility.

3. In the event that one of the participants of a transaction entered into it with an intent to evade from the execution of the obligation or from the duty to a third person or the state, and the other participant of the transaction new or should have known of that intention, an interested party (the state) shall have the right to claim to recognise the transaction as invalid.

Article 159. The Bases for the Invalidity of Transactions

1. A transaction entered into without obtaining the required licence or after the expiry of the term of a licence shall be invalid.

2. A transaction which pursues the purposes of unfair competition or which violates the requirements of business ethics shall be invalid.

3. A transaction which is entered into by the person who did not reach fourteen years of age, except for the transactions stipulated in the Article 23 of this Code, shall be invalid.

4. A transaction which is entered into by a junior which reached fourteen years, without consent of his parents (adopters) or sponsors, except for the transactions which he in accordance with the law has the right to enter into independently, may be recognised by the court as invalid upon the action by the parents (adopters) or the guardian.

5. A transaction shall be invalid which is entered into by a person who is recognised as incapable as a result of a mental disease or mental weakness. A transaction which is entered into by a citizen, who afterwards is recognised as incapable (Article 26 of this Code), may be recognised by the court as invalid upon the action by his guardian, provided it is proved that at the moment of the commitment of the transaction that citizen was in the condition of a psychic disorder.

6. Upon the requirement of the guardian the court may recognise as invalid transaction which is entered into by the person whose deed capacity is restricted by the court.

7. A transaction which is entered into by a citizen who, although capable, but at the moment of its commitment was in a state that he could not realise the meaning of his actions or guide them, may be recognised by the court as invalid in accordance with the action of that citizen, but if when alive the citizen did not have an opportunity to file the action, - after the death of the citizen upon the action of any other interested persons.

8. A transaction which is entered into as a result of a significant error may be recognised by the court as invalid upon an action by the party which acted under the influence of misguidance. The misguidance is material where it relates to the nature of a transaction, the identity, or to any other qualities of its subject which significantly reduce the possibility of its intended use. Misguidance in the motives may serve as a basis of invalidity of a transaction only when such motive is included in its contents as a delaying or annulling condition (Article 150 of this Code).

If the misguidance is a consequence of gross carelessness of the participant in the transaction, or it is covered by his entrepreneurial risk, the court, taking into account the specific circumstances and the interest of the other participant of the transaction, shall have the right to refuse the action to recognise the transaction as invalid.

9. A transaction which is entered into under the influence of fraud, violence, or threat, and also a transaction that the person was compelled to enter into as a result of a combination of difficult circumstances and on conditions extremely unprofitable for himself which was exploited by the other party (shackling agreement), may be recognised by the court as invalid upon the action of the victim.

10. A transaction which is concluded as a result of a malicious collusion of the representative of one party with the other party, may be recognised by the court as invalid upon the action of the victimised party. Compensation for losses which are inflicted upon the victimised party (paragraph 4 Article 9 of this Code), may be imposed upon the unfair representative in the procedure of subsidiary liability.

11. A transaction performed by a legal entity in contradiction to the objects of the activity expressly restricted by the present Code, or other legislative acts, or foundation documents, or in violation of the charter authority of its body, may be recognised as invalid pursuant to a court action of the owner of the property of a given legal entity, provided it is proved that the other party to a given transaction knew, or deliberately must have known about such violations.

12. The transactions which are stipulated in paragraph 3 and 5 of this Article, upon the claim of the parents, adopters or guardians of infants or of incapable persons by the decisions of a court may be recognised as invalid, provided they are entered into for the benefit of the indicated persons.

Article 160. Fictitious or Faked Transactions

1. A fictitious transaction is one which is entered into only for the sake of appearances, without intentions to cause any legal consequences shall be invalid.

2. If one transaction is entered into only for the purpose of hiding another transaction (faked), then the rules shall be applied which are applicable to the transaction which the parties actually had in mind.

Article 161. The Consequences of Invalidity of Part of a

Transaction

Invalidity of part of a transaction shall not entail the invalidity of its other parts, provided it is possible to presume that the transaction was entered into without inclusion of its invalid part.

Article 162. The Statute of Limitations With Regard to Invalid

Transactions

2. The statute of limitations with regard to disputes associated with the invalidity of a transaction on the bases stipulated in paragraphs 9 and 10 of Article 159 of this Code, shall constitute one year from the date of the cessation of the violence or the threat under which the transaction was entered into, or from the date when the plaintiff learned or should have to learned about any other circumstances which are the basis for the recognition of the transaction as invalid.

Chapter 5. Representation and Power of Attorney

Article 163. Representation

1. A transaction which is entered into by one person (representative) on behalf of another person (represented) by virtue of the authority based on power of attorney, legislation, a resolution of the court or on an administrative act, shall directly create, alter or terminate the civil rights and obligations of the represented.

The authority may also be clear from the situation in which the representative is acting (salesman in retail trade, cashier, etc.).

2. The rights and obligations shall be acquired directly by the represented in respect of the transaction entered into by the representative.

3. A representative may not enter into transactions on behalf of the represented, neither with himself personally, nor with any other person whose representative he is at the same time.

4. The persons who act, although in somebody else's interest, but in their own name (commercial intermediaries, executors of will in inheritance etc.) shall not be representatives, nor the persons who are authorised to enter negotiations with regard to transactions which are possible in the future.

5. It shall not be allowed to enter through a representative into transactions which by their nature may be entered into only in person, nor into other transactions in the cases specified in legislative acts.

Article 164. Representation of Incapable Persons

On behalf of incapable persons, transactions shall be entered into by their legitimate representatives, - parents (adopters) and guardians.

Article 165. Representation Without Authority

A transaction which is entered into on behalf of another person by the person who is not authorised to enter into the transaction, or in excess of their powers, shall create, alter or terminate the civil rights and obligations of the represented only in the case of the subsequent approval by him of that transaction.

The subsequent approval by the represented shall make the transaction valid from the moment of its commitment.

Article 166. Commercial Representation

1. The person who permanently and independently represents entrepreneurs in their concluding agreements (a commercial representative), shall act on the basis of a written agreement which contains indications of the authority of the representative, and in the case where such indications do not exist,- also of the power of attorney.

2. A commercial representative may at the same time represent the interests of various parties of an agreement which is concluded with his participation. In that respect, he shall be obliged to execute the instructions given to him with the diligence of a usual entrepreneur.

3. A commercial representative shall have the right to claim payment of the remuneration owed and the expenses incurred by him when executing the instructions of the parties to the agreement in equal shares, unless it is otherwise stipulated in the agreement between them.

4. A commercial representative shall be obliged to keep secret the information which became known to him concerning commercial transactions, also after the implementation of the assignment entrusted to him.

5. Special considerations concerning commercial representation in certain spheres of entrepreneurial activity shall be established by legislation.

Article 167. Power of Attorney

1. A written authorisation by one person (the trustor) for representation on his behalf, which is issued to another person (the trustee) shall be recognised as a power of attorney.

2. The power of attorney for managing assets and entering into transactions which require notarisation, must be notarised, unless otherwise stipulated in legislative acts.

3. The following shall be equated to notarised powers of attorney.

1) powers of attorney of military servicemen and of any other persons who are in medical treatment at hospitals, sanatoria and any other military medical institutions, attested to by the chiefs, deputy chiefs for medical issues, senior doctors and doctors on duty of those hospitals, sanatoria and other military medical institutions;

2) powers of attorney of the military servicemen, and at the points of deployment of military units, institutions and military education organisations where there is no state notary offices, nor any other bodies which execute notary actions, and also the powers of attorney of workers and employees, members of their families and family members of the military servicemen, which are attested by the commanders (chiefs) of those units, formations, institutions and organisations;

3) powers of attorney of the persons who are in places of deprivation of freedom, certified by the heads of the places of deprivation of freedom;

4) powers of attorney of capable citizens of full age who are in institutions for the social protection of the population, certified by the head of that institution or of the relevant body for the social protection of the population.

4. The power of attorney to receive correspondence including money and parcels, to receive wages and any other payments from citizens and legal entities, may be certified by the bodies of the local administration of the territory in which the nominator resides, by the organisation at which he works or studies, by the housing maintenance organisation in the place of his residence, by the administration of the stationary medical institution in which he is being medically treated, and also by the commanders of the relevant military units, where the power of attorney is issued to a military serviceman. A power of attorney which is sent by telegraph and by any other types of communications, when the dispatch of the document is carried out by an employee of the communications facility, shall be certified by the bodies of communication.

5. Third parties shall have the right to consider as authentic a power of attorney which is issued for the commission of their acts, which is sent by the trustor to the trustee through facsimile and other method of communication, without use of official bodies of communication.

6. A power of attorney on behalf of a legal entity shall be issued with the signature of its manager or another person who is authorised thereto by the foundation documents, and it shall be attested by the seal of that organisation.

7. A power of attorney on behalf of a state body, or a commercial or non-profit organisation to receive or pay money and any other material assets, must be signed also by the chief (senior) accountant of that organisation.

8. The procedure for issuing and the pro-forma of the power attorney to enter into banking transactions and the power of attorney for entering into transactions in the area of trade may be determined by special-purpose rules.

Article 168. The Term of a Power of Attorney

1. A power attorney may be issued for a term of not longer than three years. Where a longer term is indicated in a power of attorney, it shall be effective within three years, and if the effective period is not indicated therein, then it will be valid within one year from the date of the issue.

2. A power of attorney shall be invalid, if it has not the date of its issue.

Article 169. Re-Assignment

1. A trustee must personally enter into the actions to which he is authorised. He may re-assign their commitment to any other person only in the case where he is authorised thereto by the power of attorney received or is compelled to do that by virtue of circumstances for the protection of the interests of the trustor.

2. A power of attorney in which the trustee conveys the powers to any other person must be notarised, except for the cases stipulated in paragraph 4 of Article 167 of this Code.

3. The term of validity of a power of attorney which is issued for re-assignment may not exceed the term of effect of the original power of attorney on the basis of which it was issued.

4. The trustee who re-assigned the powers to any other person must immediately notify of that the nominator and to communicate to him the necessary information concerning that person and his place of residence. The failure to comply with this duty shall impose on the trustee the liability for the actions the person to whom he re-assigned the powers, as for his own.

Article 170. Cessation of a Power of Attorney

1. The effect of a power of attorney shall cease as a result of the following:

1) expiry of the term of the power of attorney;

2) completion of the actions provided for by the power of attorney;

3) annulment of the power of attorney by the person who issued it;

4) the refusal of the person to whom the power of a attorney is issued;

5) the cessation of the legal entity on whose behalf the power of attorney was issued;

6) liquidation of the legal entity on whose behalf the power of attorney was issued;

7) the demise of the person who issued the power of attorney, or the recognition of him as incapable, of limited capability or missing;

8) the demise of the citizen to whom the power of attorney is issued, or the recognition of him as incapable, of limited capability or missing.

2. The person who issued a power of attorney may at any time annul the power of attorney or the re-assignment, and the person to whom the power of attorney is issued may relinquish it. An agreement to wave this right shall be invalid.

Article 171. The Consequences of Terminating

a Power of Attorney

1. The trustor shall be obliged to notify about the termination of a power of attorney (Article 170 of this Code) the person to whom the power of attorney is issued, and also third parties known to him, for representation to whom the power of attorney was issued. The same obligation shall rest with the legal successor of a person who issued the power of attorney in the cases of its cessation on the bases indicated in paragraphs 5 and 7 of Article 170 of this Code.

2. The rights and obligations which arise as a result of the actions of a person to whom the power of attorney is issued prior to the time when this person learned or should have learned of its cessation, shall remain valid for the one who issued the power of attorney and his legal successors with regard to third parties. This rule shall not apply if the third party knew or should have known that the effect of the power of attorney ceased.

3. Upon the cessation of the power of attorney the person to whom it was issued or his legal successor must immediately return the power of attorney.

4. With the cessation of the power of attorney the conveyance of the powers associated with that power of attorney to the other person (re-assignment) shall lose force.

Chapter 6. Calculation of Periods

Article 172. Determining Periods

1. A term which is established by legislation, or transaction or is appointed by the court, shall be determined by a calendar date or an indication of an event which must inevitably take place.

2. A term may be established also as a period of time which is calculated by years, months, weeks, days or hours.

Article 173. The Beginning of the Term which is Determined by

Period of Time

The course of a term which is determined by a period of time shall begin on the next day after the calendar date or the arrival of the event which determines its beginning.

Article 174. The Expiry of the Term Determined by Period of Time

1. A term which is measured by years shall expire in the corresponding month, and on the date of the last year of the term.

The rules which are used for the terms measured by months shall apply to a term which is measured by one half a year.

2. The rules which are used for the terms measured by months shall apply to the term which is measured by quarters of year. In this respect, a quarter shall be deemed to be equal to three months and the calculation of quarters shall be from the beginning of year.

3. A term measured by months shall expire on the corresponding date of the last month of the term.

A term which is determined as one half of a month shall be handled as a term measured by days, and it shall be deemed to be equal to 15 days.

If the expiry of a term measured by months falls on such month in which that date does not exist, then the term shall expire upon the last day of that month.

4. The term which is measured by weeks shall expire on the appropriate day of the last week of the term.

Article 175. Expiry of a Term on a Non-Working Day

If the last day of a term falls on a non-working day, then the expiry day of the term shall be the nearest working day following that day.

Article 176. The Procedure for Entering Into Actions on the Last

Day of a Term

1. If a term is established for entering into any action, it may be entered into before twenty four hours of the last day of the term.

However, if that action must be entered into in an organisation, then that term shall expire at the hour when in accordance with the established rules that organisation ceases the relevant transactions.

2. Written applications and notifications which are submitted to the post office, telegraph or any other institution of communications before 24 hours of the last day of a term, shall be deemed to be submitted within the term.

Chapter 7. Statute of Limitations

Article 177. The Definition of the Statute of Limitations

1. The statute of limitations is a period of time during which a claim may be satisfied, which arises from a violation of rights of a person or of an interest protected by law.

2. Statutes of limitation and the procedure for their calculation shall be stipulated in law and may not be changed by an agreement of parties.

Article 178. Terms of the Statute of Limitations

1. The general term of the statute of limitations shall be established at three years.

2. For certain types of claims legislative acts may establish special-purpose terms of the statute of limitations, which are shorter or longer as compared to the general term.

3. The rules of Articles 177, 179 - 186 of this Code shall apply also to the special-purpose terms of the statute of limitations, unless legislative acts stipulate otherwise.

Article 179. The Application of the Statute of Limitations

1. The requirements to protect a violated right shall be accepted by the court for consideration irrespective of expiry of the term of the statute of limitations.

2. The statute of limitations shall be applied by the court only upon the application by a party in the dispute, which is made prior to the adoption of a decision by the court.

3. The expiry of the term of the statute of limitations prior to the presentation of the claim shall be the basis for he court's passing the decision to deny the action.

With the expiry of the term of the statute of limitations on the principal claim, the term of the statute of limitations shall expire with regard to additional claims (concerning the imposition of damages, the responsibility of the trustor etc.).

Article 180. The Course of the Term of the Statute

of Limitations

1. The course of the term of the statute of limitations shall begin on the day when the person learned or should have learned of the violation of the right. Exceptions from this rule shall be established by this Code and the other legislative acts.

2. With regard to the obligations which have a definite term for their implementation, the course of the statute of limitations shall begin upon the expiry of the date of the execution.

3. With regard to the obligations, the implementation term of which is not determined or is determined by the moment of the call, the course of the statute of limitations shall begin from the moment when the call for the implementation of the obligation is made, and where the debtor is granted a privilege term for the implementation of such call, the counting of the statute of limitations shall begin on the expiry of the indicated term (paragraph 2 of Article 177 of this Code).

4. With regard to the regress obligations the course of the statute of limitations shall begin from the moment of execution of the principal obligation.

Article 181. The Term of the Statute of Limitations in the

Replacement of Persons in an Obligation

The replacement of persons in an obligation shall not entail any changes with regard to the statute of limitations and the procedure of its calculation.

Article 182. Suspension of the Course

of the Statute of Limitations Term

amended by (9) Law of 19th June 1997 of the Republic of Kazakhstan. Concerning the Introduction of Amendments and Additions to Certain Legislative Act of the Republic of Kazakhstan;

1. The course of the term of the statute of limitations shall be suspended as follows:

1) where the making of the claim is impeded by an event which is extraordinary or inevitable under those circumstance (force majeure);

2) by virtue of the announcement by the President of the Republic of Kazakhstan of a postponement of the execution of the obligation of that type (moratorium);

3) where the plaintiff or the defendant are military units which are under marshal law;

4) where an incapable person has no legal representative;

5) by virtue of suspending the effect of legislation which regulates the relevant relations.

With regard to actions concerning the compensation for harm caused to life or health of a citizen, the course of the term of the statute of limitation shall be suspended also in connection with the application by a citizen to the appointment of a pension or benefit, or the refusal to appoint those. to appropriate organisations for appointment and/or performance of payment of pensions or for appointment of a benefit - -prior to appointment and/or performance of payment of pensions or appointment of a benefit or refusal to appoint and/or performance of payment of pensions or appointment of a benefit.

2. The course of the term of the statute of limitations shall be suspended where the circumstances indicated in this Article arose or continued to exist during the last six months of the statute of limitations, and if that term does not exceed six months, - during the course of the term of the statute of limitations.

3. The course of the statute of limitation shall continue from the date of the cessation of the obligation which entailed the suspension of the statute of limitations. In that respect, the remaining part of the term shall be extended up to six months, and where the term of the statute of limitations does not exceed six months, - up to the term of the statute of limitations.

Article 183. A Break in the Course of the Term of Statute of

Limitations

1. The course of the term of the statute of limitations may be interrupted by the presentation of a claim in accordance with the established procedure and also by the commitment by the obliged person of the actions which evidence the recognition of the debt or any other liability.

2. After an interruption, the course of the term of the statute of limitation shall begin anew; the time which expired prior to the break shall not be included into the new term.

Article 184. The Course of the Term of the Statute of Limitations

in a Case Where the Action is not Considered

1. If an action is left by the court without consideration, the course of the statute of limitations which began prior to the presentation of the action shall continue in accordance with the general procedure.

2. Where the court left without consideration an action which is presented in a criminal case, then the course of the term of the statute of limitations, which began prior to the presentation of the action, shall be suspended until the sentence by which the action was left without consideration enters into legal force. The time during which the statute of limitations was suspended shall not be included in the term of the statute of limitations. In that respect, where the remaining part of the term is less than six months, it shall be extended up to six months.

Article 185. The Restoration of the Term of the Statute of

Limitations

1. In exceptional cases where the court recognises the reason for neglecting the term of the statute of limitations as serious because of the circumstances which are associated with the personality of the plaintiff (serious disease, helpless condition, illiteracy, etc.) the violated right of the citizen shall be the subject to protection. The reasons for omitting the term of the statute of limitations may be recognised as serious where they took place during the last six months of the term of the statute of limitations, and where the term is equal to six months, or is less than six months, - during the term of the statute of limitations.

2. The term of the statute of limitations shall be re-established and it shall begin its course again in the cases where there in accordance with legislative acts the plaintiff gets the right to file a new action on the same case in relations with the refusal to execute the court decision in that case.

Article 186. Execution of an Obligation Upon Expiry of the Term of

the Statute of the Limitations

A debtor or any other obliged entity that implemented an obligation upon expiry of the term of the statute of limitations, shall not have the right to claim back the implemented obligation, even if at the moment of the implementation the indicated person did not know of the expiry of the statute of limitations term.

Article 187. The Claims to Which the Statute of Limitations Does

Not Apply

The statute of limitations shall not apply to the following:

1) claims concerning the protection of non-material assets and personal non-property rights, except for the cases which are stipulated in legislative acts;

2) claims of investors to the bank to repay their bank investments;

3) claims concerning the compensation for harm caused to life or health of a citizen. However, the claims which are presented upon the expiry of the statute of limitations shall be satisfied for no longer than three years preceding the presentation of the claim;

4) claims of a proprietor or any other legitimate owner concerning the elimination of any violations of his right, where those violations are not associated with deprivation of ownership (Articles 264, 265 of this Code);

5) in the cases established by legislative acts, - also to any other claims.

SECTION II. THE RIGHT TO OWN AND OTHER CORPOREAL RIGHTS

Chapter 8. The Right to Own. General Provisions

Article 188. The Definition and Contents of the Right to Own

1. The right to own shall be a recognised and protected by legislative acts the right of a person at his discretion to own, use and dispose of the property which belongs to him.

The right of ownership shall be re-assigned to another person with all the encumbrances which existed at the moment of the commission of the transaction.

2. The owner shall have the rights to possess, use and dispose of his assets. The rights to own shall represent the legally-enforced capacity to exercise the actual possession of assets.

The right to use shall represent the legally-enforced possibility to extract from the assets their useful natural properties and also to extract benefits out of it. A benefit may be in the form of income, gain, fruit and in other forms.

The right to dispose shall represent the legally-enforced capacity to determine the legal destiny of property.

3. The owner shall have the right at his discretion to enter into with regard to the property which belongs to him, any actions including the alienation of the property into the freehold of any other persons, or to transfer to them, remaining the owner, his rights associated with ownership, use and disposal of the property, to pledge the property and to encumber it by any other methods and dispose of it in any other way.

4. The exercise by the owner of his powers must not violate the rights and legally protected interests of other persons and the state. The violation of the rights and legitimate interests may be expressed, aside from any other forms, in the abuse by the owner of his monopoly or any other dominant position.

The owner must adopt measures which prevent harm to the health of citizens and to the environment, which may be inflicted in the exercise of his rights.

5. The right to own shall be of indefinite term. The right to own property may be terminated by compulsion only upon the bases provided for by this Code.

6. In the cases, on the conditions and within the limits provided for by legislative acts, the owner must allow for a restricted use of his property by any other persons.

Article 189. The Burden of Maintaining Property

1. The owner shall bear the burden of maintaining the property which belongs to him, unless it is otherwise stipulated by legislative acts or by an agreement, and he may not in a unilateral procedure transfer such a burden to a third person.

2. If property is legally held by third parties, then the costs incurred by them for the maintenance of somebody else's property, shall be subject to reimbursement by the owner, unless otherwise is stipulated in the agreement.

Expenditures associated with the maintenance of the assets shall not be reimbursed to the person who owns the item unfairly and illegally (Article 263 of this Code).

Article 190. The Risk of Occasional Destruction or Occasional

Damage to Property

1. The risk of an occasional destruction or an occasional damage to objects to be alienated shall be transferred to the acquirer simultaneously with the emergence of his right to own, unless it is otherwise stipulated in legislative acts or an agreement.

2. Where the alienator guiltily delayed the transfer of objects or the acquirer guiltily delayed their acceptance, the risk of occasional destruction or occasional damage shall be borne by the party which caused the delay.

Article 191. The Definition and the Types of Private Property

1. Private property shall be recognised as the property of citizens and of non-state-owned legal entities and their associations.

2. Any property, except for certain types of property which in accordance with legislative acts may not belong to citizens or legal entities, may be in private ownership.

The quantity and the value of the assets which are in private ownership shall not be restricted.

Article 192. The Right to State Property

1. The state property shall be recognised in the form of the Republic's property and communal property.

2. The property of the Republic shall consist of the state treasury and the property allocated to state-owned Republic's legal entities in accordance with legislative acts.

Funds of the Republic's budget, gold and currency reserves, and the diamond stock, the items of the state property which are enumerated in Article 193 of this Code, and other state property which is not attached to state-owned legal entities, shall form the State Treasury of the Republic of Kazakhstan.

3. Communal property shall consist of the local treasury and assets which are entrusted to the communal legal entities in accordance with legislative acts.

The resources of the local budget and any other communal properties which are not attached to state-owned legal entities, shall constitute the local treasury.

4. The property which is in the state ownership may be entrusted to state legal entities in accordance with the right to business authority or operational management.

5. Special considerations in the legal regime of the state property which is under authority of certain state-owned institutions shall be defined by legislative acts.

Article 193. The Exclusive State Ownership

Article 193. Ownership of Land and Other Natural Resources

Land, its subsurface, water, flora, and fauna, and other natural resources, shall be in the state ownership. Land may also be in private ownership on the bases, conditions, and within the limits, stipulated by legislative acts.

Article 194. The Right to Own and Other Corporeal Rights to

Housing

Special considerations for the exercise of the right of ownership and any other corporeal rights to housing shall be regulated by legislation concerning housing.

Article 195. The Corporeal Rights of Persons Who are Not Owners

1. Aside from the right to own, the following shall be recognised as corporeal rights:

1) the right to use land;

2) the right to business authority;

3) the right to operational management;

4) other corporeal rights, provided for by this Code or any other legislative acts.

2. The provisions concerning the right of ownership shall apply to corporeal rights, unless it is otherwise stipulated in legislation, and when it does not contradict the nature of a given corporeal right.

Chapter 9. The Right to Business Authority

Article 196. The Right to Business Authority of

a State Enterprise

The right to business authority shall be a corporeal right of state-owned enterprises that received their property from the State as the owner, and which exercise within the limits established by this Code and other legislative acts, the right to own, use and dispose of that property.

Article 197. Items in the Right to Business Authority

Any property, unless it is otherwise stipulated in legislation, may be object of the right to business authority.

Article 198. The Acquisition and Termination of the Right of

Business Authority

1. The right of business authority over the property which the owner decided to entrust to a state-owned enterprise that has already been formed, shall arise for that enterprise at the moment of the registration of the property in the independent balance-sheet of the enterprise, unless it is otherwise established by legislation or decision of the owner.

2. The fruit, products and income from the use of the assets which are under business authority, and also the assets which are acquired by the enterprise in accordance with agreements or on any other bases, shall be received into the business authority of the enterprise in accordance with the procedure established by legislative acts for the acquisition of the right to own.

3. The right to business authority with regard to property shall cease on the bases and in accordance with the procedure stipulated by legislation for the cessation of the right of ownership, and also in the cases of the legitimate withdrawal of property from the enterprise by decision of the owner.

Article 199. The Right of the Owner With Regard to the Property

Which is Under Business Authority

The owner of the assets which are under business authority, shall in accordance with legislative acts decide issues of creating an enterprise, determining the objectives and purposes of its activity, of its reorganisation and liquidation, and the owner shall exercise the control of use of the property belonging to the enterprise of its purposeful use and safety.

The owner shall have the right to receive part of net income from the use of the assets which are under the business authority of the enterprise formed by him.

Article 200. The Conditions for the Exercise of the Property

Rights of a State-Owned Enterprise

1. A state-owned enterprise which carries out its activities under the rights to business authority, unless it is otherwise stipulated in legislative acts, shall not have the right to enter into the following types of entrepreneurial activity without the approval of the owner or of the state body authorised by the owner:

1) to sell or transfer to any other persons, exchange, long-term lease (longer than three years), entrust for temporary charge-free use the buildings, facilities, equipment and any other fixed assets of the enterprise which belong to it;

2) to form affiliates and subsidiaries, establish in conjunction with private entrepreneurs enterprises and joint production facilities, to invest in them its productive and monetary capital;

3) to grant to private entrepreneurs loans with the payments of remuneration (interest) on them below the official rate of refinancing as established by the National Bank of the Republic of Kazakhstan;

4) to issue suretyship or a guarantee with regard to obligations of third parties.

2. Unless it is otherwise stipulated in legislation, a state enterprise shall independently dispose of the property which is attached to it under the right of business authority, and which is not recognised as fixed assets.

Article 201. The Application of the Provisions Concerning the

Right of Ownership to the Relations With the Participation of State-Owned

Enterprises

The provisions of this Code concerning the right to own shall apply to property relations with the participation of the state enterprises, unless otherwise ensues from this Code and any other legislative acts.

Chapter 10. The Right to the Operational Management

Article 202. The Definition and Contents of the Right to

Operational Management

The right of operational management shall be recognised as a corporeal right of an institution, state-owned institution which is financed at the expense of the funds of its owner, and of a public enterprise which received property from the owner and which exercise within the confines established by legislative acts, and in accordance with the objectives of their activities, assignments of the owner and designation of the property, the rights to possess, use and dispose of that property.

Article 203. The Acquisition and Cessation of the Right of

Operational Management

The acquisition and cessation of the right of operational management shall be exercised on the conditions and in the accordance with the procedure stipulated in Chapters 13 and 14 of this Code, unless it is otherwise stipulated in legislation.

Article 204. The Rights of the Owner of the Property Entrusted for

Operational Management

1. The owner of the assets which are in operational management shall in accordance with legislative acts decide the issues of creating an institution, state-owned institution or a public enterprise, of determining the objectives and the purposes of its activities, it shall have the right to determine the legal destiny of the institution, state-owned institution or public enterprise, and the contents of its activities.

2. The owner shall exercise supervision of the efficient use and safety by the institution, state-owned institution or the public enterprise of the assets entrusted by the owner.

3. In the event that an institution, state-owned institution is formed by several owners, the relations between them and the rights of the owners to manage their assets shall be determined by the foundation agreement or a similar contract.

Article 205. The Right of the Owner to Withdraw and Re-Allocate

the Property Entrusted for Operational Management

The owner of the assets entrusted to an institution, state-owned institution or a public enterprise shall have the right to withdraw that property or re-allocate it between other legal entities formed by the owner at his discretion, unless it is otherwise stipulated in legislative acts.

Article 206. The Disposal of the Property of an Institution

State-Owned Institution or a Public Enterprise

1. An institution, state-owned institution shall not have the right to alienate or in any other way dispose of the assets which are entrusted to it and of the assets which are acquired at the expense of the resources appropriated to it in accordance with the budget, unless it is otherwise specified by a legislative act.

2. A public enterprise shall have the right to alienate or in any other way dispose of the assets entrusted to it only with the consent of the owner of those assets.

A public enterprise shall independently sell the production manufactured by it, unless it is otherwise stipulated in legislation.

The procedure for distributing income of a public enterprise shall be determined by the owner of its assets.

Article 207. Making a Claim on the Assets Transferred for

Operational Management Liability of the Owner under Debts of a Public

Enterprise and Institutionre

Article 207. The Liability of the Foundation Party With Regard to

Debts of the Public Enterprise, Institution and State-Owned Institution

1. A public enterprise shall be liable for its obligations with the funds at its disposal.

When funds owned by a public enterprise are insufficient, the Government of the Republic of Kazakhstan or the relevant local executive body shall bear the subsidiary liability under its obligations.

With regard to contractual obligations, the liability shall arise in accordance with the procedure as defined by legislative acts concerning state-owned enterprises.

2. Liability of institutions and state-owned institutions shall arise in accordance with the procedure provided for by paragraph 1 of Article 44 of this Code.

Article 208. The Transfer of the Right to Own an Institution

When the right to own an institution is transferred to any other entity, that institution shall retain the right of operational management of the property which belongs to it.

Chapter 11. Common Property

Article 209. The Definition and Bases for the Emergence of Common

Property

1. Property which is in the ownership of two or more persons shall belong to them under the right of common ownership.

2. Assets may be in common ownership with the determination of the share of each of the owners in the right to own (shared ownership) or without determining such shares (joint property).

3. Common ownership of any assets shall be shared-ownership, except for the cases where the law stipulates the formation of joint ownership of the property.

4. Common ownership shall emerge when two or several persons receive the property which may not be divided without changing its designation (indivisible items), or may not be divided by virtue of law.

Common ownership of indivisible assets shall emerge in the cases which are stipulated in legislative acts or an agreement.

5. By agreement of the participants of common property, and in the case of failure to reach consensus, upon the decision of a court, shared ownership of the entities may be established with regard to the common property.

6. Ownership of real estate may arise in the form of a condominium, whereby certain parts of real estate are in individual (separate) ownership of citizens and (or) legal entities, and those parts of real estate which are not in separate ownership, shall belong to the owners of parts of real estate under the right of common shared ownership.

The share of each owner in the common property shall be inseparable from his separate ownership of a part of real estate belonging to him.

The size of a share of each owner in the common property, and the degree of participation in costs of its maintenance, shall be related to the size of the parts of real estate which are in individual (separate) ownership, unless it is otherwise stipulated in legislative acts or an agreement.

Special considerations in the legal regime of different types of condominium may be defined in legislative acts.

Article 210. Determining the Shares in the Right of Shared

Property

1. When the size of the shares of participants of shared property may not be established on the basis of legislative acts and is not established by an agreement of all its participants, the shares shall be deemed to be equal.

2. An agreement of all the participants in a shared property may establish a procedure for determining or changing their shares in relation to the contribution of each one of them to the formation and the increase of the common property.

Article 211. The Rights of A Participant in Shared Property Which

Are Associated with Its Improvement

1. A participant in shared property who carries out at his own expense, in compliance with the procedure established for the use of common property, its inseparable improvements, shall have the right to proportionate increase of his share in the right to the common property.

2. The separable improvements of common property, unless it is otherwise stipulated in an agreement of the participants in common property, shall become the property of the one of the participants who made them.

Article 212. Disposal of the Assets Which are in Shared Ownership

1. Disposal of the assets which are in shared property shall be carried out by with the agreement of all its participants.

2. Each participant in the shared property shall have the right at his discretion to sell, transfer as a gift, bequeath, or mortgage his share, or to dispose of it in any other manner in compliance with the conditions stipulated by Article 216 if this Code.

Article 213. Ownership and Use of the Property Which is in Shared

Ownership

1. Managing and using the assets which are in shared ownership shall be carried out by agreement of all its participants, and where consent is not reached, it shall be established by the court.

2. Each participant in shared ownership shall have the right to be granted, into his ownership and use a part of the common property commensurate with his share, and where it is impossible, he shall have the right to claim from the other participants who own and use the property corresponding to his the share of payment of the appropriate amount or other compensation.

Article 214. Fruit, Production and Income from the Use of the

Property Which is in Shared Ownership

The fruit, production and income from the use of the property which is in shared ownership, shall become part of the common property. Subsequent distribution of the fruits, production and income shall be carried out between the participants of shared property in proportion to their shares, unless it is otherwise stipulated in the agreement between them.

Article 215. Expenditures Associated with the Maintenance of the

Property Which is in the Shared Ownership

Each participant in shared ownership shall be obliged to participate in the payment of taxes, levies and any other payments in respect of their common property in proportion to his share, and also in the costs of its maintenance and preservation.

Article 216. The Pre-Emption Right

1. When a share in the right of shared ownership is sold to a stranger, the other participants in the shared ownership shall have a pre-emption right to purchase the share which is being sold, at the price at which it is being sold and on other equal conditions, except for the case of selling through a public auction.

Public auctions for selling shares in the right of shared ownership, where the approval of all the participants in the shared ownership is not reached, may be carried out in the cases, stipulated in paragraph 2 of Article 222 of this Code, and in other cases stipulated in legislative acts.

2. The seller of a share shall be obliged to notify in writing the other participants in shared ownership concerning his intention to sell his share to an outside party with an indication of the price and any other conditions on which he is selling it. If the other participants in shared ownership refuse to purchase or fail to acquire the share which is sold in the right to own immovable property during one month, and with regard to any other assets within 10 days from the date of the receipt of the notice, the seller shall have the right to sell his share to any other person.

3. When a share is sold in violation of the pre-emption right, another participant in shared ownership shall have the right within three months to claim in the court a transfer to him of the rights and obligations of the buyer.

4. The assignment of the pre-emption right to purchase a share shall not be allowed.

5. The rules of this Article shall also apply when a share is alienated in accordance with a barter agreement.

Article 217. The Moment of the Transfer to the Buyer of a Share in

the Right of Shared Ownership In Accordance with An Agreement

A share in the right of shared ownership shall be transferred to the buyer through an agreement from the moment of concluding the agreement, unless the agreement of the parties stipulates otherwise.

The moment of transfer of a share in the right of shared ownership in accordance with the agreement which is subject to state registration or notarisation, shall be determined in accordance with paragraph 2 of Article 238 of this Code.

Article 218. Division of Property Which is in the Shared Ownership

and Appropriation of a Share Out of It

1. The property which is in shared ownership may be divided between its participants by an agreement between them.

2. A participant in shared ownership shall have the right to claim the appropriation of his share out of common property.

3. Where participants in shared ownership fail to reach an agreement on the methods and conditions of dividing the common property or appropriation of the share of one of them, a participant in shared ownership shall have the right to claim the appropriation of his share out of the common property, in kind.

When the appropriation of a share in kind is not allowed by legislative acts or it is impossible without unreasonable damage to the property which is in the common ownership, the owner who is appropriating, shall have the right to be paid by the other participants in shared ownership for the value of his share.

4. The disproportion of the property which is appropriated in kind to a participant in the shared ownership on the basis of this Article, to his share in the right of ownership shall be eliminated by payment of appropriate amount of money or by other compensation.

The payment to a participant in shared property by the other owners of compensation instead of appropriating his share in kind, shall be allowed upon his consent. In the cases where the share of certain owner is minor, and it may not be realistically appropriated and he has not any substantial interest in the use of the common assets, the court may in the case of the absence of consent of that owner, compel the other participants in shared ownership to pay him compensation.

5. With the receipt of compensation, in accordance with paragraphs 3 and 4 of this Article, the owner shall lose the right to his share in the common property.

6. Where the non-expedience of division of common property or the appropriation of a share out of it in accordance with the rules outlined in paragraphs 3 - 5 of this Article are obvious, the court shall have the right to adopt the decision to sell the property through a public auction with the subsequent distribution of the received amount between the participants in common property in proportion to their shares.

Article 219. Joint Common Property

1. Joint common property shall exist in the following forms:

1) the common property of spouses;

2) the common property of a peasant (farmer's) farm;

3) the common property to privatised housing.

2. Legislative acts may stipulate any other types of the joint common property.

3. The joint common ownership shall be established and it shall exist, unless an agreement between its participants stipulates otherwise.

Article 220. Ownership, Use and Disposal of the Property Which is

in the Joint Ownership

1. The participants in joint ownership, unless it is otherwise stipulated in an agreement between themselves, shall collectively own and use common property.

2. The disposal of the assets which are in the joint ownership, shall be carried out with the consent of all the participants, which is presumed irrespective of which of the participants entered into the property disposal transaction.

3. Each of participants in joint ownership shall have the right to enter into transactions disposing of the common property, unless it is otherwise ensues from the agreement of all the participants. A transaction which is entered into by one of the participants in joint ownership, and which is connected with the disposal of the common property, may be recognised as invalid by the claim of the other participants on the motive that the participant who entered into the transaction did not have the requisite powers, only in a case where it is proved that the other party in the transaction knew or should beforehand have known of it.

When entering into the transactions which require the notarisation or state registration, the consent of the other participants in joint ownership, to the commitment of the transaction must be confirmed in the notarial procedure.

4. Paragraphs 1-3 of this Article shall apply, unless it is otherwise stipulated by this Code or other legislative acts with regard to specific types of the joint property.

Article 221. Division of the Property Which is in the Joint

Ownership and Appropriation of a Share Out of It

1. The division of common assets between participants in joint ownership, and also the appropriation of the share of one of them, may be carried out under the condition that there has been a prior definition of the share of each of the participants in the right to common property.

2. When dividing common property or appropriating a share out of it, provided it is not stipulated otherwise in legislative acts or agreement of the participants, their shares shall be recognised as equal.

3. The basis and the procedure for the division of joint property and the appropriation of a share out of it shall be determined in accordance with the rules of Article 218 of this Code, unless it is otherwise stipulated by this Code, or other legislative acts for certain types of joint property, nor does it ensue from the essence of relations of the participants in the joint property.

Article 222. Imposition of a Claim on a Share in Common Property

1. The creditor of a participant in shared or joint property in the case of insufficiency of other assets of the latter, shall have the right to impose a claim of appropriating the share of the debtor in the common property for the imposition of the claim upon it.

2. In the event that the other participants in common property refuse to purchase the share of the debtor, the creditor shall have the right to claim through the court the imposition of the claim upon the share of the debtor in the common property by way of selling that share in a public auction.

3. Where in such cases the appropriation of a share in kind is impossible or the other participants in shared or joint property object thereto, the creditor shall have the right to claim the sale by the debtor of his share to the other participants of the common property at the price which is related to the market value of that share, with the use of the funds received from the sale for the repayment of the debt.

Article 223. Common Property of Spouses

1. Property which is gained by spouses during their marriage, shall be the common property, unless an agreement between themselves stipulates that those assets are shared property of the spouses, or it belongs to one or certain parts of it belong to either spouse in accordance with the right of ownership.

2. The assets which belonged to spouses prior to entering the marriage, and also those received by them during the marriage, as a gift or in the procedure of inheritance, shall be the property of either of them.

The items of individual use (clothes, footwear etc.), except for jewellery and other items of luxury, although acquired during the marriage at the expense of common funds of the spouses, shall be recognised as the property of that spouse who used them. Property of each of the spouses may be recognised as their joint property, provided it is established that during their marriage investments have been made at the expense of the common property of the spouses, which significantly increased the value of that property (capital repairs, refurbishment, re-equipment, etc.).

3. Upon the obligations of one of the spouses, a claim may be imposed only on the assets which are in his ownership, and also upon his share in the common assets of the spouses, which would be due to him, should that property be divided.

4. Special considerations in the right to joint property of spouses shall be determined by legislation of the Republic of Kazakhstan concerning the marriage and family.

Article 224. The Ownership of a Peasant (Farmer) Holding

1. The property of a peasant (farmer) holding shall belong to its members on the right of joint ownership, provided the agreement between them does not stipulate otherwise.

2. In joint ownership of the members of a peasant (farmer) holding there shall be plantations on a land plot, business and any other structures, melioration and any other installations, productive and working cattle, poultry, agricultural and other machinery and equipment, transport vehicles, inventories and other assets which are purchased for the farm at the expense of common funds of its members.

3. The fruit, production, and income received as a result of activities of the peasant (farmer) holding, shall be recognised as common property of the members of the peasant (farmer) holding and they shall be used by agreement between them.

Article 225. The Division of Property of a Peasant (Farmer)

Holding

1. When terminating a peasant (farmer) holding in relation to the departure therefrom of all its members, or on other basis, the common property shall be subject to division in accordance with the rules stipulated in Article 218 and 221 of this Code.

2. The means of production which belong to a peasant (farmer) holding, in the case of the exit of one of its members from the farm, shall not be subject to division. The person who exited the farm shall have the right to receive a monetary compensation proportionate with his share in the common ownership of that property.

3. In the cases stipulated in paragraph 1 and 2 of this Article, shares of the members of a peasant (farmer) holding in the right of joint ownership of the property of the farm shall be recognised as equal, unless the agreement between themselves stipulates otherwise.

Article 226. The Legal Regime of the Property in the Case of

Reorganisation a Peasant (Farmer) Holding into

a Business Partnership or Co-Operative

1. Members of a peasant (farmer) holding on the basis of the farm's property may form a business partnership or a productive co-operative. Such a reorganised peasant (farmer) holding as a legal entity, shall have the right to own the property transferred to it in the form of investments and other contributions by the members of the farm, and also the property received as a result of its activities and acquired on other bases which do not contradict legislation.

2. The amounts of contributions of members of a peasant (farmer) holding, who are participants of a partnership or members of a co-operative, shall be established on the basis of their shares in the right of common ownership of the property of the peasant (farmer) holding as determined in accordance with the procedure specified in paragraph 3 of Article 225 of this Code.

Article 227. Common Ownership of Privatised Housing

Housing which is purchased or acquired free of charge by the tenant in accordance with legislation concerning privatisation in the buildings of the state housing stock, shall be transferred into the common ownership of the tenant and his family members who reside permanently with him, including minors and those temporarily absent, unless it is otherwise stipulated in an agreement between them.

Special considerations with regard to the right of joint ownership of privatised housing shall be determined by legislative acts concerning housing relations.

Chapter 12. Agreement On Joint Activities

(Ordinary Partnership)

Article 228. Ordinary Partnership

1. An ordinary partnership shall be formed on the basis of an agreement on joint activities.

In accordance with the agreement concerning joint activities (the agreement on ordinary partnership) the parties undertake to act jointly in order to earn income or attain any other objective which does not contradict the law.

An ordinary partnership shall not be a legal entity.

2. The agreement concerning joint activities (the agreement on ordinary partnership) shall be concluded between citizens, citizens and legal entities, and between legal entities (consortium).

3. The obligations of the participants of an ordinary partnership, which are related to the agreement on joint business activities, before third parties shall be joint obligations, unless their joint activities agreement stipulates otherwise.

Article 229. Managing Common Business of the Participants

of an Agreement

Managing of common business of the participants of an agreement on joint activities shall be carried out on the basis of their common consensus. Upon agreement between themselves, they may entrust the management of their joint activities and managing of common business to one of the participants, who in that case shall act on the basis of a power of attorney issued to him by the other participants of the agreement.

Article 230. Common Property of the Participants

in Agreement

1. In order to attain their objectives, the participants in agreement on joint activities shall make contributions in money or in other property or by way of labour contribution.

2. The monetary or any other property contributions of the participants in agreement and also the assets which are created or acquired as a result of their joint activity shall be their joint shared property.

4. The property of the participants of an agreement shall be subject to the provisions of this Code on common shared property, unless it is otherwise stipulated by the provisions of this Chapter, other legislative acts or an agreement on joint operation.

Article 231. Common Expenditures and Losses of the Participants

of the Agreement

The procedure for covering general costs associated with joint activity and losses which are incurred as a result of it shall be defined by the agreement of the participants. When the agreement does not provide for such a procedure, the general costs and losses shall be covered at the expense of the common property of the participants in agreement, and the missing amounts shall be distributed between them in proportion to their shares in that property.

Article 232. The Conveyance of the Right and Refusal to

Participate in Joint Activities

1. The conveyance of the right to participate in joint activities may be carried out only with the consent of the participants of an agreement on joint activities (ordinary partnership agreement).

2. A participant of the agreement on joint activities (ordinary partnership agreement) shall have the right at his discretion to refuse participation in joint activities.

3. Losses which are inflicted by the refusal of any one of them from the participation in joint activities shall be claimed in full volume, unless the agreement on joint activities (ordinary partnership agreement) stipulates otherwise.

Article 233. Consortium

1. The consortium shall be a temporary voluntary equal-rights union (association) on the basis of an agreement on joint business activities in which legal entities unite certain resources and co-ordinate efforts to solve specific business issues.

2. The participants of a consortium shall retain their business independence and may take part in the activities of any other consortia or associations.

Relations between the members of a consortium shall be built on a contractual basis.

3. Managing a consortium shall be carried out in accordance with the consortium agreement between the members of the consortium.

4. The participants of a consortium shall be jointly liable for the obligations related to the activities of the consortium, unless it is otherwise stipulated in the agreement on consortium.

5. A consortium shall cease its activities after the execution of the task set to it, upon the decision of its participants.

Article 234. The Rules for Certain Types of Joint Activities

Certain types of business activities shall be regulated by the legislation of the Republic of Kazakhstan in accordance with this Code.

Chapter 13. The Acquisition of the Right to Own and

of Other Material Rights

Article 235. The Bases for the Acquisition of the Right to Own

1. The right to own a new object shall belong to the person who manufactured or created it, unless it is otherwise stipulated in an agreement or legislation.

The right to own fruit, production, or income received as a result of the use of the assets, shall be acquired in accordance with Article 123 of this Code.

2. The right to own the property which has an owner may be acquired by any other person on the basis of a purchase and sale agreement, exchange agreement, a gift agreement, or any other transaction to alienate that property.

In the case of demise of a citizen, the right to own the assets which belong to him shall be transferred by inheritance to other persons in accordance with the will or law.

In the case of reorganising a legal entity, the right to own the assets which belong to it shall be transferred to the legal entities which are legal successors of the reorganised legal entity (Article 46 of this Code).

The alienation of the assets from an owner to another person past the approval of the owner shall not be allowed, except for the cases stipulated in this Code.

3. In the cases and in accordance with the procedure stipulated in this Code, a person may acquire the right of ownership of the property which does not have an owner, or the property of which the owner is not known, or the property of which the owner refused it or lost the right to own it for other reasons.

4. Members of a consumer co-operative (housing, housing construction co-operative, dacha co-operative, garage and any other co-operative), and other persons who have the right to accumulate share-units, who fully paid their unit-share contribution for the apartment, dacha, garage or any other premises granted to those persons by the co-operative for their use, shall acquire the right to own the indicated assets.

Article 236. The Emergence of the Right to Own Newly-Created

Immovable Assets

1. The right to own buildings under construction, installations or any other property complexes, and also any other newly-created immovable assets, shall arise from the moment of the completion of the creation of those assets.

2. When legislative acts or an agreement stipulate the acceptance of the finished construction items, then the creation of the relevant property shall be considered to be accomplished from the moment of such acceptance.

3. In the cases where immovable assets are subject to state registration, the right to own them shall arise from the moment of such registration.

4. Prior to the completion of the creation of immovable assets, and in the appropriate cases prior to its state registration, the rules concerning the right of ownership of materials and other assets of which the immovable property is created shall be applied to that property.

Article 237. Re-Processing

1. Unless otherwise stipulated in the agreement, the right of ownership of a new movable asset manufactured by a person by way of processing the materials which do not belong to him, shall be acquired by the owner of the materials.

However, when the cost of processing substantially exceeds the cost of the materials, the right to own the new item shall be acquired by the person who, acting in good faith, carried out the processing for himself.

2. Unless it is otherwise stipulated in the agreement, the owner of the materials who acquired the right of ownership of the item manufactured thereof, shall be obliged to compensate the cost of the processing to the person who carried it out, and in the case of the purchase of the right to own the new item by that person, the latter must accordingly compensate to the owner of the materials for their value.

3. The owner of materials who lost them as a result of dishonest actions of the person who carried out the processing, shall have the right to claim the transfer of the new item into his ownership and the reimbursement of the losses inflicted upon him.

Article 238. The Moment of the Emergence of the Buyer's Right to

Own by Agreement

1. The buyer of the property shall acquire the right of ownership by agreement from the moment of the conveyance of the item, unless it is otherwise stipulated in legislative acts or agreement.

2. When an agreement to alienate property is subject to state registration or notarisation, the right of ownership shall be acquired by the buyer from the moment of the registration or notarisation, and when both notarisation and state registration of the agreement are required, then from the moment of its registration.

Article 239. Transfer of Objects

1. A conveyance shall be recognised as handing objects to the buyer, and equally the submission to a transport organisation for shipment to the buyer, and the submission to the post-office for the conveyance to the buyer of the objects which are alienated without obligation of delivery, unless it is otherwise stipulated in legislation or agreement.

2. If by the moment of concluding an agreement on the alienation of an object it is already in the possession of the buyer, the thing shall be recognised as transferred to him from that moment. The transfer of a waybill or bill of lading or any other document of title concerning objects, shall be equated to the transfer of those objects.

Article 240. Usucapio

1. A citizen or a legal entity who is not the owner of certain property but who honestly, openly and continuously possess as his own the immovable assets for fifteen years, or any other assets for not less than five years, shall acquire the right to own those assets (usucapio, acquisition by prescription).

The right to own immovable and any other assets which are subject to state registration, shall arise with the person who acquired that property by virtue of usucapio, from the moment of such registration.

2. Prior to the acquisition of the right to own property, a citizen or a legal entity which holds it as their own, shall have the right to protect their ownership against third persons who are not the owners of the property and also against third persons, who have no right to own it by virtue of any other reason stipulated in legislative acts or the agreement.

3. A citizen or a legal entity which refer to the length of possession, may add to their possession all the time during which the item was possessed by the person whose legal successors they are.

4. The course of the usucapio period in respect to the property which is held by the person from whose possession it may be claimed in accordance with Articles 260-263 and 265 of this Code, shall begin not earlier than the expiry date of the term of the statute of limitations on the such claims.

5. In the case where an owner is refused recognition by the court of his right to own, the person who holds the property shall become the owner thereof.

Article 241. Conversion into Property of the Things Which are

Commonly Available for Collection or Extraction

In the event that, in accordance with legislation, local tradition, or general permission given by the owner, in forests, bodies of water or in any other territories, it is allowed to collect berries, catch fish, hunt animals, collect or extract any other items, the right to own the relevant items shall be acquired by the person who has collected or extracted them.

Article 242. Ownerless Objects

1. Ownerless objects shall be recognised as items which have no owner, or whose owner is unknown, or the item the right to own which is rejected by the owner.

2. Unless excluded by the rules for the acquisition of the right to own items rejected by the owner (Article 243 of this Code), findings (Article 245 of this Code), unattended animals (Article 246 of this Code), and hoard (Article 247 of this Code), the right to own ownerless movable items may be acquired by virtue of acquisition by usucapio (Article 240 of this Code).

3. Ownerless immovable items shall be registered for accounting by the body which carries out the state registration of immovable assets, in accordance with an application to the local executive body in whose territory they are identified. Upon expiry of a year from the date of registering an ownerless immovable item, the body which is authorised to manage communal property may petition to the court with the claim to recognise that item as the one received by the communal property. An ownerless immovable item which is not recognised by the court decision as received by the communal property, may be again taken into possession, use and disposal by the owner who left it, or acquired into ownership through acquisition by prescription. (Article 240 of this Code).

Article 243. Movable Items Rejected by the Owner

Article 243. Movable Objects Rejected by the Owner

1. Movable objects abandoned by their owner or otherwise left by him for the purposes of rejecting the right of ownership with regard to them (abandoned items) may be turned by other persons into their ownership in accordance with the procedure provided for by paragraph 2 of this Article.

2. A person who owns, holds or uses a land plot where an abandoned item whose value is apparently lower than twenty monthly assessment indices is located, or abandoned metal scrap, damaged goods are located, shall have the right to turn those items into his ownership by beginning to use them or by performing any other acts which witness the conversion of an item into ownership.

Any other abandoned items shall come into ownership of the person who entered their ownership when pursuant to an application of that person, they are recognised by the court as ownerless.

Article 244. Unauthorised Construction

1. A residential house, any other structure, facility or any other immovable asset which is created on a land plot which is not allocated for those purposes in accordance with the procedure stipulated in legislation and also one which is built without obtaining appropriate permits, shall be recognised as unauthorised construction.

2. A person who carries out unauthorised construction shall not acquire the right to own it. That person shall not have the right to dispose of the structure, nor to sell, transfer as gift, lease or commit any other transactions.

An unauthorised construction item shall be subject to pull-down by the person who built it or at his expense, except for the cases stipulated in paragraphs 3 and 4 of this Article.

3. The right to own an unauthorised structure may be recognised by the court as belonging to the person who carried out the construction on a land plot which does not belong to him, provided such land plot will be granted to that person in accordance with the established procedure for the placement of the structure so erected.

The right to own an unauthorised construction item may be recognised by the court also as belonging to the person in whose legitimate use the land plot on which the construction took place, is. In that case, the person whose right to own the structure is recognised, shall compensate the builder for the costs of the construction in the amount determined by the court.

The right to own an unauthorised structure may not be recognised as belonging to said persons when the preservation of the structure entails violation of the rights and interests protected by law of other persons, or where it creates a threat to the life and health of citizens.

4. In exceptional cases, taking into account social and economic expedience, unauthorised structure may be transferred to communal property with compensation for the costs of its construction in the amount determined by the court.

Article 245. Finding

1. A person who found a lost item must immediately notify the person who lost it about its discovery, or the owner of the item, or anyone of the other persons known to him, who have the right to receive it, and return to him the found item.

When an item is found on the premises or in transport, it shall be subject to submission to the person who represents the owner of those premises or transport. In such case the owner shall acquire the rights and bear the responsibilities of the person who found the item.

2. When a person who has the right to receive the found item or his location are unknown, the person who found the item shall be obliged to report on his finding to the militia or the local executive body.

3. The person who found a thing shall have the right to keep it with himself or leave it for the safe custody to the militia, the local executive body or to a person indicated by them. A perishable item, or an item the cost of the custody of which is not commensurate with its value, may be sold by the person who found it with the receipt of written evidence certifying the amount received. The money received from the sale of the found item shall be subject to safe custody or returned to the person who has the right to receive the item, or to transfer into the ownership of other persons in accordance with the procedure and on the conditions established for that item itself.

The person who found an item shall be liable for its loss or destruction only in the case of his intention or gross neglect, and within the limits of the value of the item.

4. When, upon expiry of six months from the moment of the report on finding to the militia or the local executive body, the person who has the right to receive the lost item is not identified and does not declare his right with respect to the item to the person who found it or to militia, or to the local executive body, the person who found the item shall acquire the right to own it.

When the person who found an item refuses to acquire the found item into ownership, then it shall be transferred to communal ownership.

5. The person who found and returned an item to the person who is authorised to receive it, shall have the right to receive from that person, and in the case of the transfer of the item into the communal property, from the relevant local executive body, compensation for the unavoidable expenses, associated with the storage, submission, sale of the item, and the costs of identifying the person authorised to receive it.

6. A person who found an item shall have the right to receive an award from the person authorised to receive it, in an amount of thirty per cent of the value of the item. When the found item represents a value only for the person who is authorised to receive it, then the amount of the award shall be determined in accordance with an appraisal carried out by the parties.

The right to an award shall not arise if the person who found the item does not execute his obligation to report on the finding, or where he committed other actions in order to conceal the finding.

Article 246. Unattended Animals

1. A person who detained unattended or stray cattle and other domestic or tame animals shall be obliged to return them to the owner, and if he or his location are unknown, not later than within three days from the moment of such detention, to report on the found animals to the militia or the local executive body which shall adopt measures to find the owner.

During the period of the search for the animals' owner, they may be left by the person who detained the animals for his maintenance and use, or turned in by him to another person who has sufficient facilities for their maintenance and use. Upon the request of the person who detained the animals, the local executive body shall find a person who has the required conditions for their maintenance and use, and convey to him the animals.

2. The person who detained animals and the person to whom they are transferred for maintenance and use shall be responsible for the death and damage to the animals only if their guilt exists, and only for the value of those animals.

3. If within six months from the moment of a report on the detention of working and large cattle, and two months for any other domestic animals, their owner is not identified and does not declare his right to them, the right to own those animals shall be transferred to the person with whom they stayed for their maintenance and use. In the case of refusal of that person to accept the ownership of the animals maintained by him, they shall become communal property and shall be used in accordance with the procedure determined by the relevant local executive body.

4. In the case of return of the animals to the owner, the person who detained the animals and the person with whom they stayed for maintenance and use shall have the right to receive from that owner compensation for the expenses associated with the maintenance of the animals, with reckoning the benefits derived from their use.

5. The person who detained unattended or stray cattle, and other domestic or tame animals, shall have the right to claim from their owner the payment of a reward in accordance with paragraph 6 of Article 245 of this Code.

6. In the event that the former owner of the animals arrives after their transfer into the ownership of any other person, the owner shall have the right, in a case where circumstances are present which indicate attachment of the animals to the original owner, or cruel or other improper treatment of them by the new owner, to require their return to him on the conditions to be established by an agreement with the new owner, and if they fail to agree, through the court.

Article 247. Treasure-Trove

1. A treasure-trove, which is money or any other valuables hidden in the earth or concealed by any other method, the owner of which may not be identified or, by virtue of legislation lost the right to it, shall become the property, in equal shares, of the owner of the land plot or the owner of the immovable asset in which the treasure-tove was hidden and of the person who found the treasure-trove, unless the agreement between them establishes otherwise.

In a case of the finding of a treasure trove by a person who conducts excavations or research for valuables without the approval of the user of the land plot or the owner of the immovable property where the treasure-trove was hidden, the treasure-trove shall be subject to transfer to that owner.

2. In the case of finding a treasure-trove which contains items which are memorials of historical or cultural value, they shall be subject to transfer to the ownership of the Republic of Kazakhstan. In that instance, the user of the land plot or the owner of the immovable property in which such treasure-trove has been found, and the person who found the treasure-trove, shall have the right to receive a reward in the amount of fifty per cent of the value of that treasure-trove. The reward shall be distributed between those persons subject to the rules stipulated in paragraph 1 of this Article.

Article 248. The Acquisition of Property Confiscated from the

Owner

If a person, in accordance with the procedure and under the conditions stipulated in legislative acts, acquired property confiscated from the owner, on a legitimate basis that person shall acquire the right to own the property.

Chapter 14. Cessation of the Right to Own and of Other Corporeal

Rights

Article 249. The Basis for the Cessation of the Right to Own

1. The right of ownership shall cease after the alienation by the owner of his property to other persons, the refusal by the owner of the right to own, the death or destruction of property, and the loosing of the right to own the property in any other cases stipulated in legislative acts.

2. Compulsory confiscation from an owner of his property shall not be allowed except in the following cases:

1) imposition of a claim upon the assets based on the liability of the owner;

2) compulsory alienation of assets which by virtue of legislative acts may not belong to that person;

3) requisition;

4) confiscation;

5) alienation of immovable assets in connection with the reservation of a land plot;

6) purchase of ownerless cultural or historic valuables;

7) in any other cases stipulated in this Code.

3. In the cases, on the conditions and in accordance with the procedure stipulated in the legislative acts concerning privatisation, the assets which are in state ownership shall be alienated into private property of citizens and legal entities.

4. In the case of adoption of the Law of the Republic of Kazakhstan concerning conversion into state ownership of the property which is in private ownership of citizens and legal entities (nationalisation), their losses shall be compensated in accordance with the procedure stipulated in Article 266 of this Code.

Article 250. The Refusal of the Right to Own

A citizen or a legal entity may waive the right of ownership of the property which belong to them, by announcing this, or by committing other actions which definitely prove their rejection of the ownership, use and disposal of the assets, without intention to retain any other rights in respect to those assets.

The refusal of the right to own shall not entail the cessation of the rights and obligations of the owner in respect to the relevant property prior to acquisition of the right to own that property by any other person.

Article 251. Imposition of a Claim on the Assets of an Owner

1. The imposition of a claim upon assets based on the liability of the owner shall be carried out in a judicial procedure, unless it is otherwise stipulated in the agreement.

2. The owner's right to own the assets upon which a claim was imposed shall cease from the moment of the emergence of the right to own the confiscated assets by the person to whom the right to own transfers in accordance with the procedure stipulated in the legislation.

Article 252. Cessation of the Right to Own of a Person to Whom by

Virtue of Legislative Acts the Assets May Not Belong

1. If due to reasons allowed by legislative acts a person came into ownerships of the items which may not belong to him by virtue of legislative acts, that property must be alienated by the owner within one year from the moment of the acquisition of the right of ownership of that property, unless other period is specified in legislative acts. In a case where the assets are not alienated by the owner within the indicated deadlines, they, in accordance with the decision of the court, shall be subject to compulsory alienation with compensation to the owner for the value of the assets, less the expenditures associated with their alienation.

2. When a citizen or a legal entity owns an item for the acquisition of which special permission is required, on the bases allowed by the legislative acts, and its issue to the owner is denied, that item shall be subject to alienation in accordance with the procedure which is established for the property which may not belong to that owner.

Article 253. Requisition

1. In cases of natural calamities, accidents, epizootic epidemics, and under any other circumstances which have an extraordinary nature, property may be requisitioned in the interests of the society upon the resolution of the state bodies from an owner in accordance with the procedure and on the conditions established by legislative acts, with the payment to him of the value of the property (requisition).

2. The evaluation on the basis of which the owner is reimbursed for the value of the requisitioned property may be challenged by him in a judicial procedure.

3. A person whose assets are requisitioned shall have the right to claim through the court the return to him of the remaining assets, after the cessation of the effect of the circumstances in relation to which the requisition took place.

Article 254. Confiscation

In the cases stipulated in legislative acts, property may be confiscated without compensation from an owner in a judicial procedure in the form of a sanction for the commitment of a crime or any other violation of law (confiscation).

Article 255. Cessation of the Right to Own Immovable Property in

Relation to the Reservation of Land and Other Natural Resources

1. The termination of the right to own immovable property due to a decision by a state body which is not directly aimed at the confiscation of property from the owner, including by the decision to reserve the land plot upon which a house or any structures, installations or plantations which belong to the owner are located, shall be allowed only in cases in accordance with the procedure established by the legislative acts, with the granting to the owner of equally valuable assets and the reimbursement of any other losses incurred, or refunding to him in full volume the losses inflicted by the termination of the right to own.

2. In the case of a disagreement by the owner with a decision which entails the termination of his right of ownership, it may not be effected prior to the settlement of the dispute in a judicial procedure. When a dispute is considered, all the issues associated with the reimbursement of the owner for the inflicted losses shall be also settled.

3. The rules of this Article shall appropriately apply when the right of ownership of immovable assets is terminated in connection to the decision of a state body to reserve mining allotments, parts of the sea bed and any other plots on which assets are located.

Article 256. Purchase of Ownerless Cultural and Historic Assets

In the cases when an owner of cultural and historic valuables, which in accordance with legislation are recognised as especially valuable and protected by the State, carelessly keeps those valuables, and this threatens the loss by them of their significance, such valuables upon the decision of the court may be confiscated from the owner by the State by way of purchase or sale through a public auction.

When cultural valuables are purchased, the owner shall be compensated for their value in an amount established by agreement of the parties, and in the case of a dispute, by the court. In selling through an auction, the amount received from the sale shall be transferred to the owner, less the expenditure on the conduct of the auction.

Article 257. The Appraisal of the Assets When Terminating the

Right to Own

When terminating the right to own, assets shall be appraised on the basis of their market value.

Article 258. Cessation of Material Rights Which Belong to a

Non-Owner

Corporeal rights which belong to a non-owner shall terminate in accordance with the rules established by Articles 249-257 of this Code, and also upon the decision of the owner in accordance with the procedure established by legislative acts, by the charter of the legal entity or by agreement of the owner with the holder of the property.

Chapter 15. Protection of the Right to Own and of Other Material

Rights

Article 259. Recognition of the Right to Own

An owner shall have the right to claim recognition of his right to own.

Article 260. Owner's Claim to Return Property from Somebody Else's

Illegal Possession

An owner shall have the right to seek the return of his property from somebody else's illegal possession.

Article 261. Claiming Property From a Bona Fide Buyer

1. When assets are purchased from a person who did not have the right to alienate them, for a price, and the buyer had no knowledge and should not have had knowledge of this (a bona fide buyer), then the owner shall have the right to claim that property from the buyer only in the case where the assets were lost by the owner, or by the person to whom the assets were transferred by the owner for possession, or if the assets were stolen from one of them, or went out of their possession in any other way outside their will.

2. If assets are purchased free of charge from a person who did not have the right to alienate them, the owner shall have the right to claim the assets in any case.

3. Claiming assets on the bases indicated in paragraph 1 of this Article shall not be allowed, provided the assets were sold in accordance with the procedure established for the execution of court decisions.

Article 262. Limitation on the Claims of Money and Securities

Money and also bearers' securities may not be claimed from a bona fide buyer.

Article 263. Settlements in Returning Items from Illegal

Possession

1. In claiming assets on the basis of Articles 260 and 261 of this Code, the owner shall also have the right to claim from a mala fides holder the return, or reimbursement, of all the income which he derived or should have derived during the entire time of possession; while from the bona fide holder, of all the income which he derived or should have derived from the time when he learnt of the illegitimacy of his possession and received the subpoena related to the action of the owner to return the assets. A bona fide holder in his turn shall have the right to claim from the owner reimbursement of the necessary costs incurred in relation to the property from the time when income from the property became due to the owner. An mala fides holder shall have the right to obtain such reimbursement entirely or in part only in the cases in which the claim of the owner is recognised by the court as substantial.

2. An illegitimate possessor shall have the right to retain the improvements made by him, if they may be separated without damaging the item. When such separation of improvements is impossible, the bona fide holder shall have the right to claim reimbursement of costs incurred for the improvement, but not for more than the amount of the increase in the value of the item. The male fides holder shall have no such right.

Article 264. Protection of the Right of the Owner From the

Violations Which are not Related to the Deprivation of Ownership

An owner may claim the removal of any violation of his right, even though those violations are not related to deprivation of ownership.

Article 265. Protection of Material Rights of the Person Who is

not an Owner

The rights which are stipulated in Article 259 - 264 of this Code shall also belong to a person who, although he is not the owner, holds the property under the right to business authority, operational management, permanent land use or on another basis which is stipulated in the legislative acts or the agreement. That person shall have the right to protect his possessions from the owner, as well.

Article 266. Protection of the Interests of the Owner When His

Rights Are Terminated for Reasons Stipulated in the Law

In the case of adoption by the Republic of Kazakhstan of legislative acts which terminate the right to own, the losses inflicted upon the owner as a result of the adoption of those acts shall be reimbursed to the owner in full volume by the Republic of Kazakhstan.

Article 267. Invalidity of the Acts of the Bodies of Power,

Administration and of the Officials, Which Violate

the Rights of an Owner and Other Corporeal Rights

1. Where as a result of issuing a regulatory or individual act which does not comply with legislation, by a body of the state administration, a local representative or executive body, or by an official person, the rights of an owner and of any other persons are violated in relation to ownership, use and disposal of the property which belongs to them, such an act shall be recognised as invalid in a judicial procedure through the action of the owner or a person whose rights are violated.

2. When a court passes its decision on a specific case, the acts of the bodies of state administration, and of a local representative or executive body, which contradict the legislative acts shall not be applicable.

Any losses which are inflicted upon an owner as a the result of the issue of said acts shall be subject to reimbursement in full volume by the relevant body of authority or administration from the resources of the relevant budget.

SECTION III. LAW OF OBLIGATIONS

SUBSECTION I. GENERAL PROVISIONS CONCERNING OBLIGATIONS

Chapter 16. The Definition and the Bases for the Emergence of

Obligations

Article 268. The Definition of Obligations

If due to an obligation one person (the debtor) shall be obliged to commit for the benefit another person (the creditor) certain actions, e.g. to transfer property, perform work, pay money etc., or abstain from certain actions, then the creditor shall have the right to claim from the debtor the execution of his obligation. The creditor shall be obliged to accept the execution from the debtor.

Article 269. Parties to an Obligation

2. Several persons may participate simultaneously in an obligation as either of the parties, the creditor or the debtor. In those cases, a shared, joint or subsidiary obligation shall arise in accordance with the rules established by this Code (Article 286 - 288).

The invalidity of the claims of a creditor toward one of the persons who participate in an obligation on the side of the debtor by itself shall not affect the creditor's claims toward other such persons, and this is also applicable as to the expiration of the term of the statute of limitations of the claim toward such a person.

3. If due to an obligation either of the parties has an obligation for the benefit of the counter party, either first party shall be deemed to be a debtor of the counter party with regard to what it is obliged to do to benefit the other, and simultaneously its creditor in what it has the right to claim from the other.

Article 270. Participants of an Obligation

1. Participants in an obligation shall be the parties (debtor and creditor) and third persons.

2. The persons who are bound by obligations or other legal relations with one of the parties of an obligation shall act as third parties.

3. An obligation shall not create duties for third parties. In the cases stipulated by the legislation or agreement of the parties, an obligation may give rise to the rights of third parties in respect of one or both parties to the obligation.

Article 271. The Bases for the Emergence of Obligations

Obligations shall emerge from an agreement, infliction of damage or on any other bases which are stipulated in Article 7 of this Code.

Chapter 17. Execution of Obligations

Article 272. Proper Execution of Obligations

Obligations must be fulfilled in a proper manner, in accordance with the conditions of the obligation and requirements of legislation, and if such conditions and requirements do not exist, then in accordance with the traditions of business practice or any other requirements which are usually applicable.

Article 273. Prohibition of a Unilateral Refusal to Execute an

Obligation

A unilateral refusal to execute an obligation and a unilateral alteration of its conditions shall not be allowed, except for the cases stipulated by the legislation or agreement.

Article 274. Execution of an Obligation by Part

A creditor shall have the right not to accept the execution of an obligation by part, unless it is otherwise provided for by the conditions of the obligation, the legislation, or ensues from the traditions of business practice or the essence of the obligation.

Article 275. The Execution of an Obligation to the Proper Person

Unless it is otherwise provided for by an agreement of the parties or ensues from the tradition of business practice, or the essence of the obligation, when an obligation is executed the debtor shall have the right to claim proof that the execution is accepted by the creditor himself or by a person authorised by the creditor, and the debtor shall bear the risk of the consequences of failure to present such a claim.

Article 276. The Execution of Obligations By a Third Party

1. The execution of an obligation may be delegated, entirely or in part, to a third party, provided it is stipulated in legislation or the agreement, and also when the third party is related to one of the parties through an appropriate agreement.

2. When the obligation of a debtor to execute an obligation personally does not ensue from legislation, conditions of the obligation or from its essence, the creditor shall be obliged to accept the execution offered for the debtor by a third party.

3. The third party that bears the risk to lose its right to the property of a debtor (the right to use, own, mortgage etc.), as a result of the imposition by the creditor of a claim upon that property, may at its expense satisfy the claim of the creditor without the consent of the debtor. In that case the rights of the creditor in the obligation shall be transferred to the third party, and the rules of this Code concerning the assignment of a claim (Article 339 - 347 of this Code) shall apply.

Article 277. The Term for the Execution of an Obligation

1. When an obligation stipulates or permits the identification of the date of its execution or a period of time during which it must be executed, the obligation shall be subject to execution on that date or appropriately at any moment within that period.

2. In the cases where an obligation does not stipulate the date for its execution and does not contain any conditions which allow the identification of that date, it must be executed within a reasonable period after the emergence of the obligation.

An obligation which is not executed within a reasonable term, and equally an obligation the term for the execution of which is identified as the moment of the claim, must be executed by the debtor within seven days from the date of the presentation by the creditor of the claim for its execution, unless the duty to execute by any other date ensues from legislation, the conditions of the obligation, traditions of business practice or the essence of the obligation.

Article 278. The Requirement of a Regular Execution of an

Obligation

The obligations which are intended to be for a long term of execution must be executed regularly within reasonable periods for such types of obligations (a day, ten days, a month, a quarter, etc.), unless it is otherwise stipulated in the legislation, or the conditions of the obligation, or ensues from the essence of the obligation, or traditions of business practice.

Article 279. Premature Execution of an Obligation

1. A debtor shall have the right to execute obligations prior to the deadline, unless it is otherwise stipulated in legislation or conditions of the obligation or ensues from its essence.

2. A premature execution of obligations related to entrepreneurial activities shall be allowed only in cases where the possibility of fulfilling the obligation prior to the deadline is stipulated in legislation, or the conditions of the obligation, or ensues from the tradition of business practice or the essence of the obligation.

Article 280. Information Concerning the Course of Execution of an

Obligation

The legislation or conditions of an obligation may stipulate a duty of the debtor to report to the creditor upon the course of execution of the obligation.

Article 281. The Place of the Execution of an Obligation

If the place of the execution is not determined by legislation or the conditions of the obligation, and it does not clearly ensue from the essence of the obligation or traditions of business practice, the execution must be carried out as follows:

1) an obligation to transfer immovable property, - in the place where the property is situated;

2) an obligation to transfer goods or other property with the use of transport,- in the place of transfer of the goods to the first carrier for delivery to the creditor;

3) other obligations of an entrepreneur to transfer goods or other assets,- in the place of the manufacture or storage of the property, provided that place is known to the creditor at the moment of the emergence of the obligation;

4) a monetary obligation - in the place of residence of the creditor at the moment of the emergence of the obligation, and if the creditor is a legal entity, - in the place where it is situated at the moment of the emergence of the obligation; if the creditor by the time of the execution of the obligation changed his place of residence or the place of its location and notified the debtor of it, - at the new place of residence or location of the creditor, with the charging of all the costs associated with the change of the place of the execution to his account;

5) with regard to any other obligations, - in the place of residence of the debtor, and if the debtor is a legal entity at the place of its location.

Article 282. Monetary Obligations

(18) Law No. 436 of 16th July 1999 of the Republic of Kazakhstan "Concerning the Introduction of Amendments and Additions to Certain Legislative Acts of the Republic of Kazakhstan"

1. Monetary obligations in the territory of the Republic of Kazakhstan must be expressed in the Tenge (Article 127 of this Code).

The use of foreign currency, and also of payment documents in foreign currency when making payments on obligations in the territory of the Republic of Kazakhstan, shall be allowed in the cases and on the conditions defined by legislative acts of the Republic of Kazakhstan or in accordance with the procedure established by them. A monetary obligation may stipulate that it is subject to payment in the Tenge in the amount which is equivalent to a certain amount in foreign currency. In this case the amount to be paid in the Tenge shall be determined on the basis of the official exchange rate of the National Bank as established for the relevant foreign currency at the day of payment or on the basis of any other exchange rate as established by the agreement of the parties.

The procedure and methods for effecting payments and settlements shall be established by banking legislation of the Republic of Kazakhstan and they shall be defined by the parties in relevant agreements.

2. An amount of the performed payment, which is insufficient for the execution of a monetary obligation, unless it is otherwise agreed by the parties, shall first of all repay the costs of the creditor in respect of the receipt of the execution, and then the damage and remuneration (interest), and the outstanding part shall be applied to the principal amount of debt.

3. In long term obligations, the indexation of payments on the conditions specified by the parties may be indicated.

Article 283. The Increase of the Amounts Which are Payable for the

Maintenance of a Citizen

With an official increase of the minimum wage, the amounts which are payable on a monetary obligation directly for the maintenance of a citizen (compensation for harm caused to life or health, in accordance with the agreement of life-long support, etc.), shall be increased proportionally.

Article 284. Execution of Mutual Obligations

1. Mutual obligations must be executed by the parties simultaneously, unless it otherwise ensues from the legislation, traditions of business practice, conditions of the obligation, or its essence.

2. Non-execution or improper execution of an obligation by one of the parties shall release the other party, when mutual obligations are executed and counter claims are satisfied, from the execution of its duties, unless legislative acts or the conditions of the obligation stipulate otherwise.

Article 285. Execution of an Alternative Obligation

A debtor who is obliged to commit one of two or of several actions shall have the right to select among them, unless it otherwise ensues from legislation or conditions of the obligation.

Article 286. Execution of an Obligation in Which Several Creditors

or Several Debtors Participate

When several creditors or several debtors participate in an obligation (obligation with a number of persons), then either of the creditors shall have the right to claim the execution of the obligation, and each of the debtors shall be obliged to execute the obligation in a share equal to others, unless it otherwise ensues from legislation or the conditions of the obligation (shared obligation).

Article 287. The Execution of a Joint Obligation

1. An obligation with a number of persons, by virtue of which each creditor has the right to claim, and each debtor is obliged to execute the obligation in full, shall be recognised as a joint obligation.

A joint obligation or a joint claim shall arise if it is provided for in the agreement or established by legislative acts, in particular, where the subject of the obligation is indivisible.

2. The duties of several debtors in respect to an obligation associated with entrepreneurial activity, as well as the claims of several creditors in such an obligation shall be recognised as joint ones, unless legislation or conditions of the obligation stipulate otherwise.

3. In the case of joint obligation of debtors, the creditor shall have the right to claim the execution both from all the debtors and from any one of them separately, and in this respect for full repayment and for part of the debt. The creditor who have not received complete satisfaction from one of the joint debtors shall have the right to claim the amount in arrears from the other joint debtors.

The joint debtors shall remain obliged until the obligation is executed in full. The execution of a joint obligation in full by one of the debtors shall release the other debtors from their execution to the creditor.

4. When claims are joint, any of the joint creditors shall have the right to present to the debtor the claim in full volume.

The execution of an obligation in full to one of the joint creditors shall release the debtor from execution to the other creditors.

5. In the case of a joint obligation, the debtor shall not have the right to make objections against the claims of the creditor which are based on such relations of the other debtors to the creditor in which that debtor does not participate.

In the case of joint claims, the debtor shall not have the right to make objections against the claims of one of the joint creditors, which are based on such relations of the debtor with another joint creditor, in which that creditor does not participate.

Article 288. The Execution of a Subsidiary Obligation

The legislative acts or conditions of an obligation between the creditor and the debtor may specify that, in the case of a failure by the principal debtor to satisfy the claim of the creditor to execute the obligation, that claim may be made to the other debtor (a subsidiary debtor) such part of it as is not executed.

Article 289. Regress Claims

1. A debtor who executed an obligation of another person shall have the right of return claim (regress) to that person in the amount of the obligation executed.

A debtor who failed to execute an obligation as a consequence of actions of a third party, shall have the right to claim compensation for the losses from that party.

2. A debtor who executed a joint obligation shall have the right to a return claim against each of the other debtors in equal shares less the share which is his own share.

The amount unpaid by one co-debtor to the debtor who executed a joint obligation shall equally fall on that debtor and on the other co-debtors.

The rules of this paragraph shall apply appropriately when a joint obligation is terminated by offset of a counter claims of one of the debtors.

3. A joint creditor who received execution from a debtor shall be obliged to recompense the other creditors for the shares which are due to them, unless it otherwise ensues from relations between them.

Article 290. Certification of the Execution of Obligations

1. Upon the claim of a debtor, a creditor, when accepting a execution, shall be obliged to issue to him a written confirmation of receipt of the execution in full or in part.

When the debtor issues to the creditor a debt document to certify the obligation, then the creditor accepting the execution must return that document to the debtor. Where it is impossible to return, he must indicate that in the receipt which he issues.

The receipt may be substituted by an inscription on the debt document which is returned to the debtor.

2. The placement of the debt document with the debtor shall certify, unless the contrary is proven, the termination of the obligation.

3. In the case of the refusal by the creditor to issue a receipt for the execution, to return the debt document, or to indicate the impossibility of its return in the receipt, the debtor shall have the right delay execution. In that case the creditor shall be deemed to be delaying.

Article 291. The Execution of an Obligation by Depositing the Debt

1. A debtor in order to execute obligations shall have the right to place on the terms of depositing the money he owes, and securities - on the terms of custody in the name of a notary and in the cases established by legislative acts - in the name of the court, if the obligation may not be executed by the debtor as a result of the following:

1) absence of the creditor or the person who is authorised by him to accept the execution in the place where the obligation must be executed;

2) incapacity of the creditor and his not having a representative;

3) obvious lack of certainty as to who the creditor is with regard to the obligation, particularly, in connection with a dispute about that between the creditor and other persons;

4) evasion by the creditor of acceptance of the execution, or any other delay on his behalf;

2. The placement of money or securities on the terms of depositing or custody in the name of notary or a court shall be deemed to be execution of an obligation.

A notary or a court in whose name money or securities are deposited, shall notify the creditors accordingly.

Chapter 18. Securing Execution of Obligations

§ 1. General Provisions

Article 292. Methods of Securing the Execution of Obligations

1. The execution of an obligation may be secured with damages, pledge, lien of the debtor's property, suretyship, guarantee, advance payments, and other methods provided for by legislation or the agreement.

2. The invalidity of an agreement on securing an obligation shall not entail the invalidity of that obligation (the principal obligation).

3. The invalidity of the principal obligation shall entail the invalidity of the obligation which secures it.

§ 2. Damages

Article 293. The Definition of Damages

Damages (fine, penalty) shall be recognised as a monetary amount defined by legislation or agreement, which must be paid by a debtor to the creditor in the case of failure to execute, or improper execution of an obligation, in particular, in the case of a delay in execution. Upon the claim to pay the damages, the creditor shall not be obliged to prove losses caused to him.

Article 294. The Form of an Agreement on Damages

The agreement on damages must be committed in writing, irrespective of the form of the principal obligation.

Failure to comply with the written form requirement shall entail invalidity of the agreement on damages.

Article 295. Legal Damages

1. A creditor shall have the right to claim the payment of damages as determined by legislation (legal damages), irrespective of whether the obligation for its payment is stipulated in the agreement of the parties.

2. The amount of the legal damages may be increased by agreement of the parties, provided legislation does not prohibit it.

Article 296. Amount of Forfeit

The amount of forfeit shall be determined in a fixed monetary amount or in a percentage of the amount in default or the amount of the improperly executed obligation.

Article 297. The Reduction of the Amount of Damages

If the damages (fine, penalty) which is subject to payment is exorbitantly large as compared to the losses of the creditor, the court shall have the right to reduce the damages (fine, penalty), considering the degree of the execution of the obligation by the debtor and the interests of the debtor and the creditor, which are worth attention.

Article 298. The Bases for Levying Damages

Damages shall be levied for failure to execute or for improper execution of an obligation, when the conditions exist for holding of the debtor responsible for violation of the obligation (Article 359 of this Code).

§ 3. Pledge

Article 299. Definition of Pledge

1. Pledge shall be recognised as a method of securing the execution of an obligation, by which a creditor (pledge holder) has the right, in the case of failure by the debtor to execute the obligation secured with the pledge, to receive satisfaction from the value of the pledged property, in a priority procedure before the other creditors of the person to whom that property belongs (pledger), with the exceptions established by this Code.

The pledge holder shall have the right to receive on the same principles as satisfaction from the insurance compensation for the loss or damage to the pledged property, irrespective of for whose benefit it is insured, unless the loss or damage took place for reasons outside the control of the pledge holder.

2. The pledge of enterprises, buildings, installations, apartments, rights to land plots and any other immovable property (mortgage) shall be regulated by the Law of the Republic of Kazakhstan Concerning Mortgage of Immovables. The general rules concerning pledge, which are contained in this Code shall apply to mortgage in the cases where the Law of the Republic of Kazakhstan Concerning Mortgage does not stipulate any other rules.

Article 300. The Bases for the Emergence of Pledge

1. Pledge shall arise by virtue of an agreement. Pledge shall arise also on the basis of legislative when the events indicated therein take place, provided the legislative acts specify what property is recognised as held under pledge and which obligations are secured.

2. The rules of this Code concerning the pledge, which arises by virtue of an agreement, shall appropriately apply to a pledge which arises on the basis of legislative acts, unless legislative acts stipulate otherwise.

Article 301. Pledgeable Items

1. Any property including objects and property rights (claims), except for the objects which are excluded from circulation (paragraph 2 of Article 116 of this Code), claims which are inseparably associated with the person of the creditor, in particular the claims of alimony, compensation for harm caused to life or health, and other rights the assignment of which to any other person is prohibited by legislative acts, may be pledged.

2. The right to pledge may be applied by agreement to the property which will come into ownership or under business authority of the pledger in the future.

3. Pledge of certain types of property, in particular the property of citizens upon which it is prohibited to make claims, may be restricted or prohibited by the legislative acts.

4. Funds which are subject to pledge shall be placed in a bank.

5. Pledge of securities of joint stock companies (including banks), and of any other entities, shall be carried out subject to legislation concerning securities.

Article 302. Claims Which Are Secured by Pledge

1. Unless it is otherwise stipulated by the agreement or legislative acts, the pledge shall secure a claim in the volume which it has at the moment of the actual satisfaction, including remuneration (interest), and compensation of losses incurred by delay in the execution, damages (fine, penalty), the necessary expenses associated with the maintenance of the pledged property, and also the compensation for the costs associated with the collection.

2. Pledge may be established in respect to the claims which will arise in the future, provided the parties agree on the amount of such claims, which is secured by the pledge.

Article 303. Types of Pledge

1. Mortgage is a type of pledge under which the pledged property remains in the possession and use of the pledger or a third person.

Enterprises, structures, buildings, installations, apartments in blocks of apartments, transport vehicles, cosmic items, goods in circulation and other property which is not excluded from the civil circulation, may be subject to mortgage.

Separable fruits may be subject to mortgage only on the condition that they do not become subject to rights of any third party from the moment of separation. The mortgage of enterprises, structures, buildings, installations, apartments in blocks of apartments, transport vehicles and cosmic items shall be subject to registration at the bodies which carry out the registration of such items.

2. Pawning shall be the type of pledge whereby the pledged property is transferred by the pledger into the possession of the pledge holder.

With the consent of the pledge holder the pledged items may be left with the pledger under lock and seal of the pledge holder. The pledged item may be left in the possession of the pledger with the application of the signs which witness the pledge (secure pledge).

3. In the pledge of rights, the property rights which may be alienated may be subject to pledge, and in particular, the leasing rights to enterprises, structures, buildings, installations, the right to a share in the assets of a business partnership, debt claims, copyright, inventor's rights and other property rights.

The pledge of the rights to a land plot and also of the rights to other natural resources shall be allowed within the limits and under the conditions stipulated in the legislation concerning land and any other natural resources.

A term right may be subject to pledge only prior to the expiry of the term of its validity.

The debtor of a pledged right must be notified of the pledge.

When a pledged right is confirmed by a document, the pledge agreement may be documented in the form of a transfer of the document which establishes the right.

4. In pledging a property right certified with a security, the security shall be transferred to the pledge holder or office placed in a bank, unless the agreement stipulates otherwise.

5. Unless it is otherwise stipulated in the pledge agreement, money which are the pledged item shall be placed in a bank.

Remuneration (interest) owing on those funds shall belong to the pledger.

Article 304. The Pledge of the Property Which is in Common

Ownership

The property which constitutes common property may be pledged only with the consent of all the owners. The right to a share in common property may be an independent pledgeable item.

Article 305. A Pledger

1. Both the debtor and a third party may be pledgers.

2. The owner of an item, or with the consent of the owner, any other person who has in respect to that item the right of business authority, may be pledgers, unless it is otherwise provided for by legislative acts.

3. A person to whom the right to be pledged belongs may be a pledger of the right.

The pledging of the right to lease or any other right to somebody else's item shall not be allowed without consent of its owner, or of the person who has, in respect to that item the right of business authority, when legislative acts or an agreement prohibit the alienation of that right without consent of said persons.

Article 306. Insuring Pledged Assets

as amended by (22) Law No. 128 of 18th December 2000 of the Republic of Kazakhstan. Concerning the Introduction of Amendments and Additions to Certain Legislative Acts of the Republic of Kazakhstan Concerning Issues of Insurance and Insurance Activities.

1. An agreement or legislative acts may impose upon the pledge holder the obligation to insure the pledged property transferred to his possession.

Insuring of pledged assets which remain in the use of the pledger shall be imposed upon the latter.

2. In the case of the occurrence of an insurable event, the right to claim the assets pledged in accordance with the insurance agreement shall be acquired by the pledger only in the case of the refusal of the claim by the pledge holder.

When the amount of insurance compensation exceeds the amount of the obligation secured with the pledge, the pledge holder shall be obliged, within three banking days from the moment of its receipt, to transfer the difference to the pledger.

Article 307. Contents and the Form of the Pledge Agreement

1. A pledge agreement must indicate the pledged item and its evaluation, including the amount and the deadline for the execution of the obligation which is secured with the pledge. It must contain an indication of which of the parties is to keep the pledged property and whether it is allowed to use it.

2. A pledge agreement must be concluded in writing.

3. Failure to comply with the rules contained in paragraphs 1 and 2 of this Article shall entail invalidity of the pledge agreement.

Article 308. Registration of Pledge

1. Pledge of property which is subject to state registration must be registered with the body which carries out the registration of that property.

2. The body which carries out the registration shall be obliged to maintain the register of pledges and to adopt measures to protect the interests of pledge holders and to prevent alienation of pledged assets without consent of the pledge holder.

When the nature and contents of a debt claim secured with the pledge are changed, an additional registration shall be carried out.

When the right to own pledged assets is transferred to another person, the note of transfer of the pledge to the new owner shall be made in the register.

3. A pledger who executed an obligation secured with a pledge shall have the right to claim the annulment of the note of the pledge from the register. Upon the claim of the pledger, the pledge holder shall be obliged to present to the body which carries out the registration the necessary documents and written applications. In the case of failure to execute, or an untimely execution by the pledge holder of those obligations, the pledger shall have the right to claim compensation of losses inflicted on him.

Article 309. Assets to Which the Rights of

a Pledge Holder Apply

1. Unless it is otherwise stipulated in the agreement or legislative acts, the rights of the pledge holder (the right to pledge) in respect to the item which is pledged item, shall apply to its accessories and inseparable fruit.

In the cases stipulated in the agreement or legislative acts the right to pledge shall apply to the separable fruit, production and income received as a result of the use of the pledged property.

2. In the case of mortgage of an enterprise or any other property complex as a whole, the right of pledge shall apply to all the property, both movable and immovable, including the right to claim and exclusive rights, including those acquired during the mortgage, unless it is otherwise stipulated in legislative acts or the agreement.

3. Mortgage of a building or installation shall be allowed only with a simultaneous mortgage through the same agreement of the land plot on which the building or installation is located, or of the part of the plot which is functionally related to the mortgaged facility.

Article 310. The Emergence of the Right to Pledge

1. Unless it is otherwise stipulated in the pledge agreement, the right to pledge shall arise in respect to the property, the pledging of which is subject to registration, - from the moment of the registration of the agreement, and in respect of other property, - from the moment of the transfer of that property to the pledge holder, and where it is not subject to transfer, from the moment of concluding the pledge agreement.

2. The right to pledge goods in circulation shall arise in accordance with the rules of paragraph 2 of Article 327 of this Code.

Article 311. Subsequent Pledge (Re-Pledge)

1. When pledged property becomes subject to another pledge to secure any other claims (re-pledge), then the claims of the subsequent pledge holder shall be satisfied from the value of the pledged item after the satisfaction of the claims of previous pedgeholders.

2. Re-pledge shall be allowed unless it is prohibited by the previous pledge agreements.

3. The pledger shall be obliged to communicate to each subsequent pledge holder information concerning all the existing pledges of that property and he shall be liable for losses inflicted upon the pledge holders by failure to execute that duty.

Article 312. Maintenance and Safety of Pledged Assets

1. The pledger or the pledge holder, depending on which of them keeps the pledged property, unless it is otherwise stipulated in legislative acts or the agreement, shall be obliged as follows:

1) to adopt measures which are required to ensure the safety of pledged property including for its protection from encroachments and claims by third parties;

2) immediately notify the other party of the emergence of a threat of losing or damaging pledged property.

2. The pledge holder and the pledger shall have the right to check against documents and to verify the physical presence, size, status and conditions of storage of pledged assets which are kept by the counter party.

3. In case of a gross violation by the pledge holder of the obligations indicated in paragraph 1 of this Article, which creates the threat of loss or damage to pledged property, the pledger shall have the right to claim a premature termination of the pledge.

Article 313. The Consequences of a Loss or Damage to Pledged

Assets

1. A pledger shall bear the risk of an accidental destruction or damage to pledged assets, unless it is otherwise stipulated in the pledge agreement.

2. A pledge holder shall be responsible for a full or partial loss or damage of the pledged item entrusted to him, unless he proves that he may be exempt from the responsibility in accordance with Aarticle 359 of this Code.

3. A pledge holder shall be responsible for the loss of a pledged item in the amount of its actual value, and for any damage to it, - in the amount by which that value was reduced, irrespective of the amount at which the pledged item was evaluated when it was transferred to the pledge holder.

4. If as a result of damage to a pledged item, it has changed so much that it may not be used in accordance with its direct designation, the pledger shall have the right to reject it and to claim compensation for its loss.

5. The agreement may envisage the obligation of the pledge holder to also compensate the pledger for any other losses inflicted by the loss or damage to the pledged item.

6. A pledger who is the debtor in an obligation secured with pledge shall have the right to offset a claim of compensation for losses caused by the loss or damage to the pledged item against the pledge holder, as repayment of the obligation secured with the pledge.

Article 314. Replacement and Restitution of a Pledged Item

1. The replacement of a pledged item shall be allowed with the consent of the pledge holder, unless legislative acts or the agreement stipulate otherwise.

2. When a pledged item is destroyed or damaged, or the right to own or the right of business authority of it ceased on the bases established by legislative acts, the pledger shall have the right within a reasonable period to restore the pledged item or replace it with any other equally valued asset.

Article 315. Use and Disposal of Pledged Items

1. A pledger shall have the right, unless it is otherwise stipulated in the agreement and does not ensue from the essence of the pledge, to use the pledged item in accordance with its designation, in particular, to derive fruit and income from it.

2. Unless it is otherwise stipulated in legislative acts or the agreement, and does not ensue from the essence of the pledge, the pledger shall have the right to alienate pledged items into ownership, business authority or operational management, to transfer it into lease or charge-free use to another person, or in any other way dispose of it, only with the approval of the pledge holder.

An agreement which restricts the right of a pledger to bequest pledged property shall be invalid.

3. A pledge holder shall have the right to use the pledged item entrusted to him, only in the cases which are stipulated by the agreement, and regularly present to the pledger reports on its use. In accordance with the agreement, the pledge holder may be entrusted with the duty to derive fruit and income from the pledged item for the purpose of repaying the principal obligation or in the interests of the pledger.

Article 316. Protection by a Pledge Holder of His Rights to

Pledged Items

1. A pledge holder who held or should have held pledged property, shall have the right to claim it from anybody else's illegal possession including from the pledger himself.

2. In the cases where, in accordance with the agreement, the pledge holder is granted the right to use the pledged item entrusted to him, he may claim from other persons, including from the pledger the elimination of any violations of his right, even though those violations are not related to deprivation of possession.

Article 317. The Bases of the Imposition of Claims on Pledged

Property

1. Claims on pledged property for the satisfaction of claims of the pledge holder (creditor) may be imposed in the case of a failure to execute or improper execution by the debtor of the obligation secured with the pledge for which he is liable.

2. The imposition of a claim on pledged property maybe denied when the violation committed by the debtor of the obligation which is secured with the pledge, is extremely insignificant, and the amount of the claim of the pledge holder as a result of that is clearly disproportionate with the value of the pledged property.

Article 318. The Procedure for the Imposition of Claims on Pledged

Items

1. Satisfaction of a claim of a pledger out of the value of pledged property shall be carried out in accordance with the judicial procedure, unless it is otherwise stipulated in this Code or other legislative acts or the agreement.

2. In the cases stipulated in the pledge agreement and also in this Code and other legislative acts, the pledger shall have the right to independently sell pledged assets in a compulsory non-judicial procedure by way of holding a tender sales (auction). A bank which is a pledge holder shall have the same right to sell pledged items which secure monetary loans.

Article 319. Selling Pledged Assets

as amended by (21) Law No. 96 of 8th November 2000 of the Republic of Kazakhstan. Concerning the Introduction of Amendments and Additions to Certain Legislative Acts of the Republic of Kazakhstan Concerning Issues of Appraisal of Property.

1. The selling of pledged property upon which in accordance with Article 20 of this Code a claim is imposed, shall be carried out by way of selling through public auctions in accordance with the procedure which is established by the procedural legislation, unless legislative acts stipulate any other procedure.

2. Special considerations in selling pledged assets in a compulsory non-judicial procedure shall be established by this Code and the Law Concerning Mortgage of Immovables. The rules and procedures established for selling mortgages by the Law Concerning Mortgage of Immovables, shall apply to selling property when other types of pledge are executed, unless this Code stipulates otherwise.

3. Upon the request of a pledger, the court shall have the right in the decision on imposition of a claim on pledged property to delay its sale through public auctions for a period up to one year. The delay shall not affect the rights and obligations of the parties in respect to the obligation secured with the pledge of that property, and it shall not exempt the debtor from the repayment of the creditor's losses and amounts of damages which have increased during the period of the delay.

4. Any legal entities and citizens, including the pledger and the pledge holder, shall have the right to participate in the auction.

Prior to the beginning of the auction, the court or any nominated person (Article 320 of this Code) shall have the right to require the payment of a guarantee contribution from each of the participants in the auction. The guarantee contributions shall be subject to refund after the auction. A guarantee contribution by a participant who won the auction shall be included in the amount of the final price. A guarantee contribution of a participant who won the auction but who did not pay the final price shall not be refunded and it shall remain at the disposal of the court or the nominated person.

5. When an auction is announced as invalid, because of the participation in them of less than two buyers, the pledge holder shall have the right either to turn the pledged assets into his own property at its current estimated value, which is established by the court decision, or by the nominated person on the basis of the report of the physical persons or legal entities that have licences for the performance of activities associated with appraisal of property or to require the organisation of a new auction.

6. When the amount which is received from selling pledged property is insufficient to cover the claims of the pledge holder, he shall have the right, in the absence of another indication in the legislative acts or agreement, to receive the amount of arrears from other property of the debtor without using the advantages based on the pledge.

When the amount received in selling pledged property exceeds the amount of the claim of the pledge holder, secured with the pledge, the difference shall be returned to the pledger.

7. A debtor and a pledger who is a third party (material surety) shall have the right, at any time prior to when the sale of the pledged item took place, to terminate the imposition of the claim on it and its sale, after executing the obligation secured with the pledge or a part of it the execution of which was delayed. An agreement which restricts this right shall be invalid.

Article 320. Selling Pledged Property in a Compulsory Non-Judicial

Procedure

1. When selling pledged property in a compulsory non-judicial procedure, the auction shall be carried out by the nominated person, who may be a legal entity or a citizen who has the power of attorney from the pledge holder, to sell the pledged property in the case of violation of the obligation secured with the pledge.

2. The nominated person shall carry out the following procedure:

1) compile notification to the pledger of the non-execution of the obligations and register it at the body where the pledge agreement was registered;

2) in the case where the claims which ensue from the notice are not satisfied, but not earlier than two months after the moment of its dispatch to the pledger, compile the notice of auction of the pledged property, register it with the body where the pledge agreement was registered, and hand it to pledger;

3) officially publish the announcement of the auction in the local press.

Article 321. Premature Execution of an Obligation Which is Secured

with the Pledge and the Imposition of a Claim Upon the Pledged Property

1. A pledge holder shall have the right to claim a premature execution of obligations secured with pledge in the following cases:

1) when the pledged item went out of possession of the pledger with whom it was left not in accordance with the provisions of the pledge agreement;

2) violation by the pledger of the rules for the replacement of pledged property (Article 314 of this Code);

3) the loss of the pledged item under the circumstances for which the pledge holder is not responsible (paragraph 2 of Article 313 of this Code), unless the pledger exercises the right stipulated in paragraph 2 of Article 314 of this Code.

2. A pledge holder shall have the right to claim a premature execution of the obligation secured with pledge, and if his claim is not satisfied, to impose the claim upon the pledged item in the following cases:

1) violation by the pledger of the rules concerning subsequent pledge;

2) non-execution by the pledger of the obligations stipulated in sub-paragraphs 1 and 2 of paragraph 1 and paragraph 2 of Article 312 of this Code;

3) violation by the pledger of the rules for disposal of pledged property (paragraph 2 of Article 315 of this Code).

Article 322. Cessation of Pledge

1. Pledge shall cease as follows:

1) with the cessation of the obligation secured with pledge;

2) upon the claim of the pledger, where the bases exist which are stipulated in paragraph 3 of Article 312 of this Code;

3) in the case of destruction of a pledged item or cessation of the pledged right, unless the pledger failed to exercise the right stipulated in paragraph 2 of Article 314 of this Code;

4) in the case of selling pledged property through a public auction and also in the event that its sale turned out to be impossible (Article 319 of this Code).

2. An note must be made on the cessation of pledge in the register in which the pledge agreement was registered.

3. In cessation of pledge as a result of the execution of the obligation secured with the pledge, or by demand of the pledger (paragraph 3 of Article 312 of this Code), the pledge holder who holds pledged property shall be obliged to immediately return it to the pledger.

Article 323. Preservation of Pledge in the Transfer of the Right

to Pledged Property to Another Person in the Procedure of Legal

Successorship

1. In the case of a transfer of the right to own pledged property or the right to business authority over it, from the pledger to any other person as result of a chargeable or charge-free alienation of that property, or in the procedure of the universal legal successorship, the right of pledge shall remain valid.

The legal successor of a pledger shall take the place of the pledger, and he shall bear all the obligations of the pledger, unless the agreement with the pledge holder stipulates otherwise.

2. When the assets of a pledger, which are the pledged items are transferred in accordance with the procedure of legal successorship to several persons, then each of the legal successors (acquirers of the property) shall bear the consequences of non-execution of the obligation secured with pledge, which ensue from the pledge in proportion to the part of the property which was acquired by him. However, where a pledged item is indivisible or for any other reasons remains in common joint ownership of legal successors, they shall become joint pledgers.

Article 324. The Consequences of Compulsory Withdrawal of Pledged

Property

1. When the pledger's right to own the property which is the pledged property ceases upon the bases and in accordance with the procedure stipulated in legislative acts, as a result of withdrawal (purchase) for state needs, requisition or nationalisation, and the pledger is granted other property or appropriate compensation, the right to pledge shall apply to the property granted instead, or where appropriate, the pledge holder shall acquire the right of priority satisfaction of his claims out of the amount of the remuneration which is due to the pledger. A pledge holder may also require premature execution of the obligation which is secured with pledge (paragraph 1 of Article 321 of this Code).

2. In the cases where the property which is pledged is confiscated from the pledger in accordance with the procedure established by the legislative acts, on the grounds that in reality the owner of that property is a different person, or in the form of a sanction for the commission of a crime or any other violation, the pledge in respect to that property shall cease. In those cases, the pledge holder shall have the right to claim a premature execution of the obligation secured with the pledge.

Article 325. Assignment of Rights in a Pledge Agreement

1. A pledge holder shall have the right to assign his rights in a pledge agreement to another person, in compliance with the rules for conveyance of rights of a creditor by way of assigning a claim (Article 339 - 347 of this Code).

2. The assignment by a pledge holder of his rights in a pledge agreement to any other person shall be valid, provided the rights to claim the principal obligations secured with the pledge, from the debtor, are assigned to the same person.

Article 326. Transfer of Debt in an Obligation Secured with Pledge

Pledge shall terminate with the transfer to another person of the debt under an obligation secured with pledge, if the pledger have not given his approval to the creditor to be liable for the new debtor.

Article 327. Pledge of Goods in Circulation

1. Pledge of goods in circulation shall be recognised as the pledge of goods by storing them with the pledger and granting to the pledger of the right to change the composition and the physical condition of the pledged property (inventories, raw materials, consumables, semi-finished goods, finished production etc.), provided that their total value does not become less than the one indicated in the pledge agreement.

Reduction of the value of pledged goods in circulation shall be allowed in proportion to the executed part of the obligation which is secured with pledge, unless it is otherwise stipulated in the agreement.

2. The goods in circulation which are alienated by the pledger shall cease to be subject to pledge from the moment of their transfer into the ownership, business authority or operational management of the buyer, while the goods purchased by the pledger, which are indicated in the pledge agreement shall become the pledged item from the moment of the acquisition by the pledger of the right of ownership or business authority over them.

3. A pledger of goods in circulation shall be obliged to keep the book of record of pledges in which the notes are made concerning the conditions of pledging goods, and concerning any transactions which entail changes in the composition or in the natural condition of pledged goods, including their processing, as at the date of the last operation.

4. In the event that a pledger violates conditions for pledging of goods in circulation, the pledge holder shall have the right to suspend transactions in pledged goods until violations are eliminated, by way of affixing to the goods his signs and seals.

Article 328. Pledging Items in a Pawnshop

1. Acceptance from citizens of movable assets which are intended for personal use to secure short-term loans, may be carried out as an entrepreneurial activity by specialised organisations, - pawnshops which have licences therefor.

2. An agreement for pledging items in a pawnshop shall be documented through the pawnshop's issuing a pledge ticket.

3. Pledged items shall be entrusted to the pawnshop. A pawnshop shall be obliged to insure, for the benefit of the pledger at its expense, the items accepted as pledge in the full amount of their estimated value, which is established in accordance with the prices of the items of that type and quality, which are usually charged in the trade at the moment of their acceptance as pledge.

A pawnshop shall not have the right to use and dispose of pledged items.

4. The pawnshop shall bear responsibility for loss and damage to pledged items, unless it proves that the loss or damage occurred as a result of force majeur.

6. The rules for crediting citizens by pawnshops under the pledge of the items which belong to citizens, and also the procedure for licensing pawnshops, shall be established by legislative acts in accordance with this Code.

7. The provisions of an agreement to pledge items in a pawnshop, which restrict the rights of the pledger as compared to the rights which are granted to him by this Code and the appropriate legislative act, shall be invalid from the moment of the conclusion of the agreement. Relevant provisions of this Code and of the appropriate legislative acts shall apply instead of such provisions.

§ 4. Suretyship and Guarantee

replaced by (11) Law No. 154 of 11th July 1997 of the Republic of Kazakhstan. Concerning the Introduction of Amendments and Additions to Certain Legislative Acts of the Republic of Kazakhstan Concerning Issues of Banking Activity.

Article 329. Suretyship

excluded by (11) Law No. 154 of 11th July 1997 of the Republic of Kazakhstan. Concerning the Introduction of Amendments and Additions to Certain Legislative Acts of the Republic of Kazakhstan Concerning Issues of Banking Activity.

Article 330. Guarantee

Article 331. Basis and form of Suretyship and Guarantee

Article 332. Liability of Surety and Guarantor

Article 333. Rights and obligations of the Surety In the event of a

claim upon him by the Creditor

Article 334. The Right of a Surety and Guarantor Who Executed

their Obligation

Article 335. Notification of the Surety and Guarantor of the

Execution of an Obligation by the Debtor

Article 336. Termination of Suretyship and Guarantee

§ 4. Guarantee and Suretyship

Article 329. Guarantee

introduced by (11) Law No. 154 of 11th July 1997 of the Republic of Kazakhstan. Concerning the Introduction of Amendments and Additions to Certain Legislative Acts of the Republic of Kazakhstan Concerning Issues of Banking Activity.

1. By virtue of a guarantee the guarantor shall become liable to the creditor of another person (debtor) severally in full or in part for the execution of obligations of that person, except for the cases provided for by legislative acts.

2. Persons who jointly issued a guarantee shall be liable to the creditor severally, unless it is otherwise stipulated in the guarantee agreement.

3. A guarantee agreement may be entered into also in order to secure an obligation which will emerge in the future.

Article 330. Suretyship

By virtue of a suretyship, the surety assumes the obligation before the creditor of any other person (debtor) to be liable severally for the execution of that person's obligation in full or in part.

Article 331. Bases and Forms of Guarantees and Suretyships

amended by (24) Law No. 162 of 2nd March 2001 of the Republic of Kazakhstan. Concerning the Introduction of Amendments and Additions To Certain Legislative Acts of the Republic of Kazakhstan Concerning Issues of the Banking Activity.

1. A guarantee and a suretyship shall arise on the basis of suretyship or guarantee agreements. Application of guarantees may be established by legislation.

2. Guarantee or suretyship agreements must be made in writing. Any failure to comply with the written form shall render an agreement of suretyship or guarantee invalid.

3. The written from of guarantee or surety agreements shall be deemed to be complied with, provided the guarantor or surety notified in writing the creditor of his liability for the execution of the obligation by the debtor, and the creditor did not refuse the proposal of the guarantor or surety during the period of time which is reasonably required for such a refusal.

4. Second-tier banks may carry out issuing of banking guarantees and suretyships on the basis of the licences from the National Bank of the Republic of Kazakhstan in accordance with the rules of this Code and subject to the requirements of the regulatory legal acts of the National Bank of the Republic of Kazakhstan which regulate the procedure for conducting said transactions.

Article 332. Liability of Guarantors and Sureties

1. Unless it is otherwise established by the agreement, a guarantee or a suretyship shall secure only valid claims. A guarantor and a surety shall not be released from their liability if they assumed the liability for a debtor whose incompetence had been previously been known to them, while the creditor had no knowledge of that circumstance.

2. The guarantor shall be liable to the creditor within the same volume as the debtor, including payment of damages, remuneration (interest), court expenses associated with the levying of the debt and other costs of the creditor incurred by the failure to execute the obligation or its improper execution by the debtor, unless it is otherwise established in the guarantee agreement.

3. The surety shall be liable before the creditor within the amount as indicated in the suretyship agreement, unless it is otherwise stipulated by its terms. Prior to presenting any claims to the surety who bears several liability, the creditor shall take reasonable measures to make the debtor satisfy this claim, particularly by offseting a counter claim and by imposing claims upon the debtors property in accordance with the established procedure.

Article 333. The Rights and Obligations of A Guarantor In the

Event That The Creditor Files A Claim Against Him

1. A guarantor, prior to satisfying a creditors claim, shall be obliged to notify the debtor of it, and in the event that an action is filed against the guarantor, he shall hold the debtor as a party to the action. If contrary is the case, the debtor shall have the right to present all objections, which he had against the creditor, against the guarantors recourse.

2. A guarantor shall have the right to make objections against the creditor's claims which may be presented by the debtor, unless it otherwise ensues from the guarantee agreement. The guarantor shall not lose the right to those objections even in the case where the debtor refused them, or recognised his debt.

Article 334. The Rights of A Guarantor and A Surety Who Executed

Obligations

1. The guarantor who executed the obligation shall acquire all the rights of the creditor under that obligation, and the rights which belonged to the creditor as pledge holder, in the amount in which the guarantor satisfied the claims of the creditor. The guarantor shall also have the right to claim from the debtor the payment of damages and interest (remuneration) in the amount paid to the creditor, and reimbursement of other losses incurred in connection with the liability for the debtor.

2. In the execution by the guarantor of an obligation, the creditor shall be obliged to hand to the guarantor the documents which certify the claim against the debtor and to convey the rights which provide for that claim.

3. The rules which are established in paragraphs 1 and 2 of this Article shall apply, unless it is otherwise stipulated by legislation, or in the agreement of the guarantor with the debtor nor ensues from the relations between them.

4. A surety shall acquire the same inasmuch as he executed the obligation of the debtor to the creditor.

Article 335. Notice to the Guarantor and Surety On the Execution

of an Obligation by the Debtor

A debtor who executed an obligation secured with a guarantee or a suretyship shall be obliged to immediately notify the guarantor or the surety of that. If the contrary is the case, the guarantor or the surety, who in their turn executed the obligation, shall have the right to claim from creditor what he received undeservedly, or to file a regress claim against the debtor. If the latter is the case, the debtor shall have the right to claim from the creditor only the amount which was received undeservedly.

Article 336. Termination of A Guarantee and Suretyship

1. A guarantee and a suretyship shall terminate upon termination of the obligation secured by it, and in the case of a change in this obligation entailing an increase in the liability or other unfavourable consequences for the guarantor and surety, without their consent.

2. A guarantee and a suretyship shall terminate upon transferring to another person the debt secured by the guarantee or surety, unless the guarantor or surety have given to the creditor their consent to be liable for the new debtor.

3. A guarantee and a suretyship shall terminate if upon the date of execution of the obligation secured by it, the creditor has declined to accept a proper execution as offered by the debtor, or the guarantor, and surety.

4. A guarantee and a suretyship shall terminate upon expiry of their effective term for which they were issued, as indicated in the guarantee or surety agreement. If such term is not specified, they shall terminate, unless the creditor files a claim against the guarantor or surety within one year from the date of execution of an obligation secured by the guarantee or surety. Where the term for the execution of the principal obligation is not indicated nor may it be defined, or where it is defined as the moment of calling, the guarantee or the suretyship shall terminate, unless the creditor files an action against the guarantor or surety within two years from the date of entering into the guarantee or suretyship agreement, unless it is otherwise stipulated in legislative acts.

§ 5. Advance Payment

Article 337. The Definition of Advance Payment.

The Form of the Advance Payment Agreement

1. A sum of money which is issued by one of the parties to an agreement, at the expense of the payments, which are due by it in accordance with the agreement, to the other party and in order to secure the conclusion and the execution of the agreement, shall be recognised as an advance payment.

2. An advance payment agreement irrespective of the amount of the advance payment must be concluded in writing. This rule shall also apply in the case where the principal obligation must be notarised. The failure to comply with the written form shall entail invalidity of the advance payment agreement.

Article 338. The Consequences of the Termination and the Failure

to Execute an Obligation Secured with an Advance Payment

1. In terminating an obligation prior to the beginning of its execution, by agreement of the parties, or as a consequence of impossibility to execute it, which emerged without their guilt, the advance payment must be returned.

2. When the failure to execute an obligation is the responsibility of a party which issued the advance payment, it shall remain with the other party, and if the party which received the advance payment is the guilty party, it shall be obliged to pay to the other party a double amount of the advance payment. Moreover, the party which is responsible for the failure to execute the obligation shall be obliged to compensate to the other party the losses, taking into account the amount of the advance payment, unless it is otherwise stipulated in the agreement.

Chapter 19. Replacing Persons in An Obligation

Article 339. The Bases and the Procedure for the Conveyance of the

Rights of the Creditor to Any Other Person

1. Any right (claim) which belongs to the creditor on the basis of an obligation may be transferred by him to another person in a transaction (assignment of the claim) or transferred to any other person on the basis of a legislative act.

The rules for the conveyance of creditors rights to any other persons shall not apply to regress claims.

2. For the conveyance to any other person of the rights of a creditor, the consent of the debtor shall not be required, unless it is otherwise stipulated in legislative acts or the agreement.

3. If a debtor is not notified in writing of the conveyance of the creditor's rights to another person, which took place, the new creditor shall bear the risk of negative consequences for him caused by that. In that case, the execution of the obligation to the initial creditor shall be recognised as the execution to the proper creditor.

4. Special considerations in the re-assignment of the right to claim under certain types of obligations may be established by legislative acts.

Article 340. The Rights Which May Not be Transferred to Any Other

Persons

Transfer of the rights to another person, which are inseparably associated with the person of a creditor, in particular, the claims of alimony and of compensation of damage caused to life or health, shall not be permitted.

Article 341. The Volume of the Rights of the Creditor Which are

Transferred to Another Person

Unless it is otherwise stipulated in legislative or the agreement, the right of the initial creditor shall be transferred to the new creditor in the same volume and on the same terms which existed at the moment of the conveyance of the right. In particular, the rights shall be conveyed to the new creditor, which secure the execution of the obligation, and also any other rights which are related to the right to claim, including the right to remuneration (interest) not received.

Article 342. Proofs of the Rights of a New Creditor

1. A debtor shall have the right not to execute obligations to the new creditor until he is presented with the proofs of the transfer of the claim to that person.

2. A creditor who assigned a claim to any other person shall be obliged to transfer to him the documents which certify the right to that claim and to communicate the information which has significance for the exercise of the claim.

Article 343. Objections of the Debtor Against the Claims

of a New Creditor

A debtor shall have the right to put forward against the claims of the new creditor, the objections which he had against the initial creditor prior to the moment of receipt of the notice of conveyance of the rights associated with the obligation to the new creditor.

Article 344. The Transfer of the Rights of a Creditor to Another

Person on the Basis of Legislative Acts

The rights of a creditor under an obligation shall be transferred to another person on the basis of legislative acts, and when the circumstances take place which are indicated follows:

1) as a result of the universal legal successorship in the rights of the creditor;

2) upon decision of the court on the transfer of the rights of the creditor to another person where the possibility of such transfer is stipulated in legislative acts;

3) consequential to execution of an obligation by its guarantor, surety or pledger, who is not a debtor, with regard to that obligation;

4) in the subrogation to the insurer of the rights of the creditor to the debtor who is guilty for the occurrence of the insurable event.

5) in other cases stipulated in legislative acts.

Article 345. The Terms for Assignment of a Claim

1. Assignment of a claim by a creditor to another person shall be allowed, unless it contradicts legislation or the agreement.

2. It shall not be allowed to assign claims under an obligation in which the person of the creditor is important for the debtor, without the approval of the debtor.

Article 346. The Form of Assignment of a Claim

1. Assignment of a claim which is based on a transaction committed in a written (simple or notarised) form, must be committed in appropriate written form.

2. The assignment of a claim associated with a transaction which requires the state registration, must be registered in accordance with the procedure stipulated for the registration of that transaction.

3. The assignment of a claim associated with an order security shall be committed by way of a note on that security (paragraph 3 of Article 132 of this Code).

Article 347. The Responsibility of a Creditor

Who Assigned a Claim

The initial creditor who assigned a claim shall be liable to the new creditor for the invalidity of the claim transferred to him, but he shall not be liable for the non-execution of that claim by the debtor, except for the case where the initial creditor assumed upon himself the suretiship of the debtor before the new creditor.

Article 348. Transfer of a Debt

1. The transfer by a debtor of his debt to another person shall be allowed only with the consent of the creditor.

2. A new debtor shall have the right to make objections against the claims of the creditor, which are based on the relations between the creditor and the initial debtor.

3. The rules which are contained in paragraphs 1 and 2 of Article 346 of this Code shall accordingly apply to the form of the transfer of the debt.

4. Special considerations in the transfer of debts under certain types of obligations may be established by legislative acts.

Chapter 20. The Liability for Violation of Obligations

Article 349. The Definition of Violation of Obligations

1. The failure to execute or execution in an improper manner (untimely, with shortage of goods and work, with violating any other conditions determined in the contents of the obligation), - improper execution, shall be understood to be a violation of the obligations. In the event that the impossibility of proper execution arises, the debtor shall be obliged to immediately notify the creditor thereof.

2. The holding of the debtor responsible for the violation of an obligation shall be carried out upon the claim of the creditor.

Article 350. Compensation of Losses, Which are Caused by the

Violation of an Obligation

1. A debtor who violated an obligation shall be obliged to compensate the creditor for any losses caused by the violation (paragraph 4 of Article 9 of this Code). Compensation of losses for obligations which are secured with a forfeit shall be determined by the rules which are stipulated in Article 351 of this Code.

2. An agreement of the parties which is adopted prior to the violation of the obligation, concerning the exemption of the debtor from compensation of losses which are caused by the violation, shall be invalid, however, the parties by mutual agreement may provide for exacting only the actual damage to property.

3. Unless it is otherwise stipulated in legislation or agreement, when determining losses, the prices shall be taken into account which existed in that place where the obligation should have been executed, on the date of a voluntary satisfaction by the debtor of the claim of the creditor, and if the claim was not satisfied voluntarily,- on the date of the filing of the action. On the basis of the circumstances, the court may satisfy the claim to compensate the losses, taking into account the prices which existed on the date of passing the decision, or on the date of the actual payment.

4. When determining the amount of lost profits, the measures shall be taken into account which are adopted by the creditor for its receipt and the preparations made for that purpose.

5. A creditor shall have the right to require the recognition as invalid of any acts of the debtor, as well as the owner of his property, provided he proves that it was performed for the purpose of evading the liability for the violation of an obligation.

Article 351. Losses and Damages

1. When a forfeit is established for a failure to execute, or for improper execution of an obligation, then the losses shall be compensated for the part which is not covered by the damages. Legislation or the agreement may stipulate the cases: where it is permitted to claim only damages but not losses; where losses may be levied in full amount in addition to damages; and where at the discretion of the creditor either damages or losses may be claimed.

2. In the cases where for failure to execute or improper execution of an obligation a limited liability is established, the losses which are subject to compensation in the part which is not covered by the damages, or in addition to it or instead of it, may be claimed up to the limits established by such limitation.

Article 352. Compensation of Moral Losses Inflicted by Violation

of an Obligation

Moral losses caused by violation of an obligation shall be compensated in addition of the losses stipulated in Article 350 of this Code.

Article 353. The Liability for Unlawful Use of Somebody Else's

Funds

1. Damages shall be paid for an unlawful use of somebody else's funds as a result failure to execute of a monetary obligation or a delay in their payment, or their undeserved receipt or saving at the expense of any other entity. Amounts of damages shall be assessed on the basis of the official rate of refinancing of the National Bank of the Republic of Kazakhstan as at the date of the execution of the monetary obligation or its relevant part. When exacting debts in a judicial procedure, the court may satisfy claims of the creditor on the basis of the official rate of refinancing of the National Bank of the Republic of Kazakhstan as at the date of filing the action or at the date of passing a decision, or as at the date of actual payment. These rules shall apply where the new amount of damages is not established by legislative acts or an agreement.

2. Damages for using somebody else's funds shall be assessed including the date of the payment of those funds to the creditor, unless legislation or agreement provide other procedure for the assessment of damages.

3. When losses inflicted upon a creditor by unlawful use of his funds exceed the amount of damages owing to him on the basis of paragraph 1 of this Article, he shall have the right to claim from the debtor the reimbursement of the losses inasmuch as they exceed that amount.

Article 354. The Liability and Execution of an Obligation In Kind

1. Payment of damages and compensation of losses in the cases of improper execution of an obligation, shall not exempt the debtor from the execution of the obligation, unless it is otherwise stipulated in legislative act or agreement.

2. Compensation of losses in case of failure to execute an obligation and payment of damages for failure to execute it shall exempt the debtor from the execution of the obligation in kind, unless it is otherwise stipulated in legislative or the agreement.

3. The refusal of a creditor to accept execution, which as a result of a delay lost interest for him (Article 365 of this Code), and also payment of a monetary sum which is established as smart money (Article 369 of this Code) shall release the debtor from the execution of the obligation in kind.

Article 355. The Consequences of Non-Execution of an Obligation to

Transfer an Individually Defined Item

1. In the case of failure to execute the obligation to transfer an individually defined item into ownership, business authority or operational management or for the use to the creditor, the latter shall have the right to claim the confiscation of that item from the debtor and its transfer to the creditor, except for the cases where a third party has a priority right to that item.

2. The transfer of the item shall not exempt the debtor from the compensation of losses.

Article 356. Execution of an Obligation at the Expense of the

Debtor

In the case of failure by the debtor to execute an obligation to manufacture and transfer an item to the creditor, or to perform for him certain work or render a service, the creditor shall have the right within a reasonable period to delegate the execution of the obligation to third parties for a reasonable price or to execute it himself, unless it otherwise ensues from legislation, agreement or the essence of the obligation, and to claim from the debtor compensation for the necessary expenses and any other losses incurred.

Article 357. Several Liability

1. Prior to the presentation of a claim to the person who in accordance with legislation or conditions of an obligation bears a liability in addition to the liability of another person who is the principal debtor (several liability), the creditor must present the claim to the principal debtor.

When the principal debtor refuses to satisfy or fails to execute fully the claim of the creditor, or the creditor has not received from him within a reasonable period the response to the claim presented, that claim, inasmuch of it as has not been executed) may not be presented to the person who bears the several liability.

2. A creditor shall not have the right to claim satisfaction of his claim to the principal debtor from the person who bears several liability where such a claim may be satisfied by way of offseting a counter claim to the principal debtor (Article 370 of this Code)

3. A person who bears several liability must, prior to the satisfaction of the claim which is presented to him by the creditor, notify the principal debtor accordingly, and if a claim is filed against such person, to bring the principal debtor into participation in the case.

If contrary is the case, the principal debtor shall have the right to issue against the regress claim of the person who is liable severally, the objections which he had against the creditor.

Article 358. Limiting the Amount of Liability in Obligations

1. In certain types of obligations and in obligations which are associated with certain types of activities, legislative acts may limit the right to full compensation of losses (limited liability).

2. An agreement to limit the amount of liability of a debtor, in an agreement of adherence or in another agreement in which the creditor is a citizen who acts as a consumer, shall be invalid if the amount of liability for that type of obligations or for that violation is established in legislation.

Article 359. The Bases of Responsibility for Violating Obligations

1. A debtor shall be responsible for failure to execute and (or) improper execution of an obligation if guilt exists, unless it is otherwise stipulated in legislation or agreement. A debtor shall be recognised as innocent, if he proves that he adopted all the remedies under his control for a proper execution of the obligation.

2. A person who failed to execute or improperly executed an obligation when carrying out entrepreneurial activities, shall bear the financial liability, unless he proves that proper execution turned out to be impossible as a result of force majeur, that is extraordinary and unpreventable under given circumstances (natural calamities, military actions, etc.). In particular, lack in the market place of the goods, work or services which are required for the execution, shall not be referred to as such circumstances.

Legislation or the agreement may provide for other bases for liability or release therefrom.

3. An agreement concluded previously for the elimination or limitation of liability for deliberate violation of an obligation shall be invalid.

Article 360. Entrepreneurial Risk in an Obligation

When an obligation envisages the execution of certain work in accordance with the order of an entrepreneur, the risk of impossibility or non-expedience to use the results of the work, shall rest with the entrepreneur. A person who properly executed a work, shall have the right to receive the payment in proportion to the degree of the execution, except for the cases where the agreement provides for other distribution of the entrepreneurial risk.

Article 361. Consequences of the Impossibility to Execute a

Bilateral Agreement

When in a bilateral agreement it became impossible for one party to execute, as a result of a circumstance for which neither of the parties is responsible, then neither of the parties shall have the right to claim the execution of the agreement, unless the legislative act or agreement stipulates otherwise. Either of the parties shall have the right to claim in that case the return of everything that it executed without receiving any appropriate counter execution.

Article 362. The Liability of a Debtor for his Workers

Actions of the officials or any other workers of the debtor associated with the execution of his obligations shall be deemed to be actions of the debtor. The debtor shall be liable for those actions if they entailed non-execution or improper execution of an obligation.

Article 363. The Liability of a Debtor for Actions of Third

Parties

1. A debtor shall bear liability to the creditor also in the cases where a violation of an obligation was caused by were the actions or by the failure to act in accordance with the obligations to the debtor by third parties.

The debtor shall bear the responsibility also for the actions or failure to act by third parties to whom the debtor entrusted the execution of his obligation to the creditor, unless legislation establishes, that the responsibility shall be borne by the direct executor.

2. A debtor may be exempt from liability for violation of an obligation caused by the actions or failure to act by third parties, having proven their innocence.

When carrying out entrepreneurial activities, a debtor may be released from responsibility for a violation caused by the action or failure to act by third parties, provided that was caused by force majeur (paragraph 2 of Article 359 of this Code).

3. In the case of violation of an obligation which is associated with the encumbrance of the item in the obligation by the rights of third parties, the debtor shall be exempt from liability only in the case if such encumbrance arose prior to the conclusion of the agreement with the creditor and the latter was warned of them when the agreement was caused.

4. Legislation or agreement may stipulate any other conditions for the liability of a debtor for the actions of third parties.

Article 364. Creditor's Fault

1. When a failure to execute or improper execution of an obligation took place because of the fault of both parties, the court shall accordingly reduce the amount of the liability of the debtor. The court also shall reduce the amount of the liability of the debtor if the creditor deliberately or through negligence assisted in the increase of the amount of losses inflicted by the failure to execute or by improper execution, or did not adopt any reasonable measures to reduce them.

2. The rules of paragraph 1 of this Article shall appropriately apply also in the cases where a debtor by virtue of a legislative act or agreement bears the responsibility for non-execution or improper execution of the obligation irrespective of his guilt.

Article 365. Debtor's Delay

1. A debtor who delayed execution shall be responsible to the creditor for the losses inflicted by the delay and for the consequences of the impossibility to execute which emerged by accident during the time of the delay.

2. When as a result of a delay by the debtor, the execution has lost interest for the creditor, he may reject the acceptance of the execution and claim compensation of losses.

3. A debtor shall not be deemed to be delaying for as long as the obligation may not be executed as a result of the delay by the creditor (Article 366 of this Code).

Article 366. Creditor's Delay

1. A creditor shall be deemed to be delaying if he refused to accept a proper execution, offered by the debtor, or has not committed any actions which are stipulated in legislation or agreement, or which ensue from traditions of business practice or from the essence of the obligation, prior to the commitment whereof the debtor could not execute his obligation.

A creditor shall be deemed to be delaying also in the case of his refusal to properly confirm the execution of obligations performed by the debtor.

2. A creditor's delay shall give to the debtor the right to compensation for the losses caused by the delay, unless the creditor proves that the delay took place due to the circumstances for which neither he himself, nor the persons to whom by virtue of legislation or of the creditor's instructions, the acceptance of the execution was entrusted, are not responsible.

All the unfavourable consequences of the occurrence during the delay of the accidental impossibility to execute the obligation shall be imposed upon the creditor who committed the delay.

3. In a monetary obligation, a debtor shall not be obliged to pay remuneration (interest) for the time of the delay by the creditor.

Chapter 21. Cessation of Obligations

Article 367. The Bases for the Cessation of Obligations

1. Obligations shall terminate entirely or in part by the execution, granting of smart money, offset, novation, or forgiving of debt, coincidence of the debtor and the creditor in one person, impossibility to execute, the issue of an act by a state body, demise of the citizen, liquidation of the legal entity.

2. The cessation of an obligation by claim of one of the parties shall be allowed only in the cases stipulated by legislation.

3. Legislation and agreement may stipulate any other bases for the cessation of obligations.

Article 368. Cessation of an Obligation by the Execution

1. Execution which is completed properly shall terminate the obligation.

Article 369. Smart Money

By agreement of the parties, an obligation may be terminated by offering instead of the execution of smart money (payment of money, transfer of assets etc.). The amount, the deadlines and the procedure for presenting the smart money shall be established by the parties.

Article 370. Cessation of an Obligation by Offset

1. An obligation shall be terminated fully or partially by offseting a similar claim, the deadline for which has arrived, or the deadline wherefor is not specified or is defined as time of the claim. An application of one party shall be sufficient for an offset.

2. Offset of claims shall not be allowed in the following cases:

1) when pursuant to the application of one party, a claim is subject to statute of limitations, and the term of the statute has expired;

2) claims associated with compensation for harm caused to life or health;

3) claims associated with exacting alimony;

4) claims of life-long support;

5) in other cases provided for by legislation or agreement.

3. In the case of the re-assignment of a claim, the debtor shall have the right to offset his counter-claim to the initial debtor against the claim of the new creditor.

Offset shall be carried out when a claim emerged on the basis which existed by the moment when the debtor received the notice of assignment of the claim, and the time for the claim arrived prior to its receipt, or this deadline is not indicated, or it is defined as whenever called.

Article 371. Cessation of an Obligation by the Coincidence of the

Debtor and Creditor in One Person

An obligation shall be terminated by the coincidence of the debtor and creditor in one person.

Article 372. Cessation of Obligations by Novation

1. An obligation shall be terminated by agreement of the parties to replace the initial obligation which existed between them, by any other obligation between the same persons, which provides for another item or method of execution (novation).

2. Novation shall not be allowed with regard to the obligations to compensate damage caused to life or health, and to pay alimony.

3. Novation shall terminate additional obligations related to the initial one, unless it is otherwise stipulated by agreement of the parties.

Article 373. Forgiving Debt

An obligation shall be terminated by the exemption of the debtor by his creditor from the obligations which rest with him, unless this violates the rights of any other persons with regard to the property of the creditor.

Article 374. Termination of Obligations by Impossibility to

Execute

1. An obligation shall be terminated by impossibility to execute it, provided it is caused by a circumstance for which the debtor is not responsible. This rule shall not apply to monetary obligations.

2. In the case where the impossibility of one party to execute an obligation is caused by a circumstance for which neither one nor the other party are responsible, it shall not have the right to claim from the other party the execution of the obligation, unless it is otherwise stipulated in legislation or the agreement. In that respect, either party which executed its obligation, shall have the right to claim the return of the executed.

3. In the case of the impossibility to execute an obligation by the debtor, which is caused by guilty actions of the creditor, the latter shall not have the right to claim the return of what is executed by him in the obligation.

Article 375. Termination of an Obligation on the Basis of the Act

of a State Body

1. When as a result of the issue of an act by state bodies, including local representative and executive bodies (a public act), the execution of an obligation becomes entirely or partially impossible, the obligation shall cease fully or in the relevant part. The parties which incurred losses as a result thereof, shall have the right to claim their compensation in accordance with this Code.

2. In the case of recognition in accordance with the established procedure of the public act as invalid, on the basis of which an obligation terminated, the obligation shall be re-established, unless it otherwise ensues from the agreement of the parties or from the essence of the obligation and where the execution thereof have not lost interest for the creditor.

Article 376. Termination of an Obligation

by Demise of the Citizen

1. An obligation shall terminate with demise of the citizen, unless the execution may be carried out without the personal participation of the debtor, or the obligation in any other manner is inseparably connected to the person of the debtor.

2. An obligation shall cease with demise of the creditor, where the execution is intended personally for the creditor or the obligation is in any other way inseparably associated with the person of the creditor.

Article 377. Termination of an Obligation by Liquidation of the

Legal Entity

1. An obligation shall be terminated by liquidation of the legal entity (debtor or creditor), except for the cases where legislation delegates the execution of the obligation of the liquidated legal entity to any other legal entity (in the obligations which arise as a result of causing harm to life and health etc.).

2. Termination of activities or reorganisation of the state bodies, including the local representative and executive bodies, shall not terminate the obligations in which such bodies are debtors. The execution of said obligations shall be entrusted to a body which manages the funds of the budget, unless it is otherwise stipulated by the resolution concerning the termination of activities or reorganisation of the relevant bodies.

SUBSECTION II. GENERAL PROVISIONS CONCERNING AGREEMENTS

Chapter 22. The Definition and Conditions of Agreements

Article 378. The Definition of Agreement

1. An arrangement of two or several persons concerning the establishment, amendment or cessation of civil rights and obligations shall be recognised as agreement.

2. The rules for bilateral and multilateral transactions as stipulated in Charter 4 of this Code, shall apply to agreements.

3. General provisions concerning agreements shall apply to agreements concluded by more than two parties (multilateral agreements), unless this contradicts the multilateral nature of such agreements.

Article 379. The Legal Relations Which Arise from Agreements

1. Obligatory, corporeal, copyright legal relations and other legal relations may arise from agreements.

2. The general provisions concerning obligations (Article 268 - 377 of this Code) shall apply to obligations arising from agreements, unless it is otherwise specified by the rules of this chapter and rules concerning specific types of agreements which are contained in this Code.

3. The provisions of this Chapter shall apply to corporeal, copyright or other legal relations which arise from agreements (agreements for joint activities, foundation agreement, copyright agreements and other), unless it otherwise ensues from legislation, agreement or the essence of the legal relation.

Article 380. Freedom of Contract

1. Citizens and legal entities shall be free in concluding agreements. Compulsion to conclude an agreement shall not be allowed, except for the cases where the obligation to conclude an agreement is contemplated by this Code, legislative acts or by the obligation adopted voluntarily.

2. Parties may conclude agreements both as provided for and as not provided for by legislation.

Article 381. Mixed Agreements

Parties may conclude an agreement which contains the elements of various agreements provided for by legislation (mixed agreement). The relations of the parties in certain parts of a mixed agreement shall be subject to relevant legislation concerning agreements, the elements of which are contained in the mixed agreement, unless it otherwise ensues from the agreement of the parties or the essence of the mixed agreement.

Article 382. Defining Provisions of An Agreement

1. Provisions of an agreement shall be defined at the discretion of the parties, except for the cases where the contents of a certain provision are prescribed by legislation.

In the cases where a provision of an agreement is prescribed by a rule which, in accordance with legislation applies, unless the agreement of the parties specifies otherwise (dispositive rule), the parties may by their agreement exclude its application or establish a condition which is different from the one specified in it. Where such agreement does not exist the condition of the agreement shall be determined by the dispositive rule.

2. If a provision of an agreement is not defined by the parties nor by a dispositive norm, the appropriate provisions shall be determined by traditions of business practice, which are applicable to the relations of those parties.

Article 383. Agreements and Legislation

1. An agreement must comply with the rules which are obligatory for the parties and which are established by legislation (imperative rules), which are effective at the moment of its conclusion.

2. When after the conclusion of an agreement, legislation establishes for the parties the rules which are different from those that were effective when the agreement was concluded, the terms of the concluded agreement shall remain valid, except for the cases where legislation establishes that it applies to the relations which arose from the agreements concluded earlier.

Article 384. Chargeable and Non-Chargeable Agreements

1. A agreement in accordance with which one party must receive a payment or other counter consideration for the execution of its obligations, shall be recognised as chargeable.

2. An agreement shall be recognised as non-chargeable in which one party is obliged to supply something to the other party without receiving from it any payment or any other counter consideration.

3. An agreement shall be deemed to be chargeable, unless it otherwise ensues from legislation, contents or the essence of the agreement.

Article 385. Price

1. Execution of an agreement shall be paid in accordance with the price established by agreement of the parties.

In the cases which are stipulated by legislative acts, the prices (tariffs, fees, rates, etc.) shall apply as established or regulated by the state bodies authorised accordingly.

2. Changing prices after concluding agreements shall be allowed in the cases and on the terms as specified in the agreement, legislative acts, or in accordance with the procedure established by legislative acts.

3. In the cases where, in a chargeable agreement, the price is not stipulated and may not be determined on the basis of the provisions of the agreement, it shall be deemed that the execution of the agreement must be carried out at the price which, at the moment of the conclusion of the agreement was usually charged for similar goods, work and services under similar conditions.

Article 386. Validity of an Agreement

1. An agreement shall enter into force and it shall be binding for the parties from the moment of its conclusion (Article 393 of this Code).

2. The parties shall have the right to establish, that the provisions of the agreement concluded by them shall apply to their relations which arose prior to the conclusion the agreement.

3. Where legislation or an agreement specify a validity period of the agreement, the expiry of that term shall entail the cessation of the obligations of the parties under the agreement.

An agreement in which there is no indication as to its validity period shall be recognised as valid until the moment specified in it for the termination by the parties of the execution of the obligation.

4. The expiry of the validity period of an agreement shall not release the parties from the responsibility for its violation which took place prior to the expiry of that period.

Article 387. A Public Agreement

1. An agreement which is concluded by a commercial organisation and which establishes that organisation's obligations to sell goods, perform work or render services, which such an organisation, by the nature of its business, must carry out with regard to any one who applies to it (retail trade, conveyance by the transport of common use, communication services, energy supply, medical, hotel, services, etc.) shall be recognised as a public agreement.

A commercial organisation shall not have the right to grant preference to one person before another with regard to conclusion of a public agreement, except for the cases stipulated in legislation.

2. The price of goods, work and services and also other provisions of a public agreement shall be established as being the same for all customers, except for the cases where legislation allows the granting of privileges for certain categories of consumers.

3. The refusal of a commercial organisation to conclude a public agreement where there is a capacity to provide to the customer appropriate goods (work, services), shall not be allowed.

When a commercial organisation unreasonably evades entering into a public agreement, the provisions stipulated in paragraph 4 of Article 399 of this Code, shall apply.

4. In the cases provided for by legislative acts, the Government of the Republic of Kazakhstan may issue rules which are obligatory for parties when entering into and executing public agreements (model agreements, regulations, etc.).

5. The provisions of a public agreement, which are not consistent with the requirements established by paragraphs 2 and 4 of this Article, shall be invalid.

Article 388. Model Provisions of Agreements

1. An agreement may specify that its certain provisions are determined by model provisions which are elaborated for the agreements of that type and published in the press.

2. In the cases, where an agreement does not contain any reference to model conditions, such model conditions shall apply to the relations of the parties as traditions of business practice, provided they are consistent with the requirements established by Articles 3 and 382 of this Code.

3. Model provisions may be outlined in the form of a model agreement or any other document which contains those provisions.

Article 389. Adherence Agreement

1. An agreement of which the conditions are determined by one of the parties in pro-formas or any other standard forms and may be adopted by the other party in no other way but by way of adherence to the proposed agreement as a whole, shall be recognised as an adherence agreement.

2. A party which adheres to an agreement shall have the right to claim the dissolution of the agreement if the adherence agreement, although does not contradict legislation, but deprives that party of the rights which are usually granted in agreements of such a type, excludes or restricts the liability of the other party for violation of the obligations or contains other clearly onerous conditions for the adhering party, which it would not accept on the basis of its reasonably understood interests, should it have the possibility to participate in defining the provisions of the agreement.

3. Where the circumstances exist as stipulated in paragraph 2 of this Article, the claim to dissolve the agreement, made by the party which had adhered to the agreement in connection with its exercise of entrepreneurial activities, shall not be subject to satisfaction, if the party which adhered knew or should have known on which conditions it concluded the agreement.

Article 390. Preliminary Agreement

1. In accordance with a preliminary agreement, the parties assume an obligation to conclude in the future an agreement on the transfer of assets, performance of work or rendering services (principal agreement) on the terms specified in the preliminary agreement.

2. A preliminary agreement shall be concluded in the form as established by legislation for the principal agreement, and if the pro-forma of the principal agreement is not established, then in writing. Failure to comply with rules for the pro-forma of the preliminary agreement shall entail its invalidity.

3. A preliminary agreement must contain the provisions which allow the identification of the subject-matter, and other material conditions of the principal agreement.

4. In a preliminary agreement the period shall be indicated within which the parties are obliged to conclude the principal agreement.

When such a period is not defined in the preliminary agreement, the agreement envisaged by it shall be subject to conclusion within one year from the moment of the conclusion of the preliminary agreement.

5. In the cases where one party which concluded a preliminary agreement evades the conclusion of the agreement which is envisaged thereby, it shall be obliged to compensate the other party for the losses incurred by that, unless it is otherwise stipulated in legislation or the agreement.

6. The obligations which are stipulated in the preliminary agreement shall terminate if prior to the expiry of the period within which the parties must conclude the principal agreement, it is not concluded, or none of the parties sends to the counter-party the proposal to conclude the agreement.

7. A letter of intent (agreement of intentions), unless it directly provides for the intent of the parties to impart to it the status of a preliminary agreement, shall not be deemed to be a civil law agreement and failure to execute it shall not entail any legal consequences.

Article 391. An Agreement for the Benefit of a Third Party

1. An agreement shall be recognised to be an agreement for the benefit of a third party, in which the parties established that the debtor shall be obliged to carry out the execution not to the creditor but to a third party who is indicated or not indicated in the agreement and who has the right to claim from the debtor the execution of the obligations for his benefit.

2. Unless it is otherwise stipulated in legislation or agreement, from the moment that the third party expressed to the debtor the intention to exercise its right in accordance with the agreement, the parties may not dissolve or amend without the consent of the third party the agreement concluded by them.

3. A debtor in an agreement shall have the right to make objections against the claim of a third party, which he may make against the creditor.

4. In the case where a third party waives a right which is granted to it in accordance with the agreement, the creditor may use that right, unless that contradicts legislation and the agreement.

Article 392. Interpretation of an Agreement

1. When interpreting provisions of an agreement, the court shall take into account the literal meaning of the words and expressions contained in it. The literal meaning of a provision of an agreement, where unclear, shall be established by way of comparing that with other conditions and the sense of the agreement as a whole.

2. Where the rules contained in paragraph 1 of this Article do not allow to understand the contents of an agreement, the actual common will of the parties must be identified taking into account the objective of the agreement. In that respect, any relevant circumstances, including the negotiations preceding the agreement, and a letter exchange, the practice prevailing in the mutual relations of the parties, tradition of business practice, the subsequent conduct of the parties, shall be taken into account.

Chapter 23. Conclusion of an Agreement

Article 393. Material Terms of An Agreement

1. An agreement shall be deemed to be concluded when consensus is reached between the parties in accordance with the required form, on all the material terms of it.

The provisions concerning the subject-matter of the agreement, the provisions which are recognised by legislation as material or which are necessary for the agreements of that type, and also all the provisions on which according to the application of either party, consensus must be reached, shall be recognised as material terms.

2. Where in accordance with legislative the conclusion of an agreement requires a transfer of property, the agreement shall be concluded from the moment of the transfer of that property.

Article 394. Form of Agreements

1. If the parties agreed to conclude an agreement in certain form, it shall be deemed to be concluded from the moment of imparting to it the appropriate form, even if legislation does not require that form for such type of agreements.

2. The written form of an agreement shall be deemed to be complied with, if the written offer to conclude the agreement is accepted in accordance with the procedure provided for by paragraph 3 of Article 396 of this Code.

Article 395. Offer

1. A proposal to conclude an agreement, which is made to one or several specific persons, provided it is sufficiently definite and expresses the intent of the person who made the proposal to deem himself bound in case of its adoption (acceptance), shall be recognised as offer. A proposal shall be deemed to be sufficiently definite, if it contains the material terms of the agreement and the procedure for their determination.

2. An offer shall bind the person who sends it from the moment of its receipt by the addressee.

When the notice of revoking an offer is received earlier than or simultaneously with the offer itself, the offer shall be deemed to be not received.

3. An offer received by the addressee may not be revoked during the period which is established for its acceptance, unless it is otherwise stipulated in the offer itself, or ensues from the essence of the proposal or the situation in which it was made.

4. Advertisements and other proposals which are addressed to an indefinite circle of persons shall be considered as an invitation to make an offer, unless it is otherwise stipulated in the proposal.

5. A proposal which contains all the substantial terms of the agreement, from which the will of the person who is making the proposal is understandable, to conclude the agreement on the terms specified in the proposal with anyone who responds, shall be recognised as an offer (public offer).

Article 396. Acceptance

1. The response of a person to whom the offer is addressed, about accepting it shall be recognised as acceptance.

Acceptance must be entire and unconditional.

2. Silence shall not be recognised as acceptance, unless it otherwise ensues from the legislative act, tradition of business practice or previous business relations of the parties.

3. The commitment by the person who received an offer, within the period which is established for its acceptance, of the actions to implement the provisions of the agreement which are indicated in it (shipment of goods, rendering of services, performing work, payment of the appropriate amount etc.), shall be recognised as acceptance, unless it is otherwise stipulated in legislation or indicated in the offer.

4. If a notice of revocation of the acceptance is received by the person who sent the offer, earlier or simultaneously with the acceptance itself, the acceptance shall be deemed not received.

Article 397. The Procedure for Concluding Agreements

1. When an offer contains a deadline for its acceptance, the agreement shall be deemed to be concluded, if the acceptance is received by the person who sent the offer within the period indicated in it.

2. Where a written offer does not contain any deadlines for the acceptance, the agreement shall be deemed to be concluded if the acceptance is received by the person who sent the offer, prior to the expiry of the period established by legislation, and if such period is not established, - within the time which is reasonably required for that. When an offer is made orally without any indication of the period for its acceptance, the agreement shall be deemed to be concluded, if the other party immediately declares its acceptance.

3. In the cases where a notice of acceptance timely sent is received with a delay, the acceptance shall not be considered late, if the party which sent the offer does not immediately notify the other party of receiving the acceptance with a delay.

If the party which sent the offer immediately notifies the other party that the acceptance of the offer has been received with a delay, the agreement shall be deemed to be concluded.

4. The response of consent to conclude the agreement on the conditions different than those proposed in the offer, shall not be recognised as an acceptance. Such response shall be recognised as a refusal from the offer and at the same time it shall be a new offer.

Article 398. The Place of Concluding an Agreement

When an agreement does not specify the place of its conclusion, the agreement shall be deemed to be concluded in the place of residence of the citizen or in the place of location of the legal entity which sent the offer.

Article 399. Concluding Agreements in an Obligatory Procedure

1. In the cases, where in accordance with this Code or any other legislative acts, the conclusion of an agreement is obligatory for one of the parties, that party must send to the other party the notice of acceptance, or of the refusal to accept, or of acceptance of the offer (draft agreement) on different terms (protocol of differences to the draft agreement) within thirty days from the date of the receipt of the offer, unless a different period is established by legislation or is agreed by the parties.

2. The party which sent an offer and received from the party for which the conclusion of the agreement is obligatory a notice of acceptance on different terms (protocol of differences to the draft agreement), shall have the right to enter the disputes which arose in concluding the agreement, to a court for its consideration within thirty days from the date of the receipt of such notice, or upon expiry of the period for the acceptance, unless legislation concerning specific types of agreements establishes a different period.

3. In the cases where in respect of a draft agreement sent by one party for which the conclusion of the agreement is obligatory, a protocol of differences concerning the draft agreement is received, that party shall be obliged within thirty days from the date of the receipt of the protocol of differences to notify the other party of the acceptance of the agreement in that party's version or of declining the protocol of differences.

When declining a protocol of differences or in the case of failure to receive the notice concerning the results of its consideration, within an indicated period, the party which sent the protocol of differences, shall have the right to enter the differences which arose in the conclusion of the agreement for the consideration of the court, unless legislation concerning specific types of agreements establishes otherwise.

4. When a party, for which in accordance with this Code or any other legislative acts, the conclusion of an agreement is obligatory, is evading its conclusion, the other party shall have the right to appeal to the court with the claim to compel to conclude the agreement.

The party which unreasonably evaded the conclusion of an agreement must to compensate to the other party for the losses caused by the refusal to conclude the agreement.

Article 400. Pre-Contractual Disputes

In the cases specified in paragraphs 2 and 3 of Article 399 of this Code, and also if the disputes which arose in concluding an agreement, were by consensus of the parties entered into a court for its consideration, the provisions of the agreement, on which the parties had differences, shall be determined in accordance with decision of the court.

Chapter 24. Amendment and Dissolution of An Agreement

Article 401. Bases for Amending and Dissolving Agreements

1. Amendments to and dissolution of an agreement shall be possible by agreement of the parties, unless it is otherwise stipulated by this Code, other legislative acts and the agreement.

2. Upon the claim of one of the parties the agreement may be amended or dissolved upon the decision of the court only as follows:

1) when there is a material violation of the agreement by the other party;

2) in other cases which are stipulated in this Code, other legislative acts or the agreement.

A violation of the agreement by one of the parties shall be deemed material if it entails for the other party such damage that it to a substantial degree loses something on which it had the right to count when concluding the agreement.

3. An agreement shall be deemed to be amended or terminated in the case of a unilateral refusal to implement it (partial or full denial of an agreement accordingly (Article 404 of this Code).

Article 402. Procedure for Amending and Dissolving

an Agreement

1. An arrangement to amend or dissolve an agreement shall be performed in the same form as that of the agreement, unless it ensues otherwise from legislation, the agreement, or traditions of business practice.

2. The claim to amend or dissolve an agreement may be entered by a party to the court only after the receipt of the refusal of the other party with regard to the proposal to amend or dissolve the agreement or in the case of failure to receive a response within the deadlines indicated in the proposal or established by legislation or the agreement, and where it does not exist, - within thirty days time.

Article 403. Consequences of Dissolving and Amending

an Agreement

1. When dissolving an agreement, the obligations of the parties shall cease.

2. When amending an agreement, the obligations of the parties shall continue to be valid in an amended form.

3. In the case of dissolving or amending an agreement the obligations shall be deemed to be terminated or amended from the moment of the reaching the consensus of the parties concerning the amendment or dissolution of the agreement, unless it otherwise ensues from the agreement of the parties or the nature of the amendment to the agreement, and in the case of termination or amending the agreement in a judicial procedure, - from the moment of the court decision concerning the dissolution or amendment of the agreement entering into legal force.

4. The parties shall not have the right to claim the return of what was executed by them in the obligation prior to the moment of dissolution or amendment to the agreement, unless it is otherwise established in the law legislative acts or the agreement by the parties.

5. Where a substantial violation of an agreement by one of the parties served as the reason for the dissolution or amendment of the agreement, the other party shall have the right to claim the restitution of losses caused by the dissolution or amendment of the agreement.

Article 404. Cases of Amendment and Dissolution of Agreements Upon

the Application of one Party

Article 404. Unilateral Refusal to Implement An Agreement

(Rescission of an Agreement)

1. A unilateral refusal from the implementation of an agreement (rescission of an agreement) shall be allowed in the cases provided for by this Code, other legislative acts or agreement of the parties.

2. Either party shall have the right to refuse to implement the agreement in the following cases:

1) impossibility to perform an obligation based on the Agreement (Article 374 of the present Code);

2) recognition, in accordance with the established procedure, of the other party as bankrupt;

3) amendment or abolition of the act of the state body, on the basis of which the agreement was concluded.

3. A unilateral rescission of performance of an agreement shall be allowed in the cases when the agreement is entered into without indication of a period, unless it is otherwise provided for by legislative acts or the consensus of the parties.

4. In the case of a unilateral rescission of the performance of an agreement the party must notify the other accordingly, not later than one month prior, unless it is otherwise provided for by this Code, other legislative acts or consensus of the parties.

Article 405. Extension of the Validity Period of

an Agreement

The parties shall have the right to extend the validity of the agreement for another period.

Extension of the validity period of an agreement shall be carried out in accordance with the rules of Article 397 of this Code.

President of the Republic

of Kazakhstan

N. Nazarbaev

Гражданский кодекс Республики Казахстан (Общая часть) № 268-VIот 27.12.1994 г. (с изменениями, внесенными Законом Республики Казахстан № 268-VI от 28.10.2019 г.), Казахстан

Имеющиеся тексты