Código de Procedimiento Civil, Azerbaiyán

AZƏRBAYCAN RESPUBLİKASININ

MÜLKİ PROSESSUALMƏCƏLLƏSİ

MÜNDƏRİCAT

(Fəslin başlanğıcına getmək üçün müvafiq fəslin adının üzərində sol düyməni basın)

BÖLMƏLƏR (Fəsillər)

1. ÜMUMİ QAYDALAR (1-11)

2. BİRİNCİ İNSTANSİYAMƏHKƏMƏSİNDƏ İCRAAT

2.1 İDDİA İCRAATI (12-23)

2.2 ÜMUMİ HÜQUQİMÜNASİBƏTLƏRDƏN ƏMƏLƏ GƏLƏN İŞLƏR ÜZRƏ İCRAAT (XÜSUSİ İDDİA İCRAATI) (24-29)

2.3 XUSUSİ İCRAAT (30-40)

3. MƏHKƏMƏ AKTLARINA YENİDƏN BAXILMASI (41-45)

4. XARİCİ ŞƏXSLƏRİN İŞTİRAKI İLƏ İCRAAT (46-50)

AZƏRBAYCAN RESPUBLİKASININMÜLKİ PROSESSUAL MƏCƏLLƏSİNƏ ƏLAVƏ

İSTİFADƏ OLUNMUŞMƏNBƏ SƏNƏDLƏRİNİN SİYAHISI

FƏSİLLƏR (Maddələr)

1. ÜMUMİ QAYDALAR

1. ƏSAS QAYDALAR (1‐16)

2. MƏHKƏMƏNİN TƏRKİBİ. ETİRAZLAR (17‐26)

3. AİDDİYYƏT (24‐32)

4. MƏHKƏMƏ AİDİYYATI (33‐45)

5. İŞDƏ İŞTİRAK EDƏN ŞƏXSLƏR VƏ PROSESİN DİGƏR İŞTİRAKÇILARI (46‐68)

6. MƏHKƏMƏDƏ NÜMAYƏNDƏLİK (69‐75)

7. SÜBUTLAR (76‐106)

8. MƏHKƏMƏ XƏRCLƏRİ (107‐125)

9. MƏHKƏMƏ CƏRİMƏLƏRİ (126‐127)

10. PROSESSUAL MÜDDƏTLƏR (128‐133)

11. MƏHKƏMƏ RƏSMİ SƏNƏDLƏRİNİN GÖNDƏRİLMƏSİ, BİLDİRİŞLƏR VƏ ÇAĞIRIŞLAR (134‐148)

2. BİRİNCİ İNSTANSİYA MƏHKƏMƏSİNDƏ İCRAAT

2.1. İDDİA İCRAATI

12. İDDİANIN VERİLMƏSİ (149‐156)

13. İDDİANIN TƏMİN EDİLMƏSİ (157‐164)

14. İŞLƏRİNMƏHKƏMƏDƏ BAXILMAĞA HAZIRLANMASI (165‐171)

15. MƏHKƏMƏ BAXIŞI (172‐215)

16. MƏHKƏMƏNİN QƏTNAMƏSİ (216‐238)

17. QİYABİ İCRAAT VƏ QİYABİ QƏTNAMƏ (239‐253)

18. İŞ ÜZRƏ İCRAATIN DAYANDIRILMASI (254‐258)

19. ƏRİZƏNİN BAXILMAMIŞ SAXLANMASI (259‐260)

20. İŞ ÜZRƏ İCRAATA XİTAM VERİLMƏSİ (261‐262)

21. MƏHKƏMƏ QƏRARDADLARI (263‐269)

22. PROTOKOLLAR (271‐274)

23. ƏMR İCRAATI (275‐284)

2.2. ÜMUMİ HÜQUQİMÜNASİBƏTLƏRDƏN ƏMƏLƏ GƏLƏN İŞLƏR ÜZRƏ İCRAAT (XÜSUSİ İDDİA İCRAATI)

24. ÜMUMİMÜDDƏALAR (285‐289)

25. SEÇKİ (REFERENDUMDA İŞTİRAK) HÜQUQLARININ MÜDAFİƏSİ HAQQINDA ƏRİZƏLƏRƏ DAİR İCRAAT (290‐292)

26. MÜVAFİQ İCRA HAKİMİYYƏTİ ORQANLARININ VƏ ONLARIN VƏZİFƏLİ ŞƏXSLƏRİNİN İNZİBATİ XƏTALAR HAQQINDA QƏRARLARI İLƏ ƏLAQƏDARMÜBAHİSƏLƏRƏ DAİR İŞLƏR ÜZRƏ İCRAAT (293‐295)

27. MÜVAFİQ İCRA HAKİMİYYƏTİ ORQANLARININ, YERLİ ÖZÜNÜİDARƏ ORQANLARININ, SAİR ORQAN VƏ TƏŞKİLATLARIN, ONLARIN VƏZİFƏLİ ŞƏXSLƏRİNİN QƏRARLARI VƏ HƏRƏKƏTLƏRİ (HƏRƏKƏTSİZLİYİ) İLƏ ƏLAQƏDARMÜBAHİSƏLƏRƏ DAİR İŞLƏR ÜZRƏ İCRAAT (296‐300)

28. HƏRBİ VƏZİFƏLİ ŞƏXSLƏRİN VƏ HƏRBİ İDARƏ ORQANLARININ QƏRAR VƏ HƏRƏKƏTLƏRİNDƏN (HƏRƏKƏTSİZLİYİNDƏN) MÜBAHİSƏLƏRƏ DAİR İŞLƏR ÜZRƏ İCRAAT (301)

29. NORMATİV XARAKTERLİ AKTLARIN QANUNİLİYİNƏ DAİRMÜBAHİSƏLƏRDƏN YARANAN İŞLƏR ÜZRƏ İCRAAT (302‐304)

2.3. XUSUSİ İCRAAT

30. ÜMUMİMÜDDƏALAR (305‐306)

31. HÜQUQİ ƏHƏMİYYƏTİ OLAN FAKTLARIN MÜƏYYƏN EDİLMƏSİ (307‐311)

32. ŞƏXSİN XƏBƏRSİZ İTKİN DÜŞMÜŞ HESAB EDİLMƏSİ VƏ ÖLMÜŞ ELAN EDİLMƏSİ (312‐ 316)

33. ŞƏXSİNMƏHDUD FƏALİYYƏT QABİLİYYƏTLİ VƏ YA FƏALİYYƏT QABİLİYYƏTİ OLMAYAN HESAB EDİLMƏSİ (317‐322)

34. DAŞINAR ƏŞYALARIN SAHİBSİZ HESAB EDİLMƏSİ VƏ DAŞINMAZ ƏŞYALAR ÜZƏRİNDƏ DÖVLƏTİNMÜLKİYYƏT HÜQUQUNUN TANINMASI (323‐326)

35. İTİRİLMİŞ SƏNƏDLƏR ÜZRƏ ONLARI TƏQDİM EDƏN ŞƏXSİN HÜQUQLARININ BƏRPA EDİLMƏSİ (ÇAĞIRIŞ İCRAATI) (327‐334)

36. ŞƏXSİN PSİXİATRİYA STASİONARINAMƏCBURİ YERLƏŞDİRİLMƏSİ BARƏDƏ İŞLƏR ÜZRƏ İCRAAT (335‐338)

37. VƏTƏNDAŞLIQ VƏZİYYƏTİ AKTLARI QEYDİYYATININ DÜZGÜN OLMAMASININ MÜƏYYƏN EDİLMƏSİ (339‐341)

38. NOTARİAT HƏRƏKƏTLƏRİNDƏN VƏ YA HƏMİN HƏRƏKƏTLƏRİN APARILMASINDAN İMTİNAYA DAİR ŞİKAYƏTLƏR (342‐344)

39. UŞAĞIN ÖVLADLIĞA GÖTÜRÜLMƏSİ (345‐151)

40. NORMATİV HÜQUQİ AKTIN KONSTİTUSİYAYA UYĞUNLUĞUNUN YOXLANILMASI HAQQINDA VƏSATƏT ÜZRƏ İCRAAT (352‐356)

3. MƏHKƏMƏ AKTLARINA YENİDƏN BAXILMASI

41. APELLYASİYA İNSTANSİYASI MƏHKƏMƏSİNDƏ İCRAAT (357‐394)

42. BİRİNCİ İNSTANSİYAMƏHKƏMƏLƏRİNİN QƏRARDADLARINDAN ŞİKAYƏT VERİLMƏSİ (395‐401)

43. KASSASİYA İNSTANSİYASI MƏHKƏMƏSİNDƏ İCRAAT (402‐421)

44. ƏLAVƏ KASSASİYA QAYDASINDA İCRAAT (422‐431)

45. QANUNİ QÜVVƏYƏMİNMİŞMƏHKƏMƏ AKTLARINA YENİ AÇILMIŞ HALLAR ÜZRƏ YENİDƏN BAXILMASI ÜZRƏ İCRAAT (432‐438)

4. XARICİ ŞƏXSLƏRİN İŞTİRAKI İLƏ İCRAAT

46. MƏHKƏMƏLƏRİN BEYNƏLXALQ SƏLAHİYYƏTLƏRİ (439‐461)

47. AZƏRBAYCAN RESPUBLİKASINDA XARİCİMƏHKƏMƏLƏRİN VƏ ARBİTRAJLARIN QƏTNAMƏLƏRİNİN İCRASI VƏ TANINMASI. ÜMUMİ QAYDALAR (462‐465))

48. XARİCİ DÖVLƏTİNMƏHKƏMƏ QƏTNAMƏLƏRİNİNMƏCBURİ İCRASI (466‐468)

49. XARİCİ DÖVLƏT MƏHKƏMƏLƏRİNİN QƏTNAMƏLƏRİNİN TANINMASI (469‐473)

50. XARİCİ DÖVLƏTİN ARBİTRAJ MƏHKƏMƏLƏRİNİN QƏTNAMƏLƏRİNİN İCRASI VƏ TANINMASI (474‐477)

AZƏRBAYCAN RESPUBLİKASININ MÜLKİ PROSESSUALMƏCƏLLƏSİ 1

BİRİNCİ BÖLMƏ ÜMUMİ QAYDALAR

F ə s i l 1

ƏSAS QAYDALAR

M a d d ə 1 . Mülki məhkəmə icraatı haqqında qanunvericilik 1.1. Azərbaycan Respublikasının məhkəmələrində mülki işlər və iqtisadi mübahisələr üzrə

məhkəmə icraatının qaydası Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyası, «Məhkəmələr və hakimlər haqqında» Azərbaycan Respublikasının Qanunu, bu Məcəllə, digər qanunlar, habelə Azərbaycan Respublikasının tərəfdar çıxdığı beynəlxalq müqavilələrləmüəyyən edilir.

1.2. Azərbaycan Respublikası Konstitusiyasının normaları Azərbaycan Respublikasının bütün ərazisində ali hüquqi qüvvəyə və birbaşa təsirə malikdir. Azərbaycan Respublikası Konstitusiyasının normaları və məhkəmə icraatı qaydasını tənzimləyən normalar arasında ziddiyyət olduqda, Azərbaycan Respublikası Konstitusiyasının normaları tətbiq edilir.

1.3. Mülki prosessual fəaliyyət sahəsində insan və vətəndaşın hüquq və azadlıqlarını ləğv edən və ya məhdudlaşdıran, habelə ədalət mühakiməsinin həyata keçirilməsi zamanı məhkəmənin müstəqilliyini və tərəflərin çəkişmə prinsipini pozan, eləcə də sübutlara əvvəlcədən müəyyən olunmuş qüvvə verən qanunvericilik aktları qəbul edilə bilməz.

1.4. Digər qanunlarda olan prosessual hüquq normaları bu Məcəllənin müddəalarına uyğunlaşdırılmalıdır.

1.5. Azərbaycan Respublikasının tərəfdar çıxdığı beynəlxalq müqavilələrdə prosessual qanunvericilikdən fərqli qaydalar müəyyən edilərsə, beynəlxalq müqavilənin qaydaları tətbiq edilir.

M a d d ə 2 . Mülki məhkəmə icraatının vəzifələri 2.1. Mülki işlər və iqtisadi mübahisələr üzrə məhkəmə icraatının vəzifələri hər bir fiziki və

yaxud hüquqi şəxsin Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyasından, qanunlarından və digər normativ hüquqi aktlarından irəli gələn hüquq və mənafelərinin məhkəmədə təsdiq olunmasıdır.

2.2. Mülki məhkəmə icraatı qanunçuluğun və ictimai qaydanın bərqərar edilməsinə, vətəndaşların qanunlara dönmədən hörmət ruhunda tərbiyə edilməsinə rəvac verir.

M a d d ə 3 . Mülki prosessual qanunvericiliyin zamana vəməkana görə qüvvəsi 3.1. Məhkəmə icraatı işə baxılan, ayrı‐ayrı prosessual hərəkətlər həyata keçirilən və yaxud

məhkəmə aktı icra edilən zaman qüvvədə olan mülki prosessual qanuna əsasən aparılır. 3.2. Azərbaycan Respublikasının ərazisində hər hansı haldan asılı olmayaraq, Azərbaycan

Respublikasının mülki prosessual qanunvericiliyi qüvvədə olur. 3.3. Azərbaycan Respublikasının ərazisindən kənarda Azərbaycan Respublikası mülki

prosessual qanunvericiliyinin müddəaları Azərbaycan Respublikasının bayrağını daşıyan və

yaxud tanınma nişanı olan dəniz, çay və yaxud hava gəmilərində və ya onların olduğu limanlarda tətbiq olunur.

3.4. Azərbaycan Respublikasının tərəfdar çıxdığı beynəlxalq müqavilələrlə Azərbaycan Respublikası mülki prosessual qanunvericiliyinin məkana görə tətbiqinin digər qaydaları da müəyyən oluna bilər.

M a d d ə 4 . Müdafiə üçün məhkəməyəmüraciət etmək hüququ 4.1. Bütün fiziki və hüquqi şəxslər özlərinin qanunla qorunan hüquq və azadlıqlarını, eləcə

də maraqlarını qorumaq və təmin etmək məqsədi ilə qanunla müəyyən edilmiş qaydada məhkəməmüdafiəsindən istifadə etmək hüququna malikdirlər.

4.2. Məhkəməyəmüraciət etmək hüququndan imtina edilməsi etibarsızdır. 4.3. Əgər qanunla müəyyən kateqoriya iqtisadi mübahisələr üçün məhkəməyə qədər

nizamlama (pretenziya) qaydası müəyyən olunarsa və yaxud bu, tərəflər arasında müqavilə ilə nəzərdə tutularsa, mübahisə həmin qaydaya riayət edildikdən sonra iqtisad məhkəməsinin həllinə verilə bilər.

M a d d ə 5 . Məhkəmədəmülki işə başlama 5.1. Hər hansı fiziki və yaxud hüquqi şəxs öz hüququnun və ya qanunla qorunan

mənafeyinin müdafiəsi və yaxud təsdiqi üçün məhkəməyə müraciət etdiyi hallarda məhkəmədə iş başlanılır.

5.2. Qanunda nəzərdə tutulmuş hallarda başqa şəxsin, yaxud şəxslərin hüquq və mənafelərinin, yaxud dövlətin mənafeyinin müdafiəsi üçün şəxsin və ya orqanların ərizəsinə əsasən də iş başlana bilər.

5.3. Həmin şəxslər mövcud qanunvericiliyə uyğun olaraq ərizə və ya şikayət əsasında iş başlaya bilərlər.

5.4. Qanunda başqa hal nəzərdə tutulmayıbsa, onlar məhkəmə araşdırmalarını barışıq sazişi ilə tamamlaya bilər, irəli sürülən tələbi etiraf, yaxud rədd edə bilərlər.

5.5. Bu Məcəllə ilə nəzərdə tutulmuş hallar istisna olmaqla hər hansı instansiya məhkəməsinin icraatında olan iş tələb oluna bilməz.

M a d d ə 6 . Ədalət mühakiməsinin məhkəmə tərəfindən həyata keçirilməsi Mülki işlər və iqtisadi mübahisələr üzrə ədalət mühakiməsi yalnız məhkəməyə aiddir və

məhkəmələr tərəfindən qanunla müəyyən olunmuş qaydada həyata keçirilir.

M a d d ə 7 . Hakimlərin müstəqilliyi 7.1. Ədalət mühakiməsini həyata keçirərkən hakimlər müstəqildirlər. 7.2. Hakimlər mülki işləri və iqtisadi mübahisələri kənar müdaxilə təsirindən azad şəraitdə

həll edirlər. 7.3. Başqası tərəfindən məhkəmə icraatının bilavasitə və yaxud dolayısı ilə

məhdudlaşdırılması, qanunsuz təsir, hədə‐qorxu, müdaxilə yolverilməzdir və qanunla müəyyən olunmuşməsuliyyətə səbəb olur.

M a d d ə 8 . Qanun vəməhkəmə qarşısında bərabərlik 8.1. Mülki işlər və iqtisadi mübahisələr üzrə ədalət mühakiməsi hamının qanun və

məhkəmə qarşısında bərabərliyi prinsipi əsasında həyata keçirilir.

8.2. Məhkəmə irqindən, milliyyətindən, dinindən, dilindən, cinsindən, mənşəyindən, əmlak vəziyyətindən, qulluq mövqeyindən, əqidəsindən, siyasi partiyalara, həmkarlar ittifaqlarına və digər ictimai birliklərə mənsubiyyətindən, hüquqi şəxsin olduğu yerdən, tabeçiliyindən, mülkiyyət formasından və qanunda nəzərdə tutulmayan başqa fərqlərdən asılı olmayaraq işdə iştirak edən bütün şəxslərə eyni cür yanaşır.

8.3. Bu Məcəllənin 8.2‐ci maddəsində nəzərdə tutulmuş əsaslara görə işdə iştirak edən şəxslərə zərər vurula bilməz, güzəştlər və ya imtiyazlar verilə bilməz, yaxud güzəştlərin və ya imtiyazların verilməsindən imtina oluna bilməz.2

M a d d ə 9 . Ədalət mühakiməsinin çəkişmə, tərəflərin bərabərliyi və faktlar əsasında həyata keçirilməsi

9.1. Ədalət mühakiməsi çəkişmə, tərəflərin bərabərliyi və faktlar əsasında həyata keçirilir. 9.2. Bu Məcəllə ilə başqa hal nəzərdə tutulmayıbsa, məhkəmədə mübahisəyə işdə iştirak

edən şəxslər çağırılıb dindirilmədikdə baxıla bilməz. İşdə iştirak edən şəxslər öz tələblərini əsaslandırdıqları dəlillər, sübutlar və hüquqi nəticələr barədə bir‐birlərinə məlumat verməyə borcludur ki, digər tərəf bunlara qarşı özünün müdafiəsini təşkil edə bilsin.

9.3. Hakim bütün hallarda prosesin çəkişmə prinsipini təmin etməlidir. O, öz qərarını yalnız tərəflərin çəkişmə prinsipinə əsasən müzakirə etdiyi dəlillərlə, onların verdiyi izahatlarla, sənədlərlə əsaslandırmalıdır. Məhkəmə, qərarını tərəfləri dəvət etmədən özünün qulluq mövqeyinə görə irəli sürdüyü hüquqi dəlillərlə əsaslandıra bilməz.

M a d d ə 1 0 . Məhkəmə baxışının aşkarlığı 10.1. Məhkəmələrdə işlərə aşkarlıq prinsipi əsasında baxılır. 10.2. Dövlət, peşə, kommersiya sirrinin açılması, şəxsi və ailə həyatı sirrinin yayılması,

yetkinlik yaşına çatmayan şəxslərin marağının gözlənilməsi səbəbləri istisna olmaqla, bütün məhkəmələrdə işlərə aşkar baxılır. Öz vəzifələrinin icrası zamanı hakimlər dövlət sirri ilə işləməyə qanunvericiliklə nəzərdə tutulmuş yoxlama tədbirləri keçirilmədən buraxılırlar. 3

10.3. İşlərə aşkar baxılması demokratik cəmiyyətdə əxlaq, ictimai qayda, dövlət təhlükəsizliyi baxımından, həmçinin digər xüsusi hallarla əlaqədar ədalət mühakiməsinin maraqlarına toxunarsa, məhkəmə baxışı və ya onun bir hissəsi qapalı keçirilə bilər.

10.4. Məhkəmə baxışında iştirak edən şəxs övladlığa götürmə, vərəsəlik, kommersiya, ixtira və ya vergi sirrinin, eləcə də qanunla qorunan digər sirlərlə yanaşı, həmçinin şəxsi və ailə həyatının intim məsələlərinin qorunması məqsədi ilə məhkəmə baxışını qapalı keçirməyi tələb edə bilər.

10.5. Məhkəmə işə qapalı məhkəmə iclasında baxılması barədə qərardadı işdə iştirak edən şəxsləri ilkin dinlədikdən sonra qəbul edir.

10.6. Məhkəmə baxışının qapalı keçirilməsində işdə iştirak edən şəxslər, onların nümayəndələri iştirak edir. Zərurət yaranarsa, onların şahidləri, ekspertlər, mütəxəssislər və tərcüməçilər çağırılır.

10.7. Qapalı məhkəmə baxışı mülki məhkəmə icraatının bütün qaydalarına riayət olunmaqla aparılır.

10.8. İşdə iştirak edən şəxs olmayan və ya şahid qismində dəvət edilməyən on altı yaşına çatmamış şəxslər məhkəmə iclası zalına buraxılmırlar.

10.9. İşdə iştirak edən şəxslər və açıq məhkəmə iclasında olan digər şəxslər yerlərindən məhkəmə baxışının gedişatına dair qeydlər apara bilərlər. Məhkəmə iclasının kino və foto çəkilişinin, habelə videoyazısının, birbaşa radio və televiziya translyasiyasının aparılmasına

yalnız iş üzrə işdə iştirak edən şəxslərin rəyi nəzərə alınmaqla məhkəmənin icazəsi ilə yol verilir. 4

10.10. Şəxsi yazışma və şəxsi teleqraf məlumatları yalnız onların ünvanlandığı şəxslərin razılığı ilə açıq məhkəmə iclasında açıqlana bilər. Göstərilən qaydalar şəxsi xarakterli məlumat daşıyan səs və video yazıların tədqiqində də tətbiq olunur.

10.11. Məhkəmə aktları bütün hallarda açıq elan edilir.

M a d d ə 1 1 . Məhkəmə icraatının aparıldığı dil 11.1. Mülki işlər və iqtisadi mübahisələr üzrə məhkəmə icraatı Azərbaycan Respublikasının

dövlət dilində — Azərbaycan dilində və ya müəyyən ərazi əhalisinin əksəriyyətinin dilində aparılır.

11.2. İşdə iştirak edən, məhkəmə icraatının aparıldığı dili bilməyən şəxslərə işin bütün materialları ilə tanış olmaq, izahat, ifadə və rəy vermək, məhkəmədə çıxış etmək, vəsatət qaldırmaq, ana dilində şikayət etmək, həmçinin bu Məcəlləyə uyğun olaraq pulsuz tərcüməçi xidmətindən istifadə etmək hüququ izah və təmin olunur.

11.3. Məhkəmə sənədləri işdə iştirak edən şəxslərə məhkəmə icraatının aparıldığı dildə verilir.

M a d d ə 1 2 . İşə hakim tərəfindən təkbaşına və kollegial baxılması 12.1. Mülki işlərə və iqtisadi mübahisələrə birinci instansiya məhkəmələrində hakim

tərəfindən təkbaşına baxılır. 12.2. Apellyasiya qaydasında işlərə sədrlik edənin və digər iki hakimin, kassasiya

qaydasında isə sədrlik edənin iki və ya daha çox hakimin iştirakı ilə baxılır.

M a d d ə 1 3 . Mülki işlərin həllindəməhkəmənin tətbiq etdiyi normativ hüquqi aktlar 13.1. Məhkəmə mübahisələri Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyasına, referendumla

qəbul edilən hüquqi aktlara, qanunlara, Azərbaycan Respublikası prezidentinin fərmanlarına, Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin qərarlarına, mərkəzi icra hakimiyyəti orqanlarının normativ hüquqi aktlarına, habelə Azərbaycan Respublikasının tərəfdar olduğu beynəlxalq müqavilələrə əsasən həll edir.

13.2. Məhkəmə işə baxarkən normativ hüquqi aktlar arasında ziddiyyət aşkar edirsə, o, daha yüksək hüquqi qüvvəyəmalik olan normativ hüquqi akt əsasında qərar qəbul edir.

13.3. Azərbaycan Respublikasının qanunvericiliyi sisteminə daxil olan normativ hüquqi aktlarla (Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyası və referendumla qəbul olunmuş aktlar istisna olmaqla) Azərbaycan Respublikasının tərəfdar olduğu beynəlxalq müqavilələr arasında ziddiyyət olduqda, beynəlxalq müqavilənin müddəaları tətbiq edilir.

13.4. Mübahisə edilən hüquq münasibətlərini tənzimləyən hüquq norması olmadıqda, məhkəmə analoji münasibətləri tənzimləyən hüquq normalarına müraciət edir.

13.5. Belə normalar da olmadıqda məhkəmə öz aktında Azərbaycan Respublikası hüquq qaydalarının ideya və ümumi prinsiplərini əsas götürür.

13.6. İcraatında olan işlər üzrə insan hüquq və azadlıqlarının həyata keçirilməsi məsələləri ilə bağlı məhkəmə Azərbaycan Respublikası Konstitusiyasının və qanunlarının şərh edilməsi haqqında Azərbaycan Respublikasının Konstitusiya Məhkəməsinəmüraciət edə bilər. 5

13.7. Azərbaycan Respublikası Konstitusiyasının və qanunlarının şərhi məhkəmə üçün o halda məcburidir ki, bu şərh Azərbaycan Respublikası Konstitusiya Məhkəməsinin qərarında verilmiş olsun. 6

M a d d ə 1 4 . İş üzrəməhkəmə baxışının prinsipləri 14.1. Məhkəmə həqiqətə nail olmaq üçün, işin hərtərəfli, tam və obyektiv tədqiqinə lazımi

şərait yaradır. Bunun üçün məhkəmə: işdə iştirak edən şəxslərə onların prosessual hüquq və vəzifələrini izah edir, görüləcək, yaxud görülməyəcək hərəkətlərin nəticələri barədə onları xəbərdar edir, onların prosessual hüquqlarının həyata keçməsinə kömək göstərir.

14.2. Məhkəmə yalnız tərəflərin təqdim etdikləri sübutları araşdırmalı və onlardan istifadə etməlidir.

14.3. Məhkəmə tərəflərə məhkəmə baxışını barışıq sazişi ilə tamamlamağı təklif etməyə borcludur və tərəflər qanunda nəzərdə tutulan hallar istisna edilməklə, iddianı etiraf edə və yaxud ondan imtina edə bilərlər.

14.4. İşdə iştirak edən şəxslər, qanunla onların nümayəndəliyi zəruri olan hallar istisna edilməklə, özləri öz hüquq və mənafelərini müdafiə edə bilərlər. Onlar maraqlarının təmsil olunması və ya prosessual hüquqlarının həyata keçirilməsi üçün peşəkar hüquqi yardım almaq məqsədi ilə özlərinə sərbəst vəkil seçə bilər.

14.5. Bu Məcəllə ilə vəkilin prosesdə məcburi iştirakı tələb olunduğu hallarda işdə iştirak edən şəxslərin vəkilin xidmətlərini ödəmək üçün kifayət qədər vəsaiti olmadıqda, onlar maraqlarının təmsil olunması və prosessual hüquqlarının həyata keçirilməsi üçün pulsuz (dövlət hesabına) peşəkar hüquqi yardım almaq hüququna malikdirlər. 7

M a d d ə 1 5 . Məhkəmə aktlarının məcburiliyi 15.1. Məhkəməməhkəmə aktlarını qətnamə, qərardad, qərar və əmr formasında qəbul edir. 15.2. Məhkəmələrin qanuni qüvvəyə minmiş qətnaməsi, qərardadı, qərarı, əmri bütün

dövlət hakimiyyəti, yerli özünüidarə orqanları, onların vəzifəli şəxsləri, ictimai birliklər, siyasi partiyalar, həmkarlar ittifaqları, onların vəzifəli şəxsləri, həmçinin fiziki və hüquqi şəxslər üçün məcburidir və Azərbaycan Respublikasının bütün ərazisində hökmən icra olunmalıdır.

15.3. Məhkəmə aktının icra olunmaması, habelə məhkəməyə digər hörmətsizlik halları qanunda nəzərdə tutulmuşməsuliyyətlə nəticələnir.

15.4. Məhkəmə aktları maraqlı şəxslərin mənafelərinə toxunduqda bu aktların məcburiliyi işdə iştirak etməyən maraqlı şəxslərin öz hüquqlarının və qanunla qorunan mənafelərinin müdafiəsi üçün məhkəməyəmüraciət etmələri imkanını istisna etmir.

15.5. Azərbaycan Respublikası ərazisində xarici dövlətlərin, beynəlxalq məhkəmələrin və iqtisad məhkəmələrinin aktlarının məcburiliyi Azərbaycan Respublikasının tərəfdar çıxdığı beynəlxalq müqavilələrlə və bu Məcəllə iləmüəyyən olunur.

M a d d ə 1 6 . Beynəlxalq məhkəmələrin səlahiyyətləri Azərbaycan Respublikasının tərəfdar çıxdığı beynəlxalq müqavilələrə müvafiq olaraq

tərəflər, habelə işdə iştirak edən digər şəxslər, bu Məcəllədə nəzərdə tutulan hüquqi müdafiə vasitələri bitərsə, insan hüquq və azadlıqlarının müdafiəsi üçün beynəlxalq məhkəmələrə müraciət edə bilərlər.

F ə s i l 2

MƏHKƏMƏNİN TƏRKİBİ. ETİRAZLAR

M a d d ə 1 7 . Məhkəmənin tərkibi 17.1. Mülki işlər və iqtisadi mübahisələr üzrə ədalət mühakiməsinin qanunla müəyyən

olunmuş qaydada həmin məhkəmənin tərkibinə seçilmiş hakimlər həyata keçirirlər. 17.2. İşə təkbaşına baxan və ya prosesin digər məsələlərini həll edən hakim və ya kollegial

tərkibli məhkəmə məhkəmənin adından fəaliyyət göstərir. İşə təkbaşına baxan hakim prosesdə sədrlik edir.

17.3. İşlərə baxılması zamanı bütün hakimlər bərabər hüquqlara malikdirlər.

M a d d ə 1 8 . Məhkəmələrdə kollegial tərkibdəməsələlərin həll edilmə qaydası 18.1. Kollegial tərkibdə işlərin baxılması və həll edilməsi zamanı meydana çıxan bütün

məsələlər hakimlər tərəfindən səs çoxluğu ilə həll edilir. Hər bir məsələ həll edilərkən hakimlərdən heç biri səsvermədə bitərəf qalmağa haqlı deyildir. Sədrlik edən axırıncı səs verir.

18.2. Əksəriyyətin qəbul etdiyi qərar ilə razılaşmayan hakim həmin qərarı imza etməyə borcludur. O, öz rəyini yazılı şəkildə şərh edə bilər və rəy işə əlavə olunur, lakin, məhkəmə iclasında elan edilmir.

18.3. Hakimlər müşavirə və səsvermə zamanı, habelə qulluq vəzifələrinin icrası başa çatanadək müşavirənin və səsvermənin gizliliyini saxlamağa borcludur.

M a d d ə 1 9 . Hakim tərəfindən işə baxılmasına yol verilməməsi və hakimə etiraz etmək üçün əsaslar 8

19.1. Hakimin işə baxılmasına aşağıdakı hallarda yol verilmir: 19.1.1. o, Azərbaycan Respublikasının qanunvericiliyi ilə müəyyən edilmiş qaydada hakim

vəzifəsinə təyin edilməmişsə; 19.1.2. o, Azərbaycan Respublikasının qanunvericiliyinə müvafiq olaraq işin baxılması üçün

nəzərdə tutulmuş hakim deyildirsə; 19.1.3. o, əvvəllər hakim kimi, birinci instansiya məhkəməsində, apellyasiya və kassasiya

instansiyalarında, həmçinin yeni açılmış hallar üzrə işin baxılmasında iştirak etmişsə. 19.2. Aşağıdakı hallarda hakim işə baxılmasında iştirak edə bilməz və ona etiraz edilə bilər: 19.2.1. o, əvvəllər tərəflərdən birinin nümayəndəsi təyin edilmişsə və ya işdə şahid, ekspert,

mütəxəssis, tərcüməçi, məhkəmə iclasının katibi kimi iştirak etmişsə; 19.2.2. o, tərəflərdən biridirsə və ya tərəflərdən birinin və yaxud onun nümayəndəsinin

qohumudursa və ya qohumu olmuşsa; 9

19.2.3. o, şəxsən, bilavasitə və ya dolayı yolla işin nəticəsində maraqlıdırsa, ya da onun obyektivliyinə və qərəzsizliyinə şübhə doğuran kifayət qədər əsas varsa.

19.3. Bir‐biri ilə qohum olan şəxslərin işə baxan məhkəmə tərkibində iştirakına yol verilmir.10

Qeyd: Bu Məcəllədə “qohum” dedikdə, babaya və nənəyə qədər əcdadları ümumi olan şəxslər, ər‐ arvadın yaxın qohumları, babanın, nənənin, valideynin, övladlığa götürənin, doğma və ögey qardaş və bacının, uşağın, övladlığa götürənin və ya nəvənin əri (arvadı) və ya onların yaxın qohumları nəzərdə tutulur. Yaxın qohumlara babalar, nənələr, valideynlər, övladlığa götürənlər, doğma və ögey qardaşlar və bacılar, ər‐arvad, uşaqlar, övladlığa götürənlər, nəvələr aiddirlər.

M a d d ə 2 0 . Ekspertə, mütəxəssisə, tərcüməçiyə, məhkəmə iclasının katibinə etiraz etmək üçün əsaslar

20.1. Etiraz etmək üçün bu Məcəllənin 19‐cu maddəsində göstərilən əsaslar eyni ilə ekspertə, mütəxəssisə, tərcüməçiyə vəməhkəmə iclasının katibinə də aiddir.

20.2. Ekspert və ya mütəxəssis, bunlardan başqa aşağıdakı hallarda da işə baxılmasında iştirak edə bilməz:

20.2.1. o, işdə iştirak edən şəxslərdən və ya onların nümayəndələrindən qulluq mövqeyinə görə və ya sair cəhətdən asılıdırsa, yaxud asılı olmuşsa;

20.2.2. o, məhkəməyə müraciət etməyə əsas verən materiallar üzrə təftiş aparmışsa və ya bu materiallardan həmin işin baxılmasında istifadə edilirsə;

20.2.3. onun səlahiyyəti olmadığımüəyyən edilərsə. 20.3. Ekspertin, mütəxəssisin, tərcüməçinin və məhkəmə iclası katibinin, həmin işə əvvəllər

baxılmasında müvafiq olaraq ekspert, mütəxəssis, tərcüməçi və məhkəmə iclası katibi qismində iştirak etmələri onlara etiraz edilməsi üçün əsas deyildir.

M a d d ə 2 1 . Özü özünə etiraz və etiraz etmə haqqında ərizələr 21.1. Bu Məcəllənin 19 və 20‐ci maddələrində göstərilən hallar olduqda hakim, ekspert,

mütəxəssis, tərcüməçi, məhkəmə iclasının katibi özü özünə etiraz etməyə borcludur. İşdə iştirak edən şəxslər də həmin əsaslar üzrə etiraz edə bilərlər.

21.2. Etiraz etmə və ya özü özünə etiraz etmə yazılı formada əsaslandırılmalı və işə mahiyyəti üzrə baxılmağa başlanana qədər edilməlidir. Sonradan etiraz etməyə və ya özü özünə etiraz etməyə yalnız o halda yol verilir ki, etirazın əsasları məhkəməyə və etiraz edənə işə baxılmağa başlanandan sonra məlum olsun.

21.3. Məhkəməyə etiraz edən tərəf etirazın əsaslarını sübut etməlidir. Etirazın əsaslarına dair sübut təqdim edilmədikdə, etiraz işə baxan məhkəmə tərəfindən baxılmamış saxlanılır.

21.4. Əgər etiraz məhkəmə iclasında tərəflərin çıxışından sonra edilmişsə, bu halda o, etiraz üçün səbəblərin sonradan məlum olduğunu sübut etməlidir.

21.5. Əgər etiraz məhkəmə prosesini ləngitmək məqsədi ilə edilmişsə və ya etirazın dəlilləri uydurma olaraq həqiqətə uyğun deyildirsə, bu halda, etirazı vermiş yüz on manatadək cərimə edilə bilər.11

21.6. Eyni hakimə, ekspertə, mütəxəssisə, tərcüməçiyə və ya məhkəmə iclasının katibinə eyni əsaslar üzrə eyni şəxs, onun nümayəndəsi və ya vəkili tərəfindən məhkəməyə təkrar etiraz verilə bilməz. 12

M a d d ə 2 2 . Edilmiş etirazın həll edilmə qaydası 22.1. Etiraz edilmişsə, məhkəmə işdə iştirak edən şəxslərin fikrini, həmçinin etiraz olunan

şəxs izahat vermək istəyirsə, onun izahatını dinləməlidir. 22.2. İşə təkbaşına baxan hakimə etiraz edilməsi məsələsi məhkəmənin sədri tərəfindən həll

edilir. 22.3. Məhkəmədə işlərə kollegial baxıldığı zaman hakimlərdən birinə edilmiş etiraz, etiraz

edilənin iştirakı olmadan digər hakimlər tərəfindən həll edilir. Etirazın lehinə və əleyhinə verilən səslərin sayı bərabər olduqda, hakim kənar edilmiş hesab edilir. Apellyasiya və kassasiya qaydasında işə baxan bir neçə hakimə və ya bütün məhkəmə tərkibinə edilən etiraz apellyasiya və ya kassasiya instansiyasıməhkəmələrinin sədrləri tərəfindən həll edilir.

22.4. Eskpertə, mütəxəssisə, tərcüməçiyə və məhkəmə iclasının katibinə etiraz haqqında məsələ işə baxan hakim vəməhkəmə tərəfindən həll edilir.

22.5. Əgər etiraz birinci instansiya məhkəməsində işə baxan məhkəmə sədrinə, yaxud təktərkibli məhkəmənin hakiminə edilmişsə, bu halda etiraz, baxılmaq üçün apellyasiya instansiyasıməhkəməsinə göndərilir.13

22.6. Etiraz etmə və ya özü özünə etiraz etmə məsələləri barədə məhkəmə qərardadı çıxarılır ki, bundan da şikayət verilməsinə yol verilmir.

M a d d ə 2 3 . Etirazın və ya özü özünə etirazın təmin edilməsinin nəticələri 23.1. Birinci instansiya məhkəmələrində işə baxan hakimə etiraz və ya özü özünə etiraz

təmin edildiyi halda bu işə həmin məhkəmədə başqa hakimlərin iştirakı ilə baxılır. 23.2. Birinci instansiya məhkəməsinin bütün tərkibinə və ya təktərkibli məhkəmənin

hakiminə edilmiş etiraz və ya özü özünə etiraz təmin edilmişsə, bu halda iş apellyasiya instansiyasıməhkəməsi tərəfindən başqa birinci instansiya məhkəməsinə verilir.14

23.3. Kollegial tərkibdə işə baxan məhkəmənin bütün tərkibinə edilmiş etiraz və ya özü özünə etiraz təmin olunduqda iş həmin məhkəmədə başqa tərkibə verilir.

23.4. Naxçıvan Muxtar Respublikasının Ali Məhkəməsində birinci instansiya qaydasında işlər üzrə hakimə etiraz və ya özü özünə etiraz, yaxud məhkəmənin bütün tərkibinə etiraz edilərsə, bu halda iş başqa hakim və ya başqa tərkib tərəfindən həmin məhkəmədə baxılır. 15

F ə s i l 3

MƏHKƏMƏ AİDDİYYƏTİ 16

M a d d ə 2 4 . Mübahisələrin məhkəməyə aidiyyəti 24.1. Azərbaycan Respublikasının məhkəmələri, bu Məcəlləyə və ya digər qanunlara

müvafiq olaraq onların müdafiəsi məhkəmədən kənar digər qaydada həyata keçirilmirsə, pozulmuş vəmübahisə edilən hüquq və azadlıqlarımüdafiə və təmin edir.

24.2. Mübahisənin ümumi məhkəməyə və ya iqtisad məhkəməsinə aidiyyəti işdə iştirak edən şəxslərin subyektiv tərkibi, yaxud mübahisənin predmeti və ya hüquq münasibətlərinin xarakteri nəzərə alınmaqla, bu Məcəlləyəmüvafiq olaraq müəyyən edilir.

M a d d ə 2 5 . Mübahisələrin ümumi məhkəmələrə aidiyyəti 25.1. Mülki məhkəmə icraatı qaydasında mülki, ailə, əmək, mənzil, torpaq münasibətləri,

təbii ehtiyatlardan istifadə olunması və ya ətraf mühitin qorunması, vergi, inzibati və digər münasibətlərdən əmələ gələn mübahisələr üzrə tərəflərdən heç olmasa biri fiziki şəxsdirsə və onun fərdi sahibkar statusu yoxdursa və ya belə statusu olsa da, mübahisə onun sahibkarlıq fəaliyyətini həyata keçirməsi ilə əlaqədar yaranmamışsa, həmin mübahisələr üzrə işlərə ümumi məhkəmələr baxır.

25.2. Ümumi məhkəmələr bu Məcəllənin 24—29‐cu fəsillərində göstərilən xüsusi iddia icraatı işlərinə baxırlar.

25.3. Ümumi məhkəmələr bu Məcəllənin 305‐ci maddəsində göstərilən xüsusi icraat işlərinə baxırlar.

25.4. Ümumi məhkəmələr qanunla onların səlahiyyətlərinə aid edilən digər işlərə də baxırlar.

M a d d ə 2 6 . Mübahisələrin İqtisad Məhkəməsinə aidiyyəti 26.1. İdarə və ya digər mənsubiyyətindən və tabeliyindən asılı olmayaraq, hüquqi şəxslər,

hüquqi şəxs yaratmadan sahibkarlıq fəaliyyətini həyata keçirən və qanunla müəyyən edilmiş qaydada fərdi sahibkar statusu əldə edən fiziki şəxslər arasında mülki, inzibati və digər hüquq münasibətlərindən yaranan iqtisadi mübahisələr üzrə işlər mülki icraat qaydasında İqtisad Məhkəməsinə aiddir. 17

26.2. İqtisad Məhkəməsində baxılan iqtisadi mübahisələrə bu Məcəllənin 26.1‐ci maddəsində göstərilən subyektlər arasındakı aşağıdakımübahisələr aiddir:

26.2.1. qanunla nəzərdə tutulan müqavilələr üzrə ixtilaflara dair və yaxud tərəflərin razılığı ilə ixtilafın İqtisad Məhkəməsinin həllinə verilməsi barədəmübahisələr;

26.2.2. müqavilələrin dəyişdirilməsi və ya ləğv olunması barədəmübahisələr; 26.2.3. mübahisəsiz qaydada (akseptsiz) ödənilən cərimələr üzrə icra və ya digər sənədin

icra olunmasının təsdiqi barədəmübahisələr; 26.2.4. qanunla mübahisəsiz qaydada (akseptsiz) cərimələrin tutulması nəzərdə

tutulmayıbsa, dövlət orqanları, yerli özünüidarə orqanları və nəzarət funksiyalarını həyata keçirən digər orqanlar tərəfindən cərimələrin ödənilməsi barədəmübahisələr;

26.2.5. nəzarət funksiyasını həyata keçirən orqanlar tərəfindən qanunun və ya digər normativ hüquqi aktın tələblərini pozmaqla mübahisəsiz qaydada (akseptsiz) silinmiş pul vəsaitinin büdcədən qaytarılması barədəmübahisələr;

26.2.6. müəssisənin təsis sənədlərinin etibarsız hesab edilməsi barədəmübahisələr; 26.2.7. hüquqi və fiziki şəxslərin ödəmə qabiliyyəti olmayan hesab edilməsi barədə

mübahisələr; 26.2.8. vergi ödəmələri barədəmübahisələr. 26.3. İqtisad məhkəmələri qanunla onların səlahiyyətlərinə aid edilən digər işlərə də baxa

bilər.

M a d d ə 2 7 . Mübahisələrin beynəlxalq müqavilələrdən irəli gələn mübahisələrə dair Azərbaycan Respublikasının İqtisad Məhkəməsinə aidiyyəti

Beynəlxalq müqavilələrdən irəli gələn mübahisələrə dair İqtisad Məhkəməsi Azərbaycan Respublikasının fiziki və hüquqi şəxsləri, həmçinin, xarici hüquqi şəxslərin, xarici investisiyalı hüquqi şəxslərin, beynəlxalq hüquqi şəxslərin, sahibkarlıq fəaliyyətini həyata keçirən əcnəbilərin, vətəndaşlığı olmayan şəxslərin iştirakı ilə ona aid olan mübahisələrə baxır. 18

M a d d ə 2 8 . Əcnəbilərin, vətəndaşlığı olmayan şəxslərin, xarici hüquqi şəxslərin iştirak etdiyi işlərin aidiyyəti Əcnəbilərin, vətəndaşlığı olmayan şəxslərin və xarici hüquqi şəxslərin iştirak etdikləri

işlərə, əgər dövlətlərarası sazişlərlə, beynəlxalq müqavilələrlə və ya tərəflərin sazişi ilə digər hallar nəzərdə tutulmayıbsa, məhkəmələr baxırlar.

M a d d ə 2 9 . Mübahisənin münsiflər məhkəməsinə verilməsi Məhkəməyə aid olan mübahisə qanunla, beynəlxalq müqavilələrlə və ya tərəflərin sazişi ilə

nəzərdə tutulan hallarda, işdə iştirak edən şəxslərin yazılı razılığı ilə münsiflər məhkəməsinin həllinə verilə bilər.

M a d d ə 3 0 . Bir‐biri ilə əlaqədar olan bir neçə tələbin aidiyyəti

Bir‐biri ilə əlaqədar olan bir neçə tələbi birləşdirərkən, onlardan bir qismi ümumi məhkəməyə, digərləri isə İqtisad Məhkəməsinə aiddirsə, tələblərə ümumi məhkəmədə baxılmalıdır.

M a d d ə 3 1 . Aidiyyətin dəyişdirilməsinə yol verilməməsi 31.1. Aidiyyət qaydalarının pozulmasına yol verilmir. 31.2. Aidiyyət qaydalarına riayət etməklə məhkəmənin öz icraatına qəbul etdiyi iş,

sonradan başqa məhkəməyə aid olsa da, mahiyyəti üzrə həmin məhkəmədə həll edilməlidir.

M a d d ə 3 2 . Aidiyyət məsələlərindən şikayət verilməsi 32.1. İşdə iştirak edən şəxs, mübahisənin bu və ya başqa məhkəməyə aidiyyətinin

dəyişdirilməsi barədə ərizə verə bilər. 19

32.2. İşdə iştirak edən şəxs məhkəmə aidiyyəti ilə razılaşmamasını əsaslandırmalı və bu barədə işəmahiyyəti üzrə baxılmağa başlanana qədər bildirməlidir.

32.3. Hakimin özü dəmübahisənin məhkəməyə aidiyyəti olmamasını aşkara çıxara bilər. 32.4. Aidiyyət haqqında məsələ qalxdıqda, hakim işin aidiyyəti üzrə göndərilməsi və ya

aidiyyət haqqında ərizənin rədd edilməsi barədə əsaslandırılmış qərardad çıxarır. 20

32.5. Aidiyyət haqqında qərardaddan işdə iştirak edən şəxslər, qərardad onlara təqdim olunduğu (onlar tərəfindən alındığı) gündən 10 gün müddətində bu Məcəllənin 21‐ci fəsli ilə müəyyən edilmiş qaydada şikayət verə bilərlər. 21

32.6. İş bir məhkəmədən başqa məhkəməyə aidiyyət haqqında qərardaddan şikayət verilməmüddəti başa çatdıqdan sonra göndərilir.

32.7. Bir məhkəmədən digərinə göndərilən iş onun göndərildiyi məhkəmə tərəfindən baxılmağa qəbul edilməlidir. Məhkəmələr arasında məhkəmə aidiyyətinə dair mübahisələrə yol verilmir. Məhkəmələr arasında fikir ayrılığı olduğu hallarda apellyasiya instansiyası məhkəməsi tərəfindən iş bir məhkəmədən başqasına verilir. 22

F ə s i l 4

ƏRAZİ AİDİYYƏTİ 23

M a d d ə 3 3 . Ərazi aidiyyəti anlayışı Birinci instansiya məhkəməsi qismində işlərə ərazi üzrə baxılmasına dair məhkəmələr

arasında səlahiyyətlərin bölünməsi bu fəsilləmüəyyən olunur.

M a d d ə 3 4 . Mülki işlərə birinci instansiya üzrə baxan məhkəmələr 24

Məhkəmələrə aid olan işlərə birinci instansiya üzrə rayon (şəhər) məhkəmələri, yerli iqtisad məhkəmələri, beynəlxalq müqavilələrdən irəli gələn mübahisələr üzrə iqtisad məhkəməsi tərəfindən baxılır. Seçki (referendumda iştirak) hüquqlarının müdafiəsi haqqında işlərə isə birinci instansiya üzrə rayon (şəhər) məhkəmələri və ya apellyasiya instansiyası məhkəmələri tərəfindən baxılır.25

M a d d ə 3 5 . İddianın cavabdehin olduğu yerə görə verilməsi 35.1. Qanunla başqa hal nəzərdə tutulmamışdırsa, iddia cavabdehin rəsmi qeydə alındığı

yerin məhkəməsinə verilir.

35.2. Hüquqi şəxsə iddia hüquqi şəxsin ünvanının olduğu yerə görə verilir. Hüquqi şəxsin törəmə müəssisəsinin fəaliyyətindən əmələ gələn iddialar müəssisənin ünvanının olduğu yerə görə verilir.

35.3. Qarşılıqlı iddia, aidiyyətindən asılı olmayaraq, ilkin iddianın baxıldığı yerin məhkəməsinə verilir.

M a d d ə 3 6 . İddiaçının seçməsinə görə aidiyyət 36.1. Yaşayış yeri məlum olmayan, yaxud Azərbaycan Respublikasında yaşayış yeri

olmayan cavabdehə iddia onun əmlakının olduğu yerə görə və ya məlum olan axırıncı yaşayış yerinə görə verilə bilər.

36.2. Rəsmi yaşayış yeri, olduğu yer və ya hüquqi ünvanı müxtəlif olan bir neçə cavabdehə iddia cavabdehlərdən birinin rəsmi yaşayış yeri və ya hüquqi ünvanı üzrə verilə bilər.

36.3. Alimentin alınması və atalığın müəyyən edilməsi haqqında iddialar iddiaçı tərəfindən özünün yaşadığı yerə görə də verilə bilər.

36.4. Azadlıqdan məhrum etmə növündə cəza çəkən şəxslərə qarşı nikahın pozulması haqqında iddialar iddiaçının yaşadığı yerə görə verilə bilər. 26

36.5. İddiaçının yanında yetkinlik yaşına çatmayan uşaqlar olduqda və ya iddiaçı səhhətinə görə cavabdehin yaşadığı yerə getməyə çətinlik çəkdikdə də nikahın pozulması haqqındakı iddialar iddiaçının yaşadığı yerə görə verilə bilər.

36.6. Şikəstetmə və ya səhhəti sair şəkildə zədələmə ilə, habelə ailəni dolandıranın ölümü ilə vurulan ziyan haqqında iddialar ziyan vuranın yaşadığı yerə görə və ya ziyan vurma yerinə görə verilə bilər.

36.7. Qanunsuz olaraq məhkum edilməklə, cinayət məsuliyyətinə cəlb edilməklə, qətimkan tədbiri kimi həbsə alınmaqla, başqa yerə getməmək haqqında iltizam almaqla, yaxud həbs şəklində inzibati tənbeh verilməklə fiziki şəxsə vurulmuş zərərin ödənilməsi ilə əlaqədar olaraq əmək, pensiya və mənzil hüquqlarının bərpa edilməsi, əmlakın və ya onun dəyərinin qaytarılması haqqında iddialar, həmçinin iddiaçının yaşayış yerinə görə verilə bilər.

36.8. İnzibati orqanların inzibati xətalar haqqında işlərə baxmağa səlahiyyətli olan vəzifəli şəxslərinin cərimə və yaxud başqa tənbehlər tətbiq etmələri haqqında qərarlarına dair iddialar iddiaçının yaşadığı yerə görə də verilə bilər.27

36.9. İstehlakçının hüququnun müdafiəsi haqqında iddialar iddiaçının yaşadığı yerə görə, yaxud müqavilənin bağlandığı və ya icra edildiyi yerə görə verilə bilər.

36.10. Gəmilərin toqquşması nəticəsində vurulan zərərin ödənilməsinə dair, habelə dənizdə kömək göstərilməsinə və xilas etməyə görə mükafat alınması haqqında iddialar cavabdehin gəmisinin olduğu yerə görə və ya gəminin aid olduğu yerə görə də verilə bilər.

36.11. İcra yeri göstərilən müqavilələrdən əmələ gələn iddialar müqavilənin icra yerinə görə də verilə bilər.

36.12. Azərbaycan Respublikasının vətəndaşı və yaxud hüquqi şəxsi olan və başqa dövlətin ərazisində yerləşən cavabdehə qarşı iddia iddiaçının olduğu yerə və ya cavabdehin əmlakının olduğu yerə görə verilə bilər.

36.13. Bu Məcəllənin 39‐cu maddəsində müəyyən edilmiş aidiyyət istisna olunmaqla, bu Məcəllənin 36.1‐36.12‐ci maddələrinə görə işin aid olduğu məhkəmələrdən birini seçmək hüququ iddiaçıya məxsusdur. 28

M a d d ə 3 7 . Hüquqi əhəmiyyəti olan faktların müəyyən edilməsi üzrə işlərin aidiyyəti

Tikintiyə, qurğuya, torpaq sahəsinə sahiblik faktının müəyyən edilməsinə dair həmin tikintinin, qurğunun, torpaq sahəsinin olduğu yerdə baxılan işlər istisna olmaqla, hüquqi əhəmiyyəti olan faktların müəyyən edilməsi barədə işlərə ərizəçinin olduğu yerdə baxılır.

M a d d ə 3 8 . Fiziki və hüquqi şəxslərin müflisləşməsinə (iflasına) dair işlərin aidiyyəti

Müflisləşmə (iflas) haqqında işlərə borclu fiziki şəxsin yaşadığı yerin, hüquqi şəxsin ünvanının olduğu yerin məhkəməsində baxılır.29

M a d d ə 3 9 . Müstəsna aidiyyəti 39.1. Tikintiyə, qurğuya, torpaq sahəsinə mülkiyyət hüququnun tanınması, tikintinin,

qurğunun, torpaq sahəsinin başqasının qeyri‐qanuni sahibliyindən götürülməsi, mülkiyyət hüququndan məhrum etmə ilə əlaqədar olmayan sahibkarın və yaxud başqa qanuni sahibin hüquqlarının pozulmasını aradan qaldırmaq haqqında iddialar tikintinin, qurğunun, torpaq sahəsinin olduğu yerə görə verilir.

39.2. Vərəsələr tərəfindən vərəsəlik qəbul edilənə qədər miras qoyanın kreditorları tərəfindən verilən vərəsəlik hüquq münasibətləri ilə əlaqədar iddialar miras qalan əmlakın və yaxud onun əsas hissəsinin olduğu yerin məhkəməsinə aiddir.

39.3. Yüklərin, sərnişinlərin və ya baqajın daşınma müqavilələrindən əmələ gələn yük daşıyanlara qarşı iddialar nəqliyyat təşkilatı idarəsinin olduğu yerə görə verilir.

M a d d ə 4 0 . Müqavilə aidiyyəti 40.1. Ərazi aidiyyəti qaydalarının pozulmasına yol verilmir. 40.2. Tərəflər öz aralarındakı saziş ilə mübahisəli işin ərazi aidiyyətini dəyişdirə bilərlər.

Saziş yazılı şəkildə ifadə olunmalıdır. 40.3. Saziş o zaman ola bilər ki, o, müəyyən məhkəmə işinə və ya mübahisəsinə əsaslanmış

olsun. 40.4. Mübahisə üçün müstəsna aidiyyət nəzərdə tutulduğu halda bu Məcəllənin 40.1‐40.3‐

cü maddələrinin qaydaları tətbiq oluna bilməz. 30

M a d d ə 4 1 . Əmr icraatı qaydasında baxılan iddianın aidiyyəti Əmr icraatı qaydasında işlərə baxılarkən ərizə bu fəsillə müəyyən edilmiş aidiyyət üzrə

məhkəməyə verilir.

M a d d ə 4 2 . Cinayət işindən əmələ gələn iddia üzrə aidiyyət Cinayət işindən əmələ gələn mülki iddia, əgər o, cinayət işinin icraatı zamanı

verilməmişdirsə və yaxud həll olunmamışdırsa, bu Məcəllə ilə müəyyən olunmuş mülki məhkəmə icraatının qaydaları üzrə baxılmaq üçün verilir.

M a d d ə 4 3 . Biri biri ilə əlaqədar olan bir neçə işin aidiyyəti 43.1. Əgər müxtəlif məhkəmələrin icraatında olan işlər biri biri ilə əlaqəlidirsə, ədalət

mühakiməsinin düzgün həyata keçirilməsi üçün onlara birgə baxılmalı və qətnamə

çıxarılmalıdır. Bu məqsədlə iş (işlər) bir‐biri ilə əlaqəli işlərdən birini ilkin olaraq icraata qəbul etmişməhkəməyə göndərilməlidir. 31

43.2. Bir‐biri ilə əlaqəli olan işlərin bir icraatda birləşdirilməsi həm işdə iştirak edən şəxslərin vəsatəti, həm dəməhkəmənin öz təşəbbüsü ilə həyata keçirilə bilər. 32

M a d d ə 4 4 . Məhkəmənin öz icraatına qəbul etdiyi işi başqa məhkəməyə verməsi 44.1. Aidiyyət qaydalarına riayət edilməklə məhkəmənin öz icraatına qəbul etdiyi iş,

sonradan başqa məhkəməyə aid olsa da, mahiyyəti üzrə həmin məhkəmədə həll edilməlidir. 44.2. Məhkəmə işi aşağıdakı hallarda başqa məhkəmədə baxılmağa verir: 44.2.1. əvvəlcə yaşayış yeri məlum olmayan cavabdeh işi onun yaşadığı yerin məhkəməsinə

vermək haqqında vəsatət verərsə; 44.2.2. iş həmin məhkəmədə baxıldığı zaman onun aidiyyət qaydalarının pozulması ilə

icraata qəbul edildiyi aşkar olarsa; 44.2.3. hakimlərdən birinə və ya bir neçəsinə edilmiş etiraz təmin edildikdən sonra, eləcə də

digər ciddi səbəblərdən həmin məhkəmədə onları əvəz etmək və ya işə baxmaq mümkün olmazsa;

44.2.4. iddia həmin məhkəməyə qarşı qaldırılmışdırsa; 33

44.2.5. hər iki tərəf işə sübutların əksər hissəsinin olduğu yerin məhkəməsində baxılması barədə vəsatət vermişdirsə;34

44.2.6. bu Məcəllənin 43‐cü maddəsində nəzərdə tutulmuş hallarda.

M a d d ə 4 5 . İşlərin başqa məhkəməyə verilməsi və aidiyyət məsələlərindən şikayət vermə qaydası

45.1. Mübahisənin məhkəməyə aidiyyəti ilə əlaqədar məsələlər ərizənin məhkəmənin icraatına qəbul edilməsi və ya işin hakim tərəfindən baxılmağa hazırlanması mərhələsində, yaxud da işdə iştirak edən şəxsin əsaslandırılmış vəsatəti üzrə həll oluna bilər.

45.2. Mübahisənin məhkəməyə aid olmaması və ya işin başqa məhkəməyə verilməsi məsələləri barədə hakim bu Məcəllənin 21‐ci fəslinin qaydalarına uyğun olaraq qərardad çıxarır. Həmin qərardaddan işdə iştirak edən şəxslər tərəfindən qərardadın alındığı (verildiyi) andan 10 gün ərzində şikayət verilə bilər. 35

45.3. İşin bir məhkəmədən başqa məhkəməyə verilməsi həmin qərardaddan şikayət verilmə müddəti başa çatdıqdan sonra icra edilir.

45.4. Bir məhkəmədən digərinə göndərilən iş, onun göndərildiyi məhkəmə tərəfindən baxılmağa qəbul edilməlidir. Məhkəmələr arasında ərazi aidiyyətinə dair mübahisələrə yol verilmir.

Məhkəmələr arasında fikir ayrılığı olduğu hallarda apellyasiya instansiyası məhkəməsi tərəfindən iş bir məhkəmədən başqasına verilir.

45.5. İşin bu Məcəllənin 44.2.3 və 44.2.4‐cü maddələrində nəzərdə tutulmuş hallarda aid olduğu məhkəməyə verilməsi apellyasiya instansiyasıməhkəməsi tərəfindən həyata keçirilir.

45.6. Fövqəladə vəziyyətin tətbiq edildiyi ərazidə ədalət mühakiməsinin birinci instansiya məhkəməsi tərəfindən həyata keçirilməsi qeyri‐mümkün olduqda bu səlahiyyət Azərbaycan Respublikasının Ali Məhkəməsi tərəfindən başqa birinci instansiya məhkəməsinə verilə bilər. 36

F ə s i l 5

İŞDƏ İŞTİRAK EDƏN ŞƏXSLƏR VƏ PROSESİNDİGƏR İŞTİRAKÇILARI

M a d d ə 4 6 . İşdə iştirak edən şəxslərin tərkibi Tərəflər, üçüncü şəxslər, ərizəçilər, maraqlı şəxslər, pozulmuş və ya mübahisə edilən

hüquqlarının müdafiəsi üçün məhkəməyə müraciət etmək hüququ olan ictimai təşkilatlar, dövlət orqanları və digər orqanlar işdə iştirak edən şəxslərdirlər.

M a d d ə 4 7 . İşdə iştirak edən şəxslərin hüquq və vəzifələri 47.1. İşdə iştirak edən şəxslər prosessual qanunvericiliklə onlara verilmiş prosessual

hüquqlardan vicdanla istifadə etməyə borcludurlar. 47.2. İşdə iştirak edən şəxslər işin materialları ilə tanış olmaq, onlardan çıxarışlar etmək və

surət çıxarmaq, etirazlar vermək, sübutlar təqdim etmək və onların tədqiqində iştirak etmək, işdə iştirak edən digər şəxslərə, şahidlərə, ekspertlərə və mütəxəssislərə suallar vermək, vəsatətlər, o cümlədən də əlavə sübutların tələb edilməsi barədə vəsatətlər vermək, məhkəməyə şifahi və yazılı izahatlar vermək, məhkəmə prosesinin gedişi vaxtı ortaya çıxan bütün məsələlər barədə dəlillər gətirmək, işdə iştirak edən digər şəxslərin vəsatət və dəlillərinə etiraz etmək, məhkəmə qərarlarından şikayət etmək və mülki məhkəmə icraatı barədə qanunvericilikdə verilən digər prosessual hüquqlardan istifadə etmək hüququna malikdirlər.

47.3. İşdə iştirak edən şəxslər, mülki məhkəmə icraatı barədə qanunvericiliklə nəzərdə tutulan, icra olunmaması nəticə yarada bilən hallarda prosessual vəzifələr daşıyırlar.

M a d d ə 4 8 . Mülki prosessual hüquq qabiliyyəti Hər bir fiziki və hüquqi şəxs eyni dərəcədə qanunla müəyyən edilən və qanunla yol verilən

mülki prosessual hüquqlar əldə etmək və vəzifələr daşımaq qabiliyyətinə (mülki‐prosessual hüquq qabiliyyəti) malikdir.

M a d d ə 4 9 . Mülki prosessual fəaliyyət qabiliyyəti 49.1. Öz fəaliyyəti ilə məhkəmədə hüquqlarını həyata keçirmək və vəzifələrini yerinə

yetirmək, işin aparılmasını nümayəndəyə tapşırmaq qabiliyyəti (mülki‐prosessual fəaliyyət qabiliyyəti) tam həcmdə yetkinlik yaşına çatmış hər bir fiziki şəxsə və qanunvericiliklə müəyyən edilmiş qaydada qeydə alınmış hüquqi şəxsəməxsusdur.

49.2. On altı yaşı olan yetkinlik yaşına çatmamış şəxs tam fəaliyyət qabiliyyətli elan edildiyi halda (emansipasiya) o, məhkəmədə şəxsən öz hüquq və vəzifələrini həyata keçirə bilər.

49.3. Yetkinlik yaşına çatmayan on dörd yaşından on səkkiz yaşınadək şəxslərin, habelə məhdud fəaliyyət qabiliyyətli hesab edilən şəxslərin hüquq, azadlıq və qanunla qorunan mənafeləri məhkəmədə onların qanuni nümayəndələri tərəfindən qorunur. Lakin məhkəmə yetkinlik yaşına çatmayanların və ya məhdud fəaliyyət qabiliyyətli hesab edilən şəxslərin özlərini bu işlərdə iştirak etməyə cəlb edə bilər.

49.4. On dörd yaşınadək yetkinlik yaşına çatmayanların, habelə fəaliyyət qabiliyyəti olmayan hesab edilən şəxslərin hüquq, azadlıq və qanunla qorunan mənafelərini məhkəmədə onların qanuni nümayəndələri qoruyurlar.

49.5. Qanunla nəzərdə tutulan hallarda mülki, ailə, əmək, inzibati və digər hüquq münasibətlərindən əmələ gələn və alınmış əmək haqqı və ya sahibkarlıq fəaliyyətindən əldə edilən gəlirə sərəncam verməklə əlaqədar olan əqdlər üzrə öz hüquq, azadlıq və qanunla qorunan mənafelərini yetkinlik yaşına çatmayanlar məhkəmədə şəxsən özləri müdafiə edirlər.

M a d d ə 5 0 . Tərəflər 50.1. Prosesdə tərəflər iddiaçı və cavabdeh hesab edilirlər. Fiziki və hüquqi şəxslər, vəzifəli

şəxslər, dövlət orqanları və başqa orqanlar iddiaçı və ya cavabdeh qismində çıxış edə bilərlər. 50.2. Özünün və ya başqasının mənafeyi naminə iddia qaldırmış fiziki və hüquqi şəxslər,

təsisçisi dövlət və ya dövlət idarəsi, yaxud təşkilatı olan hüquqi şəxslərin müvafiq müraciəti olduğu hallarda dövlət mənafeyinin müdafiəsi üçün iddia qaldırmış prokuror iddiaçılar hesab edilirlər.

50.3. İddia tələbinin yönəldiyi fiziki və hüquqi şəxslər cavabdeh hesab olunurlar. 50.4. Qanunda nəzərdə tutulan hallarda hüquqi şəxs olmayan təşkilatlar da tərəf ola

bilərlər. 50.5. Qanun üzrə başqasının hüquq, azadlıq və qanunla qorunan mənafeyinin müdafiəsi

üçün məhkəməyə müraciət etmək hüququ olan şəxsin ərizəsi ilə mənafeyi üçün iddia qaldırılmış şəxs, başlanmış proses barədə xəbərdar edilir və məhkəmə prosesində iddiaçı qismində iştirak edir. Tərəflər prosessual hüquqlardan bərabər istifadə edirlər və bərabər prosessual vəzifələr daşıyırlar.

M a d d ə 5 1 . İşdə bir neçə iddiaçının və cavabdehin iştirakı 51.1. İddia müştərək qaydada bir neçə iddiaçı tərəfindən və ya bir neçə cavabdehə qarşı

qaldırıla bilər. İddiaçıların və ya cavabdehlərin hər biri digər tərəfə dair prosesdə müstəqil çıxış edir.

51.2. Birgə iştirakçılar işin aparılmasını həmin iştirakçılardan birinə tapşıra bilərlər. 51.3. Başqa cavabdehin cəlb edilməsi zərurəti olarsa, məhkəmə qətnamə çıxarana kimi

iddiaçının razılığı ilə həmin cavabdehi işə cəlb edə bilər.

M a d d ə 5 2 . İddiadan imtina edilməsi, iddianın etiraf edilməsi, barışıq sazişi 52.1. İddiaçı iddiadan imtina edə bilər. İddiadan imtina etmə yazılı formada ifadə

edilməlidir. 52.2. Cavabdeh bu barədə yazılı ərizə verilməklə və ya protokolda qeyd edilməklə ona qarşı

verilən iddianı tam və ya qismən etiraf etmək hüququna malikdir. 52.3. Tərəflər məhkəmə işini barışıq sazişi bağlamaqla qurtara bilərlər. 52.4. Məhkəmə prosesin istənilən mərhələsində tərəflərə mübahisənin hüquqi həlli ilə bağlı

məlumat və barışıq sazişi üçün təkliflər verməyə haqlıdır.37

52.5. İddiaçının iddiadan imtina etməsi, iddianın cavabdeh tərəfindən etiraf edilməsi və tərəflərin barışıq sazişi qanuna zidd olarsa və ya hər hansı bir şəxsin hüquqlarını və qanunla qorunan mənafeyini pozarsa, məhkəmə belə hərəkətləri qəbul etmir. Belə hallarda məhkəmə mübahisəyəmahiyyəti üzrə baxır.

M a d d ə 5 3 . İddianın dəyişdirilməsi İddiaçı məhkəmə tərəfindən qətnamə qəbul edilənə kimi iddianın əsasını və ya predmetini

dəyişməyə, iddia tələbinin həcmini artırmağa və ya azaltmağa haqlıdır.

M a d d ə 5 4 . Əsl olmayan tərəfin əvəz edilməsi 54.1. İddia tələb hüququ olmayan şəxs tərəfindən verildikdə və ya iddiaya cavab verməli

olmayan şəxsə verildikdə məhkəmə iddiaçının razılığı ilə, işi xitam etmədən ilk iddiaçını və ya cavabdehi əsl iddiaçı və ya cavabdeh ilə əvəz edə bilər. 38

54.2. İddiaçı özünün əsl iddiaçı ilə və ya cavabdehin əsl cavabdehlə əvəz edilməsinə razı olmadıqda, məhkəmə işə irəli sürülmüş tələblər üzrə baxır. 39

54.3. İddiaçı cavabdehin başqa şəxslə əvəz edilməsinə razı olmadıqda, məhkəmə bu şəxsi ikinci cavabdeh kimi işə cəlb edə bilər. 40

54.4. Əsl olmayan tərəf əvəz edildikdən sonra işə əvvəldən baxılmağa başlanır.

M a d d ə 5 5 . Mübahisə predmeti barəsindəmüstəqil tələblər irəli sürən üçüncü şəxslər

55.1. Mübahisə predmeti barəsində müstəqil tələblər irəli sürən üçüncü şəxslər məhkəmə qətnamə çıxarana qədər bir tərəfə və yaxud hər iki tərəfə qarşı iddia irəli sürməklə işə qarışa bilərlər.

55.2. Onlar həmin kateqoriya mübahisələr üçün qanunda və ya müqavilələrdə nəzərdə tutulmuş, iqtisad məhkəməsində cavabdehlə mübahisənin məhkəməyə qədər həlli (pretenziya) qaydasına əməl olunması vəzifəsi istisna olmaqla, iddiaçının bütün hüquqlarından istifadə edir və onun bütün vəzifələrini daşıyırlar.

M a d d ə 5 6 . İşə bərpa etmək haqqında işlər üzrə üçüncü şəxslərin cəlb edilməsi 56.1. Qanunsuz olaraq işdən çıxarılan və ya başqa işə keçirilən işçilərin işə bərpa edilməsi

haqqında işlər üzrə sərəncamı ilə işçini işdən çıxarmış və ya başqa işə keçirmiş vəzifəli şəxsi məhkəmə cavabdehin tərəfində üçüncü şəxs kimi işdə iştirak etməyə cəlb edə bilər.

56.2. Məhkəmə işçinin işdən çıxarılmasında və ya başqa işə keçirilməsində qanunun aşkar surətdə pozulduğunu müəyyən etdikdə, çarəsizlikdən məcburi işburaxma müddəti üçün və ya aşağı maaşlı işin görüldüyü müddət üçün haqq ödənilməsi ilə əlaqədar hüquqi şəxsə vurulmuş zərəri və ya işçiyə vurulmuş mənəvi zərəri ödəmək vəzifəsini təqsirli vəzifəli şəxsin üzərinə qoya bilər. Belə hallarda vəzifəli şəxslərdən tutulmalı olan məbləğin miqdarı əmək qanunvericiliyi iləmüəyyən edilir. 41

M a d d ə 5 7 . Mübahisə predmeti barəsində müstəqil tələblər irəli sürməyən üçüncü şəxslər

57.1. Mübahisə predmeti barəsində müstəqil tələblər irəli sürməyən üçüncü şəxslər iş üzrə birinci instansiya məhkəməsi tərəfindən qətnamə çıxarılana qədər, bu qətnamə tərəflərdən birinə münasibətdə onların hüquq və vəzifələrinə təsir edə biləcəyi təqdirdə, prosesdə iddiaçının və ya cavabdehin tərəfində iştirak edə bilərlər. Onlar işdə iştirak edən şəxslərin vəsatəti üzrə və ya məhkəmənin təşəbbüsü ilə işdə iştirak etməyə cəlb oluna bilərlər.

57.2. Müstəqil tələblər irəli sürməyən üçüncü şəxslər iddianın əsasını və predmetini dəyişdirmək, iddia tələblərinin miqdarını artırmaq və ya azaltmaq, iddiadan imtina etmək, iddianı etiraf etmək və ya barışıq sazişi bağlamaq, qarşılıqlı iddia vermək, məhkəmə qətnaməsinin məcburi icrasını tələb etmək hüquqları istisna olmaqla, tərəfin prosessual hüquqlarından istifadə edir və onun prosessual vəzifələrini daşıyırlar.42

M a d d ə 5 8 . Prosessual hüquq varisliyi 58.1. Mübahisə edilən hüquq münasibətində və ya qətnamə ilə müəyyən edilən hüquq

münasibətində tərəflərdən biri sıradan çıxdıqda (şəxs öldükdə, hüquqi şəxs yenidən təşkil edildikdə, tələb güzəşt edildikdə, borc köçürüldükdə və maddi hüquq münasibətlərində şəxslərin dəyişməsinin digər hallarında) məhkəmə həmin tərəfi onun hüquq varisi ilə əvəz etməyə yol verir. Hüquq varisliyi prosesin hər hansımərhələsindəmümkündür.

58.2. Hüquq varisi prosesə daxil olana qədər prosesdə edilmiş bütün hərəkətlər, onun əvəz etdiyi şəxs üçün məcburi olduğu kimi, hüquqi varisi üçün dəməcburidir.

M a d d ə 5 9 . Başqa şəxslərin hüquqlarını və dövlət mənafeyini müdafiə etmək üçün məhkəməyəmüraciət etmə

59.1. Qanunla nəzərdə tutulmuş hallarda dövlət orqanları, ayrı‐ayrı fiziki və hüquqi şəxslər başqa şəxslərin hüquqlarının, azadlıqlarının və qanunla qorunan mənafelərinin müdafiəsi üçün onların xahişi ilə və yaxud digər şəxslərin mənafelərinin müdafiəsi üçün iddia ilə məhkəməyə müraciət edə bilərlər. Fəaliyyət qabiliyyəti olmayan və ya yetkinlik yaşına çatmayan şəxslərin mənafelərinin müdafiəsi üçün maraqlı şəxslərin xahişi olmadan iddia qaldırıla bilər.

59.2. Başqa şəxslərin mənafelərinin müdafiəsi üçün iddia qaldıran şəxslər barışıq sazişi bağlamaq hüququndan başqa iddiaçının bütün prosessual hüquqlarından istifadə edir və vəzifələrini daşıyırlar. Həmin şəxslərin və orqanların iddiadan imtina etməsi, xeyrinə iddia qaldırılmış şəxsi işəmahiyyəti üzrə baxılmasını tələb etmək hüququndan məhrum etmir.

59.3. Mənafeyi naminə iş başlanmış şəxs tələbdən imtina etdikdə məhkəmə iş üzrə icraata xitam verir.

M a d d ə 6 0 . Dövlət orqanlarının və yerli özünüidarə orqanlarının rəy vermək üçün prosesdə iştirakı

Qanunla nəzərdə tutulmuş hallarda birinci instansiya məhkəməsi qətnamə çıxaranadək onlara tapşırılmış vəzifələrin həyata keçirilməsi, fiziki şəxslərin hüquqlarının, azadlıqlarının və qanunla qorunan mənafelərinin, habelə dövlət və ictimai mənafelərin müdafiəsi məqsədi ilə iş üzrə rəy vermək üçün dövlət orqanlarını və yerli özünüidarə orqanlarını prosesdə iştirak etməyə cəlb edə bilər.

M a d d ə 6 1 . Prosesin digər iştirakçıları İşdə iştirak edən şəxslərdən başqa prosesdə şahidlər, ekspertlər, mütəxəssislər,

tərcüməçilər, nümayəndələr və vəkillər iştirak edə bilərlər.

M a d d ə 6 2 . Şahid 62.1. Məhkəmə tərəfindən mübahisənin düzgün həlli məqsədi ilə işin halları barədə

məlumatı olan hər bir şəxs şahid qismində dindirilə bilər. 62.2. Şahid qismində məhkəməyə çağırılan şəxs məhkəməyə gəlməyə və iş üzrə ona məlum

olan məlumatları və halları bildirməyə borcludur. 62.3. Şahid düzgün ifadə verməyə, hakimlərin və prosesdə iştirak edən şəxslərin suallarına

cavab verməyə borcludur. 62.4. Şahid bilərəkdən yalan ifadə verməyə və ifadə verməkdən boyun qaçırmağa görə

cinayət məsuliyyəti daşıyır.

M a d d ə 6 3 . Ekspert 63.1. Xüsusi biliyə malik olan, bu Məcəllədə nəzərdə tutulmuş hallarda rəy verməsi zəruri

hesab edilən və məhkəmə tərəfindən təyin edilən şəxs məhkəmədə ekspert qismində çıxış edə bilər.

63.2. Ekspertizanın aparılması tapşırılan şəxs məhkəmənin çağırışı üzrə gəlməyə və qarşısına qoyulan suallar barədə obyektiv rəy verməyə borcludur. Ekspert onun üzərinə

qoyulan vəzifəni yerinə yetirmək üçün zəruri biliyə malik olmadıqda, rəy verməkdən imtina etməlidir.

63.3. Rəy vermək zəruri olduqda, ekspert iş materialları ilə tanış olmaq, məhkəmə iclaslarında iştirak etmək, suallar vermək, əlavə materialların təqdim edilməsini məhkəmədən xahiş etmək hüquqlarına malikdir.

63.4. Ekspert bilə‐bilə yalan rəy verməyə görə cinayət məsuliyyəti daşıyır.43

M a d d ə 6 4 . Mütəxəssis 64.1. İşə baxılarkən məhkəməyə kömək etmək üçün zəruri texniki, digər bilik və düşüncəyə

malik olan şəxs məhkəmədəmütəxəssis qismində çıxış edə bilər. 64.2. Mütəxəssis qismində məhkəməyə çağırılmış şəxs məhkəməyə gəlməyə, məhkəmənin

və tərəflərin verdiyi suallara cavab verməyə, şifahi və yazılı məsləhətlər və izahatlar verməyə, zəruri hallarda məhkəməyə texniki kömək göstərməyə borcludur.

M a d d ə 6 5 . Tərcüməçi 65.1. Dilləri bilən, tərcümə etmək üçün zəruri biliyə malik olan və bu Məcəllədə nəzərdə

tutulmuş hallarda məhkəmə tərəfindən təyin edilmiş şəxs tərcüməçi hesab olunur. 65.2. Tərcüməçi proses iştirakçıları tərəfindən təklif olunan şəxslərdən təyin oluna bilər. 65.3. Prosesin digər iştirakçıları dilləri bilsələr də, tərcüməçi vəzifəsini öz üzərinə götürə

bilməzlər. 65.4. Tərcüməçi məhkəmənin çağırışı üzrə gəlməyə, tam, dəqiq və vaxtında tərcümə etməyə

borcludur. 65.5. Tərcüməçi tərcüməni dəqiqləşdirmək üçün proses iştirakçılarına suallar verməyə

haqlıdır. 65.6. Tərcüməçi bilə‐bilə yanlış tərcüməyə görə cinayət məsuliyyəti daşıyır. 44

M a d d ə 6 6 . Vəkil Azərbaycan Respublikasının ərazisində mülki prosesdə vəkil kimi Azərbaycan

Respublikasında müəyyən olunmuş qaydada səlahiyyəti təsdiq olunmuş vəkillər iştirak edirlər.

M a d d ə 6 7 . Vəkilin prosesdəməcburi iştirakı 45

67.1. Kassasiya və əlavə kassasiya şikayətləri, habelə məhkəmə aktına yeni açılmış hallar üzrə yenidən baxılması haqqında ərizələr yalnız vəkil tərəfindən tərtib edildikdə icraata qəbul edilir. Kassasiya və əlavə kassasiya qaydasında, habelə məhkəmə aktına yeni açılmış hallar üzrə yenidən baxıldıqda işdə iştirak edən şəxslər məhkəmə iclaslarında yalnız vəkillə birgə iştirak edirlər.

67.2. Bu Məcəllə ilə vəkilin prosesdəməcburi iştirakı tələb olunduğu hallarda işdə iştirak edən şəxslərin vəkilin xidmətlərini ödəmək üçün kifayət qədər vəsaiti olmadıqda, məhkəmə aktını qəbul etmişməhkəmə işdə iştirak edən şəxslərin yazılımüraciəti əsasında vəkilin prosesdə iştirakını təmin edir.

M a d d ə 6 8 . Vəkilin hüquq və vəzifələri 68.1. İş məhkəmə baxışına hazırlandıqda və həmin işə məhkəmədə baxıldıqda vəkil ixtisaslı

hüquqi yardım göstərməyə borcludur.

68.2. Məhkəmə tərəfindən işə buraxılmış vəkil iş materialları ilə tanış olmaq, onlardan çıxarışlar götürmək, surətlərini çıxartmaq, sübutlar təqdim etmək və sübutların tədqiqində iştirak etmək, işdə iştirak edən başqa şəxslərə, şahidlərə, ekspertlərə və mütəxəssislərə suallar vermək, vəsatət vermək, habelə əlavə sübutlar tələb olunması barədə vəsatət vermək, məhkəməyə şifahi və yazılı izahat vermək, məhkəmə baxışı gedişində baş verən bütün məsələlər barədə öz dəlil və mülahizələrini təqdim etmək, işdə iştirak edən digər şəxslərin vəsatət və dəlillərinə etiraz etmək hüququna malikdir.

68.3. İşdə iştirak edən şəxslərin tapşırığı ilə vəkalət əsasında vəkil məhkəmə aktlarından şikayət verir və qanunla ona verilmiş sair hüquqlardan istifadə edir.

F ə s i l 6

MƏHKƏMƏDƏ NÜMAYƏNDƏLİK

M a d d ə 6 9 . Nümayəndə vasitəsi ilə işin aparılması 69.1. Hər bir fiziki və ya hüquqi şəxs şəxsən, yaxud müvafiq qaydada səlahiyyəti müəyyən

edilmiş nümayəndəsi vasitəsi ilə məhkəməyə iddia verə bilər. Zəruri olduqda məhkəmə izahat vermək üçün tərəfi şəxsən məhkəməyə çağırmaq hüququna malikdir.

69.2. Hüquqi şəxslər məhkəmədə qanunlarla, normativ hüquqi aktlarla və ya hüquqi şəxsin təsis sənədləri ilə müəyyən edilmiş orqanlar, yaxud hüquqi şəxslər tərəfindən bu məqsədlərlə vəkil edilmiş nümayəndələri vasitəsi ilə təmsil olunurlar.

69.3. Təşkilat rəhbərinin səlahiyyəti onun tərəfindən məhkəməyə təqdim edilmiş xidməti vəzifəsini bildirən sənədi, zəruri olduqda isə təsis sənədləri ilə (nizamnamə, müqavilə ilə) təsdiq olunur.

69.4. Ləğv edilən hüquqi şəxsin adından məhkəmədə ləğvetmə komissiyasının səlahiyyətli nümayəndəsi çıxış edir.

M a d d ə 7 0 . Məhkəmədə nümayəndə ola bilən şəxslər Bu Məcəllənin 71‐ci maddəsində sadalanan şəxslər istisna olmaqla, məhkəmədə iş aparmaq

üçün səlahiyyəti lazımi qaydada rəsmiləşdirilmiş hər hansı fəaliyyət qabiliyyətli şəxs nümayəndə ola bilər.

M a d d ə 7 1 . Məhkəmədə nümayəndə ola bilməyən şəxslər 71.1. Tam fəaliyyət qabiliyyəti olmayan, yaxud qəyyumluq və ya himayəçilik altında olan

şəxslər məhkəmədə nümayəndə ola bilməzlər. 71.2. Hakimlər, müstəntiqlər, prokurorlar, Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin və

Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Məclisinin deputatları, onların prosesdə müvafiq orqanın səlahiyyətli təmsilçiləri və ya qanuni nümayəndələr kimi iştirak etdiyi hallar istisna edilməklə, məhkəmədə nümayəndə ola bilməzlər.

71.3. Şəxs, mənafeyi təmsil edilənin mənafeyinə zidd olan şəxslərə həmin iş üzrə hüquqi yardım göstərirsə və ya əvvəllər belə yardım göstərmişsə, yaxud hakim, prokuror, ekspert, mütəxəssis, tərcüməçi, şahid, hal şahidi və ya məhkəmə iclasının katibi qismində iştirak etmişsə, eləcə də o, işə baxılmasında iştirak edən vəzifəli şəxslə qohumdursa, nümayəndə ola bilməz.

71.4. Bu Məcəllənin 19 və 20‐ci maddələrində göstərilən hallar və əsaslar olduqda işdə KM2iştirak edən şəxslər tərəfindən nümayəndəyə etiraz oluna bilər.

71.5. Etirazların həlli qaydası bu Məcəllənin 22‐ci maddəsi iləmüəyyən edilir.

M a d d ə 7 2 . Qanuni nümayəndələr 72.1. Fəaliyyət qabiliyyəti olmayan, tam fəaliyyət qabiliyyəti olmayan və ya məhdud

fəaliyyət qabiliyyətli hesab edilən fiziki şəxslərin hüquqlarını və qanunla qorunan mənafelərini məhkəmədə onların valideynləri, övladlığa götürənlər, qəyyumları, himayəçiləri və başqa şəxslər müdafiə edirlər.

72.2. Müəyyən edilmiş qaydada xəbərsiz itkin düşmüş hesab edilmiş fiziki şəxsin iştirak etməli olduğu iş üzrə xəbərsiz itkin düşmüş şəxsin əmlakının mühafizə və idarə olunması üçün təyin edilmiş qəyyum həmin şəxsin nümayəndəsi qismində çıxış edir.

72.3. Ölmüş və ya müəyyən olunmuş qaydada ölmüş elan edilmiş şəxsin nümayəndəsi qismində iştirak edən vərəsə, vərəsəlik heç kim tərəfindən qəbul edilməmişsə, miras əmlakın saxlanılması və idarə olunması üçün təyin edilmiş şəxs və ya himayəçi iş üzrə varisin nümayəndəsi kimi çıxış edir.

72.4. Qanuni nümayəndələr, qanunla nəzərdə tutulan məhdudiyyətlərlə yerinə yetirilmə hüququ təmsil edənə aid olan bütün prosessual hərəkətləri təmsil edilən adından yerinə yetirirlər. Onlar öz səlahiyyətlərini bildirən sənədi məhkəməyə təqdim edirlər.

72.5. Qanuni nümayəndələr məhkəmədə işin aparılmasını nümayəndə sifətində seçdikləri başqa şəxsə tapşıra bilərlər.

M a d d ə 7 3 . Nümayəndənin səlahiyyətinin rəsmiləşdirilməsi 73.1. Nümayəndənin səlahiyyəti qanuna uyğun olaraq verilmiş və rəsmiləşdirilmiş

etibarnamədə əks etdirilməlidir. 73.2. Fiziki şəxslər tərəfindən verilmiş etibarnamələr notariat qaydasında, yaxud etibar

edənin oxuduğu və ya işlədiyi hüquqi şəxsin rəhbərliyi, etibar edənin yaşayış yeri üzrə müvafiq icra hakimiyyəti orqanı tərəfindən, əhalinin sosial müdafiəsi müəssisəsi tərəfindən, etibar edənin müalicə olunduğu xəstəxana və ya digər stasionar müalicə‐profilaktika müəssisəsi tərəfindən, etibarnamə hərbi qulluqçulara, hərbi hissənin işçilərinə və ya onların ailə üzvlərinə verilirsə, müvafiq hərbi hissənin komandiri tərəfindən təsdiq edilir.

73.3. Azadlıqdan məhrumetmə yerində olan şəxsin verdiyi etibarnamə müvafiq azadlıqdan məhrumetmə yerinin rəisi tərəfindən təsdiq edilir.

73.4. Hüquqi şəxs adından etibarnamə onun rəhbərinin və ya təsis sənədlərinə əsasən buna səlahiyyəti olan digər şəxsin imzası ilə həmin hüquqi şəxsin möhürü vurulmaqla verilir.

73.5. Vəkilin səlahiyyəti qanunla müəyyən olunmuş qaydada təsdiq edilir.

M a d d ə 7 4 . Nümayəndənin səlahiyyəti 74.1. Nümayəndənin məhkəmədə səlahiyyəti təmsil olunanın adından işin müvəffəqiyyətli

həlli üçün zəruri olan bütün prosessual hərəkətlərin edilməsini özündə birləşdirir. 74.2. İddia ərizəsinin imzalanması, işin münsiflər məhkəməsinə verilməsi, iddia

tələblərindən tam və ya qismən imtina edilməsi, iddianın etiraf edilməsi, iddianın predmetinin və ya əsasının dəyişdirilməsi, barışıq sazişi bağlanması səlahiyyətinin başqa şəxsə tapşırılması, məhkəmə aktından şikayət verilməsi, məhkəmə aktının məcburi icrası tələbləri, qət olunmuş əmlakın və ya pul məbləğinin alınması ilə əlaqədar nümayəndənin səlahiyyətləri təmsil olunan tərəfin verdiyi etibarnamədə xüsusi göstərilməlidir. 46

M a d d ə 7 5 . Nümayəndənin səlahiyyətinə xitam verilməsi 75.1. İşdə iştirak edən şəxs istənilən vaxt etibarnaməni ləğv edə bilər, müvəkkil edilmiş

istənilən vaxt etibarnamədən imtina etməklə etibarnaməyə xitam verə bilər. 75.2. Qanunla müəyyən olunmuş qaydada nümayəndənin səlahiyyətinə xitam verildikdə,

işdə iştirak edən şəxs dərhal bu barədə məhkəməyə məlumat verməli, yaxud çıxmış nümayəndəni başqası ilə əvəz etməlidir.

F ə s i l 7

SÜBUTLAR

M a d d ə 7 6 . Sübutlar 76.1. Tərəflərin tələb və etirazlarını əsaslandıran halların və işi düzgün həll etmək üçün

əhəmiyyəti olan başqa halların mövcud olduğunu və ya olmadığını məhkəmə müəyyən edərkən bu Məcəllədə və başqa qanunlarda müəyyən olunmuş qaydada əldə etdiyi məlumatlar sübutlar hesab olunur.

76.2. Bu məlumatlar yazılı və maddi sübutlarla, ekspertlərin rəyləri ilə, yerində müayinə keçirməklə, səs və video yazıları ilə, şahidlərin ifadələri ilə, işdə iştirak edən şəxslərin izahatları iləmüəyyən edilir.

76.3. Qanunu pozmaqla əldə edilmiş sübutlardan istifadə olunmasına yol verilmir.

M a d d ə 7 7 . Sübut etmə vəzifəsi 77.1. Hər bir tərəf öz tələblərinin və etirazlarının əsası kimi istinad etdiyi halları sübut

etməlidir. 77.2. Dövlət orqanlarının, icra və s. orqanların aktlarının etibarsız hesab edilməsi barədə

mübahisələrə baxıldıqda həmin aktların qəbul edilməsi üçün əsas olmuş halları sübut etmək vəzifəsi bu aktı qəbul etmiş orqanın üzərinə düşür.

77.3. İşdə olan sübutlar əsasında işə baxmaq mümkün olmadıqda məhkəmə zəruri əlavə sübutlar təqdim etməyi tərəflərə təklif edə bilər.

M a d d ə 7 8 . Sübutların təqdim edilməsi və tələb olunması 78.1. Sübutlar işdə iştirak edən şəxslər tərəfindən birinci instansiya məhkəməsinə təqdim

edilir. 78.2. İşdə iştirak edən şəxsin işdə iştirak edən və iştirak etməyən şəxslərdən və ya

orqanlardan onlarda olan zəruri sübutları müstəqil əldə etmək imkanı olmadıqda o, həmin sübutları tələb etmək barədə vəsatətlə məhkəməyə müraciət edə bilər. Vəsatətdə bu sübutlarla iş üçün əhəmiyyətli olan hansı halların müəyyən edilməsi, sübutların əlamətləri və olduğu yer göstərilməlidir. Zəruri olan hallarda məhkəmə işdə iştirak edən şəxsə sübutun əldə edilməsi üçün sənəd verə bilər. Məhkəmənin tələb etdiyi sübutu onda olan şəxs bilavasitə məhkəməyə göndərir yaxud məhkəməyə çatdırmaq üçün sorğunu təqdim edən şəxsə verir.

78.3. Sübut tələb olunan şəxsin həmin sübutu təqdim etmək imkanı olmadıqda və ya onu məhkəmənin müəyyən etdiyi vaxtda təqdim edə bilmədikdə, o, səbəblərini göstərməklə, sorğunu aldıqdan 5 gün müddətində bu barədəməhkəməyəməlumat verməlidir.

78.4. Tələb olunan sübutu təqdim etmək vəzifəsi məhkəmə tərəfindən üzürsüz hesab edilən səbəblərə görə yerinə yetirilmədikdə, sübutlar onda olan şəxs iki yüz iyirmi manatadək cərimə olunur.47

78.5. Cərimənin qoyulması tələb olunan sübuta malik şəxsi həmin sübutu məhkəməyə təqdim etmə vəzifəsindən azad etmir.

M a d d ə 7 9 . Sübutların olduğu və saxlanıldığı yerdəmüayinə və tədqiq edilməsi 79.1. Yazılı və ya maddi sübutları məhkəməyə təqdim etmək mümkün olmadıqda və ya

məhkəməyə gətirmək çətin olduqda məhkəmə onları olduğu və ya saxlandığı yerdə müayinə və tədqiq edə bilər.

79.2. Məhkəmə tərəfindən sübutların müayinəsi və tədqiqi işdə iştirak edən şəxslərə məlumat verilməklə aparılır. Onların gəlməməsi müayinə və tədqiqatın aparılmasına mane olmur.

79.3. Zəruri hallarda müayinə və tədqiqatda iştirak etmək üçün ekspertlər və şahidlər çağırıla bilər.

79.4. Sübutlar olduğu yerdə müayinə və tədqiq edildikdən sonra dərhal protokol tərtib edilir.

M a d d ə 8 0 . Sübutların aid edilməsi Məhkəmə işin gedişində təqdim olunmuş ancaq o sübutları qəbul edir və nəzərə alır ki,

onlar işdə tərəflərin tələblərini müəyyən edən faktlarla və hallarla əlaqədardır.

M a d d ə 8 1 . Sübutların mümkünlüyü Qanuna və ya digər normativ hüquqi aktlara əsasən müəyyən sübutetmə vasitələri ilə

təsdiq edilməli olan işin halları başqa sübutlarla təsdiq oluna bilməz.

M a d d ə 8 2 . Sübut etməkdən azad olmaq üçün əsaslar 82.1. Hamıya bəlli olan hallar və ya faktlar mübahisə edilə bilməz və onların sübuta ehtiyacı

yoxdur. 82.2. Məhkəmənin qanuni qüvvəyə minmiş qətnaməsi ilə müəyyən edilən və işdə iştirak

edən şəxslərə aid olan hallar başqa işə baxan məhkəmə üçün məcburidir. 48

82.3. Bir mülki iş üzrə qanuni qüvvəyə minmiş məhkəmə qətnaməsi ilə müəyyən edilmiş faktlar həmin işdə iştirak edən şəxslər tərəfindən başqa məhkəmə prosesində mübahisələndirilmir və yenidən sübut edilmir. 49

82.4. Cinayət işi üzrə qanuni qüvvəyə minmiş məhkəmə hökmü bu hərəkətlərin olub‐ olmaması və bu hərəkətlərin kim tərəfindən edilməsi məsələlərində mülki işə baxan məhkəmə və ya hakim üçün məcburidir.

M a d d ə 8 3 . Məhkəmə tapşırıqları 83.1. İşə baxan məhkəmə başqa şəhərdə və ya rayonda sübutlar toplamaq lazım gəldikdə,

müvafiq məhkəməyəmüəyyən prosessual hərəkətləri etməyi tapşırmağa haqlıdır. 83.2. Məhkəmə tapşırığı haqqında qərardadda baxılan işin mahiyyəti qısa şərh edilir,

aydınlaşdırılmalı hallar, tapşırığı yerinə yetirən məhkəmənin toplamalı olduğu sübutlar göstərilir.

83.3. Məhkəmə tapşırığı haqqında qərardad onu icra edən məhkəmə üçün məcburidir və qərardad alındığı gündən sonra 10 gün müddətindən gec olmayaraq yerinə yetirilməlidir.

83.4. Rayon məhkəmələrinin başqa dövlətin məhkəmələrinə göndərdiyi tapşırıqlar «Məhkəmələr və hakimlər haqqında» Azərbaycan Respublikası Qanununun 91‐ci maddəsinə müvafiq olaraq həyata keçirilir.

M a d d ə 8 4 . Məhkəmə tapşırıqlarının yerinə yetirilməsi qaydası 84.1. Məhkəmə tapşırığının yerinə yetirilməsi bu Məcəllə ilə müəyyən olunmuş qaydalar

üzrə məhkəmə iclasında həyata keçirilir. İşdə iştirak edən şəxslər iclasın vaxtı və yeri haqqında xəbərdar edilir, onların gəlməməsi iclasın keçirilməsinəmane olmur.

84.2. Məhkəmə tapşırığının yerinə yetirilməsi haqqında qərardad qəbul edilir və həmin qərardad dərhal bütün materiallarla birlikdə işə baxan məhkəməyə göndərilir.

84.3. Tapşırığı yerinə yetirən məhkəməyə izahat və ya ifadə verən işdə iştirak edən şəxslər və ya şahidlər məhkəmə iclasına gəldikdə ümumi qaydada izahat və ifadə verirlər.

M a d d ə 8 5 . Sübutların təmin edilməsi 85.1. Özləri üçün zəruri sübutların təqdim edilməsinin nəticə etibarı ilə mümkün

olmayacağından və ya çətin olacağından ehtiyat etməyə əsası olan şəxslər bu sübutların təmin olunmasınıməhkəmədən xahiş edə bilərlər.

85.2. Məhkəmədə işə başlamamışdan əvvəl sübutların təmin edilməsi qanunvericilikdə nəzərdə tutulmuş qaydada notariuslar, konsul idarələrinin vəzifəli şəxsləri və notarius hərəkətlərini yerinə yetirən digər şəxslər tərəfindən həyata keçirilir.

M a d d ə 8 6 . Sübutların təmin edilməsi haqqında ərizə 86.1. Sübutların təmin edilməsi haqqında ərizə işə baxan və ya sübutların təmini üzrə

prosessual hərəkətlərin yerinə yetirilməli olduğu rayonun məhkəməsinə verilir. 86.2. Ərizədə təmin edilməli sübutlar, həmin sübutlarla təsdiq edilməli olan hallar, təmin

etmə haqqında xahişlə müraciət etməyə ərizəçini vadar edən səbəblər, habelə sübutların təmin edilməsinin hansı iş üçün zəruri olduğu göstərilməlidir.

M a d d ə 8 7 . Sübutların təmin edilməsi qaydası 87.1. Sübutlar bu Məcəllə iləmüəyyən edilmiş qaydada hakim tərəfindən təmin edilir. 87.2. Məhkəmə sübutları, xüsusən şahidləri dindirməklə, ekspertiza təyin etməklə, yazılı və

maddi sübutları tələb vəmüayinə etməklə təmin edir. 87.3. İşdə iştirak edən şəxslər sübutların təmin edilməsi haqqında ərizəyə baxılmanın vaxtı

və yeri barədə xəbərdar edilirlər, onların gəlməməsi isə sübutların təmin edilməsi haqqında ərizəyə baxmağa mane olmur.

87.4. Məhkəmə sübutların təmin edilməsi haqqında qərardad çıxarır və orada icra edilmə qaydaları və üsullar göstərilir.

87.5. Protokollar və ya sübutları təmin etmə qaydasında toplanmış bütün materiallar işə baxan məhkəməyə göndərilir və işdə iştirak edən şəxslərə bu barədəməlumat verilir.

87.6. Sübutların təmin edilməsi barədə qərardada onu çıxaran məhkəmə tərəfindən yenidən baxıla bilər.

M a d d ə 8 8 . Sübutların qiymətləndirilməsi

Məhkəmə sübutlara obyektiv, qərəzsiz, hərtərəfli və tam baxdıqdan sonra həmin sübutlara tətbiq edilməli hüquq normalarına müvafiq olaraq qiymət verir. Heç bir sübutun məhkəmə üçün qabaqcadan müəyyən edilmiş qüvvəsi yoxdur.

M a d d ə 8 9 . Yazılı sübutlar 89.1. Yazılı sübutlar—iş üçün əhəmiyyətli hallar barədə məlumat verən notariat qaydasında

təsdiq olunmuş sənədlər, aktlar, müqavilələr, arayışlar, işgüzar yazışmalar və sair sənəd və materiallardır.

89.2. Faks, elektron və ya digər rabitə vasitəsi ilə, yaxud sair üsulla əldə edilmiş materiallar məhkəmə tərəfindən o şərtlə yazılı sübut kimi qəbul edilə bilər ki, həmin sənədlərin həqiqiliyini müəyyən etmək mümkün olsun.

89.3. Lazımi sübutların əsli və ya lazımi qaydada təsdiq olunmuş surəti təqdim edilir. Əgər baxılan işə sənədin yalnız bir hissəsi aiddirsə, belə olan halda, bu sənəddən təsdiq olunmuş çıxarış təqdim edilir.

89.4. Sənədlərin əsli qanunlara və ya digər normativ hüquqi aktlara müvafiq olaraq, işin halları ancaq bu cür sənədlərlə təsdiq edildikdə və ya məhkəmənin tələbi ilə digər zəruri hallarda təqdim edilir.

89.5. İşdə iştirak edən şəxslər tərəfindən məhkəməyə təqdim olunmuş yazılı sübutların surətləri onlarda olmayan digər işdə iştirak edən şəxslərə göndərilir (verilir).

M a d d ə 9 0 . Sənədlərin əslinin qaytarılması 90.1. İşdə olan sənədlərin əsli, məhkəmə qətnaməsi qanuni qüvvəyə mindikdən sonra

həmin sənədləri təqdim etmiş şəxslərin xahişi ilə onlara qaytarıla bilər. 90.2. Həmin şəxslər bu sənədləri tələb etməklə eyni zamanda onların lazımi qaydada təsdiq

olunmuş surətlərini məhkəməyə təqdim edir və ya işdə qalan surətlərin həqiqiliyini təsdiq etməyi məhkəmədən xahiş edirlər.

90.3. Qətnamə qanuni qüvvəyə minənədək iş üzrə icraat prosesində sənədlər onları təqdim edən şəxslərə o şərtlə qaytarıla bilər ki, məhkəmə bu sənədlərin qaytarılmasının mübahisənin düzgün həllinə xələl gətirməyəcəyinə əmin olsun.

M a d d ə 9 1 . Maddi sübutlar Xarici görünüşünə, xüsusiyyətlərinə, olduğu yerə və digər əlamətlərinə görə iş üçün

əhəmiyyətli olan halların müəyyən edilmə vasitəsi ola bilən əşyalar maddi sübutlardır.

M a d d ə 9 2 . Maddi sübutların saxlanılması 92.1. Maddi sübutlar məhkəmədə saxlanılır. 92.2. Məhkəməyə gətirilə bilməyən maddi sübutlar olduqları yerdə saxlanılır. Onlar

məhkəmə tərəfindən müayinə edilməli, müfəssəl təsvir olunmalı, möhürlənməli, zəruri hallarda foto və ya video lentə çəkilməlidir.

92.3. Maddi sübutların saxlanılması üçün xərclər bu Məcəllənin müddəalarına əsasən tərəflər arasında bölüşdürülə bilər.

92.4. Məhkəmə və sübutları saxlayan şəxs maddi sübutların dəyişməz vəziyyətdə qalması üçün tədbirlər görür.

M a d d ə 9 3 . Tez xarab olan maddi sübutların müayinəsi və tədqiqi

93.1 Məhkəmə tez xarab olan maddi sübutları onların olduqları yerdə dərhal müayinə və tədqiq edir.

93.2. İşdə iştirak edən şəxslər müayinə və tədqiqatın aparıldığı yer və vaxt haqqında xəbərdar edilirlər, məlumat verilmiş işdə iştirak edən şəxslərin gəlməməsi maddi sübutların müayinəsinə və tədqiqinəmane olmur.

93.3. Maddi sübutların müayinəsi və tədqiqinə dair məlumatlar protokolda yazılır.

M a d d ə 9 4 . Maddi sübutlar üzərində sərəncam verilməsi 94.1. Maddi sübutlar məhkəmənin qətnaməsi qanuni qüvvəyə mindikdən sonra alındığı

şəxslərə qaytarılır və ya məhkəmənin həmin şeylər üzərində hüququnu təsdiq etdiyi şəxslərə verilir, yaxud məhkəmənin müəyyən etdiyi qaydada reallaşdırılır.

94.2. Qanunla fiziki şəxslərin sahibliyində ola bilməyən predmetlər müvafiq orqanlara verilir.

94.3. Maddi sübutlar məhkəmə tərəfindən müayinə və tədqiq edildikdən sonra sübutu vermiş şəxslər onun qaytarılması barədə vəsatət versələr və bu cür vəsatətin təmin edilməsi işə baxılmasına zərər vurmazsa, iş qurtarana qədər sübutlar həmin şəxslərə qaytarıla bilər.

94.4 Maddi sübutlar üzərində sərəncam verilməsi məsələləri məhkəmənin qətnaməsində və ya qərardadında göstərilməlidir.

M a d d ə 9 5 . Səs və video yazılar 95.1. Elektron və digər daşıyıcılar üzərində səs və ya video yazılar təqdim edən və ya

onların tələb olunması barədə vəsatət qaldıran şəxslər həmin yazıların nə vaxt, kim tərəfindən və hansı şəraitdə yazılmasını göstərməyə borcludur.

95.2. Qanunla icazə verilən hallardan başqa, gizli yolla əldə edilmiş səs və ya video yazılardan sübut kimi istifadə oluna bilməz.

95.3. Məhkəmə iclasında səs və video yazıların aparılmasına bu Məcəllənin 10.9 və 10.10‐cu maddələrinin tələblərinə əməl edilməklə yol verilir.

M a d d ə 9 6 . Səs və video yazıların saxlanılması və qaytarılması 96.1. Səs və video yazılar məhkəmədə saxlanılır. Məhkəmə onların dəyişməz vəziyyətdə

saxlanılması üçün tədbirlər görür. 96.2. Müstəsna hallarda məhkəmənin qətnaməsi qanuni qüvvəyə mindikdən sonra səs və

video yazılar onların alındığı şəxslərə qaytarıla bilər. 96.3. Səs və video yazıların qaytarılmasıməsələləri haqqında məhkəmə qərardad çıxarır.

M a d d ə 9 7 . Məhkəmənin ekspertiza təyin etməsi 97.1. İşə baxılarkən xüsusi bilik tələb olunan sualları izah etmək üçün məhkəmə işdə iştirak

edən şəxsin vəsatəti və ya öz təşəbbüsü ilə ekspertiza təyin edə bilər. 97.2. İşdə iştirak edən şəxslər qarşılıqlı razılığa əsasən konkret səlahiyyətli şəxsin ekspert

təyin edilməsini məhkəmədən xahiş edə bilərlər. 97.3. İşdə iştirak edən şəxslər ekspertiza keçirilən zaman baxılmalı olan suallarıməhkəməyə

təqdim etməyə haqlıdırlar. 97.4. Ekspert rəyinin alınmasına dair sualların yekun məzmununu məhkəməmüəyyən edir.

İşdə iştirak edən şəxslərin təqdim etdiyi sualların rədd edilməsini məhkəmə əsaslandırmağa borcludur.

97.5. Tərəf ekspertizanın keçirilməsində iştirak etməkdən imtina edirsə və ya onun keçirilməsinə mane olursa (ekspertizaya gəlmir, zəruri tədqiqat predmetlərini ekspertə təqdim etmir, ekspertizanın aparılması üçün tələb olunan xərcləri ödəmir və s.) və işin hallarına görə bu tərəfin iştirakı olmadan ekspertizanı keçirmək mümkün deyilsə, məhkəmə hansı tərəfin iştirak etməkdən imtina etməsindən, habelə bunun onun üçün hansı əhəmiyyət kəsb etməsindən asılı olaraq, ekspertiza təyin edilən faktı, onun hüquqi nəticələrini əsaslandırmaqla təsdiq olunmuş və yaxud rədd edilmiş hesab edə bilər.

M a d d ə 9 8 . Ekspertiza təyin edilməsi haqqında qərardadın məzmunu 98.1. Ekspertiza təyin edilməsi haqqında məhkəmə qərardad qəbul edir. 98.2. Ekspertiza təyin etmək barədə qərardadda məhkəmə tərəfindən aşağıdakılar

göstərilməlidir: məhkəmənin adı; ekspertizanın təyin edilməsi vaxtı; baxılan iş üzrə tərəflərin adı; ekspertizanın adı; təsdiq edilməsi və ya rədd edilməsi üçün ekspertiza keçirilən faktlar; ekspertiza qarşısında qoyulan suallar; ekspertin soyadı, adı və atasının adı və ya ekspertizanın keçirilməsi tapşırılan idarənin adı; ekspertə göndərilən materiallar; ekspertizanın keçirilməsi və rəyin verilməsi müddəti.

98.3. Qərardadda bilə‐bilə yalan rəy verməyə görə cinayət məsuliyyəti daşıması haqqında 50ekspertin məhkəmə tərəfindən xəbərdar edilməsi də göstərilməlidir.

M a d d ə 9 9 . Ekspertizanın aparılması qaydası 99.1. Ekspertiza çəkişmə prinsipinə və bu Məcəllənin müddəalarında nəzərdə tutulmuş işdə

iştirak edən şəxslərin hüquqlarına riayət olunmaqla keçirilir. Məhkəmə ekspertizanın keçirilməsinin gedişi haqqında məlumat əldə etməyə haqlıdır.

99.2. Ekspertiza ekspert idarələrinin işçiləri və ya məhkəmə tərəfindən tapşırılan digər mütəxəssislər tərəfindən keçirilir. Ekspertizanın keçirilməsi bir neçə ekspertə tapşırıla bilər.

99.3. Ekspertiza tədqiqatın xarakterindən asılı olaraq zəruridirsə və ya tədqiqat aparmaq üçün materialları məhkəmə iclasına gətirmək mümkün deyilsə, habelə çətinlik törədirsə, məhkəmənin iclasında və ya məhkəmə iclasından kənar keçirilə bilər. İşdə iştirak edən şəxslərin məhkəmə iclasından kənar ekspertizanın keçirilməsində iştirakının ekspertlərin normal işinə maneçilik törədə bilməsi halları istisna olmaqla, onlar ekspertizanın keçirilməsində iştirak edə bilərlər.

99.4. Ekspertizanın keçirilməsi iki və daha artıq ekspertə tapşırılarsa, onlar öz aralarında məsləhətləşə bilərlər. Ekspertlər ümumi nəticəyə gəldikdə, onlar bir ümumi rəy verirlər. Başqa ekspertlərlə razılaşmayan ekspert ayrıca rəy verir.

99.5. Ekspertiza ekspert idarələrində keçirildikdə rəy üçün məsuliyyəti həmin idarənin rəhbəri tərəfindən ekspertiza keçirilməsi tapşırılan konkret ekspert və ekspertlər daşıyırlar.

M a d d ə 1 0 0 . Ekspertin hüquq və vəzifələri Ekspertin hüquq və vəzifələri bu Məcəllənin 63‐cü maddəsi və Azərbaycan Respublikasının

digər qanunları iləmüəyyən edilir.

M a d d ə 1 0 1 . Ekspertin rəyi 101.1. Ekspert yazılı formada rəy verir. 101.2. Ekspert rəyində aparılmış tədqiqatların müfəssəl təsviri, onlara əsasən çıxarılmış

nəticələr və məhkəmə tərəfindən qoyulmuş suallara əsaslandırılmış cavablar verilməlidir. Əgər

ekspert ekspertiza apararkən iş üçün əhəmiyyəti olan, haqqında sual qoyulmayan halları müəyyən edirsə, o bu hallar barədəmülahizələrini öz rəyinə daxil etməyə haqlıdır.

101.3. Ekspertin rəyi məhkəmədə tədqiq olunur və digər sübutlarla yanaşı qiymətləndirilir.

M a d d ə 1 0 2 . Əlavə və təkrar ekspertiza 102.1. Ekspertin rəyi kifayət qədər aydın və ya tam olmadıqda məhkəmə əlavə ekspertiza

təyin edə bilər və onun keçirilməsini həmin və ya başqa ekspertə tapşıra bilər. 102.2. Məhkəmə, əsassızlığına görə ekspertin rəyi ilə razılaşmadıqda, habelə bir neçə

ekspertin rəyləri arasında ziddiyyətlər olduqda, ekspertiza aparılmasını başqa ekspertə və ya ekspertlərə tapşırmaqla, təkrar ekspertiza təyin edə bilər.

M a d d ə 1 0 3 . Ekspert rəyinin məhkəmə tərəfindən qiymətləndirilməsi 103.1. Ekspertin rəyi məhkəmə üçün məcburi deyildir və bu Məcəllənin 88‐ci maddəsində

müəyyən edilmiş qaydalar üzrəməhkəmələr tərəfindən qiymətləndirilir. 103.2. Ekspertin rəyi ilə məhkəmənin razılaşmaması iş üzrə qətnamədə və ya qərardadda

əsaslandırılmalıdır.

M a d d ə 1 0 4 . Şahid ifadələri 104.1. Şahid ona məlum olan məlumatları və hallarıməhkəməyə şifahi bildirir. 104.2. Məhkəmənin tələbi ilə şahid öz ifadəsini yazılı tərtib edə bilər. 104.3. Alınma mənbəyini göstərə bilməyən şahid tərəfindən verilən məlumatlar sübut hesab

edilmir. 104.4. Aşağıdakılar şahid qismində dindirilə bilməzlər: 104.4.1. azyaşlı olduğuna görə, fiziki və ya psixi qüsurları üzündən faktları düzgün qavraya

bilməyən və ya faktlar barədə düzgün ifadə verə bilməyən şəxslər; 104.4.2. vəzifələrini icra etməklə əlaqədar olaraq onlara məlum olan hallar barədə—mülki

işlər üzrə nümayəndələr və cinayət işləri üzrəmüdafiəçilər; 104.4.3. ədalət mühakiməsinin həyata keçirilməsi ilə əlaqədar ona məlum olan məsələlər

üzrə— hakim; 104.4.4. dini etiqad ilə əlaqədar olaraq onlara məlum olan məsələlər üzrə—din xadimləri; 104.4.5. peşə borcunu həyata keçirməklə əlaqədar onlara məlum olan hallar barədə—

vəkillər. 104.5. Aşağıdakılar məhkəmədə ifadə verməkdən imtina edə bilərlər: 104.5.1. şəxs özünə qarşı; 104.5.2. ər‐arvad bir‐birinə qarşı, uşaqlar valideynlərinə, valideynlər uşaqlarına qarşı; 104.5.3. qardaş və bacılar bir‐birinə qarşı, nənə‐baba nəvələrinə, nəvələr baba və nənələrinə

qarşı; 104.5.4. vəzifələrinin yerinə yetirilməsi ilə əlaqədar olaraq onlara məlum olan məlumatlar

üzrə Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin və Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Məclisinin deputatları.

104.6. Şahidin çağırılması barədə vəsatət qaldıran şəxs şahidin soyadını, adını, atasının adını və yaşadığı yeri göstərməyə borcludur.

M a d d ə 1 0 5 . Şahidin hüquqları və vəzifələri

105.1. Şahidin hüquq və vəzifələri bu Məcəllənin 62‐ci maddəsi və Azərbaycan Respublikasının digər qanunları iləmüəyyən edilir.

105.2. Şahid xəstəlik, qocalıq, əlillik, sağlamlıq imkanlarının məhdudluğu və ya sair üzürlü səbəblər nəticəsində məhkəmənin çağırışı üzrə gələ bilmədikdə, olduğu yerdə məhkəmə tərəfindən dindirilə bilər. 51

105.3. Şahid çağırılması ilə əlaqədar çəkdiyi xərcləri və itirdiyi vaxta görə pul əvəzinin ödənilməsini tələb etmək hüququna malikdir.

M a d d ə 1 0 6 . İşdə iştirak edən şəxslərin izahatları 106.1. İşdə iştirak edən şəxslərin iş üçün əhəmiyyətli olan və onlara məlum olan faktlar

barədə izahatları iş üzrə toplanmış digər sübutlarla yanaşı yoxlanılmalı və qiymətləndirilməlidir.

106.2. Digər tərəf sübutları özündə saxlayıb məhkəmənin tələbi ilə təqdim etmədikdə, məhkəmə tərəflərin bildirdiyi məlumatlar əsasında iş üçün əhəmiyyətli olan halları müəyyən olunmuş hesab edə bilər.

106.3. Tərəfin tələb və etirazlarının əsaslandırdığı faktları digər tərəfin etiraf etməsi əks tərəfi gələcəkdə bu faktları sübut etmə vəzifəsindən azad edir. Faktın etiraf olunması məhkəmə iclasının protokoluna yazılır və bu barədə etiraf edən tərəf protokola imza edir. Faktın etirafı yazılı ərizədə ifadə olunursa, həmin ərizə işə tikilir.

106.4. Məhkəmə faktın etiraf olunmasının işin həqiqi hallarının gizlədilməsi məqsədi ilə və yaxud aldatma, zor, hədə və ya yanılma təsiri nəticəsində baş verməsinə şübhə edirsə, etirafı qəbul etmir. Bu halda həmin faktlar ümumi qaydada sübut olunmalıdır.

F ə s i l 8

MƏHKƏMƏ XƏRCLƏRİ

M a d d ə 1 0 7 . Məhkəmə xərclərinin tərkibi Məhkəmə xərcləri dövlət rüsumundan və işə baxılması ilə əlaqədar olan məsrəflərdən

ibarətdir.

M a d d ə 1 0 8 . Dövlət rüsumu 108.1. Dövlət rüsumu aşağıdakı hallarda ödənilir: 108.1.1. iddia ərizələri verildikdə; 108.1.2. iddianın predmetinə dair müstəqil tələb irəli sürən üçüncü şəxslər işə qoşulmaq

barədə ərizə verdikdə; 108.1.3. hüquqi əhəmiyyət kəsb edən faktların müəyyən edilməsi barədə ərizələr verildikdə; 108.1.4. apellyasiya və kassasiya şikayətləri verildikdə, eləcə də iş üzrə icraatın xitam

verilməsindən, iddianın baxılmamış saxlanılmasından, məhkəmə cərimələrinin qoyulmasından şikayət verildikdə.

108.2. Məhkəmələrdə baxılan işlər üzrə dövlət rüsumunun əsasları, ödənilmə qaydaları, məbləği və dövlət rüsumu ödəməkdən azad edilmə halları qanunla müəyyən edilir. 52

M a d d ə 1 0 9 . Məhkəmə aktlarından şikayət verilərkən dövlət rüsumu

109.1. Apellyasiya və kassasiya şikayəti verildikdə birinci instansiya məhkəməsinə müraciət edilərkən ödənilməsi müəyyən edilmiş dövlət rüsumunun müvafiq olaraq 120 və 150 faizi məbləğində dövlət rüsumu ödənilir.

109.2. (Çıxarılıb) 53

54M a d d ə 1 1 0 . ( Ç ı x a r ı l ı b ) 55M a d d ə 1 1 1 . ( Ç ı x a r ı l ı b )

M a d d ə 1 1 2 . İddianın qiyməti 112.1. İddianın qiyməti aşağıdakı qaydada müəyyən edilir: 112.1.1. pul vəsaiti alınması haqqındakı iddialarda—alınan məbləğlə; 112.1.2. əmlakın tələb edilməsi haqqındakı iddialarda—tələb edilən əmlakın dəyəri ilə; 112.1.3. aliment alınması haqqındakı iddialarda—bir il ərzində ödəmənin məcmusu ilə; 112.1.4. müddətli verilmə və ya ödəmə haqqındakı iddialarda—bütün vermə və ya

ödəmələrin məcmusu ilə, lakin 3 ildən artıq olmamaqla; 112.1.5. müddətsiz və ya ömürlük ödəmələr haqqındakı iddialarda—ödəmələrin 3 illik

məcmusu ilə; 112.1.6. ödəmənin azaldılması, yaxud artırılması haqqındakı iddialarda—ödəmənin

azaldıldığı və ya artırıldığıməbləğdə, lakin bir ildən artıq olmamaq şərti ilə; 112.1.7. ödəməyə xitam verilməsi haqqındakı iddialarda—qalan ödəmə və ya vermənin

məcmusu ilə, lakin bir ildən artıq olmamaq şərti ilə; 112.1.8. əmlak icarəsi müqaviləsinin vaxtından əvvəl pozulması haqqındakı iddialarda—

müqavilənin qüvvədə olmasının qalan müddəti ərzində əmlakdan istifadə etməyə görə ödəmənin məcmusu ilə, lakin 3 ildən artıq olmamaq şərti ilə;

112.1.9. fiziki şəxslərə mülkiyyət hüququ üzrə məxsus olan tikintilərə mülkiyyət hüququ haqqındakı iddialarda—tikintilərin qiyməti ilə, lakin inventar qiymətindən az olmamaq şərti ilə, bu olmadıqda—sığorta müqaviləsi üzrə məbləğdən az olmamaq şərti ilə, hüquqi şəxslərə məxsus olan tikintilər üçün isə balans qiymətindən az olmamaq şərti ilə;

112.1.10. bir neçə müstəqil tələbdən ibarət olan iddialarda—bütün tələblərin ümumi məbləği ilə;

112.1.11. tutulma mübahisəsiz (akseptsiz) qaydada həyata keçirilən icra sənədinin və digər sənədin icra edilməməli sənəd hesab edilməsi barədəki iddialarda—mübahisə edilən məbləğlə;

112.1.12. torpaq sahəsi tələbi barədəki iddialarda—torpağın müəyyən edilmiş qiyməti ilə, bu olmadıqda isə bazar qiyməti ilə.

112.2. İddia qiymətinə həm də iddia ərizəsində göstərilən dəbbə pulu (cərimələr, penyalar) da daxil edilir.

112.3. Qarşılıqlı iddia da əsas iddia qaydasında ödənilir. 112.4. İddianın qiyməti iddiaçı tərəfindən göstərilir. İddianın qiyməti düzgün

göstərilmədikdə, həmin qiymət məhkəmə tərəfindən müəyyən edilir.

M a d d ə 1 1 3 . Dövlət rüsumu kəsirinin ödənilməsi 113.1. İddia verilən zaman qiymət qoyulması çətinlik törədən iddialar üzrə dövlət

rüsumunun miqdarı əvvəlcədən hakim tərəfindən müəyyən edilir, sonradan isə rüsumun kəsiri məhkəmə tərəfindən iş həll olunarkən müəyyən edilmiş iddia qiymətinəmüvafiq olaraq alınır.

113.2. İddia tələbləri artırıldıqda, rüsumun kəsir məbləği artırılmış iddia qiymətinə müvafiq olaraq ödənilir.

M a d d ə 1 1 4 . Dövlət rüsumunun qaytarılması 114.1. Ödənilmiş dövlət rüsumu aşağıdakı hallarda qaytarılır: 114.1.1. qüvvədə olan qanunvericilik üzrə tələb edilən miqdardan artıq dövlət rüsumu

ödənilərsə; 114.1.2. bu Məcəllə ilə nəzərdə tutulmuş əsaslarla ərizəni baxılmaq üçün qəbul etməkdən

imtina edilərsə; 114.1.3. bu Məcəllə ilə nəzərdə tutulmuş əsaslarla ərizə geri qaytarılarsa; 114.1.4. bu Məcəllə ilə nəzərdə tutulmuş əsaslarla iş üzrə icraata xitam verilərsə; 114.1.5. bu Məcəllə ilə nəzərdə tutulmuş əsaslarla ərizə baxılmamış saxlanılarsa; 114.1.6. bu Məcəllə ilə nəzərdə tutulmuş qaydada apellyasiya şikayəti geri qaytarılarsa və

ya apellyasiya icraatına xitam verilərsə. 114.2. Bu Məcəllənin 114.1.1‐ci maddəsində nəzərdə tutulmuş hallarda dövlət rüsumunun

artıq ödənilmiş hissəsi geri qaytarılır. Dövlət rüsumu Azərbaycan Respublikasının qanunları ilə nəzərdə tutulmuş digər hallarda da geri qaytarılır. Məhkəmə dövlət rüsumunun qaytarılması məsələsi barədə qərardad çıxarır, qərardadda dövlət rüsumunun tam və ya qismən qaytarılmasının əsasları göstərilir.

M a d d ə 1 1 5 . İşə baxılması ilə əlaqədar məsrəflər 115.0. İşə baxılması ilə əlaqədar məsrəflərə aşağıdakılar daxildir: 115.0.1. şahidlərə, ekspertlərə, mütəxəssislərə, tərcüməçilərə verilməli olan məbləğlər; 115.0.2. yerindəmüayinə keçirilməsi ilə əlaqədar olan xərclər; 115.0.3. tərəflərin xəbərdar edilməsi vəməhkəməyə çağırılmaları ilə əlaqədar xərclər; 115.0.4. tərəflərin və üçüncü şəxslərin məhkəməyə gəlmələri ilə əlaqədar yol xərcləri və

yaşayış sahəsinin icarə xərcləri; 115.0.5. nümayəndələrə etdikləri kömək üçün ödənilən xərclər; 115.0.6. vəkillərə etdikləri kömək üçün ödənilən xərclər; 115.0.7. cavabdehin axtarılması ilə əlaqədar xərclər; 115.0.8. qətnamənin icrası ilə əlaqədar xərclər; 115.0.9. məhkəmə tərəfindən zəruri hesab edilən digər xərclər.

M a d d ə 1 1 6 . Şahidlərə, ekspertlərə, mütəxəssislərə, tərcüməçilərə verilməli məbləğlər

116.1. Şahidlərə, ekspertlərə, mütəxəssislərə və tərcüməçilərə məhkəməyə gəlmələri ilə əlaqədar yol xərcləri və yaşayış sahəsinin icarəsi ilə əlaqədar xərclər ödənilir, habelə sutkalıq xərclər verilir.

116.2. Məhkəmənin tapşırığı ilə gördükləri işlər ekspertlərin və mütəxəssislərin xidməti vəzifəsinə aid deyildirsə, onlar gördükləri işlərin əvəzinə haqq alırlar. Ödənilən haqqın, yaşayış sahəsinin icarə haqqının məbləği məhkəmə tərəfindən işdə iştirak edən şəxslərin razılığı ilə məntiqli həddəmüəyyən edilir.

116.3. Tərcüməçilərin əmək haqqı və məhkəməyə gəlməklə əlaqədar çəkdikləri xərc dövlət büdcəsi hesabına ödənilir. Məhkəməyə şahid qismində çağırılan işçilərin işdə olmadıqları

müddət üçün orta əmək haqları saxlanılır. Əmək münasibətlərində olmayan şahidlər adi məşğuliyyətlərindən ayrıldıqlarına görə faktiki sərf olunmuş vaxt və əməyin ödənilməsi üçün müəyyən edilmişminimum əmək haqqının məbləği nəzərə alınmaqla əvəz alırlar.

M a d d ə 1 1 7 . Şahidlərə, ekspertlərə vəmütəxəssislərə verilməli məbləğin tərəflərdən alınması

117.1. Şahidlərə, ekspertlərə və mütəxəssislərə verilməli məbləği və iş üzrə digər zəruri xərcləri xahiş etmiş tərəf əvvəlcədən məhkəmənin depozit hesabına keçirir. Həmin xahişi tərəflərin hər ikisi etdikdə, yaxud şahidlərin çağırılması, ekspertlərin təyin edilməsi, mütəxəssislərin cəlb edilməsi və ödənilməli olan digər hərəkətlər məhkəmənin təşəbbüsü ilə edildikdə, tələb olunan məbləği tərəflərin hər ikisi bərabər qaydada məhkəmənin depozitinə keçirirlər.

117.2. Bu Məcəllənin 117.1‐ci maddəsində göstərilən məbləği məhkəmə xərclərindən azad edilmiş tərəf ödəmir və həmin məbləğ dövlət hesabına aid edilir.56

M a d d ə 1 1 8 . Şahidlərə, ekspertlərə, mütəxəssislərə və tərcüməçilərə məbləğin verilməsi

118.1. Şahidlərə, ekspertlərə, mütəxəssislərə və tərcüməçilərə məbləğ, onlar öz vəzifələrini yerinə yetirdikdən sonra məhkəmə tərəfindən depozit hesabından verilir.

118.2. Ödənilməli olan məbləğlərin miqdarı və verilməsi qaydası Azərbaycan Respublikasının müvafiq icra hakimiyyəti orqanı tərəfindən müəyyən edilir.

M a d d ə 1 1 9 . Məhkəmə xərclərinin tərəflər arasında bölüşdürülməsi 119.1. Məhkəmə xərcləri ödənilmiş tələblərin məbləğinə münasib olaraq işdə iştirak edən

şəxslərə aid edilir. 119.2. İddiaçı müəyyən olunmuş qaydada dövlət rüsumunu ödəməkdən azad edilmişsə,

dövlət rüsumu iddianın təmin edilmiş hissəsinə münasib olaraq cavabdehdən tutularaq dövlət gəlirlərinə alınır.

119.3. İş, işdə iştirak edən şəxslər tərəfindən həmin kateqoriyadan olan mübahisələrin qanunla nəzərdə tutulmuş məhkəməyə qədər həlli qaydalarının və müqavilə qaydalarının (tələbi cavabsız qoymaq, tələb olunan sənədləri göndərməmək) pozulması nəticəsində meydana gəlmişdirsə, məhkəmə həmin xərcləri işin nəticəsindən asılı olmayaraq müəyyən edə bilər.

119.4. İşdə iştirak edən şəxslər məhkəmə xərclərinin bölüşdürülməsi barədə razılığa gəldikləri halda məhkəmə bu razılığa uyğun olaraq qərar qəbul edir.

119.5. Apellyasiya və kassasiya şikayətləri verilməsi ilə əlaqədar işdə iştirak edən şəxslərin çəkdikləri məhkəmə xərcləri də bu Məcəllənin 119.1‐119.4‐cü maddələrində göstərilən qaydaya uyğun bölüşdürülür. 57

119.6. Yuxarı məhkəmə instansiyası işi yeni baxışa göndərmədən qətnaməni dəyişdirirsə və ya yeni qətnamə çıxarırsa, o, müvafiq olaraq məhkəmə xərclərinin bölüşdürülməsini də dəyişdirir.

M a d d ə 1 2 0 . İş vaxtını itirməyə görəməbləğin tutulması Məhkəmə, vicdansızcasına əsassız iddia vermiş və ya iddiaya qarşı mübahisə etmiş, yaxud

işə düzgün və tezliklə baxılmasına və onun həll edilməsinə ardıcıl surətdə maneçilik törətmiş tərəfdən, iş vaxtının itirilməsi üçün digər tərəfin və ya dövlətin xeyrinə məbləğ tuta bilər.

Həmin məbləğ məhkəmə tərəfindən konkret hallar nəzərə alınmaqla ağlabatan miqdarda müəyyən edilir.

M a d d ə 1 2 1 . Nümayəndəyə və vəkilə göstərdiyi yardıma görə xərclərin ödənilməsi 121.1. Məhkəmə nümayəndənin və ya vəkilin göstərdiyi yardıma görə xərclərin, konkret

hallar və çıxış üçün təqdim olunmuş hesab nəzərə alınmaqla, digər tərəfdən ağlabatan məbləğdə alınıb xeyrinə qətnamə çıxarılan tərəfə verilməsini qərara alır.

121.2. Bu Məcəllənin 67‐ci maddəsində nəzərdə tutulmuş əsaslarla işdə iştirak edən vəkil maddi vəziyyətinə görə öz hesabına vəkil tutmaq imkanı olmayan şəxslərə hüquqi yardımı məhkəmənin qərarı ilə pulsuz, Azərbaycan Respublikası dövlət büdcəsinin vəsaiti hesabına göstərir. Qanunvericiliklə müəyyən edilmiş məbləğdə ödənilmiş bu vəsait iddianın təmin edilmiş hissəsinə münasib olaraq əleyhinə məhkəmə qərarı çıxarılmış şəxsdən tutularaq dövlət büdcəsinə ödənilə bilər. 58

M a d d ə 1 2 2 . İddiaçı iddiadan imtina etdikdə və barışıq sazişi bağladıqda məhkəmə xərcləri və yardım üçün vəkilə ödənilən xərclərin bölüşdürülməsi

122.1. İddiaçı iddiadan imtina etdikdə, onun çəkdiyi xərclər cavabdeh tərəfindən ödənilmir. 122.2. İddia verildikdən sonra iddia tələblərinin cavabdeh tərəfdən könüllü surətdə təmin

edilməsi nəticəsində iddiaçı öz tələblərini müdafiə etməzsə, iddiaçının xahişi ilə məhkəmə onun çəkdiyi bütün xərcləri cavabdehdən alır.

122.3. Tərəflər barışıq sazişi bağladıqda məhkəmə xərcləri və yardım göstərməyə görə nümayəndəyə və vəkilə ödənilən xərclər tərəflərin razılığına uyğun olaraq bölüşdürülür.

M a d d ə 1 2 3 . İddiadan imtina edildikdəməhkəmə xərclərinin cavabdehə ödənilməsi Qanunla müəyyən edilmiş qaydada başqa şəxsin hüquq və azadlıqlarının, qanunla qorunan

mənafeyinin müdafiəsi üçün ərizə ilə məhkəməyə müraciət edən şəxs iddiadan tam və ya qismən imtina etdikdə, cavabdehə onun işə baxılması üçün çəkdiyi xərc tam və ya iddianın imtina edilmiş hissəsinəmütənasib olaraq dövlət büdcəsi hesabına ödənilir.

M a d d ə 1 2 4 . İşə baxılarkən məhkəmənin çəkdiyi xərclərin ödənilməsi 124.1. İşə baxılması ilə əlaqədar məhkəmənin çəkdiyi xərclər və iddiaçının ödəməkdən azad

edildiyi dövlət rüsumu, iddia tələblərinin təmin edilmiş hissəsinə mütənasib olaraq dövlət mədaxilinə cavabdehdən alınır.

124.2. İddia rədd edildikdə işə baxılması ilə əlaqədar məhkəmənin çəkdiyi xərclər dövlət mədaxilinəməhkəmə xərclərindən azad edilməyən iddiaçıdan alınır.

124.3. İddia qismən təmin edilmişsə, cavabdeh isə məhkəmə xərclərini ödəməkdən azad olunmuşsa, işə baxılması ilə əlaqədar məhkəmənin çəkdiyi xərclər məhkəmə xərclərini ödəməkdən azad edilmiş iddiaçıdan tutularaq, iddia tələblərinin təmini rədd edilmiş hissəyə münasib olaraq dövlət mədaxilinə alınır.

M a d d ə 1 2 5 . Məhkəmə xərcləri ilə əlaqədar məsələlər üzrə qərardaddan şikayət verilməsi

Məhkəmə xərcləri ilə əlaqədar qərardadlardan şikayət verilə bilər.

F ə s i l 9

MƏHKƏMƏ CƏRİMƏLƏRİ

M a d d ə 1 2 6 . Məhkəmə cərimələrinin qoyulması 126.1. Məhkəmə cərimələri bu Məcəllə ilə nəzərdə tutulmuş hallarda və miqdarda

məhkəmə tərəfindən qoyulur. 126.2. İşin məhkəmə baxışında iştirak edən və iştirak etməyən dövlət orqanlarının, hüquqi

şəxslərin və digər təşkilatların vəzifəli şəxslərinə qanunla nəzərdə tutulmuş vəzifələrini pozmağa görəməhkəmə tərəfindən qoyulan cərimə onların şəxsi vəsaitlərindən tutulur.

126.3. Cərimə qoyulması barədə qərardad cərimənin qoyulması barədə işə aiddir və həmin işə tikilir.

126.4. Cərimə qoyulması barədə qərardadın surəti cərimə qoyulan şəxsə göndərilir.

M a d d ə 1 2 7 . Cərimənin götürülməsi və ya azaldılması 127.1. Üzərinə cərimə qoyulmuş şəxs, cərimə qoymuş məhkəmədən qərardadı aldıqdan

sonra iyirmi gün ərzində cərimənin götürülməsini və ya onun miqdarının azaldılmasını xahiş edə bilər.

127.2. Bu ərizəyə məhkəmə iclasında baxılır və əlaqəli olduğu işin materiallarına tikilir. Üzərinə cərimə qoyulmuş şəxs iclasın vaxtı və yeri haqqında xəbərdar edilir. Onun gəlməməsi məhkəmənin ərizəyə baxmasına mane olmur.

127.3. Cəriməni götürməkdən və ya onun miqdarını azaltmaqdan imtina edilməsi barədə qərardaddan apellyasiya qaydasında şikayət verilə bilər.

F ə s i l 1 0

PROSESSUAL MÜDDƏTLƏR

M a d d ə 1 2 8 . Prosessual müddətlərin müəyyən edilməsi və hesablanması 128.1. Prosessual hərəkətlər bu Məcəllə ilə və qanunlarla müəyyən edilmiş müddətlərdə

həyata keçirilir. Prosessual müddətlər qanunla müəyyən edilmədiyi hallarda, onlar məhkəmə tərəfindən təyin edilir.

128.2. Prosessual hərəkətlərin edilməsi üçün müddətlər, hökmən baş verməli hadisə göstərilməklə dəqiq təqvim tarixi ilə və ya hərəkətin edilə biləcəyi vaxt dövrü ilə müəyyən edilir.

128.3. İllərlə, aylarla və ya günlərlə hesablanan prosessual müddətin axını müddətin başlanğıcının təyin edildiyi təqvim tarixindən və ya hadisənin baş verməsindən sonrakı gündən başlanır.

M a d d ə 1 2 9 . Prosessual müddətlərin qurtarması 129.1. İllərlə hesablanan müddət, müddətin son ilinin müvafiq ayında və günündə qurtarır.

Aylarla hesablanan müddət, müddətin müvafiq son ayında və günündə qurtarır. Aylarla hesablanan müddətin sonu müvafiq günü olmayan aya düşərsə, müddət həmin ayın son günündə qurtarır.

129.2. Müddətin son günü qeyri‐iş gününə düşərsə, ondan sonrakı iş günü müddətin qurtarma günü hesab olunur.

129.3. Edilməsi üçün müddət müəyyən olunmuş prosessual hərəkət, müddətin son günü saat iyirmi dördə qədər yerinə yetirilə bilər. Apellyasiya və kassasiya şikayətləri, digər sənədlər və ya pul məbləğləri müddətin son günü saat iyirmi dördə qədər rabitə orqanlarına verilərsə, müddət ötürülməmiş hesab olunur.

129.4. Prosessual hərəkət bilavasitə məhkəmədə və ya digər təşkilatda edilməlidirsə, müddət həmin məhkəmədə və ya təşkilatlarda müəyyən edilmiş qaydalar üzrə işin qurtardığı və ya müvafiq əməliyyatların kəsildiyi saatda qurtarır.

M a d d ə 1 3 0 . Prosessual müddətlərin buraxılmasının nəticələri 130.1. Qanunla müəyyən edilmiş və ya məhkəmə tərəfindən təyin edilmiş müddət

keçdikdə, prosessual hərəkətləri etmək hüququ keçmiş olur. 130.2. Prosessual müddətlərin keçməsi prosessual vəzifələri yerinə yetirməkdən azad etmir. 130.3. Prosessual müddətin bərpa olunması barədə vəsatət verilməmişsə, prosessual

müddətlər keçdikdən sonra verilən şikayətlərə və sənədlərə baxılmır və onları verən şəxsə qaytarılır.

M a d d ə 1 3 1 . Prosessual müddətlərin dayandırılması 131.1. İş üzrə icraat dayandırıldıqda qurtarmayan bütün prosessual müddətlərin axımı

dayandırılır. 131.2. İcraat təzələndiyi gündən prosessual müddətlərin axımı davam edir.

M a d d ə 1 3 2 . Prosessual müddətlərin uzadılması Məhkəmənin təyin etdiyi müddətlər maraqlı şəxslərin ərizəsi üzrə məhkəmə tərəfindən

uzadıla bilər.

M a d d ə 1 3 3 . Prosessual müddətlərin bərpası 133.1. Məhkəmə qanunla müəyyən edilmiş müddətin buraxılmasının səbəbini üzürlü hesab

edərsə, işdə iştirak edən şəxsin ərizəsinə əsasən buraxılmışmüddəti bərpa edir. 133.2. Buraxılmış müddətin bərpası haqqındakı ərizə prosessual hərəkətlərin edilməli

olduğu məhkəməyə verilir və məhkəmə iclasında baxılır. İşdə iştirak edən şəxslərə məhkəmə iclasının vaxtı və yeri barədə məlumat verilir. Onların gəlməməsi məhkəmə qarşısında qoyulmuşməsələnin həllinəmaneçilik törətmir.

133.3. Müddətin bərpası haqqında ərizə verilməklə eyni zamanda müddət buraxılmış zəruri prosessual hərəkət edilməlidir (ərizə, şikayət verilməli, sənədlər təqdim edilməli və s.).

133.4. Buraxılmış prosessual müddətin bərpası məhkəmənin qətnaməsində, qərardadında və qərarında göstərilməlidir.

133.5. Müddətin bərpasından imtina barədə qərardad çıxarılır. 133.6. Prosessual müddətlərə dair məsələ üzrə qərardaddan işdə iştirak edən şəxslər şikayət

verə bilər.

F ə s i l 1 1

MƏHKƏMƏ SƏNƏDLƏRİNİN RƏSMİ QAYDADA VERİLMƏSİ.

MƏHKƏMƏ BİLDİRİŞLƏRİ 59

M a d d ə 1 3 4 . Rəsmi qaydada verilən sənədlər 134.1. Məhkəmə işdə iştirak edən şəxslərə aşağıdakı məhkəmə sənədlərini rəsmi qaydada

verməlidir: 60

134.1.1. iddia ərizəsini; 134.1.2. qarşılıqlı iddia ərizəsini; 134.1.3. iddia tələblərinin təsdiqi və ya ona qarşı etiraz kimi tərəflərin hazırladığı sənədlərin

surətlərini; 134.1.4. məhkəmə bildirişini; 61

134.1.5. birinci instansiya məhkəməsinin, apellyasiya və kassasiya məhkəmələrinin aktlarını;

134.1.6. iş üzrə icraatın qurtardığını göstərən qərardadı; 134.1.7. məhkəmə əmrini; 134.1.8. apellyasiya şikayətinin surətini; 134.1.9. kassasiya şikayətinin surətini. 134.2. Zəruri hallarda məhkəmə işə aid olan digər məhkəmə sənədlərini də rəsmi qaydada

verə bilər. 62

Maddə 135.Məhkəmə sənədlərinin çatdırılması və rəsmi qaydada verilməsi

135.1. Bu Məcəllənin 134‐cü maddəsində sadalanan məhkəmə sənədləri “Poçt haqqında” Azərbaycan Respublikasının Qanununda nəzərdə tutulmuş sifarişli poçt göndərişi (məktubu) ilə çatdırılır. Zəruri hallarda məhkəmə sənədinin çatdırılması hakim tərəfindən məhkəmə işçisinə tapşırıla və ya işdə iştirak edən şəxsin razılığı ilə həmin şəxsə həvalə edilə bilər.

135.2. Məhkəmə sənədləri məhkəməyə qaytarılmalı olan, formasımüvafiq qaydada təsdiq edilmiş qəbzə və ya sənədin kötüyünə imza etdirilməklə, ünvan sahibinə rabitə orqanları, yaxud məhkəmə sənədlərinin çatdırılması tapşırılmış şəxslər tərəfindən şəxsən verilir. Hüquqi şəxsə ünvanlanmış məhkəmə sənədləri müvafiq vəzifəli şəxsə qəbzə və ya sənədin kötüyünə imza etdirilməklə verilir. Məhkəmə sənədlərinin rəsmi qaydada verilməsi məhkəmədə də həyata keçirilə bilər.

135.3. Məhkəmə sənədlərinin çatdırılması vəzifəsi üzərinə düşən şəxs ünvan sahibini onun yaşadığı, yaxud işlədiyi yer üzrə tapmadıqda, həmin sənədlər ünvan sahibi ilə birlikdə yaşayan yetkinlik yaşına çatmış ailə üzvlərindən birinə (onların razılığı ilə), onlar olmadıqda müvafiq icra hakimiyyəti orqanına, ünvan sahibinin yaşadığı yer üzrə yerli özünüidarə orqanına, yaxud onun işlədiyi yer üzrə müdiriyyətə verilir. Ünvan sahibinin əvəzinə məhkəmə sənədlərini qəbul etmiş şəxs qəbzdə və ya sənədin kötüyündə öz soyadını, adını, atasının adını, ünvan sahibinə münasibətini və ya tutduğu vəzifəni göstərməli və imkan olan kimi məhkəmə sənədlərini ünvan sahibinə verməlidir.

135.4. Məhkəmə sənədlərinin çatdırılması vəzifəsi üzərinə düşən rabitə orqanları, yaxud məhkəmə sənədlərinin çatdırılması tapşırılmış şəxslər bunu məhkəmə sənədlərini aldıqları tarixdən sonra gələn gündən gec olmayaraq yerinə yetirməli və məhkəmə sənədlərinin çatdırılması barədə bir gün müddətindəməhkəməyə xəbər verməlidirlər.

135.5. Bu Məcəllənin 135.2‐ci və 135.3‐cü maddələrində nəzərdə tutulmuş hallarda məhkəmə sənədi rəsmi qaydada verilmiş hesab edilir.

Maddə 136.Qəbzin məzmunu

136.0. Bu Məcəllənin 135‐ci maddəsində nəzərdə tutulmuş qəbzdə aşağıdakılar göstərilməlidir:

136.0.1. məhkəmənin adı və ünvanı; 136.0.2. məhkəmə sənədlərinin verilməli olduğu şəxsin soyadı, adı, atasının adı və ya

hüquqi şəxsin adı və yerləşdiyi ünvan; 136.0.3. verilən məhkəmə sənədinin adı; 136.0.4. verilmənin vaxtı (tarix və saat) və yeri; 136.0.5. məhkəmə sənədinin verilməməsinin səbəbləri (almaqdan imtina, göstərilən

ünvanda olmama, səhv ünvan və sair); 136.0.6. məhkəmə sənədinin verildiyi şəxs; 136.0.7. məhkəmə sənədinin çatdırılması tapşırılmış şəxsin, yaxud rabitə orqanının

nümayəndəsinin imzası.

Maddə 137.Məhkəmə sənədlərini qəbul etməkdən imtina

137.1. Məhkəmə sənədlərinin ünvanlandığı şəxs qanuni əsas olmadan onları qəbul etməkdən imtina edərsə, məhkəmə sənədləri verildiyi ünvanda qalmalıdır. Bu halda məhkəmə sənədləri rəsmi qaydada verilmiş hesab olunur.

137.2. Ünvan sahibi və ya digər şəxs məhkəmə bildirişini qəbul etməkdən imtina etdikdə, onu təqdim edən şəxs məhkəmə bildirişində müvafiq qeydlər etdikdən sonra onu məhkəməyə qaytarır. Bu halda məhkəmə bildirişi rəsmi qaydada verilmiş hesab olunur.

137.3. Məhkəmə bildirişinin ünvan sahibi tərəfindən qəbul edilməsindən imtina barədə qeyd onun yaşayış yeri üzrə yerli özünüidarə orqanı, müvafiq icra hakimiyyəti orqanı və ya onun iş yerinin müdiriyyəti tərəfindən təsdiq edilir.

137.4. Məhkəmə bildirişinin ünvanlandığı şəxs tərəfindən həmin sənədləri qəbul etməkdən imtina edilməsi işə baxılması üçün və ya ayrı‐ayrı prosessual hərəkətlərin edilməsi üçün maneə deyildir.

Maddə 138.Məhkəmə bildirişləri

138.1. Məhkəmə işdə iştirak edən şəxsləri məhkəmə iclasının vaxtı və yeri, habelə ayrı‐ ayrı prosessual hərəkətlər haqqında xəbərdar etməlidir.

138.2. İşdə iştirak edən şəxslər məhkəmə iclasının vaxtı və yeri, habelə ayrı‐ayrı prosessual hərəkətlərin yerinə yetirilməsi haqqında məhkəmə bildirişi vasitəsilə xəbərdar edilir, şahidlər, ekspertlər, mütəxəssislər və tərcüməçilər isə məhkəmə bildirişi vasitəsilə məhkəməyə çağırılırlar.

138.3. İşdə iştirak edən şəxslərin öz müdafiəsini hazırlamağa və məhkəməyə vaxtında gəlmələrinə imkan yaratmaq üçün məhkəmə bildirişi onlara məhkəmə iclasının və ya müvafiq prosessual hərəkətin tarixinə ən azı 10 gün qalmış verilir.

138.4. Zərurət olduqda və qanunla nəzərdə tutulmuş hallarda işdə iştirak edən şəxslər və prosesin digər iştirakçıları məhkəmə bildirişinin məzmununun ötürülməsini təmin edən rabitə vasitələrindən istifadə edilməklə, eləcə də məhkəmənin tapşırığı ilə məhkəmə işçisi tərəfindən xəbərdar edilə, yaxud çağırıla bilərlər.

Maddə 139.Məhkəmə bildirişinin məzmunu

139.1. Məhkəmə bildirişi məhkəmənin rəsmi sənədi olmaqla müvafiq qaydada təsdiq olunmuş formada tərtib edilir.

139.2. Məhkəmə bildirişində aşağıdakılar göstərilməlidir: 139.2.1. məhkəmənin adı, ünvanı və əlaqə üçün məlumatlar (indeks, telefon, faks və s.); 139.2.2. gəlmə vaxtı (tarix və saat) və yeri; 139.2.3. xəbər verilən, yaxud məhkəməyə çağırılan şəxsin soyadı, adı, atasının adı və ya

hüquqi şəxsin adı; 139.2.4. xəbər verilən, yaxud məhkəməyə çağırılan şəxsin ünvanı və ya hüquqi şəxsin

yerləşdiyi ünvan; 139.2.5. ünvan sahibinin kim qismində xəbərdar edilməsi və ya çağırılması; 139.2.6. ünvan sahibinin xəbərdar edildiyi, yaxud çağırıldığı işin adı; 139.2.7. işdə iştirak edən şəxslərə iş üzrə onlarda olan bütün sübutların təqdim edilməsinə

dair təklif; 139.2.8. ünvan sahibinin olmadığı təqdirdə məhkəmə bildirişini qəbul edən şəxsin imkan

olan kimi onu ünvan sahibinə vermək vəzifəsinə dair qeyd; 139.2.9. xəbər verilən və ya çağırılan şəxsin məhkəməyə gəlməməsinin nəticələrinə və

gəlməmənin səbəbləri barədəməhkəməyəməlumat vermək vəzifəsinə dair qeyd. Maddə 140. Məhkəmə sənədinin ünvan sahibinə çatdırmaq üçün qəbul etməkdən imtinaya və ya səhlənkarlıq nəticəsində çatdırılmamasına görə

məsuliyyət Məhkəmə sənədini ünvan sahibinə çatdırmaq üçün qəbul etməkdən imtina edən və ya onu

səhlənkarlıq nəticəsində ünvan sahibinə çatdırmayan orqanlar, vəzifəli şəxslər, yaxud məhkəmə sənədinin çatdırılması tapşırılmış digər şəxslər bu Məcəllənin 126‐cı maddəsində nəzərdə tutulmuş qaydada iyirmi manat miqdarında cərimə edilir. 63

M a d d ə 1 4 1 . Çağırış vərəqəsi və ya bildirişin məzmunu 141.1. Çağırış vərəqəsi və ya bildiriş məhkəmənin rəsmi sənədi olub, müvafiq qaydada

təsdiq olunmuş formada tərtib edilir. 141.2. Çağırış vərəqəsində və ya bildirişdə aşağıdakılar göstərilməlidir: 141.2.1. məhkəmənin adı və dəqiq ünvanı (telefon, faks, indeks və s.); 141.2.2. gəlmə vaxtı (tarix və saat) və yeri; 141.2.3. xəbər verilən, yaxud məhkəməyə çağırılan şəxsin göstəriciləri (soyadı, adı, atasının

adı); 141.2.4. xəbər verilən, yaxud məhkəməyə çağırılan şəxsin ünvanı (ev, yaxud hüquqi şəxsin

olduğu yer); 141.2.5. ünvan sahibinin kim qismində xəbərdar edilməsi və ya çağırılması; 141.2.6. ünvan sahibinin xəbərdar edildiyi, yaxud çağırıldığı işin adı; 141.2.7. işdə iştirak edən şəxslərə iş üzrə onlarda olan bütün sübutların təqdim edilməsinə

dair təklif; 141.2.8. ünvan sahibinin olmadığı təqdirdə çağırış vərəqəsini və bildiriş vərəqəsini qəbul

edən şəxsin imkan olan ilk anda onu ünvan sahibinə vermək vəzifəsinə dair göstəriş; 141.2.9. xəbər verilən və çağırılan şəxsin məhkəməyə gəlməməsinin nəticələrinə və

gəlməmənin səbəbləri barədəməhkəməyəməlumat vermək vəzifələrinə dair göstəriş. 141.3. Çağırış vərəqəsi ilə eyni zamanda hakim cavabdehə iddia ərizəsinin surətini və

ərizəyə əlavə edilən sənədlərin surətlərini göndərə bilər.

141.4. İddiaçıya ünvanlanmış çağırış vərəqəsi ilə birlikdə hakim o halda cavabdehin yazılı izahatlarının surətini və onlara əlavə olunmuş sənədlərin surətlərini göndərir ki, onlar məhkəməyə daxil olmuş olsun.

M a d d ə 1 4 2 . Çağırış vərəqələrinin çatdırılması 142.1. Çağırış vərəqəsi poçt vasitəsi ilə və ya hakimin tapşırdığı şəxslər tərəfindən çatdırılır.

Ünvan sahibinə çağırış vərəqəsinin verilməsi vaxtı çağırış vərəqəsinin məhkəməyə qaytarılmalı olan kötüyündə qeyd edilir.

142.2. Hakim işdə iştirak edən şəxsin razılığı ilə ona iş üzrə çağırılan və ya xəbər verilən digər şəxsə çatdırmaq üçün çağırış vərəqəsi verə bilər.

142.3. Çağırış vərəqələrini çatdırmağa borclu olan orqanlar, yaxud onların çatdırılması tapşırılmış şəxs, çağırış vərəqəsini aldıqları günün sonrakı günündən gec olmayaraq bu hərəkəti etməyə borcludurlar.

142.4. Səhlənkarlıq nəticəsində çağırış vərəqəsini çatdırmayan orqanlar yaxud vəzifəli şəxslər, eləcə də çağırış vərəqəsini çatdırmaq tapşırılmış şəxs məhkəməyə hörmətsizlik göstərdiyinə görəmüəyyən edilmiş qaydada məsuliyyət daşıyırlar.

142.5. Çağırış vərəqəsini çatdırmağa borclu olan orqan, yaxud çağırış vərəqəsini çatdırmaq tapşırılmış şəxs, çağırış vərəqəsinin çatdırılmalı olduğu günün sonrakı günündən gec olmayaraq çağırış vərəqəsinin çatdırılmaması barədəməhkəməyəməlumat verməlidirlər.

M a d d ə 1 4 3 . Çağırış vərəqəsinin verilməsi 143.1. Çağırış vərəqəsi onun məhkəməyə qaytarılmalı olan kötüyünün imzalanması ilə

ünvanlanan şəxsin özünə verilir. Təşkilata ünvanlanmış çağırış vərəqəsi müvafiq vəzifəli şəxsə çağırış vərəqəsinin kötüyünü imzalatmaqla verilir.

143.2. Çağırış vərəqəsini aparan şəxs xəbər verilən və ya çağırılan şəxsin ünvanının dəqiqliyini yoxladıqdan sonra iş üzrə xəbər verilən və ya çağırılan fiziki şəxsi yaşadığı və ya işlədiyi yerdə tapmazsa, çağırış vərəqəsi xəbər verilənlə və ya çağıranla bir yerdə yaşayan böyük yaşlı ailə üzvlərindən birinə onların razılığı ilə verilir, onlar olmadıqda isə müvafiq icra hakimiyyəti orqanına, ünvan sahibinin yaşadığı yerin yerli özünüidarə orqanına və ya onun iş yerinin müdiriyyətinə verilir. Göstərilən hallarda çağırış vərəqəsini qəbul edən şəxs çağırış vərəqəsinin kötüyündə soyadını, adını və atasının adını, eləcə də tutduğu vəzifəsini, ünvan sahibinə münasibətini göstərməlidir. Çağırış vərəqəsini qəbul edən şəxs imkanı olan kimi yubatmadan onu ünvan sahibinə verməlidir.

143.3. Ünvan sahibi müvəqqəti olmadığı təqdirdə, çağırış vərəqəsini aparan şəxs onun hara getdiyini və nə vaxt qayıdacağını çağırış vərəqəsinin kötüyündə qeyd etməlidir. Bu hal müvafiq icra hakimiyyəti orqanı, onun yaşadığı yer üzrə orqan və ya iş yerinin müdiriyyəti tərəfindən yəqin edilməli, təsdiq edilməli və bu barədə dərhal məhkəməyə məlumat verilməlidir.

M a d d ə 1 4 4 . Məhkəməyə gəlmənin məcburiliyi 144.1. Çağırış vərəqəsini alan ünvan sahibi göstərilən vaxtda məhkəməyə gəlməlidir. 144.2. Ünvan sahibi məhkəməyə gələ bilmədiyi halda bu barədə məhkəməyə məlumat

verməlidir. 144.3. Şəxsin özünün və ya nümayəndəsi vasitəsi ilə üzürlü səbəblər olmadan məhkəmənin

çağırışına gəlməməsi onun irəli sürülən tələblərlə sözsüz razı olduğunu göstərir və işə baxılması üçün maneə deyildir.

144.4. Müstəsna hallarda məhkəmə müvafiq icra hakimiyyəti orqanı vasitəsi ilə cavabdehin məhkəməyə gətirilməsini təmin edə bilər.

M a d d ə 1 4 5 . Çağırış vərəqəsini və ya bildirişi qəbul etməkdən imtina edilməsinin nəticələri

145.1. Ünvan sahibi və ya digər şəxs çağırış vərəqəsini və ya bildirişi almaqdan imtina etdikdə, onları gətirən, yaxud təqdim edən şəxs çağırış vərəqəsində və ya bildirişdə müvafiq qeydlər etdikdən sonra onlarıməhkəməyə qaytarır.

145.2. Çağırış vərəqəsi, yaxud bildirişin ünvan sahibi tərəfindən qəbul edilməsindən imtina barədə qeyd onun yaşayış yeri üzrə yerli özünüidarə orqanı, müvafiq icra hakimiyyəti orqanı və ya onun iş yerinin müdiriyyəti tərəfindən təsdiq edilir.

145.3. Ünvan sahibinin çağırış vərəqəsini və ya bildirişi qəbul etməkdən imtina etməsi ona qarşı irəli sürülən tələblərlə sözsüz razı olduğunu göstərir və işə baxılması üçün və ya ayrı‐ayrı prosessual hərəkətlərin edilməsi üçün maneə deyildir.

145.4. Şəxsin çağırış vərəqəsini ünvan sahibinə çatdırmaq üçün qəbul etməkdən imtina etməsi məhkəməyə hörmətsizlik kimi qiymətləndirilir və on bir manat cərimə olunur.64

M a d d ə 1 4 6 . İş üzrə icraat zamanı ünvanın dəyişməsi Məhkəmədə iştirak edən şəxslər və nümayəndələr iş üzrə icraat zamanı öz ünvanlarını

dəyişdirmələri barədə məhkəməyə məlumat verməlidirlər. Belə məlumat olmadıqda, məhkəmə bildirişləri məhkəməyə məlum olan axırıncı ünvana çatdırılır və çağırılan şəxs artıq həmin ünvanda yaşamasa da, məhkəmə bildirişi rəsmi qaydada verilmiş hesab edilir.65

M a d d ə 1 4 7 . Cavabdehin olduğu yerin məlum olmaması 66

Cavabdehin faktiki olduğu yer məlum olmadıqda, məhkəmə cavabdehin məlum olan axırıncı yaşayış yeri üzrə yerli özünüidarə orqanının, müvafiq icra hakimiyyəti orqanının və ya cavabdehin məlum olan axırıncı iş yeri üzrə müdiriyyətin məhkəmə bildirişini aldığını təsdiq edən qeyd yazılmışməhkəmə bildirişi məhkəməyə daxil olduqdan sonra işə baxmağa başlayır.

M a d d ə 1 4 8 . Cavabdehin axtarışı 148.1. Dövlət mənafeyi ilə əlaqədar irəli sürülən, habelə aliment alınması, şikəstetmə və ya

səhhəti zədələmə, yaxud ailəni dolandıranın ölümü ilə vurulan ziyanın ödənilməsi haqqında tələblər üzrə cavabdehin olduğu yer məlum olmadıqda, məhkəmə polis orqanları vasitəsilə cavabdehin axtarışını elan etməyə borcludur.

148.2. Cavabdehin axtarışı ilə əlaqədar xərclərin tutulması axtarışın aparılması həvalə edilən orqanın ərizəsinə əsasən məhkəmə əmrinin verilməsi yolu ilə həyata keçirilir.

İKİNCİ BÖLMƏ BİRİNCİ İNSTANSİYAMƏHKƏMƏSİNDƏ İCRAAT

BİRİNCİ YARIMBÖLMƏ İDDİA İCRAATI

F ə s i l 1 2

İDDİANIN VERİLMƏSİ

M a d d ə 1 4 9 . İddia ərizəsinin forması vəməzmunu 149.1. İddia ərizəsi məhkəməyə yazılı şəkildə verilir. O, iddiaçı və ya onun bunu imza

etməyə səlahiyyəti olan nümayəndəsi tərəfindən imzalanır. 149.2. Ərizədə aşağıdakılar göstərilməlidir: 149.2.1. ərizənin verildiyi məhkəmənin adı; 149.2.2. işdə iştirak edən şəxslərin adları, onların poçt ünvanları; 149.2.3. iddiaçının və ya ərizəçinin tələbi, onların öz tələblərini əsaslandırdıqları hallar,

qanunlara və digər normativ‐hüquqi aktlara əsaslanan tələbin əsaslandırıldığı hüquqi tövsif, iddia bir neçə cavabdehə verildikdə isə onların hər birinə qarşı yönələn tələb; 67

149.2.4. müqavilə ilə və ya həmin kateqoriya işlər üçün qanunla bu, nəzərdə tutulmuşsa, cavabdehlə mübahisənin məhkəməyə qədər (pretenziya) qaydada nizama salınmasına riayət edilməsinə dair məlumat;

149.2.5. ərizəyə əlavə edilən sənədlərin siyahısı. 149.3. İddiaçı bir‐biri ilə bağlı olan bir neçə tələbi bir iddia ərizəsində birləşdirməyə

haqlıdır. 149.4. Ərizədə mübahisənin düzgün həll edilməsi üçün zəruri olan digər məlumatlar,

həmçinin, iddiaçının vəsatətləri də göstərilir.

M a d d ə 1 5 0 . İddia ərizəsinə əlavə edilən sənədlər 150.0. İddia ərizəsinə aşağıdakı sənədlər əlavə edilir: 150.0.1. Cavabdehlərin və üçüncü şəxslərin sayına görə iddia ərizəsinin surətləri; 150.0.2. dövlət rüsumunun ödənilməsi haqqında sənəd; 150.0.3. nümayəndənin səlahiyyətlərini təsdiq edən etibarnamə və ya digər sənəd; 150.0.4. iqtisadi mübahisələr üzrə işdə iştirak edən digər şəxslər tərəfindən iddia ərizəsinin

surətinin və ona əlavə edilmiş sənədlərin alınması haqqında sənəd; 150.0.5. iddiaçının öz tələblərini əsaslandırdığı hallara dair sənədlər, əgər bu sənədlərin

surətləri cavabdehlər və üçüncü şəxslərdə yoxdursa, onlara verilmək üçün bu sənədlərin surətləri;

150.0.6. onun mübahisələndirildiyi halda, normativ aktın mətni; 150.0.7. müqavilə ilə və ya həmin kateqoriya mübahisələr üçün qanunda bu nəzərdə

tutulmuşsa, cavabdehlə mübahisənin məhkəməyə qədər və ya pretenziya qaydasında nizama salınmasına riayət edilməsini təsdiq edən sənəd.

M a d d ə 1 5 1 . İddia ərizəsinin mümkünlüyü 151.1. İddia ərizəsi bu Məcəllənin tələblərinə riayət edilməklə verildikdə, onun məhkəmə

icraatımümkündür. 151.2. Zəruri hallarda iddia ərizəsinin mümkünlüyü haqqında məsələyə çəkişmə prinsipinə

riayət edilməklə, tərəflərin iştirakı ilə baxıla bilər. 151.3. İddia ərizəsi, əgər onun daxil olmasından 2 həftə müddətində məhkəmə

qaytarmayıbsa və ya onu qəbul etməkdən imtina etməyibsə, qəbul edilmiş sayılır.

M a d d ə 1 5 2 . İddia ərizəsinin qaytarılması

152.1. Hakim iddia ərizəsini və ona əlavə edilmiş sənədləri geri qaytarır: 152.1.1. iddia ərizəsinin bu Məcəllənin 149‐cu maddəsi ilə müəyyən olunmuş formasına və

məzmununa riayət edilmədikdə; 152.1.2. iddia ərizəsi imzalanmadıqda və ya onu imzalamağa hüququ olmayan şəxs

tərəfindən, yaxud xidməti vəziyyəti göstərilməyən şəxs tərəfindən imzalandıqda; 152.1.3. əgər iş ərazi aidiyyəti üzrə həmin məhkəmədə baxılmalı deyildirsə; 152.1.4. iqtisadi mübahisələr üzrə işdə iştirak edən digər şəxslər tərəfindən iddia ərizəsinin

alınmasına dair sübut təqdim edilmədikdə; 152.1.5. müəyyən edilmiş qaydada və məbləğdə dövlət rüsumunun ödənilməsini təsdiq

edən sənəd təqdim edilmədikdə; 152.1.6. müqavilə ilə və ya həmin kateqoriya işlər üçün qanunla nəzərdə tutulmuşsa, iddiaçı

cavabdehlə mübahisənin məhkəməyə qədər (pretenziya) nizama salınmasına riayət edilməsinə dair sənəd təqdim etmədikdə;

152.1.7. bir və ya bir neçə cavabdehə bir‐biri ilə əlaqədar olmayan bir neçə tələb birləşdirildikdə;

152.1.8. cavabdehdən borcun alınmasına dair iddialarda, əgər bu, qanuna, digər normativ‐ hüquqi akta və ya müqaviləyə əsasən bank və ya digər kredit təşkilatı vasitəsilə alınmalıdırsa, banka və ya digər kredit təşkilatına müraciət edilməsinə dair sübut təqdim edilmədikdə;

152.1.9. iddia ərizəsini icraata götürmək haqqında qərardad çıxarılana qədər iddiaçıdan iddia ərizəsinin qaytarılmasına dair ərizə daxil olduqda.

152.2. İddia ərizəsinin qaytarılması haqqında hakim qərardad çıxarır. 152.3. İddia ərizəsinin qaytarılması haqqında qərardaddan şikayət verilə bilər. Qərardad

ləğv edildikdə, iddia ərizəsi məhkəməyəmüraciət edildiyi gündən verilmiş hesab edilir. 152.4. İddia ərizəsinin qaytarılması nöqsanlar aradan qaldırıldıqdan sonra ümumi qaydada

ikinci dəfəməhkəməyəmüraciət etməyəmane olmur.

M a d d ə 1 5 3 . İddianın yolverilməzliyinə görə iddia ərizəsini qəbul etməkdən imtina 153.1. Məhkəməyə daxil olan ərizə hökmən daxil olduğu gün qeydiyyatdan keçməlidir. 153.2. Hakim aşağıdakı hallarda iddianın yolverilməzliyinə görə iddia ərizəsini qəbul

etməkdən imtina edir: 153.2.1. ərizəyəməhkəmə qaydasında baxılmalı deyildirsə; 153.2.2. eyni tərəflər arasında, eyni predmet barəsində və eyni əsaslar üzrə mübahisəyə dair

məhkəmənin qanuni qüvvəyə minmiş qətnaməsi və ya iddiaçının iddiadan imtina etməsi ilə əlaqədar iş üzrə icraatın xitam edilməsi və ya tərəflərin barışıq sazişinin təsdiq edilməsi haqqında məhkəmənin qərardadı olarsa;

153.2.3. məhkəmə, eyni tərəflər arasında, eyni predmet barəsində və eyni əsaslar üzrə mübahisəyə dair münsiflər məhkəməsi qətnaməsinin məcburi icra edilməsi üçün icra vərəqəsi verməkdən imtina etdiyi və ya işə yenidən baxılmaq üçün qətnamə qəbul etmiş münsiflər məhkəməsinə qaytarıldığı, lakin işin həmin münsiflər məhkəməsində baxılması mümkün olmadığı hallar istisna edilməklə, münsiflər məhkəməsinin qəbul etdiyi, qanuni qüvvəyə minmiş qətnaməsi olarsa;

153.2.4. eyni tərəflər arasında, eyni predmet barəsində və eyni əsaslar üzrə mübahisəyə dair başqa məhkəmənin icraatında iş olarsa.

153.3.Hakim ərizəni qəbul etməkdən imtina barədə əsaslandırılmış qərardad çıxarır. İşə məhkəmə qaydasında baxılmalı deyildirsə, iddiaçının hansı orqana müraciət etməli olmasını orada göstərir.

153.4. Ərizəni qəbul etməkdən imtina haqqında qərardad ərizəyə əlavə olunmuş bütün sənədlərlə birlikdə ərizəçiyə rəsmi qaydada verilməlidir. 68

153.5. Ərizəni qəbul etməkdən imtina edilməsi ərizəçiyə həmin cavabdehə qarşı, həmin predmet barəsində və həmin əsaslarla yenidən iddia qaldırmağa mane olur.

153.6. İddia ərizəsini qəbul etməkdən imtina barədə qərardaddan şikayət verilə bilər. Qərardad ləğv edildikdə, iddia ərizəsi məhkəməyə müraciət edildiyi ilk gündən verilmiş hesab edilir.

M a d d ə 1 5 4 . İddia ərizəsinə etiraz etmə və ya mülahizə təqdim etmə 154.1. İşdə iştirak edən şəxs iddiaya qarşı etirazını və mülahizəsini onlara əlavə olunmuş

sənədlərlə birlikdə, iqtisadi mübahisələr üzrə isə mülahizənin digər tərəfə göndərilməsi barədə sübutları işə baxılana kimi ona qarşı izahat verilə bilən müddətdə məhkəməyə təqdim etməyə haqlıdır.

154.2. Etirazda və ya mülahizədə göstərilir: 154.2.1. mülahizənin göndərildiyi məhkəmənin adı; 154.2.2. iddiaçının adı və işin nömrəsi; 154.2.3. iddia tələbi rədd edildikdə qanuna və ya digər normativ‐hüquqi aktlara, həmçinin

etirazın əsaslandırıldığı sübutlara istinad etməklə, iddiaçının tələbinin tam və ya qismən rədd edilməsinin motivləri; 69

154.2.4. etiraza və ya mülahizəyə əlavə edilən sənədlərin siyahısı. 154.3. Etirazda və ya mülahizədə digər məlumatlar, həmçinin, cavabdehdə olan vəsatətlər

də göstərilə bilər. 154.4. Mülahizə işdə iştirak edən şəxs və ya onun nümayəndəsi tərəfindən imzalanır.

Nümayəndənin imzaladığı mülahizəyə onun işi aparmağa səlahiyyətini təsdiq edən etibarnamə əlavə edilir.

M a d d ə 1 5 5 . Qarşılıqlı iddianın verilməsi 155.1. Cavabdeh ilk iddia ilə birlikdə baxılmaq üçün iddiaçıya qarşılıqlı iddia verməyə

haqlıdır. Qarşılıqlı iddia işin baxılmasına başlanana kimi verilməlidir.70

155.2. Məhkəmə baxışı zamanı qarşılıqlı iddia o halda verilə bilər ki, onun verilməsi üçün əsaslar məhkəmə baxışı gedişində əmələ gəlmiş olsun.

155.3. Qarşılıqlı iddianın verilməsi iddia verilməsinin ümumi qaydaları əsasında həyata keçirilir.

M a d d ə 1 5 6 . Qarşılıqlı iddianın qəbul edilməsi şərtləri 156.1. Hakim qarşılıqlı iddianı aşağıdakı hallarda qəbul edir: 156.1.1. qarşılıqlı tələb ilk tələbin qarşılıqlı ödənilməsinə yönəlmişsə; 156.1.2. qarşılıqlı iddianın təmin edilməsi ilk iddianın tam və ya qismən təmin edilməsini

aradan qaldırırsa; 156.1.3. qarşılıqlı və ilk iddia arasında qarşılıqlı əlaqə vardırsa və onlara birlikdə baxılması

mübahisələrə daha tez və düzgün baxmaqla nəticələnərsə.

156.2. Qarşılıqlı iddianın qəbul edilməsi məsələsinə zəruri hallarda və yaxud iddia verən şəxsin vəsatəti üzrə iddianı verən şəxsin və yaxud işdə iştirak edən şəxslərin iştirakı ilə baxıla bilər.

F ə s i l 1 3

İDDİANIN TƏMİN EDİLMƏSİ

M a d d ə 1 5 7 . İddianı təmin etmək üçün əsaslar 157.1. Hakim işdə iştirak edən şəxsin ərizəsi ilə iddianı təmin etmək üçün tədbirlər görə

bilər. İddianın təmin edilməsinə prosesin istənilən mərhələsində yol verilir. 157.2. Qətnamənin gələcəkdə icrasını təmin etmək məqsədi ilə iddianı təmin etmək barədə

hakimin qəbul etdiyi qərardad müvəqqəti xarakter daşıyır və işi qabaqcadan mahiyyəti üzrə həll etmir.

M a d d ə 1 5 8 . İddianı təmin etmək üçün tədbirlər 158.1. İddianı təmin etmək üçün aşağıdakı tədbirlər görülə bilər: 158.1.1. cavabdehdə və ya digər şəxslərdə olan cavabdehə məxsus əmlak üzərinə həbs

qoymaq; 158.1.2. müəyyən hərəkətləri etməyi cavabdehə qadağan etmək; 158.1.3. mübahisə predmetinə aid olan müəyyən hərəkətləri etməyi başqa şəxslərə qadağan

etmək; 158.1.4. əmlakı həbsdən azad etmək haqqında iddia təqdim edildikdə əmlakın satılmasını

dayandırmaq; 158.1.5. borclu tərəfindən məhkəmə qaydasında qanuniliyi mübahisə edilən tələbin icra

sənədi üzrə alınmasını dayandırmaq; 158.1.6. icrası mübahisəsiz qaydada aparılmalı olan tutulmalar üzrə qanuniliyi iddiaçı

tərəfindən məhkəmə qaydasında mübahisə edilən tələbin icra sənədi və ya digər sənəd üzrə alınmasını dayandırmaq.

158.2. Məhkəmə zəruri hallarda iddianı təmin etmək məqsədi ilə bu Məcəllənin müvafiq maddələrində nəzərdə tutulan digər tədbirləri görə bilər. Məhkəmə iddianın təmin edilməsinin bir neçə növünü tətbiq edə bilər.

158.3. Əmlak üzərinə həbs qoyulması aşağıdakı ardıcıllıqla həyata keçirilir: 158.3.1. birinci növbədə— cavabdehin bilavasitə istehsalda iştirak etməyən əmlakı: qiymətli

kağızlar, cavabdehin hesabında olan pul vəsaitləri, valyuta sərvətləri, minik avtonəqliyyatı, ofislərin dizayn predmetləri və sairə;

158.3.2. ikinci növbədə — hazır məhsul (əmtəə), habelə bilavasitə istehsalatda istifadə edilməyən və istifadəsi nəzərdə tutulmayan maddi sərvətlər;

158.3.3. üçüncü növbədə — daşınmaz əmlak obyektləri, habelə xammal və materiallar, dəzgahlar, avadanlıqlar, bilavasitə istehsalatda istifadəsi nəzərdə tutulan digər əsas vəsaitlər;

158.3.4. dördüncü növbədə— başqa şəxslərə verilmiş əmlak.

158.4. Cavabdehin əmlakı iddia tələbi həddində siyahıya alınır. 158.5. Bu Məcəllənin 158.1.2‐ci və 158.1.3‐cü maddələrində göstərilən qadağaların

pozulması hallarında fiziki və hüquqi şəxslərdən dövlətin xeyrinə aşağıdakı miqdarda cərimələr tutulur:

158.5.1. qiymətləndirilən iddialar üzrə— iddia qiymətinin 50 % miqdarında; 158.5.2. qiymətləndirilməyən iddialar üzrə—müəyyən edilmiş iki yüz iyirmi manat.71

158.6. İddiaçı iddianın təmin edilməsi barədə qərardadın icra edilməməsi nəticəsində dəymiş ziyanın ödənilməsini həmin şəxslərdən məhkəmə qaydasında tələb etməyə haqlıdır.

M a d d ə 1 5 9 . İddianı təmin etmək haqqında ərizəyə baxılması 159.1. İddianı təmin etmək haqqında ərizəyə mübahisəni həll edən hakim tərəfindən, daxil

olduğu gündən sonra təxirə salınmadan baxılır. 159.2. Hakim ərizəyə baxılması nəticəsi barədə qərardad çıxarır. 159.3. Qəbul edilmiş qərardad barədə işə onların iştirakı olmadan baxılmış işdə iştirak edən

şəxslərə dərhal xəbər verilir.

M a d d ə 1 6 0 . İddianı təmin etmək haqqında qərardadın icra edilməsi 160.1. İddianı təmin etmək haqqında qərardad məhkəmə qətnamələrinin icrası üçün

müəyyən edilmiş qaydada dərhal icra edilir.72

160.2. İddianı təmin etmək haqqında qərardada əsasən icra vərəqəsi verilir.

M a d d ə 1 6 1 . İddianı təmin etmənin bir növünün digəri ilə əvəz edilməsi 161.1. İşdə iştirak edən şəxsin ərizəsinə əsasən iddianı təmin etmə tədbirinin bir növünün

digəri ilə əvəz edilməsinə yol verilir. 161.2. İddianı təmin etmənin bir növünün digəri ilə əvəz edilməsi məsələsi məhkəmə

iclasında həll edilir. İşdə iştirak edən şəxslər iclasın vaxtı və yeri barədə xəbərdar edilirlər, lakin onların gəlməməsi təmin etmənin növünün əvəz edilməsi haqqında məsələyə baxmağa mane olmur.

161.3. Pul məbləğinin alınması haqqında iddia təmin edildikdə cavabdeh yol verilmiş təmin tədbirləri əvəzinə iddiaçı tərəfindən tələb olunan məbləği məhkəmənin depoziti hesabına verməyə haqlıdır.

M a d d ə 1 6 2 . İddianı təmin etmənin ləğv olunması 162.1. İddianın təmin edilməsi məhkəmənin təşəbbüsü ilə və ya tərəflərin xahişi ilə həmin

məhkəmənin özü tərəfindən ləğv oluna bilər. 162.2. İddianı təmin etmənin ləğv olunması məsələsi məhkəmə iclasında həll edilir. İşdə

iştirak edən şəxslər iclasın vaxtı və yeri barədə xəbərdar edilirlər. Lakin həmin şəxslərin gəlməməsi iddianı təmin etmənin ləğv olunması haqqındakıməsələyə baxmağa mane olmur.

162.3. İddia rədd edildikdə, məhkəmənin qəbul etdiyi iddianı təmin etmə tədbirləri qətnamə qanuni qüvvəyə minənə qədər saxlanılır. Lakin məhkəmə qətnamə ilə eyni zamanda və ya qətnamə çıxarıldıqdan sonra, iddianın təmin olunmasını ləğv etmək haqqında qərardad çıxara bilər.

162.4. İddia təmin edildikdə onun təmin edilməsi üçün görülmüş tədbirlər məhkəmə aktının icrasına qədər öz qüvvəsini saxlayır.

M a d d ə 1 6 3 . İddianı təmin etmək haqqındakı qərardaddan şikayət verilməsi 163.1. İddianı təmin etmək məsələləri üzrə bütün qərardadlardan şikayət vermək olar. 163.2. İddianı təmin etmək haqqında qərardad şikayət verən şəxsə xəbər verilmədən

çıxarılmışsa, şikayət vermək müddəti həmin qərardadın ona məlum olduğu gündən hesablanır. 163.3. İddianın təmin edilməsi haqqında qərardaddan şikayət verilməsi həmin qərardadın

icrasını dayandırmır. 163.4. İddianı təmin etməni ləğv etmək haqqında və yaxud iddianın bir növünü digəri ilə

əvəz etmək haqqında qərardaddan şikayətin verilməsi qərardadın icrasını dayandırır.

M a d d ə 1 6 4 . İddianın təmin edilməsi nəticəsində vurulmuş zərərin cavabdehə ödənilməsi İddianın rədd edilməsi haqqında qətnamə qanuni qüvvəyə mindikdən sonra cavabdeh

iddianın təmin edilməsi ilə əlaqədar məhkəmə tərəfindən tədbirlərin görülməsi nəticəsində vurulmuş zərəri iddiaçıdan tələb etməyə haqlıdır.

F ə s i l 1 4

İŞLƏRİNMƏHKƏMƏDƏ BAXILMAĞA HAZIRLANMASI

M a d d ə 1 6 5 . İşlərin məhkəmədə baxılmağa hazırlanması vəzifəsi Hakim çəkişmə prinsipinə əməl etməklə işlərin, məhkəmə iclasında məhkəmə araşdırmaları

aparılması, mahiyyəti üzrə işə baxılıb qətnamə qəbul edilməsinə yönələn bütün lazım olan hərəkətləri etməlidir.

M a d d ə 1 6 6 . İşi məhkəmədə baxılmağa hazırlamaq haqqında qərardad 166.1. İşin məhkəmədə baxılmağa hazırlanması haqqında hakim qərardad çıxarır. 166.2. Qərardadda işin hazırlanması barədə ediləcək hərəkətlər, işin məhkəmə iclasında

baxılmağa təyin edilməsi, onun keçirilmə yeri və vaxtı göstərilir.

M a d d ə 1 6 7 . İşin məhkəmədə baxılmağa hazırlamaq üzrə hakimin hərəkətləri 167.1. Hakim çəkişmə prinsipinə əməl etməklə, işi məhkəmədə baxılmağa hazırlamaq

qaydasında aşağıdakı hərəkətləri edir: 167.1.1. işdə iştirak edən şəxslərə işin icraatı barədə məlumat verir, onların iştirakı ilə

iddianın məhkəməyə çıxarılmasıməsələsi müzakirə edilir; 167.1.2. cavabdehin və ya cavabdehlərin iştirakı ilə iddia tələbinin mahiyyəti barəsində

iddiaçıdan izahat alır, cavabdeh tərəfindən edilə biləcək etirazları araşdırır, hakim zəruri olan hallarda əlavə sübutların təqdim edilməsini təklif edir, prosessual hüquq və vəzifələrini ona izah edir;

167.1.3. cavabdehi çağırır, iddiaçının iştirakı ilə ondan işin halları barədə izahat alır, iddiaya qarşı nə kimi etirazlar olduğunu və həmin etirazların hansı sübutlarla təsdiq edilə biləcəyini aydınlaşdırır, xüsusilə mürəkkəb işlər üzrə işə dair yazılı sübutları müəyyən olunmuş müddətdə və surəti iddiaçıya verilməklə təqdim etməyi cavabdehə təklif edir, ona prosessual hüquq və vəzifələrini izah edir;

167.1.4. birgə cavabdehlərin və birgə iddiaçıların və ya üçüncü şəxslərin işə daxil olması məsələsini, habelə əsl olmayan tərəfin əvəz edilməsi məsələsini həll edir;

167.1.5. mübahisəni həll etmək üçün tərəflərin münsiflər məhkəməsinə müraciət etmək hüququnu və bu hərəkətin nəticələrini onlara izah edir;

167.1.6. tərəflərin barışması üçün tədbirlər görür; 167.1.7. işin nəticəsində maraqlı olan fiziki və hüquqi şəxslərə onun baxılma yeri və vaxtı

barədəməlumat verir; 167.1.8. şahidlərin çağırılmasıməsələsini həll edir; 167.1.9. tərəflərin vəsatəti və ya öz təşəbbüsü ilə ekspertiza təyin edir, habelə prosesdə

iştirak etmək üçün mütəxəssis və tərcüməçi cəlb edilməsi məsələsini həll edir; 167.1.10. tərəflərin vəsatəti ilə fiziki və hüquqi şəxslərdən sübutlar tələb edir; 167.1.11. təxirə salınmamalı hallarda işdə iştirak edən şəxslərə xəbər verməklə maddi və

yazılı sübutların yerindəmüayinəsini aparır; 167.1.12. məhkəmə tapşırıqları göndərir; 167.1.13. iddianın təmin edilməsi üçün tədbirlər görür. 167.2. Hakim işin düzgün və vaxtında həll edilməsinə yönələn digər hərəkətləri də edir.

M a d d ə 1 6 8 . Ərizənin və ona əlavə edilmiş sənədlərin cavabdehə rəsmi qaydada verilməsi

168.1. Hakim iddia ərizəsinin surətinin və ona əlavə edilmiş sənədlərin cavabdehə rəsmi qaydada verilməsini təmin edir, zəruri hallarda müəyyən edilmiş müddətdə özünün rəy və ya etirazlarını və bu etirazlarını əsaslandıran sübutlarını təqdim etməyi təklif edir. 73

Hakim izah edir ki, cavabdeh tərəfindən sübutların və etirazın təqdim edilməməsi işdə mövcud olan sübutlar əsasında işə baxılmasına mane olmur.

168.2. Mülki iş üzrə iddia ərizəsinin surətinin və ona əlavə edilmiş sənədlərin cavabdehə rəsmi qaydada verilməsi iddiaçı tərəfindən də edilə bilər. Bu halda iddiaçı məhkəməyə göndərilən sənədlərin rəsmi qaydada verilməsini təsdiq edən sənəd təqdim etməlidir. 74

M a d d ə 1 6 9 . Bir neçə iddia tələbinin birləşdirilməsi və ayrılması 169.1. Hakim tələblərə ayrıca baxılmasını məqsədə müvafiq hesab edərsə, tələblərdən birini

və ya bir neçəsini ayrıca icraata ayırmağa haqlıdır. 169.2. Bir neçə iddiaçı iddia verərsə və ya bir neçə cavabdehə qarşı iddia verilərsə, hakim

tələblərə ayrıca baxılmasını məqsədə müvafiq hesab edərsə, bir və ya bir neçə tələbi ayrıca icraata ayırmağa haqlıdır.

169.3. Hakim həmin məhkəmənin icraatında eyni tərəflərin iştirak etdiyi eyni növlü bir neçə işin, yaxud bir iddiaçının müxtəlif cavabdehlərə, yaxud müxtəlif iddiaçıların eyni cavabdehə iddiaları üzrə bir neçə işin olduğunu müəyyən etdikdə, bu işlərin birləşdirilməsini məqsədəmüvafiq hesab edərsə, onları birlikdə baxılmaq üçün bir icraatda birləşdirməyə haqlıdır.

169.4. Bu Məcəllənin 169.1‐169.3‐cü maddələrində göstərilən hərəkətləri hakim çəkişmə prinsipinə əməl etməklə həmin məsələ üzrə işdə iştirak edən şəxsləri dinlədikdən sonra edə bilər. 75

M a d d ə 1 7 0 . İşin məhkəmə baxışına hazırlanması zamanı iş üzrə icraatın dayandırılması, xitam verilməsi və ərizənin qaytarılması

170.1. Bu Məcəllənin 254, 255, 261.0.1—261.0.3 və 261.0.6—261.0.8‐ci maddələrində göstərilən əsaslar olduqda, məhkəmə baxışına hazırlığın icraatı dayandırıla və ya xitam edilə bilər, yaxud iddiaçının vəsatəti ilə ərizə qaytarıla bilər.

170.2. İşin məhkəmə baxışına hazırlanmasının dayandırılması və ya xitam verilməsi zamanı hakim qərardad çıxarır.

170.3. Bu Məcəllənin 170.1‐ci və 170.2‐ci maddələrində göstərilən qaydada qəbul edilmiş qərardaddan şikayət verilə bilər. 76

M a d d ə 1 7 1 . İşin məhkəmə baxışına təyin edilməsi Hakim işi kifayət qədər hazırlanmış hesab etdikdə, işdə iştirak edən şəxslərə prosesin vaxtı

və yeri haqqında məlumat verməklə, onun məhkəmə iclasında baxılmağa təyin edilməsi haqqında qərardad çıxarır.

F ə s i l 1 5

MƏHKƏMƏ BAXIŞI

M a d d ə 1 7 2 . İşlərin baxılması və həll edilməsi müddətləri 172.1. Ərizə məhkəməyə daxil olduğu vaxtdan sonra 3 aydan gec olmayan müddətdə işə

baxılmalı və həmin işin həllinə dair qətnamə və ya qərardad çıxarılmalıdır. 77

172.2. İşə bərpa, aliment tutulması, dövlət orqanlarının, ictimai birliklərin, vəzifəli şəxslərin qərarlarının, hərəkətlərinin (və ya hərəkətsizliklərinin) düzgün olmaması barədə işlərə 1 ay müddətində baxılır və həll edilir.

172.3. Ayrı‐ayrı kateqoriya işlərə baxılması və onların həllinə dair qətnamə və ya qərardad çıxarılması üçün qanunla qısaldılmışmüddətlər müəyyən edilə bilər. 78

M a d d ə 1 7 3 . Məhkəmə iclası İşə, işdə iştirak edən şəxslər mütləq xəbərdar edilməklə, məhkəmə iclasında baxılır.

M a d d ə 1 7 4 . Məhkəmə iclasına sədrlik edən 174.1. İşə təkbaşına baxan hakim sədrlik edən sayılır. 174.2. Sədrlik edən işin bütün hallarının, tərəflərin hüquq və vəzifələrinin tam, hərtərəfli və

obyektiv surətdə aydınlaşdırılmasını təmin edərək məhkəmə iclasına rəhbərlik edir, baxılan işə aidiyyəti olmayan hər şeyi məhkəmə baxışından çıxarır.

174.3. Prosesdə iştirak edən şəxslərdən hər hansı biri sədrlik edənin hərəkətlərinə qarşı etiraz etdiyi hallarda, bu etiraz məhkəmə iclasının protokolunda yazılır. Sədrlik edən öz hərəkətləri ilə bağlı şərhlər verir.

174.4. Sədrlik edən məhkəmənin iclasında müvafiq qaydaya riayət olunmasını təmin etmək üçün zəruri tədbirlər görür. Onun göstərişləri prosesin bütün iştirakçıları, habelə məhkəmə iclası zalında olan şəxslər üçün məcburidir.

M a d d ə 1 7 5 . Məhkəmə baxışının bilavasitəliyi və şifahiliyi 175.1. Məhkəmə işə baxarkən iş üzrə sübutları bilavasitə tədqiq etməyə, tərəflərin və

üçüncü şəxslərin izahatlarını, şahidlərin ifadələrini, ekspertlərin rəylərini dinləməyə, yazılı

sübutlarla tanış olmağa, maddi sübutları müayinə etməyə, səs yazılarına qulaq asmağa, videoyazılara baxmağa və işə baxılması ilə əlaqədar digər hərəkətləri etməyə borcludur.

175.2. Zəruri hallarda iş üzrə sübutların tədqiqi zamanı məhkəmə mütəxəssisin məsləhəti və şərhini dinləyir.

175.3. İşə şifahi və hakimlərin dəyişilməz tərkibində baxılır.

M a d d ə 1 7 6 . Məhkəmə iclasında qayda 176.1. Məhkəmə (hakim) iclas zalına daxil olduqda məhkəmə iclası katibi «məhkəmə gəlir»

elan edir və məhkəmə iclasında iştirak edənlərin hamısı ayağa qalxır. İclas zalında olan bütün şəxslər məhkəmə qətnaməsini və ya iş qətnamə çıxarılmadan qurtardıqda məhkəmə qərardadlarını ayaq üstə duraraq dinləyirlər.

176.2. Prosesdə iştirak edən şəxslər hakimə «möhtərəm hakim» sözləri ilə müraciət edir, ifadə və izahat verərkən ayaq üstə dayanırlar. Bu qaydadan kənara çıxmağa yalnız hakimin icazəsi ilə yol verilə bilər.

176.3. İşə məhkəmənin normal işləməsini və proses iştirakçılarının təhlükəsizliyini təmin edən şəraitdə baxılır.

Bu şəraitin təmin edilməsi üçün zəruri hallarda işəməhkəmə nəzarətçiləri cəlb edilir. 176.4. Məhkəmə iclası başlanandan sonra sədrlik edənin razılığı olmadan məhkəmə iclası

zalına daxil olmaq və oradan çıxmaq olmaz. 176.5. İşdə iştirak edən şəxslərin və açıq məhkəmə iclasında olan şəxslərin məhkəmə iclası

zalında əyləşdikləri yerdən məhkəmə baxışının gedişini yazılı formada , həmçinin məhkəmənin icazəsi ilə kompyuterdən istifadə etməklə istifadə etməklə qeydə almaq hüququ vardır. Məhkəmə iclasında qeydlərin səsyazan vasitələrdən istifadə etməklə aparılmasına, habelə kino və fotoçəkilişə, videoyazıya, canlı yayıma (o cümlədən, mobil rabitə vasitələri ilə) işdə iştirak edən şəxslərin rəyi nəzərə alınmaqla məhkəmənin icazəsi ilə yol verilir. Göstərilən hərəkətlər məhkəmə baxışının normal gedişinəmane olmamalıdır və vaxtla məhdudlaşdırıla bilər. 79

176.6. İşdə iştirak edən şəxslər, prosesin digər iştirakçıları və məhkəmə iclası zalında olan bütün şəxslər sədrlik edənin müəyyən etdiyi qaydaya və tapşırıqlara riayət etməyə borcludur.

M a d d ə 1 7 7 . Məhkəmə iclasında qaydanı pozan şəxslər haqqında görülən tədbirlər 177.1. Məhkəmə iclasına vaxtında gəlməyən və yaxud məhkəmə iclasında qaydanı pozan

şəxslərə sədrlik edən məhkəmənin adından xəbərdarlıq edir. 177.2. Qaydanı təkrar pozan şəxs sədrlik edənin qərardadı ilə məhkəmə iclası zalından

çıxarılır. 177.3. Sədrlik edən məhkəmə iclasında qaydanı kobud surətdə pozan və ya məhkəməyə

açıq surətdə hörmətsizlik edən şəxslər barəsində qərardad çıxararaq, onları əlli beş manatadək cərimə etməyə və yaxud 3 saatdan 24 saata kimi tutmağa haqlıdır.80

177.4. Məhkəmə iclasında qaydanı pozan şəxsin əməlində cinayət tərkibi olarsa, hakim onun barəsində cinayət işi başlamaq üçün materiallarımüvafiq orqanlara göndərir.

177.5. Məhkəmə iclasında olan şəxslər tərəfindən qaydalar kütləvi şəkildə pozulduqda, hakim işdə iştirak etməyən bütün şəxsləri məhkəmə iclası zalından çıxara bilər.

177.6. İşdə iştirak edən şəxs tərəfindən qaydalar təkrar pozulduqda, onlar məhkəmənin qərardadı ilə məhkəmə baxışının bütün müddətində və yaxud bir hissəsində məhkəmə iclası zalından çıxarıla bilər. Yenidən məhkəmə iclası zalına buraxılan şəxs onun iştirakı olmadan həyata keçirilən prosessual hərəkətlərlə tanış ola bilər.

M a d d ə 1 7 8 . Məhkəmə iclasının açılması İşə baxılması üçün təyin olunmuş vaxtda hakim məhkəmə iclasını açır və məhkəmənin

hansı işə baxmalı olduğunu elan edir.

M a d d ə 1 7 9 . Məhkəmə prosesi iştirakçılarının gəlməsini yoxlama 179.1. Məhkəmə iclasının katibi həmin iş üzrə çağırılanlardan kimin gəldiyini, gəlməyənlərə

məhkəmə bildirişlərinin verilib‐verilmədiyini və onların gəlməmələrinin səbəbləri barədə nə kimi məlumatlar olduğunu məhkəməyəməruzə edir. 81

179.2. Sədrlik edən prosesə gələn iştirakçıların şəxsiyyətini müəyyən edir, vəzifəli şəxslərin və nümayəndələrin səlahiyyətlərini yoxlayır.

M a d d ə 1 8 0 . Tərcüməçiyə onun vəzifələrinin izah edilməsi 180.1. Sədrlik edən məhkəmə icraatının aparıldığı dili bilməyən şəxslərin izahatlarını,

ifadələrini, vəsatətlərini tərcümə etmək, həmin şəxslərə isə işdə iştirak edən şəxslərin və şahidlərin ifadələrini, izahatlarını, vəsatətlərini, işdə olan və elan edilən sənədlərin, səsyazmaların, ekspert rəylərinin, mütəxəssis məsləhətlərinin məzmununu, habelə sədrlik edənin sərəncamlarını, məhkəmə qərardad və qətnamələrini tərcümə etmək vəzifəsini ona izah edir.

180.2. Sədrlik edən tərcüməçiyə, bilə‐bilə düzgün edilməyən tərcüməyə görə cinayət məsuliyyəti barədə xəbərdarlıq edir, bu barədə tərcüməçinin iltizamı məhkəmə iclasının protokoluna əlavə edilir.

180.3. Tərcüməçi məhkəməyə gəlməkdən və ya öz vəzifəsini icra etməkdən boyun qaçırdıqda, ona yüz on manatadək cərimə tətbiq edilə bilər.82

180.4. Bu maddənin qaydaları kar və lalların işarələrini izah edən (surdotərcüməçi) şəxslərə də aiddir.

M a d d ə 1 8 1 . Şahidlərin məhkəmə iclası zalından çıxarılması Gəlmiş şahidlər məhkəmə iclası zalında xüsusi ayrılmış otağa çıxarılırlar. Sədrlik edən

dindirilmiş şahidlərin dindirilməmiş şahidlərlə əlaqə saxlamaması üçün tədbirlər görür.

M a d d ə 1 8 2 . Məhkəmə tərkibinin elan olunması və etiraz etmək hüququnun izah edilməsi

182.1. Sədrlik edən məhkəmə tərkibini elan edir, kimin ekspert, mütəxəssis, tərcüməçi, məhkəmə iclası katibi kimi iştirak etdiyini bildirir və işdə iştirak edən şəxslərin onlara etiraz etmək hüququnu izah edir.

182.2. Etiraz əsaslı olmalı və yazılı formada verilməlidir. Etiraz etməyin səbəbləri prosesin hazırlıq mərhələsində deyil, müstəqil olaraq məhkəmə

iclasında göstərilir. 182.3. Etiraz üçün əsaslar, edilən etirazın həlli qaydası və bu cür etirazın təmin edilmə

nəticələri bu Məcəllənin 19—23‐cü maddələri iləmüəyyən olunur.

M a d d ə 1 8 3 . İşdə iştirak edən şəxslərə onların hüquq və vəzifələrinin izah olunması Sədrlik edən, işdə iştirak edən şəxslərə onların prosessual hüquq və vəzifələrini izah edir,

habelə tərəflərə, mübahisəni həll etmək üçün onların münsiflər məhkəməsinə müraciət etmək hüquqlarını və bu cür hərəkətin nəticələrini izah edir.

M a d d ə 1 8 4 . İşin və mübahisənin vəziyyətinin müzakirə edilməsi. İşdə iştirak edən şəxslərin vəsatətlərinin həlli

184.1. Hakim tərəflərlə işin və mübahisənin vəziyyətini müzakirə edir, onların bütün sübutları təqdim edib‐etməmələrini, işmaterialları ilə tanış olub‐olmamalarını aydınlaşdırır.

184.2. Hakimin işdə iştirak edən şəxslərə təklif etməsinə baxmayaraq, onların iddia ərizəsinə dair rəyi (etirazı) və ya əlavə sübutları təqdim etməməsi, işdə olan mövcud materiallar əsasında işə baxılmasına mane olmur.

184.3. Hakim yeni sübut təqdim edilməsi üçün işin təxirə salınması haqqında verilmiş vəsatəti, əgər o, işin baxılmasını yubadırsa və tərəflər işə baxılana qədər həmin sübutları kobud səhlənkarlıqları üzündən təqdim etməyiblərsə, onu gecikmiş kimi rədd edə bilər.

184.4. İşə baxılması ilə əlaqədar olan məsələlərə dair işdə iştirak edən şəxslərin vəsatətləri işdə iştirak edən digər şəxslərin fikirləri dinlənildikdən sonra məhkəmə qərardadları ilə həll olunur.

M a d d ə 1 8 5 . İşdə iştirak edən şəxslərin və nümayəndələrin məhkəmə iclasına gəlməməsinin nəticələri

185.1. İşdə iştirak edən şəxslər, məhkəməyə gəlməyə və ya gəlməməyin səbəbini və ya mümkünsüzlüyünü bildirməyə və bu səbəblərin üzürlü olması barədə sübutlar təqdim etməyə borcludurlar.

185.2. İşdə iştirak edən şəxslərdən hər hansı biri məhkəmə iclasına gəlmədikdə, onlara məhkəmə bildirişi verilməsi haqqında məlumat olmadıqda, işə baxılması təxirə salınır. 83

185.3. Əgər işdə iştirak edən şəxslər məhkəmə iclasının vaxtı və yeri haqqında lazımi qaydada xəbərdar ediliblərsə, məhkəmə gəlməməyin səbəblərini üzürlü hesab etdikdə işə baxılmasını təxirə salır.

185.4. Tərəflər və yaxud iddiaçı məhkəmə baxışının vaxtı və yeri haqqında lazımi qaydada xəbərdar edilib, lakin onlar məhkəmə iclasına təkrar gəlmədikdə məhkəmə həmin işə baxmağa haqlıdır.

Belə hallarda bu Məcəllənin müvafiq olaraq 259.0.6‐cı və 259.0.7‐ci maddələri tətbiq edilir. 185.5. Məhkəmə iclasının vaxtı və yeri haqqında lazımi qaydada xəbərdar edilmiş

cavabdehin gəlməməsinin səbəbləri haqqında məlumat olmadıqda və ya məhkəmə gəlməməyin səbəblərini üzürsüz hesab etdikdə, yaxud məhkəmə cavabdehin icraatı qəsdən yubandırdığını aşkar etdikdə, işə baxmağa haqlıdır. Bu halda qətnamə çəkişmə şəraitində qəbul edilmiş kimi qiymətləndirilərək cavabdehə apellyasiya qaydasında şikayət etmək hüququ verilir.

185.6. İşdə iştirak edən şəxsin nümayəndəsinin gəlməməsi işə baxılmasına mane olmur. Hakim işdə iştirak edən şəxsin vəsatəti ilə onun nümayəndəsinin üzürlü səbəbdən gəlməməsi ilə əlaqədar işin baxılmasını təxirə sala bilər.

185.7. Tərəflər məhkəmədən işə onların iştirakı olmadan baxılmasını xahiş etməkdə haqlı olsalar da, məhkəmə onların gəlməsini məcburi hesab edə bilər. 84

M a d d ə 1 8 6 . Şahidlərin, ekspertin və mütəxəssisin məhkəmə iclasına gəlməməsinin nəticələri

186.1. Şahidlər, ekspertlər və ya mütəxəssislər məhkəmə iclasına gəlmədikdə, məhkəmə onların iştirakı olmadan işə baxmağın mümkün olması haqqında işdə iştirak edən şəxslərin mülahizəsini dinləyir və məhkəmə araşdırmasını davam etdirmək və ya işə baxılmasını təxirə salmaq haqqında qərardad çıxarır.

186.2. Çağırılmış şahid, ekspert və ya mütəxəssis məhkəmə tərəfindən üzürsüz hesab edilən səbəblərə görə məhkəmə iclasına gəlmədikdə, o, yüz on manatadək cərimə edilə bilər. Şahid üzürsüz səbəbdən ikinci dəfə gəlmədikdəməcburi qaydada gətirdilə bilər.85

M a d d ə 1 8 7 . Ekspertə vəmütəxəssisə onların hüquq və vəzifələrinin izah edilməsi Sədrlik edən ekspertə və mütəxəssisə onların hüquq və vəzifələrini izah edir, habelə

eksperti bilə‐bilə yalan rəy verməyə görə cinayət məsuliyyəti daşıması barədə xəbərdar edir. Ekspertdən məsuliyyət və vəzifələrinin izah edilməsi barədə iltizam alınır. İltizam məhkəmə iclasının protokoluna əlavə edilir.86

M a d d ə 1 8 8 . İşə baxılmasının təxirə salınması 188.1. İşə baxılmasının təxirə salınmasına bu Məcəllə ilə nəzərdə tutulmuş hallarda, habelə

əgər hakim həmin məhkəmə iclasında işə baxılmasını qeyri‐mümkün hesab edərsə, işdə iştirak edən şəxslərdən hər hansı biri gəlmədiyinə, qarşılıqlı iddia verildiyinə, əlavə sübutlar təqdim və tələb etmək zərurəti olduğuna, işdə iştirak etməyə digər şəxs cəlb edildiyinə, hər hansı digər prosessual hərəkətlər edilməyə görə yol verilir.

188.2. İşə baxılması təxirə salındıqda, proses iştirakçılarını çağırmaq və ya sübutlar tələb etmək üçün zəruri olan vaxt nəzərə alınmaqla, məhkəmə iclasının yeni günü təyin edilərək, gəlmiş şəxslərə imzalatmaqla, bu barədə xəbər verilir. Gəlməmiş və işdə iştirak etməyə yeni cəlb edilmiş şəxslərə yeni məhkəmə iclasının vaxtı və yeri haqqında müəyyən olunmuş qaydada xəbər verilir.

M a d d ə 1 8 9 . İşə baxılması təxirə salındıqda şahidin dindirilməsi və prosessual hərəkətlərin edilməsi

Tərəflər məhkəmə iclasında olarsa, işə baxılması təxirə salındıqda məhkəmə gəlmiş şahidləri dindirə və prosessual hərəkətlər edə bilər. Həmin şahidlərin yeni məhkəmə iclasına ikinci dəfə çağırılması və ya təkrar prosessual hərəkətlərin edilməsinə yalnız zəruri hallarda yol verilir.

M a d d ə 1 9 0 . İşəmahiyyəti üzrə baxılmağa başlanması İşə mahiyyəti üzrə baxılması sədrlik edənin məruzəsi ilə başlanır. Bundan sonra sədrlik

edən irəli sürülmüş tələblər üzrə tərəflərin və üçüncü şəxslərin mülahizəsini aydınlaşdırır.

M a d d ə 1 9 1 . İddiaçının iddiadan imtina etməsi, cavabdehin iddianı etiraf etməsi və tərəflərin barışıq sazişi

191.1. İddiaçının iddiadan imtina etməsi, iddia tələbinin dəyişdirilməsi, cavabdehin iddianı etiraf etməsi və ya tərəflərin barışıq sazişi şərtləri məhkəmə iclasının protokoluna yazılır və protokolu müvafiq surətdə iddiaçı, cavabdeh və ya hər iki tərəf imzalayır. İddiadan imtina etmə, iddianın dəyişdirilməsi, cavabdehin iddianı etiraf etməsi və ya tərəflərin barışıq sazişi, bu hərəkətlərin nəticəsi aydın surətdə şərh olunan, məhkəməyə göndərilən yazılı ərizələrdə də ifadə oluna bilər. 87

191.2. Hakim iddiaçının iddiadan imtina etməsini, cavabdehin iddianı etiraf etməsini və tərəflərin barışıq sazişini təsdiq edənə qədər onlara müvafiq prosessual hərəkətlərin nəticələrini izah edir. İddiaçı iddiadan imtina etdikdə və bu, məhkəmə tərəfindən təsdiq edildikdə və ya tərəflərin barışıq sazişini təsdiq etdikdə məhkəmə bu barədə qərardad çıxararaq, bu qərardadla

eyni zamanda iş üzrə icraata xitam verir. Tərəflərin məhkəmə tərəfindən təsdiq edilən barışıq sazişinin şərtləri qərardadda göstərilməlidir.

191.3. Cavabdeh tərəfindən iddia etiraf edildikdə və bu, məhkəmə tərəfindən təsdiq edildikdə, məhkəmə iddiaçının irəli sürdüyü tələblərin təmin olunması barədə qətnamə çıxarır.

191.4. Məhkəmə iddiaçının iddiadan imtina etməsini, cavabdehin iddianı etiraf etməsini qəbul etmədikdə və ya tərəflərin barışıq sazişini təsdiq etmədikdə, bu barədə əsaslandırılmış qərardad çıxarır və işəmahiyyəti üzrə baxılmasını davam etdirir.

M a d d ə 1 9 2 . İşdə iştirak edən şəxslərin izahatları 192.1. İşi məruzə etdikdən sonra hakim iddiaçını və onun tərəfində iştirak edən üçüncü

şəxsi, cavabdehi və onun tərəfində iştirak edən üçüncü şəxsi, habelə işdə iştirak edən digər şəxsləri dinləyir. İşdə iştirak edən şəxslər sədrlik edənin icazəsi ilə bir‐birinə suallar verməyə haqlıdırlar.

192.2. İşdə iştirak edən şəxslərin yazılı izahatları və bu Məcəllənin 83 və 85‐ci maddələri ilə nəzərdə tutulan qaydada məhkəmənin aldığı sübutlar sədrlik edən tərəfindən elan olunur.

M a d d ə 1 9 3 . Sübutların tədqiq edilmə ardıcıllığının müəyyən olunması Hakim işdə iştirak edən şəxslərin izahatlarını dinləyib onların mülahizəsini nəzərə alaraq,

sübutların tədqiq edilməsinin ardıcıllığınımüəyyən edir.

M a d d ə 1 9 4 . İfadə verməkdən imtina etmək və bilə‐bilə yalan ifadə verməyə görə məsuliyyət haqqında şahidə xəbərdarlıq etmək

194.1. Sədrlik edən şahidi dindirməzdən əvvəl onun şəxsiyyətini müəyyən edib, hüquq və vəzifələrini izah edir, ifadə verməkdən qanunsuz imtina etməyə və bilə‐bilə yalan ifadələr verməyə görə məsuliyyəti barədə ona xəbərdarlıq edir. Şahidin vəzifələrinin və məsuliyyətinin ona izah edilməsi haqqında şahiddən iltizam alınır. İltizam məhkəmə iclasının protokoluna əlavə edilir.

194.2. Sədrlik edən qanunvericiliklə cinayət məsuliyyətinə cəlb olunmaq üçün müəyyən olunmuş yaş həddinə çatmamış şahidə iş üzrə ona məlum olan hər şeyi düzgün danışmaq vəzifəsini izah edir, lakin ifadə verməkdən imtina etməyə və bilə‐bilə yalan ifadə verməyə görə məsuliyyət barədə ona xəbərdarlıq edilmir.

M a d d ə 1 9 5 . Şahidi dindirmə qaydası 195.1. Hər bir şahid ayrılıqda dindirilir. 195.2. Sədrlik edən, şahidin işdə iştirak edən şəxslərlə olan münasibətlərini aydınlaşdırır və

işin halları üzrə ona şəxsən məlum olan hər şeyi məhkəməyə bildirməsini təklif edir. 195.3. Bundan sonra şahidə suallar verilə bilər. Şahidə birinci olaraq, tələbi ilə onu

çağırtdıran şəxs və onun nümayəndəsi, sonra isə işdə iştirak edən digər şəxslər və onların nümayəndələri suallar verir.

195.4. Hakim şahidin dindirildiyi hər bir vaxt ona suallar verməyə haqlıdır. 195.5. Məhkəmə, zəruri halda, həmin və ya sonrakı iclasda şahidi ikinci dəfə dindirə, habelə

şahidlərin ifadələri arasında olan ziddiyyətləri aydınlaşdırmaq üçün onları üzləşdirə bilər. 195.6. Məhkəmə icazə vermədiyi hallar istisna edilməklə, dindirilmiş şahid işin

araşdırılması qurtarana qədər iclas zalında qalır.

M a d d ə 1 9 6 . Şahidin yazılımateriallardan istifadə etməsi Şahid ifadələr verərkən, bu ifadələr hər hansı hesablamalarla və ya yadda çətin saxlanıla

bilən digər məlumatlarla əlaqədar olduqda, yazılı qeydlərdən istifadə edə bilər. Bu materiallar məhkəməyə və iştirak edən şəxslərə təqdim edilir və məhkəmənin qərardadı üzrə işə əlavə edilə bilər.

M a d d ə 1 9 7 . Yetkinlik yaşına çatmamış şahidin dindirilməsi 197.1. On dörd yaşına qədər olan şahidin və məhkəmənin mülahizəsi ilə on dörd yaşından

on altı yaşına qədər olan şahidlərin dindirilməsi təhsil aldığı müəssisənin nümayəndəsinin iştirakı ilə aparılır. Zəruri halda məhkəməyə yetkinlik yaşına çatmamış şahidin valideynləri, övladlığa götürənlər, qəyyum və ya himayəçi də çağırılır. Göstərilən şəxslər sədrlik edənin icazəsi ilə şahidə suallar verə, habelə şahidin şəxsiyyətinə, verdiyi ifadənin məzmununa münasibətdə öz mülahizələrini söyləyə bilərlər.

197.2. Müstəsna hallarda işin hallarını müəyyən etmək zərurəti olduqda, işdə iştirak edən bu və ya digər şəxs, habelə iclas zalında olan hər hansı bir şəxs yetkinlik yaşına çatmamış şahid dindirilərkən məhkəmənin qərardadı ilə məhkəmə iclası zalından çıxarıla bilər. İclas zalından çıxarılmış işdə iştirak edən şəxs iclas zalına qayıtdıqdan sonra ona yetkinlik yaşına çatmamış şahidin ifadəsinin məzmunu bildirilməli və onun şahidə suallar verməsinə imkan yaradılmalıdır.

M a d d ə 1 9 8 . Şahid ifadələrinin elan edilməsi Bu Məcəllənin 83, 85, 105.2 və 189‐cu maddələri ilə nəzərdə tutulan qaydada toplanmış

şahid ifadələri məhkəmə iclasında elan edilir. Bundan sonra işdə iştirak edən şəxslər bu ifadələr üzrə izahatlar verməyə haqlıdırlar.

M a d d ə 1 9 9 . Yazılı sübutların tədqiq edilməsi Bu Məcəllənin 83, 85‐ci maddələri, 167.1.11‐ci maddəsi ilə nəzərdə tutulmuş qaydada tərtib

edilmiş yazılı sübutlar və ya onların müayinə protokolları məhkəmə iclasında elan edilir və işdə iştirak edən şəxslərə, nümayəndələrə, zəruri hallarda isə ekspertlərə, mütəxəssislərə və şahidlərə təqdim edilir. İşdə iştirak edən şəxslər bundan sonra izahat verə bilərlər.

M a d d ə 2 0 0 . Şəxsi yazışmaların və teleqraf məlumatlarının elan edilməsi Şəxsi yazışmaların və teleqraf məlumatlarının gizliliyini qorumaq məqsədi ilə bu

yazışmalar və məlumatlar ancaq ünvanlanan şəxsin razılığı ilə məhkəmə tərəfindən elan və tədqiq edilə bilər.

M a d d ə 2 0 1 . Maddi sübutların tədqiq edilməsi 201.1. Maddi sübutlar məhkəmə tərəfindən müayinə edilir və işdə iştirak edən şəxslərə,

nümayəndələrə, zəruri hallarda isə ekspertlər, mütəxəssislər və şahidlərə təqdim olunur. 201.2. Maddi sübutların təqdim edildiyi şəxslər məhkəmənin diqqətini müayinə ilə əlaqədar

olan bu və ya başqa hallara cəlb edə bilərlər. Bu təkliflər məhkəmə iclasının protokoluna yazılır. 201.3. Maddi sübutların müayinəsinin protokolları məhkəmə iclasında elan olunur və

bundan sonra işdə iştirak edən şəxslər izahat verə bilər.

M a d d ə 2 0 2 . Yerindəmüayinə

202.1. Məhkəməyə gətirilə bilməyən və ya gətirilməsi çətin olan maddi və yazılı sübutlar, olduqları və ya saxlandıqları yerdə müayinə və tədqiq edilir. Məhkəmə, yerində müayinə aparılması haqqında qərardad çıxarır.

202.2. İşdə iştirak edən şəxslər və nümayəndələr yerindəmüayinənin vaxtı və yeri haqqında xəbərdar edilirlər, lakin onların gəlməməsi müayinənin aparılmasına mane olmur. Zəruri hallarda ekspertlər, mütəxəssislər və şahidlər də çağırılır.

202.3. Müayinənin nəticələri məhkəmə iclasının protokoluna yazılır. Müayinə zamanı tərtib olunmuş və yoxlanılmış planlar, sxemlər, çertyojlar, hesablamalar, sənədlərin surətləri, müayinə zamanı çəkilmiş videoyazılar, yazılı və maddi sübutların fotoşəkilləri, habelə ekspertin yazılı rəyi vəmütəxəssisin şərhi protokola əlavə edilir.

M a d d ə 2 0 3 . Səsyazma və videoyazının səsləndirilməsi və tədqiqi 203.1. Şəxsi məlumat xarakterli səsyazma və videoyazının səslənməsi, habelə onların

tədqiqinə bu Məcəllənin 200‐cü maddəsində təsbit olunan qaydalar tətbiq olunur. 203.2. Səsyazma və videoyazı materialının xüsusi əlamətləri və səsləndirmə vaxtı məhkəmə

iclası protokolunda əks olunmaqla məhkəmə iclası zalında və ya bunun üçün xüsusi avadanlıq qurulmuş başqa otaqda səsləndirilə bilər. Bundan sonra məhkəmə işdə iştirak edən şəxslərin izahatlarını dinləyir.

203.3. Zəruri hallarda səsyazma və videoyazı təkrarən tam və ya qismən səsləndirilə bilər. 203.4. Səsyazmalar və videoyazmalar səslənərkən onlarda olan məlumatları aydınlaşdırmaq

üçün mütəxəssis cəlb edilə bilər. Zəruri hallarda məhkəmə ekspertiza təyin edə bilər.

M a d d ə 2 0 4 . Sübutun saxtalığı barədə ərizə 204.1. İşdə olan sübutun saxtalığı barədə məlumat verildikdə, həmin sübutu təqdim etmiş

şəxs onu sübutlar içərisindən çıxarmağı və işi başqa sübutlara əsasən həll etməyi xahiş edə bilər.

204.2. Məhkəmə sübutun saxtalığını yoxlamaq üçün ekspertiza təyin edə bilər, habelə tərəflərə başqa sübutlar təqdim etməyi təklif edə bilər.

M a d d ə 2 0 5 . Ekspert rəyinin tədqiqi 205.1. Ekspertin rəyi məhkəmə iclasında elan edilir. Ekspertin rəyini aydınlaşdırmaq və

tamamlamaq üçün ekspertə suallar verilə bilər. Xahişi üzrə ekspert təyin etdirən şəxs və onun nümayəndəsi birinci olaraq, sonra isə işdə iştirak edən digər şəxslər və onların nümayəndələri suallar verirlər. Məhkəmənin təşəbbüsü ilə təyin olunmuş ekspertə birinci olaraq iddiaçı və onun nümayəndəsi suallar verir.

205.2. Hakim ekspertin dindirildiyi hər bir vaxt ona suallar verməyə haqlıdır.

M a d d ə 2 0 6 . Əlavə və təkrar ekspertiza təyini 206.1. Ekspertin rəyi məhkəmə iclasında tədqiq edilir və digər sübutlarla birgə

qiymətləndirilir və onun məhkəmə üçün qabaqcadan heç bir qüvvəsi yoxdur. Ekspertin rəyi ilə məhkəmənin razılaşmaması iş üzrə qətnamədə, yaxud əlavə və ya təkrar ekspertiza təyini haqqında qərardadda əsaslandırılmalıdır.

206.2. Əlavə və təkrar ekspertiza bu Məcəllənin 102‐ci maddəsində nəzərdə tutulan hallarda təyin edilir.

M a d d ə 2 0 7 . Mütəxəssisin məsləhəti 207.1. Zəruri hallarda yazılı və ya maddi sübutları müayinə edərkən, səsyazmaları

dinləyərkən, videoyazılara baxarkən, ekspertiza təyin edərkən, şahidləri dindirərkən, sübutların təmini üçün tədbirlər görərkən məhkəmə məsləhət, şərh və bilavasitə texniki kömək göstərmək üçün (şəkil çəkmək, plan və sxem tərtib etmək, ekspertiza üçün nümunələr seçmək, əmlakı qiymətləndirmək və s.) işəmütəxəssis cəlb edə bilər.

207.2. Mütəxəssisin yazılı formada verdiyi məsləhət məhkəmə iclasında elan edilir və işə əlavə olunur. Mütəxəssisin şifahi məsləhəti və şərhi məhkəmə iclasının protokoluna yazılır.

207.3. Məsləhəti aydınlaşdırmaq və tamamlamaq məqsədi ilə mütəxəssisə suallar verilə bilər. Mütəxəssisin cəlb olunması barədə vəsatət vermiş şəxs və onun nümayəndəsi birinci olaraq, sonra isə işdə iştirak edən digər şəxslər və onların nümayəndələri suallar verirlər. Məhkəmənin təşəbbüsü ilə cəlb olunmuş mütəxəssisə birinci olaraq iddiaçı və onun nümayəndəsi suallar verirlər.

207.4. Hakim mütəxəssisin dindirildiyi hər bir vaxt ona suallar verməyə haqlıdır.

M a d d ə 2 0 8 . Dövlət orqanlarının və yerli özünüidarə orqanlarının rəyləri Məhkəmə tərəfindən işdə iştirak etməyə buraxılmış dövlət orqanları və yerli özünüidarə

orqanlarının rəyləri bu Məcəllənin 60‐cı maddəsinə müvafiq olaraq məhkəmə iclasında elan edilir.

Hakim, habelə işdə iştirak edən şəxslər və nümayəndələr rəyi aydınlaşdırmaq və tamamlamaq üçün həmin orqanın nümayəndəsinə suallar verə bilərlər.

M a d d ə 2 0 9 . İşəmahiyyəti üzrə baxmağın qurtarması 209.1. Bütün sübutlar tədqiq edildikdən sonra, sədrlik edən işdə iştirak edən şəxslərdən və

onların nümayəndələrindən onların məhkəmə tədqiqatının materiallarını daha nə ilə tamamlamağı arzu etdiklərini soruşur. Bu cür vəsatətlər olmadıqda, sədrlik edən iş üzrə halların tədqiqinin qurtardığını elan edir vəməhkəmə çıxışlarına keçir.

209.2. İşdə iştirak edən şəxslər məhkəmə iclasında onlara məlum olmuş yeni faktlarla əlaqədar şərhlər və əlavə sübutlar təqdim etmək üçün işə baxılmasını növbəti iclasa keçirilməsini xahiş edə bilərlər. Belə halda bu Məcəllənin 188‐ci maddəsi tətbiq edilir.

209.3. İşə mahiyyəti üzrə baxılmasının qurtardığı elan edilənədək işdə iştirak edən şəxslər tərəfindən onlara məlum olan hallar və sübutlar təqdim olunmamışsa, işə mahiyyəti üzrə baxılmasının qurtardığı elan edildikdən sonra heç kəs məhkəmə iclasında araşdırılmamış hallara və sübutlara istinad etməyə haqlı deyildir.

M a d d ə 2 1 0 . Məhkəmə çıxışları 210.1. Məhkəmə çıxışları işdə iştirak edən şəxslərin, onların nümayəndələrinin və

vəkillərinin nitqlərindən ibarətdir. 210.2. Əvvəlcə iddiaçı və onun nümayəndəsi, sonra cavabdeh və onun nümayəndəsi çıxış

edir. Artıq başlanmış prosesdə mübahisə predmetinə dair müstəqil tələblər irəli sürən üçüncü şəxs və onun nümayəndəsi tərəflərdən və onların nümayəndələrindən sonra çıxış edir. Mübahisə predmetinə dair müstəqil tələblər irəli sürməyən üçüncü şəxs və onun nümayəndəsi, tərəfində üçüncü şəxsin işdə iştirak etdiyi iddiaçıdan, yaxud cavabdehdən sonra çıxış edir. İşdə iştirak edən şəxslərin vəkilləri də həmin ardıcıllıqla çıxış edirlər.

210.3. Digər şəxslərin qanunla qorunan hüquq və mənafelərinin müdafiəsi üçün məhkəməyə müraciət etmiş dövlət orqanının və yerli özünüidarə orqanının nümayəndələri məhkəmə çıxışlarında birinci çıxış edirlər.

M a d d ə 2 1 1 . Replikalar Çıxışların bütün iştirakçılarının nitqlərindən sonra onlar nitqlərdə deyilənlərlə əlaqədar

olaraq çıxış edə bilərlər. Son replika hüququ cavabdehə və onun nümayəndəsinəməxsusdur.

M a d d ə 2 1 2 . Mahiyyəti üzrə işə baxılmasının təzələnməsi Məhkəmə çıxışları zamanı və bundan sonra, məhkəmə iş üçün əhəmiyyətli olan yeni

halların aydınlaşdırılmasını və ya yeni sübutları tədqiq etməyi zəruri hesab edərsə, o, protokola yazılan mahiyyəti üzrə işə baxmağın təzələnməsi barədə qərardad çıxarır. Mahiyyəti üzrə işə baxılması qurtardıqdan sonra məhkəmə çıxışları ümumi qaydada olur.

M a d d ə 2 1 3 . Hakimin qətnamə çıxarılması üçün müşavirə otağına getməsi İclas zalında iştirak edənlərə elan etməklə hakim, məhkəmə çıxışlarından sonra qətnamə

çıxarmaq üçün müşavirə otağına gedir.

M a d d ə 2 1 4 . Qətnamənin elan edilməsi 214.1. Qətnaməni qəbul etdikdən və imzaladıqdan sonra hakim məhkəmə iclası zalına

qayıdır, qətnaməni elan edir, qətnamənin məzmununu, ondan şikayət etmə qaydası və müddətini izah edir.

214.2. Qətnamə işdə iştirak edən şəxslərin bilmədiyi dildə tərtib edildikdə, həmin qətnamə onlara məhkəmə iclasında iştirak edən tərcüməçinin iştirakı ilə onların doğma dilində və yaxud onların bildikləri dildə oxunmalıdır.

214.3. Mürəkkəb işlər üzrə hakim ancaq qətnamənin nəticə hissəsini elan edə bilər. 214.4. Qətnamənin elan edilmiş nəticə hissəsi yazılı formada tərtib edilməli, hakim və ya

hakimlər tərəfindən imzalanmalı və işə əlavə edilməlidir. Qətnamənin nəticə hissəsi elan edildikdən sonra sədrlik edən işdə iştirak edən şəxslərə və nümayəndələrə qətnamənin tam mətni ilə tanış olmanın vaxtını bildirməlidir.

M a d d ə 2 1 5 . Qətnamənin elan edilməsinin təxirə salınması Müstəsna hallarda xüsusilə mürəkkəb işlər üzrə qətnamə qəbul edildikdə, hakim

qətnaməni və yaxud onun nəticə hissəsini məhkəmə baxışı qurtardıqdan sonra 3 gündən gec olmayaraq elan edə bilər.

F ə s i l 1 6

MƏHKƏMƏNİN QƏTNAMƏSİ

M a d d ə 2 1 6 . Qətnamənin çıxarılması və elan edilməsi 88

216.1. İşi mahiyyəti üzrə həll edən birinci instansiya məhkəməsinin aktı qətnamə formasında çıxarılır.

216.2. Məhkəmə qətnaməni Azərbaycan Respublikası adından çıxarır.

216.3. Qətnamə məhkəmə iclasında işə baxıldıqdan sonra hakimlərin ayrıca müşavirə otağında çıxarılır. İşə kollegial formada baxıldıqda, qətnamə səs çoxluğu ilə qəbul olunur.

Qətnamə çıxarıldığı zaman müşavirə otağında yalnız işə baxan hakim, yaxud məhkəmə ola bilər. Başqa şəxsin müşavirə otağında olmasına yol verilmir.

216.4. Müşavirədən sonra hakimlər qəbul edilmiş qətnaməni elan edirlər.

M a d d ə 2 1 7 . Qətnamənin qanuniliyi və əsaslılığı 217.1. Məhkəmənin qətnaməsi qanuni və əsaslı olmalıdır. 217.2. Qətnamə mübahisəli hüquq münasibətinin yarandığı zaman qüvvədə olan maddi

hüquq normalarına və işin baxılması zamanı qüvvədə olan prosessual hüquq normalarına uyğun çıxarılmalıdır.89

217.3. Qətnamə iş üzrə müəyyən edilmiş həqiqi hallara və tərəflərin qarşılıqlı münasibətinə uyğun əsaslandırılmalıdır.

217.4. Məhkəmə (hakim) öz qətnaməsini yalnız məhkəmə iclasında tədqiq olunmuş sübutlarla əsaslandırır.

M a d d ə 2 1 8 . Qətnamə çıxarıldıqda həll edilən məsələlər 218.1. Qətnamə çıxarıldıqda hakim sübutları qiymətləndirir, iş üçün əhəmiyyətli olan nə

kimi halların müəyyən edildiyini, nə kimi halların müəyyən edilmədiyini, tərəflərin hansı hüquqi münasibətdə olmalarını, həmin iş üzrə hansı qanunun tətbiq edilməli olduğunu və iddianın təmin olunub‐olunmadığınımüəyyən edir.

218.2. Hakim, işə əhəmiyyəti olan yeni halları aydınlaşdırmağı və ya əlavə sübutları tədqiq etməyi zəruri hesab edərsə, məhkəmə iclasının təzələnməsi haqqında qərardad çıxarır. İşə mahiyyəti üzrə baxılması başa çatdıqdan sonra hakim yenidən tərəflərin çıxışlarını dinləyir.

218.3. Hakim işdə iştirak edən şəxslərin verdiyi tələblər üzrə qətnamə çıxarır. Lakin hakim qanunda göstərilən müstəsna hallarda iddia tələblərindən kənara çıxa bilər.

M a d d ə 2 1 9 . Qətnamənin tərtib olunması 219.1. Qətnamə sədrlik edən və yaxud işə kollegial qaydada baxıldıqda, hakimlərin biri

tərəfindən yazılı surətdə tərtib edilir. 219.2. Məhkəmənin qətnaməsi təkbaşına işə baxdıqda hakim, kollegial qaydada baxıldıqda

isə bütün hakimlər tərəfindən imzalanır. 219.3. Qətnamədə düzəlişlər hakimlərin, yaxud hakimin imzası ilə təsdiq edilməlidir.

M a d d ə 2 2 0 . Qətnamənin məzmunu 220.1. Qətnamə anlaşılan ifadələrdən istifadə edilməklə tərtib olunmalıdır. 220.2. Qətnamə giriş, təsviri, əsaslandırıcı və nəticə hissələrindən ibarətdir. 220.3. Qətnamənin giriş hissəsində onun çıxarılma vaxtı və yeri, qətnamə çıxaran

məhkəmənin adı, hakim, məhkəmə iclası katibi, tərəflər, işdə iştirak edən digər şəxslər və nümayəndələr, mübahisənin predmeti və ya irəli sürülən tələb göstərilməlidir.

Qətnamənin təsviri hissəsində iddiaçının tələbi, cavabdehin etirazları və ya mülahizələri və işdə iştirak edən digər şəxslərin izahatları göstərilməlidir.

220.4. Qətnamənin əsaslandırıcı hissəsində işin məhkəmə tərəfindən müəyyən edilən halları, işin halları barədəməhkəmənin əsaslandırıldığı sübutlar vəməhkəmənin bu və ya digər

sübutları və iclasda iştirak edən şəxslərin istinad etdiyi qanun və hüquqi aktları rədd etmək üçün gətirdiyi dəlillər, habelə məhkəmənin qətnamə çıxararkən rəhbər tutduğu qanunlar və normativ‐hüquqi aktlar göstərilməlidir. Cavabdeh tərəfindən iddia tələbi etiraf edildikdə qətnamənin əsaslandırıcı hissəsində yalnız iddianın etiraf edilməsi və onun məhkəmə tərəfindən qəbul edilməsi göstərilə bilər.

220.5. Qətnamənin nəticə hissəsində iddianın tam və ya qismən təmin edilməsi və ya rədd edilməsi haqqında məhkəmənin hansı nəticəyə gəldiyi, məhkəmə xərclərinin bölüşdürülməsi, qətnamədən şikayət vermə müddəti və qaydası göstərilməlidir; işə qiyabi baxıldığı halda qətnamənin nəticə hissəsində cavabdehin qətnamənin ləğvi üçün ərizə vermə qaydası da əks olunmalıdır.

220.6. Məhkəmə qətnamənin icra qaydası və müddətini müəyyən etdiyi və qətnaməni dərhal icraya yönəltdiyi və ya onun icrasının təmin edilməsi üçün tədbirlər gördüyü hallarda, bunu qətnamənin nəticə hissəsində göstərməlidir. 90

M a d d ə 2 2 1 . Dövlət orqanlarının yerli özünüidarə orqanlarının, sair orqan və təşkilatların, vəzifəli şəxslərin qərarlarının və hərəkətlərinin (hərəkətsizliyinin) qanunsuz hesab edilməsinə dair məhkəmə qətnaməsi

221.1. Dövlət orqanının, yerli özünüidarə orqanının, sair orqan və təşkilatın və ya vəzifəli şəxsin aktının etibarsız hesab edilməsi haqqında qətnamənin nəticə hissəsində aşağıdakılar göstərilməlidir:

221.1.1. həmin aktın adı, sıra sayı, qəbul olunma tarixi, aktın digər zəruri rekvizitləri və onu verən orqan barədəməlumatlar;

221.1.2. aktın tam və ya qismən etibarsız hesab edilməsi, habelə həmin aktın qəbul edildiyi andan etibarsız olması barədə göstəriş.

221.2. Dövlət qeydiyyatından imtinanın və ya belə qeydiyyatın aparılmasından yayınmanın qanunsuz hesab edilməsi barədə tələbi təmin edərkən məhkəmə qətnamənin nəticə hissəsində müvafiq dövlət orqanının üzərinə həmin qeydiyyatın aparılması vəzifəsini qoyur.

221.3. Normativ aktı və ya onun haqqında verilmiş məlumatı qanunsuz hesab edən məhkəmə qətnaməsi normativ aktın nəşr olunduğu kütləvi informasiya vasitəsində və ya məhkəmənin belə qətnaməni dərc etməyi zəruri saydığı kütləvi informasiya vasitələrində nəşr edilməlidir.

M a d d ə 2 2 2 . Əmlakın alınması və ya pul vəsaitlərinin tutulması haqqında qətnamə 222.1. Məhkəmə əmlakın natura şəklində alınmasını qət etdikdə onun adını, alınmalı əmlak

qətnamə icra olunan vaxt mövcud olmasa, cavabdehdən alınmalı əmlakın dəyərini, habelə alınmalı əmlakın yerləşdiyi yeri və ya əmlaka görə iddiaçıya verilməsi qət olunmuş məbləğin cavabdehin bankdakı hansı hesabından silinməli olmasını qətnamənin nəticə hissəsində göstərir.

222.2. Pul vəsaitlərinin tutulması haqqında iddianı təmin edərkən hakim əsas borcu, ziyan və dəbbə pulunu (cərimə, penya) ayrı‐ayrılıqda müəyyən etməklə, alınmalı olan ümumi məbləği qətnamədə göstərir.

M a d d ə 2 2 3 . Cavabdehi müəyyən hərəkətləri etməyəməcbur edən qətnamə 223.1. Məhkəmə əmlakın və ya pul məbləğlərinin verilməsi ilə əlaqədar olmayan müəyyən

hərəkətləri etməyə cavabdehi məcbur edən qətnamə çıxardıqda, qətnamənin nəticə hissəsində kimin, harada, nə vaxt və ya hansımüddətdə həmin hərəkəti etməyə borclu olmasını göstərir.

223.2. Cavabdeh müəyyən edilmiş vaxt ərzində qətnaməni icra etməsə, məhkəmə zəruri hesab etdikdə iddiaçının cavabdehdən zəruri xərcləri almaqla, həmin hərəkətləri cavabdehin hesabına etməyə haqlı olmasını qətnamədə göstərə bilər.

223.3. Həmin hərəkətlər yalnız cavabdeh tərəfindən edilə bilərsə, məhkəmə qətnamənin icra edilməmüddətini qətnamədə göstərir.

M a d d ə 2 2 4 . İcra və ya digər sənədlərin icra edilməməli hesab olunmasına dair qətnamə

Notariusun icra qeydi əsasında ödənilmə daxil olmaqla, ödənilməsi mübahisəsiz (akseptsiz) qaydada həyata keçirilən icra və ya digər sənədlərin icra edilməməli hesab olunmasına dair mübahisələri həll edərkən qətnamənin nəticə hissəsində icra edilməli olmayan sənədin adı, sıra sayı və tarixi, habelə silinməli olmayan məbləğ göstərilməlidir.

M a d d ə 2 2 5 . Müqavilənin bağlanması və dəyişdirilməsi haqqında qətnamə Müqavilənin bağlanması və dəyişdirilməsi zamanı yaranan mübahisələr üzrə qətnamənin

nəticə hissəsində müqavilənin hər bir mübahisəli şərti üzrə qərar göstərilməlidir, müqavilənin bağlanmasını məcbur edən mübahisə üzrə isə tərəflərin bağlamağa borclu olduqları müqavilənin şərtləri göstərilir.

M a d d ə 2 2 6 . Bir neçə iddiaçının xeyrinə və ya bir neçə cavabdehə qarşı çıxarılan qətnamə

226.1. Məhkəmə bir neçə iddiaçının xeyrinə qətnamə çıxardıqda, onlardan hər birinə aid olan hissəni və ya tələb hüququnun müştərək olmasını göstərir.

226.2. Məhkəmə bir neçə cavabdehin əleyhinə qətnamə çıxardıqda, cavabdehlərdən hər birinin qətnaməni hansı hissədə yerinə yetirməli olmasını və ya onların məsuliyyətlərinin müştərək olmasını göstərir.

M a d d ə 2 2 7 . Qətnamənin tərtibi 227.1. Məhkəmə qətnaməsi elan edilənədək tərtib olunmalıdır.91

227.2. Müstəsna hallarda, xüsusilə mürəkkəb işlər üzrə qətnamənin nəticə hissəsi elan edildikdən sonra əsaslandırılmış qətnamənin tərtib edilməsi 10 gün müddətinədək başa çatdırılmalıdır. Bu halda məhkəmə qətnamənin nəticə hissəsinin elan olunduğu gün onun təsdiq olunmuş surətini işdə iştirak edən şəxslərə rəsmi qaydada verməlidir. Sədrlik edən eyni zamanda işdə iştirak edən şəxslərin əsaslandırılmış qətnaməni nə vaxt ala biləcəklərini elan edir. 92

227.3. Məhkəmənin qətnaməsi işdə iştirak edən şəxslərə tərtib edildikdən sonra 3 gün ərzində rəsmi qaydada verilməlidir. 93

M a d d ə 2 2 8 . Qətnamədəki yanlışlıqların və ya açıq hesab səhvlərinin düzəldilməsi 228.1. Çıxarılmış qətnaməni elan etmiş hakim, bu Məcəllənin 249 və 250‐ci maddələrində

nəzərdə tutulmuş əsaslarla ləğv edilmiş qiyabi qətnamə istisna edilməklə, onu ləğv etməyə və ya dəyişdirməyə haqlı deyildir.

228.2. Hakim işdə iştirak edən şəxslərə xəbər verməklə, öz təşəbbüsü ilə və ya işdə iştirak edən şəxslərin ərizəsi üzrə, qətnamədə buraxılmış yanlışlıqları və açıq hesab səhvlərini düzəldə bilər. Düzəlişlər etmək məsələsi məhkəmə iclasında həll edilir. İşdə iştirak edən şəxslər

məhkəmə iclasının vaxtı və yeri haqqında xəbərdar edilirlər, lakin onların gəlməməsi düzəlişlər etmək məsələsinə baxmağa mane olmur.

228.3. Düzəlişlər etmək barəsindəməhkəmə qərardadından şikayət verilə bilər.

M a d d ə 2 2 9 . Əlavə qətnamə 229.1. İş üzrə qətnamə çıxarmış hakim, işdə iştirak edən şəxslərin ərizəsi ilə və ya onları

xəbərdar edərək öz təşəbbüsü ilə aşağıdakı hallarda əlavə qətnamə çıxara bilər: 229.1.1. işdə iştirak edən şəxslər tələblərdən hər hansı biri üzrə sübutlar təqdim etmiş və

izahatlar vermişlərsə, bu tələblər barədə qətnamə çıxarılmamışsa; 229.1.2. hüquq barədə məsələ həll etmiş hakim alınmalı məbləğin, verilməli əmlakın

miqdarını, yaxud cavabdehin etməli olduğu hərəkətləri göstərməmişsə; 229.1.3. məhkəmə xərcləri haqqında məsələ hakim tərəfindən həll edilməmişsə. 229.2. Əlavə qətnamənin çıxarılması barədə məsələyə qətnamənin qanuni qüvvəyə

minməsinə qədər baxıla bilər. Əlavə qətnamə məsələnin məhkəmə iclasında müzakirəsindən sonra məhkəmə tərəfindən çıxarılır. İşdə iştirak edən şəxslər məhkəmə iclasının vaxtı və yeri haqqında xəbərdar edilirlər, lakin onların gəlməməsi əlavə qətnamənin çıxarılması məsələsinə baxmağa mane olmur.

229.3. Əlavə qətnamə çıxarmaqdan imtina barədə qərardaddan və ya əlavə qətnamədən şikayət verilə bilər. 94

M a d d ə 2 3 0 . Qətnamənin izah edilməsi 230.1. İşə baxmış hakim, apellyasiya instansiyası məhkəməsi tərəfindən ləğv edilməmiş

qətnaməsini onun məzmununu dəyişdirmədən izah etməyə haqlıdır.95

230.2. Birinci instansiya və apellyasiya instansiyası məhkəməsinin qətnaməsi dəyişirsə və yeni qətnamə çıxarılırsa, qətnamənin izah edilməsini iş üzrə son qətnamə çıxarmış məhkəmə həyata keçirir.

230.3. Qətnamə icra edilməmişsə onun izah edilməsinə yol verilir. 96

230.4. Qətnamənin izah edilməsi məsələsi məhkəmə iclasında həll olunur. İşdə iştirak edən şəxslər məhkəmə iclasının vaxtı və yeri barədə xəbərdar edilirlər. Lakin onların gəlməməsi qətnamənin izah edilməsi məsələsinə baxmağa mane olmur.

230.5. Qətnamənin izah edilməsi məsələsi üzrə məhkəmə qərardadından şikayət verilə bilər.

M a d d ə 2 3 1 . Qətnamənin icrasına möhlət verilməsi və ya onun hissə‐hissə icra edilməsi, qətnamənin icra üsulunun və qaydasının dəyişdirilməsi, icra üzrə icraatın dayandırılması 97

231.1. İşə baxmış hakim, işdə iştirak edən şəxslərin ərizəsi üzrə tərəflərin əmlak vəziyyətinə və digər hallara əsasən qətnamənin icrasına möhlət verməyə və ya qətnaməni hissə‐hissə icra etdirməyə, habelə onun icra üsulunu və qaydasını dəyişdirməyə haqlıdır.

231.2. Həmin ərizələrə məhkəmə iclasında baxılır. İşdə iştirak edən şəxslər iclasın vaxtı və yeri haqqında xəbərdar edilirlər, lakin onların gəlməməsi məhkəmə qarşısında qoyulmuş məsələnin həll edilməsinəmane olmur.

231.3. İcra üzrə icraatın dayandırılması məsələləri məhkəmə icraçısının təqdimatına əsasən həll edilir. Məhkəmələrin verdiyi icra sənədinə əsasən başlanmış icraat məhkəmə icraçısına olduğu yer üzrə məhkəmə tərəfindən, iqtisad məhkəməsinin verdiyi icra sənədinə əsasən

başlanmış icraat isə həmin iqtisad məhkəməsi və ya məhkəmə icraçısının olduğu yer üzrə müvafiq iqtisad məhkəməsi tərəfindən dayandırılır. İcra üzrə icraatın dayandırılması haqqında təqdimatlara bu Məcəllənin 231.2‐ci maddəsi ilə nəzərdə tutulmuş qaydada baxılır. 98

231.4. Qətnamə icrasına möhlət verilməsi və ya onun hissə‐hissə icra edilməsi, qətnamənin icra üsulunun və qaydasının dəyişdirilməsi icra üzrə icraatın dayandırılması barədə məhkəmə qərardadından şikayət verilə bilər. 99

231.5. Qanunla nəzərdə tutulmuş hallar istisna olmaqla, ipoteka predmetinə tutmanın yönəldilməsi barədə məhkəmə qərarının icrasına möhlət verilməsinə, məhkəmə qətnaməsinin hissə‐hissə icra edilməsinə, icra üsulunun və qaydasının dəyişdirilməsinə, habelə icra üzrə icraatın dayandırılmasına yalnız ipoteka saxlayanın razılığı ilə yol verilir. 100

M a d d ə 2 3 2 . Ödənilməli pul məbləğlərinin indeksasiyası 232.1. Tərəflərin ərizəsi üzrə işə baxmış məhkəmə qətnamənin icrası zamanı tutulmalı pul

məbləğlərinin müvafiq indeksasiyasını həyata keçirə bilər. 232.2. Ödənilməli pul məbləğlərinin indeksasiyası barədə ərizəyə məhkəmə iclasında

baxılır. İşdə iştirak edən şəxslər məhkəmə iclasının vaxtı və yeri haqqında xəbərdar edilirlər, lakin onların gəlməməsi məhkəmə qarşısında qoyulmuş məsələnin həll edilməsinə mane olmur.

232.3. Ödənilməli pul məbləğlərinin indeksasiyası barədə məhkəmə qərardadından şikayət verilə bilər.

M a d d ə 2 3 3 . Məhkəmə qətnaməsinin qanuni qüvvəyəminməsi 233.1. Məhkəmə qətnaməsindən şikayət verilməmişdirsə, qəbul edildiyi gündən 1 ay

keçdikdən sonra qanuni qüvvəyəminir. 233.2. Apellyasiya şikayəti ilə ləğv edilməmiş qətnamə apellyasiya instansiyasının qərar

qəbul etdiyi andan qanuni qüvvəyəminir. 101

233.3. Qətnamə qanuni qüvvəyə mindikdən sonra tərəflər və işdə iştirak edən digər şəxslər, habelə onların hüquq varisləri məhkəmədə eyni iddia tələblərini, eyni əsas üzrə yenidən irəli sürə bilməzlər, habelə məhkəmə tərəfindən müəyyən edilmiş faktlara və hüquq münasibətlərinə qarşı başqa prosesdəmübahisə edə bilməzlər.

233.4. Cavabdehdən vaxtaşırı ödəmələrin alınmasını qət edən qətnamə qanuni qüvvəyə mindikdən sonra, ödəmələrin miqdarını müəyyənləşdirən və ya onların davam etməsinə təsir edən hallar dəyişərsə, hər bir tərəf yeni iddia vermək yolu ilə ödəmələrin miqdarını və müddətlərini dəyişdirməyi tələb etməyə haqlıdır.

M a d d ə 2 3 4 . Qətnamənin icra edilməsi Qətnamə qanuni qüvvəyəmindikdən sonra icra edilir. 102

M a d d ə 2 3 5 . Dərhal icra olunmalı qətnamələr 235.1. Aşağıdakı qətnamələr dərhal icra edilməlidir: 235.1.1. şəxsin saxlanılması üçün vəsaitlərin, o cümlədən alimentlərin alınması haqqında; 235.1.2. işçiyə əmək haqqı ödənilməsi haqqında; 235.1.3. dövlət orqanları aktlarının etibarsız hesab edilməsi, habelə barışıq sazişini təsdiq

edən iqtisad məhkəməsinin qərardadları; 235.1.4. qanunda müəyyən edilmiş digər hallarda.

235.2. Hakim tərəflərin xahişi ilə qətnamənin icrasının ləngidilməsinin tələbkar üçün böyük zərərə səbəb ola biləcəyi, yaxud icranın özünün mümkün ola bilməyəcəyi xüsusi hallarda qətnaməni dərhal icraya yönəldə bilər.

235.3. Qətnamənin dərhal icra edilməsinə yol verildikdə, məhkəmə qətnaməsi ləğv edildiyi halda, hakim onun icrasının dönüşünün təmin edilməsini tərəfdən tələb edə bilər.

235.4. Qətnamənin dərhal icra edilməsinə yol vermək haqqında məsələyə məhkəmə iclasında baxılır. İşdə iştirak edən şəxslər məhkəmə iclasının vaxtı və yeri haqqında xəbərdar edilirlər, lakin onların gəlməməsi məhkəmə qətnaməsini dərhal icra etmək haqqında məsələni həll etməyəmane olmur.

235.5. Qətnamənin dərhal icra edilməsi haqqında məhkəmə qərardadından şikayət verilə bilər. Qətnaməni dərhal icra etmək haqqındakı qərardaddan şikayət verilməsi həmin qərardadın icrasını dayandırmır. 103

M a d d ə 2 3 6 . Qətnamənin icrasının təmini Məhkəmə dərhal icraya yönəlməyən qətnamənin icrasını bu Məcəllənin 13‐cü fəslində

müəyyən olunmuş qaydada təmin edə bilər. 104

M a d d ə 2 3 7 . İşdə iştirak edən şəxslərə qətnamələrin surətlərinin göndərilməsi Məhkəmə iclasına gəlib‐gəlməməsindən asılı olmayaraq, məhkəmə qətnaməsi tam şəkildə

çıxarıldıqdan sonra növbəti gün işdə iştirak edən şəxsə göndərilir və ya məhkəməyə gələrsə ona təqdim edilir. 105

F ə s i l 1 7

QİYABİ İCRAAT VƏ QİYABİ QƏTNAMƏ

M a d d ə 2 3 8 . Qiyabi icraatın əsasları 238.1. İclasın vaxtı və yeri haqqında lazımi qaydada xəbərdar edilmiş cavabdeh məhkəmə

iclasına gəlmədikdə və gəlməməsinin səbəbləri barədə məlumat vermədikdə, iddiaçı buna etiraz etmədikdə, işə qiyabi icraat qaydasında baxıla bilər.

238.2. İşdə bir neçə cavabdeh iştirak etdikdə, məhkəmə iclasına bütün cavabdehlər gəlmədikdə işə qiyabi icraat qaydasında baxılmasımümkündür.

238.3. İşdə cavabdehin lazımi qaydada xəbərdar edilməsi barədəməlumatlar olmalıdır. 238.4. İşə qiyabi baxılmasına iddiaçının razılığı yazılı formada olmalıdır. 238.5. İşə qiyabi icraat qaydasında baxılması barədəməhkəmə qərardad çıxarır.

M a d d ə 2 3 9 . Gəlmiş tərəfin hüququ Məhkəmə iclasına gəlmiş iddiaçı işə cavabdehin iştirakı olmadan qiyabi icraat qaydasında

baxılmasına razı olmadıqda, məhkəmə işin baxılmasını təxirə salır və cavabdehə yeni məhkəmə iclasının yeri və vaxtı barədəməhkəmə bildirişi göndərir. 106

M a d d ə 2 4 0 . Qiyabi qətnamənin yolverilməzliyi 240.1. İşə qiyabi icraatda baxılmasına aşağıdakı hallarda yol verilmir: 240.1.1. gəlməmiş tərəf bu Məcəllə iləmüəyyən olunmuş qaydada xəbərdar edilməmişsə;

240.1.2. tərəf üzürlü səbəbdən məhkəməyə gəlmədikdə və ya məhkəməyə gəlməməyin səbəblərinin təbii fəlakətlə və ya digər qarşısıalınmaz hadisə ilə əlaqədar olması məhkəmədə aşkar məlum olduqda.

240.2. Bu hallarda işə baxılması təxirə salınır.

M a d d ə 2 4 1 . Qiyabi icraat qaydası 241.1. Qiyabi icraat qaydasında işə baxarkən hakim, tərəflərin təqdim etdiyi sübutların

tədqiqi ilə kifayətlənir, onların dəlillərini və vəsatətlərini nəzərə alır və qiyabi adlanan qətnamə çıxarır.

241.2. Qətnaməni tərtib edərkən hakim bu Məcəllənin 16‐cı fəslinin müddəalarını rəhbər tutur.

241.3. İşə qiyabi icraat qaydasında baxılarkən iddianın əsasları və ya predmeti dəyişdirilə və ya iddia tələblərinin məbləği artırıla bilməz.

241.4. İddiaçının tələbi əsaslı olduqda, məhkəmə onun iddiasını qiyabi qətnamə ilə təmin edir.

241.5. İddiaçının dəlilləri iddia tələblərini tamamilə və ya qismən təsdiq etməsə, məhkəmə iddianın və ya onun hissəsinin rədd olunmasına dair qətnamə çıxarır və belə qətnamə, cavabdehin gəlməməsinə baxmayaraq, qiyabi hesab edilmir. 107

M a d d ə 2 4 2 . Qiyabi qətnamənin məzmunu Qiyabi qətnamənin məzmunu bu fəslin və bu Məcəllənin 16‐cı fəslinin qaydaları ilə

müəyyən edilir. Qiyabi qətnamənin nəticə hissəsində qətnaməyə yenidən baxılması üçün ərizə vermə vaxtı və qaydası göstərilməlidir.

Maddə 243.Qiyabi qətnamənin surətinin rəsmi qaydada verilməsi

Qiyabi qətnamə çıxarıldıqdan sonra 10 gündən gec olmayan müddətdə işdə iştirak edən şəxslərə rəsmi qaydada verilir. 108

M a d d ə 2 4 4 . Qiyabi qətnamədən şikayət verilməsi Cavabdeh qətnamənin ona rəsmi qaydada verilməsindən sonra 10 gün müddətində həmin

qətnamənin ləğvi üçün qiyabi qətnaməni çıxartmışməhkəməyə ərizə verməyə haqlıdır. 109

M a d d ə 2 4 5 . Qiyabi qətnamənin ləğvi haqqında ərizənin məzmunu 245.1. Qiyabi qətnamənin ləğvi haqqında ərizədə aşağıdakılar göstərilməlidir: 245.1.1. qiyabi qətnamə çıxaran məhkəmənin adı; 245.1.2. ərizə verən şəxsin adı; 245.1.3. cavabdehin məhkəmə iclasına üzürlü səbəbdən gəlməməsini əks etdirən hallar və

bu halları təsdiq edən sübutlar; 245.1.4. ərizə verən şəxsin xahişi; 245.1.5. ərizəyə əlavə edilmişmaterialların siyahısı. 245.2. Qiyabi qətnamənin ləğvi haqqında ərizə cavabdeh və ya onun səlahiyyətli

nümayəndəsi və işdə iştirak edən şəxslərin sayına müvafiq surətdə tərtib edilərək, işə baxan məhkəməyə təqdim edilir.

245.3. Ərizədən dövlət rüsumu alınmır.

M a d d ə 2 4 6 . Qiyabi qətnamənin ləğvi haqqında ərizədən imtina Qiyabi qətnamənin ləğvi haqqında ərizədən imtina edildikdə apellyasiya şikayətindən

imtina edilməsi haqqında qaydalar tətbiq edilir.

M a d d ə 2 4 7 . Ərizəni qəbul etdikdən sonra hakimin hərəkətləri Məhkəmə ərizənin baxılma yeri və vaxtı barədə işdə iştirak edən şəxslərə xəbər verir və

onlara ərizənin və ərizəyə əlavə edilmişmaterialların surətlərini göndərir.

M a d d ə 2 4 8 . Ərizəyə baxılması Qiyabi qətnamənin ləğvi haqqında ərizəyə hakim, həmin ərizə məhkəməyə daxil olduğu

vaxtdan 10 gün müddətində məhkəmə iclasında baxır. Məhkəmə iclasının vaxtı və yeri haqqında xəbərdar edilmiş şəxslərin məhkəmə iclasına gəlməməsi ərizəyə baxılmasına mane olmur.

M a d d ə 2 4 9 . Məhkəmənin səlahiyyətləri Hakim, qiyabi qətnamənin ləğvi haqqında ərizəyə baxaraq, ərizənin təmin olunmaması

haqqında, yaxud qiyabi qətnamənin ləğv edilməsi və işin təzələnərək mahiyyəti üzrə baxılması barədə qərardad çıxarır.

M a d d ə 2 5 0 . Qiyabi qətnamənin ləğvi üçün əsaslar Əgər məhkəmə cavabdehin iclasın vaxtı və yeri haqqında lazımi qaydada xəbərdar

edilməməsini və ya cavabdehin üzürlü səbəblərdən məhkəmə iclasına gəlməməsini vaxtında məhkəməyə bildirməyə imkanının olmamasını müəyyən etsə, qiyabi məhkəmə qətnaməsi ləğv edilməlidir.

M a d d ə 2 5 1 . İşə baxılmanın təzələnməsi 110

Qiyabi məhkəmə qətnaməsini ləğv edərkən hakim, işəmahiyyəti üzrə baxılmasını təzələyir. Məhkəmə iclasının yeri və vaxtı haqqında lazımi qaydada xəbərdar edilmiş cavabdeh gəlmədikdə, işə yenidən baxılarkən çıxarılan məhkəmə qətnaməsi qiyabi qətnamə hesab edilmir. Cavabdehin qiyabi icraat qaydasında bu qətnaməyə yenidən baxılması üçün təkrar ərizə vermək hüququ yoxdur.

M a d d ə 2 5 2 . Qiyabi qətnamənin qanuni qüvvəyəminməsi Qiyabi qətnamə bu Məcəllənin 233‐cü maddəsində nəzərdə tutulmuş qaydalar əsasında

qüvvəyəminir.

M a d d ə 2 5 3 . Qiyabi icraat qaydasında qəbul edilmişməhkəmə aktlarından şikayət verilməsi

253.1. Qiyabi məhkəmə qətnaməsi ziyanına ləğv olunmuş tərəf çıxarılmış qərardaddan apellyasiya qaydasında şikayət verə bilməz.

253.2. Apellyasiya qaydasında aşağıdakılardan şikayət verilə bilər: 253.2.1. bu Məcəllənin 241.5‐ci və 251‐ci maddələrində nəzərdə tutulmuş qaydada qətnamə

qəbul edildikdə; 111

253.2.2. cavabdehin ərizəsi ilə qiyabi məhkəmə qətnaməsinin ləğvindən imtina edildikdə; 253.2.3. ikinci qiyabi qətnamədən. 112

253.3. Qiyabi qətnamədən tərəflər, bu qətnamənin ləğvi üçün ərizə verilməsi və ona baxılmasımüddəti bitdikdən sonra şikayət verə bilərlər.

F ə s i l 1 8

İŞ ÜZRƏ İCRAATIN DAYANDIRILMASI

M a d d ə 2 5 4 . Məhkəmənin icraatı dayandırmaq vəzifəsi 254.1. Hakim aşağıdakı hallarda iş üzrə icraatı dayandırmalıdır: 254.1.1. işdə tərəf olan şəxs öldükdə və ya hüquqi şəxs yenidən təşkil edildikdə, mübahisə

edilən hüquq münasibəti hüquq varisliyinə və ya işdə tərəf olan hüquqi şəxsin xitamına yol verərsə;

254.1.2. tərəf fəaliyyət qabiliyyətini itirərsə; 254.1.3. iddiaçı, yaxud cavabdeh Azərbaycan Respublikasının Silahlı Qüvvələrinin və başqa

silahlı birləşmələrinin hərbi əməliyyatlarında olduqda; 254.1.4. Konstitusiya Məhkəməsinin icraatı qaydasında, mülki, cinayət və ya inzibati

qaydada baxılan başqa bir iş həll edilməyincə işə baxmaq mümkün olmazsa;KM1

254.1.5. Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin icraatında eyni tərəflər arasında, eyni predmet barəsində və eyni əsaslar üzrə mübahisəyə dair xarici dövlətin məhkəməsinin qərarının tanınması və icra edilməsi haqqında ərizə olarsa.

254.1.6. məhkəmə bu məcəllənin 13.6‐cı maddəsinə uyğun olaraq Azərbaycan Respublikası Konstitusiyasının və qanunlarının şərh edilməsi haqqında Azərbaycan Respublikasının Konstitusiya Məhkəməsinəmüraciət etdikdə. 113

254.2. Məhkəmə qanunla nəzərdə tutulan digər hallarda da iş üzrə icraatı dayandırır.

M a d d ə 2 5 5 . Məhkəmənin icraatı dayandırmaq hüququ 255.0. Hakim işdə iştirak edən şəxslərin ərizəsi üzrə və ya öz təşəbbüsü ilə aşağıdakı

hallarda iş üzrə icraatı dayandıra bilər: 255.0.1. tərəf Azərbaycan Respublikasının Silahlı Qüvvələrində və başqa silahlı

birləşmələrində çağırış üzrə hərbi xidmətdə olduqda və ya digər dövlət vəzifəsini yerinə yetirməyə cəlb edildikdə;

255.0.2. tərəf uzunmüddətli qulluq ezamiyyətində olduqda; 255.0.3. tərəf müalicəmüəssisəsində olduqda; 255.0.4. bu Məcəllə ilə nəzərdə tutulan hallarda cavabdeh axtarıldıqda; 255.0.5. məhkəmə tərəfindən ekspertiza təyin olunduqda; 255.0.6. xarici dövlətlərin məhkəmələrinəməhkəmə tapşırığı göndərildikdə.114 255.0.7. qəyyumluq və himayəçilik orqanının iş üzrə rəy verməsi tələb olunduqda. 115

M a d d ə 2 5 6 . İcraatı dayandırma müddətləri 256.0. İş üzrə icraat aşağıdakı hallarda dayandırılır:

256.0.1. bu Məcəllənin 254.1.1 və 254.1.2‐ci maddələrində nəzərdə tutulmuş hallarda çıxmış şəxsin hüquq varisi müəyyən edilənə və ya fəaliyyət qabiliyyəti olmayan şəxs üçün nümayəndə təyin edilənədək;

256.0.2. bu Məcəllənin 254.1.3‐cü və 255‐ci maddələri ilə nəzərdə tutulmuş hallarda tərəfin Azərbaycan Respublikası Silahlı Qüvvələrinin, digər qoşunların və qoşun birləşmələrinin tərkibində olub dövlət vəzifəsini yerinə yetirməsi qurtaranadək, qulluq ezamiyyətindən qayıdanadək, tərəfin müalicə müəssisəsindən buraxılmasınadək, cavabdehin axtarışının nəticələri məlum olanadək, ekspertin rəyi və ya qəyyumluq və himayəçilik orqanının rəyi məhkəməyə təqdim edilənədək , məhkəmə tapşırıgına cavab alınanadək;116

256.0.3. bu Məcəllənin 254.1.4‐cü maddəsi ilə nəzərdə tutulan halda məhkəmənin qərarı, qətnaməsi, hökmü, qərardadı qüvvəyə minənə qədər, yaxud inzibati qaydada baxılan iş üzrə qərar çıxarılana qədər;

256.0.4. bu Məcəllənin 254.1.5‐ci maddəsi ilə nəzərdə tutulan halda Azərbaycan Respublikasının Ali Məhkəməsi tərəfindən ərizəyə baxılanadək.

256.0.5. bu məcəllənin 254.1.6‐cımaddəsi ilə nəzərdə tutulan halda məhkəməmüraciəti üzrə Azərbaycan Respublikası Konstitusiya Məhkəməsinin qərarı dərc olunanadək.117

M a d d ə 2 5 7 . İcraatın təzələnməsi İşin dayandırılmasına səbəb olmuş hallar aradan qaldırıldıqdan sonra, işdə iştirak edən

şəxslərin ərizəsi üzrə və ya məhkəmənin təşəbbüsü ilə iş üzrə icraat təzələnir.

M a d d ə 2 5 8 . İş üzrə icraatın dayandırılması və təzələnməsi qaydası 258.1. İş üzrə icraatın dayandırılması və onun təzələnməsi barədə məhkəmə qərardad

çıxarır. 258.2. İş üzrə icraatın dayandırılması barədə məhkəmənin qərardadından şikayət verilə

bilər.

F ə s i l 1 9

ƏRİZƏNİN BAXILMAMIŞ SAXLANMASI

M a d d ə 2 5 9 . Ərizənin baxılmamış saxlanmasının əsasları 259.0. Məhkəmə aşağıdakı hallarda ərizəni baxılmamış saxlayır: 259.0.1. məhkəməyə müraciət etmiş iddiaçı işin qabaqcadan məhkəmədən kənar

(pretenziya) həll edilməsi barəsində müəyyən kateqoriyadan olan işlər üçün qanunla müəyyən edilmiş, yaxud tərəflər arasında müqavilə ilə nəzərdə tutulmuş qaydaya əməl etməmişsə və bu qaydanı tətbiq etmək imkanı itirilməmişsə;

259.0.2. ərizə fəaliyyət qabiliyyəti olmayan şəxs tərəfindən verilmişsə; 259.0.3. ərizə imzalanmadıqda, yaxud buna səlahiyyəti olmayan şəxs və ya vəzifəsi

göstərilməyən şəxs tərəfindən imzalandıqda; 259.0.4. eyni tərəflər arasında, eyni predmet barəsində və eyni əsaslarla mübahisə üzrə iş

həmin və ya digər məhkəmənin icraatında varsa; 259.0.5. qanuna müvafiq olaraq tərəflər arasında həmin mübahisənin münsiflər

məhkəməsində baxılması üçün müqavilə bağlanmışsa və işə mahiyyəti üzrə baxılmasından əvvəl mübahisənin məhkəmədə həll edilməsinə dair cavabdeh tərəfindən etiraz daxil olarsa;

259.0.6. işə onların iştirakı olmadan baxmağı xahiş etməmiş tərəflər məhkəməyə gəlmədikdə;

259.0.7. işə onun iştirakı olmadan baxmağı xahiş etməmiş iddiaçı məhkəmənin birinci çağırışında gəlmədikdə, cavabdeh isə işin mahiyyəti üzrə baxılmasını tələb etmədikdə;

259.0.8. qanuna, digər normativ hüquqi akta və müqaviləyə əsasən bank və kredit müəssisəsi vasitəsi ilə almalı olduğu halda iddiaçı cavabdehdən borcun alınması barədə banka, yaxud digər kredit müəssisəsinəmüraciət etməmişsə;

259.0.9. dövlət qeydiyyatından imtina edilməsi, yaxud boyun qaçırılması barəsində ərizələrə baxıldıqda hüquq haqqında mübahisə olmasımüəyyən edilərsə;

259.0.10. hüquqi əhəmiyyətli faktların müəyyən edilməsi barəsindəki ərizələrə baxıldıqda hüquq haqqında mübahisə olmasımüəyyən edilərsə;

259.0.11. iddia ərizəsinin qaytarılması barəsində ərizə verildikdə və cavabdeh işin mahiyyəti üzrə həll olunmasını tələb etmədikdə;

259.0.12. ərizə bu Məcəllənin 149‐cu maddəsində nəzərdə tutulmuş tələblər göstərilmədən, eləcə də bu Məcəllənin 150.0.1—150.0.3‐cü maddələrində göstərilən sənədlər əlavə edilmədən verildikdə, iddiaçı hakim tərəfindən müəyyən edilmiş müddətdə işin mahiyyəti üzrə baxılmasına və həll edilməsinəmaneçilik törədən həmin nöqsanları aradan qaldırmadıqda.

M a d d ə 2 6 0 . Ərizənin baxılmamış saxlanması qaydası və nəticələri 260.1. İddianın baxılmamış saxlanması haqqında məhkəmə qərardad çıxarır. 260.2. Qərardadda bu Məcəllənin 259‐cu maddəsində qeyd edilən işin baxılmasına mane

olan halların necə aradan qaldırılması göstərilməlidir. 260.3. Qərardadda işdə iştirak edən şəxslərin arasında məhkəmə xərclərinin bölünməsi,

büdcədən dövlət rüsumunun qaytarılmasıməsələləri həll edilə bilər. 260.4. İddianın baxılmamış saxlanması üçün səbəb olan şərait aradan qaldırıldıqdan sonra

maraqlı şəxs ümumi qaydada ərizə iləməhkəməyə yenidən müraciət etməyə haqlıdır. 260.5. Məhkəmə iddiaçı və ya cavabdehin vəsatəti üzrə, onlar məhkəmə iclasında iştirak

etməmələrinin və bu haqda məhkəməyə məlumat verməmələrinin üzürlü səbəblərdən baş verməsi haqqında sübutlar təqdim etdikdə, bu Məcəllənin 259.0.6 və 259.0.7‐ci maddələrində göstərilən əsaslarla ərizənin baxılmamış saxlanması barəsində öz qərardadını ləğv edir.

260.6. İddianın baxılmamış saxlanması haqqında məhkəmə qərardadından şikayət verilə bilər.

F ə s i l 2 0

İŞ ÜZRƏ İCRAATA XİTAM VERİLMƏSİ

M a d d ə 2 6 1 . İcraata xitam verilmə əsasları 261.0. Hakim iş üzrə icraata aşağıdakı hallarda xitam verir: 261.0.1. işməhkəmədə baxılmalı deyildirsə; 261.0.2. eyni tərəflər arasında, eyni predmet barəsində və eyni əsaslar üzrə məhkəmənin

qanuni qüvvəyə minmiş qətnaməsi və ya iddiaçının iddiadan imtina etməsi və ya tərəflərin barışıq sazişinin təsdiq olunması ilə əlaqədar iş üzrə icraatın xitam edilməsi haqqında məhkəmənin qərardadı olarsa;

261.0.3. eyni tərəflər arasında, eyni predmet barəsində və eyni əsaslar üzrə mübahisəyə dair xarici dövlətin məhkəməsinin qanuni qüvvəyə minmiş qətnaməsi varsa və həmin qətnamə Azərbaycan Respublikasının Ali Məhkəməsi tərəfindən tanınmış və icraya qəbul edilmişsə;

261.0.4. iddiaçı iddiadan imtina etmişsə və bu imtina məhkəmə tərəfindən qəbul olunmuşsa;

261.0.5. tərəflər barışıq sazişi bağlamışlarsa və bu saziş məhkəmə tərəfindən təsdiq edilmişsə;

261.0.6. eyni tərəflər arasında, eyni predmet və eyni əsaslar üzrə mübahisəyə dair, məhkəmə münsiflər məhkəməsinin qətnaməsinin məcburi icra olunması üçün icra vərəqəsi verməkdən imtina etdiyi və ya işi yenidən baxılmaq üçün qətnaməni qəbul etmiş münsiflər məhkəməsinə qaytardığı, lakin işə həmin münsiflər məhkəməsində baxılmasının mümkün olmadığı hallardan başqa, münsiflər məhkəməsinin qanuni qüvvəyəminmiş qətnaməsi olarsa;

261.0.7. iş üzrə tərəflərdən biri olan şəxs öldükdən sonra mübahisə edilən hüquq münasibəti hüquq varisliyinə yol verməzsə;

261.0.8. işdə iştirak edən hüquqi şəxs ləğv olunmuşsa; 261.0.9. məhkəməyə müraciət etmiş maraqlı şəxs mübahisənin qabaqcadan məhkəmədən

kənar həll edilməsi barəsində müəyyən kateqoriyadan olan işlər üçün qoyulmuş qaydaya əməl etməmişsə və bu qaydanı tətbiq etmək imkanı itirilmişsə.

M a d d ə 2 6 2 . İcraata xitam verilmə qaydası və nəticələri 262.1. İş üzrə icraata xitam verilməsi barədəməhkəmə qərardad çıxarır. 262.2. Məhkəmənin qərardadında işdə iştirak edən şəxslər arasında məhkəmə xərclərinin

bölüşdürülməsi, büdcədən dövlət rüsumunun qaytarılması haqqında məsələlər həll edilə bilər. 262.3. İşin məhkəmə orqanlarına aid olmaması nəticəsində və ya bu Məcəllənin 261.0.8‐ci

maddəsində nəzərdə tutulmuş əsaslar üzrə icraata xitam verilərsə, məhkəmə ərizəçinin hansı orqana müraciət etməli olmasını göstərməlidir.

262.4. İşin icraatına xitam verildikdə, eyni tərəflər arasında, eyni predmet haqqında və eyni əsaslar üzrəmübahisə barəsindəməhkəməyəmüraciət edilməsinə yol verilmir.

262.5. İş üzrə icraata xitam verilməsi haqqında məhkəmənin qərardadından şikayət verilə bilər.

F ə s i l 2 1

MƏHKƏMƏ QƏRARDADLARI

M a d d ə 2 6 3 . Qərardadın çıxarılması qaydası 263.1. İşmahiyyəti üzrə həll edilmədikdəməhkəmə aktları qərardad formasında çıxarılır. 263.2. Məhkəmə iş üzrə icraatı dayandırdıqda, icraata xitam verdikdə, iddianı baxılmamış

saxladıqda, habelə bu Məcəllə ilə nəzərdə tutulmuş digər hallarda qərardad çıxarır. 263.3. Qərardad müşavirə otağında müstəqil akt şəklində qəbul edilir, hakim yaxud

hakimlər tərəfindən imzalanır və qəbul edildikdən dərhal sonra həmin məhkəmə iclasında elan olunur.

263.4. Məhkəmə mürəkkəb olmayan məsələləri məhkəmə iclasında həll etdikdə, müşavirə otağına getməyib, yerində müşavirə edərək, ayrıca akt şəklində tərtib olunmadan qərardad çıxara bilər.

263.5. Qərardad şifahi elan olunur və məhkəmənin iclas protokoluna yazılır. Qərardadda onun hansı məsələ üzrə çıxarıldığı, məhkəmənin gəldiyi nəticələrin səbəbləri və baxılan məsələ üzrə nəticə göstərilir.

263.6. Məhkəmə tərəfindən qərardad, işdə iştirak edən şəxslərin çəkişmə, hüquq bərabərliyi prinsipinin təmin edildiyi, bu Məcəlləyə müvafiq olaraq məhkəmə baxışının ümumi müddəalarına əməl olunduğu bir şəraitdə qəbul edilir.

M a d d ə 2 6 4 . Qərardadın məzmunu 264.0. Ayrıca akt şəklində qəbul edilən qərardadda aşağıdakılar göstərilməlidir: 264.0.1. qərardadın çıxarılma vaxtı və yeri; 264.0.2. qərardadı çıxaran məhkəmənin adı, hakim və ya məhkəmənin tərkibi və

məhkəmənin iclas katibi; 264.0.3. işdə iştirak edən şəxslər, mübahisənin predmeti və ya irəli sürülmüş tələb; 264.0.4. qərardadın hansıməsələ barədə çıxarılması; 264.0.5. məhkəmənin gəldiyi nəticələrin səbəbləri və məhkəmənin rəhbər tutduğu

qanunlara istinad edilməsi; 264.0.6. baxılan məsələ üzrə nəticə; 264.0.7. qərardaddan şikayət verilə bilərsə, şikayət vermə qaydası vəmüddəti.

M a d d ə 2 6 5 . Məhkəmənin xüsusi qərardadları KM

265.1. Məhkəmə mübahisəyə baxarkən, hüquqi şəxsin, dövlət, yerli özünüidarə orqanının və digər orqanın, vəzifəli şəxsin və ya fiziki şəxsin fəaliyyətində qanunların və digər normativ hüquqi aktların pozulduğunu aşkar etdikdə, xüsusi qərardad çıxarmağa haqlıdır.

265.2. Xüsusi qərardadlar müvafiq hüquqi şəxslərə, vəzifəli şəxslərə, dövlət və yerli özünüidarə orqanlarına və digər orqanlara, fiziki şəxslərə göndərilir. Onlar gördükləri tədbirlər barədə 1 ay müddətindəməhkəməyəməlumat verməlidirlər.

265.3. Görülmüş tədbirlər barədə məlumat verilmədiyi halda, təqsirkar vəzifəli şəxslər müəyyən olunmuş yüz on manatadək cərimə oluna bilərlər.

Cərimənin qoyulması müvafiq vəzifəli şəxsi məhkəmənin xüsusi qərardadına əsasən görülmüş tədbirlər haqqında məlumat vermək vəzifəsindən azad etmir.

265.4. Məhkəmə işə baxarkən, tərəflərin və ya digər şəxslərin hərəkətlərində cinayətin əlamətlərini aşkara çıxararsa, o, bu barədə xüsusi qərardad çıxarmaqla prokurora xəbər verir.

265.5. Qanuni qüvvəyə minmiş məhkəmə qətnaməsi icra olunmadıqda, məhkəmə bir ay müddətində bununla bağlı cinayət işinin başlanması haqqında xüsusi qərardad çıxarmaqla, prokurora xəbər verir.

265.6. Prokuror cinayət işinin başlanmasını istisna edən halları aşkar etməzsə, məhkəmənin xüsusi qərardadı üzrə cinayət işi başlamaqdan imtina etməyə haqlı deyildir. Bu məsələ üzrə əsaslandırılmış qərar qəbul edən prokuror, həmin qərarı xüsusi qərardadı çıxarmış məhkəməyə göndərir. Məhkəmə prokurorun qərarı ilə razılaşmadığı halda, zəruri təsir tədbirləri görülməsi məqsədi ilə, yuxarı prokurorun diqqətini aşağı prokurorun qərarının qanunsuzluğuna və ya əsassızlığına yönəldə bilər. 118

M a d d ə 2 6 6 . Məhkəmə qərardadının surətlərinin işdə iştirak edən şəxslərə rəsmi qaydada verilməsi 119

266.1. Məhkəmənin ayrıca akt şəklində çıxardığı qərardad çıxarıldıqdan sonra 5 gün müddətində işdə iştirak edən şəxslərə, aidiyyəti olan digər şəxslərə rəsmi qaydada verilir. 120

266.2. Bu Məcəlləyə müvafiq olaraq şikayət verilə bilən qərardadlar işdə iştirak edən şəxslərə və aidiyyəti olan digər şəxslərə rəsmi qaydada verilərkən, bu barədə məhkəməyə məlumat verilməlidir. 121

M a d d ə 2 6 7 . Qərardadlardan şikayət verilməsi 267.1. Məhkəmə tərəfindən ayrıca akt şəklində qəbul edilmiş qərardaddan bu Məcəllədə

göstərilmiş hallarda şikayət verilə bilər. 267.2. İşdə iştirak edən şəxslər və qərardadın bilavasitə aid olduğu digər şəxslər şikayət

vermək hüququna malikdirlər. 267.3. Şikayət yazılı şəkildə qərardadı qəbul edən məhkəməyə verilir.

M a d d ə 2 6 8 . Şikayətin verilməmüddəti 268.1. Şikayət qərardad tərəfə rəsmi qaydada verildikdən sonra 10 gün müddətində

verilir.122

268.2. Qərardad ondan şikayət vermək hüququna malik olan şəxslərin yanında elan edilmişdirsə, şikayət verməmüddəti qərardadın elan olunduğu vaxtdan hesablanır.

M a d d ə 2 6 9 . Şikayətə baxılması 269.1. Şikayətə qərardadı qəbul etmiş birinci instansiya məhkəməsi tərəfindən 3 gün

müddətində baxılır. 269.2. Şikayət əsaslıdırsa, hakim qərardadı dəyişdirir və ya ləğv edir və mübahisəyə

baxılması üçün tərəflərlə birlikdə sonrakı prosessual hərəkətləri yerinə yetirir. 269.3. Əks təqdirdə bu şikayət baxıldıqdan sonra 7 gün müddətində işlə birlikdə apellyasiya

instansiyasıməhkəməsinə göndərilir.

F ə s i l 2 2

PROTOKOLLAR

M a d d ə 2 7 0 . Protokolun tərtib edilməsinin məcburiliyi Məhkəmə iclasında, habelə məhkəmə iclasından kənar hər bir ayrıca prosessual hərəkət

barədə protokol tərtib edilir.

M a d d ə 2 7 1 . Protokolun məzmunu 271.1. Məhkəmə iclasının və ya məhkəmədən kənar ayrıca prosessual hərəkətin protokolu

işə baxmanın və ya ayrıca prosessual hərəkətin bütün mühüm anlarını əks etdirməlidir. 271.2. Məhkəmə iclasının protokolunda aşağıdakılar göstərilir: 271.2.1. məhkəmə iclasının ili, ayı, günü və yeri; 271.2.2. məhkəmə iclasının başlanma və qurtarma vaxtı; 272.2.3. işə baxan məhkəmənin adı, hakim, məhkəmənin tərkibi və məhkəmə iclasının

katibi; 271.2.4. işin adı;

271.2.5. işdə iştirak edən şəxslərin, nümayəndələrin, şahidlərin, ekspertlərin, mütəxəssislərin, tərcüməçilərin gəlməsi haqqında məlumatlar;

271.2.6. işdə iştirak edən şəxslərin anket məlumatları (doğum tarixi, iş və yaşayış yeri); 271.2.7. işdə iştirak edən şəxslərə, nümayəndələrə, habelə tərcüməçiyə, ekspertlərə,

mütəxəssislərə onların prosessual hüquq və vəzifələrinin elan edilməsinə dair məlumatlar; 271.2.8. sədrlik edənin sərəncamları və iclas zalından çıxmadan məhkəmə tərəfindən

çıxarılmış qərardadlar; 271.2.9. işdə iştirak edən şəxslərin və nümayəndələrin ərizələri, vəsatətləri və izahatları; 271.2.10. şahidlərin ifadələri, ekspertlərin öz rəyləri barədə şifahi izahatları, mütəxəssislərin

izahları; 271.2.11. yazılı sübutların elan edilməsinə dair məlumatlar, maddi sübutların müayinəsinə,

səs yazılarının dinlənilməsinə, videoyazılara baxılmasına dair məlumatlar; 271.2.12. dövlət orqanlarının və yerli özünüidarə orqanlarının nümayəndələrinin rəyləri; 271.2.13. məhkəmə çıxışlarının məzmunu; 271.2.14. qətnamənin və qərardadların elan edilməsi vəməzmununun izah edilməsi, şikayət

vermə qaydasının vəmüddətlərinin izah edilməsi haqqında məlumatlar; 271.2.15. işdə iştirak edən şəxslərə protokolla tanış olmaq və ona dair qeydlər vermək

hüquqlarının izah olunmasına dair məlumatlar; 271.2.16. protokolun tərtib olunma tarixi. 271.3. Bu Məcəllə ilə nəzərdə tutulmuş hallarda məhkəmənin mülahizəsinə əsasən

protokolu tərəflər imzalaya bilərlər.

M a d d ə 2 7 2 . Protokolun tərtib olunması 272.1. Protokolun tərtib edilməsinə məhkəmə katibi cəlb olunur. Məhkəmə katibin cəlb

olunmasından imtina edə bilər. Protokolu hakim özü, məhkəmə iclasında sədrlik edən və ya işə baxan məhkəmə tərkibinin digər hakimi tərtib edə bilər. Bu zaman onlar kompüterdən və ya digər köməkçi vasitələrdən istifadə edə bilərlər.

272.2. Bu Məcəllənin 272.1.‐ci maddəsi məhkəmə iclasından kənar məhkəmənin qəbul etdiyi prosessual hərəkətlərə də şamil olunur. 123

272.3. Protokol asan oxunan yazılı formada tərtib olunmalıdır. 272.4. Protokolun tərtib olunmasının tamlığını təmin etmək üçün məhkəmə səsyazma

vasitələrindən istifadə edə bilər. 272.5. İşdə iştirak edən şəxslər və nümayəndələr protokolun hər hansı hissəsinin elan

edilməsinə, iş üçün əhəmiyyətli hesab etdikləri hallar barədə məlumatların protokolda qeyd edilməsinə dair vəsatətlər verə bilərlər.

272.6. Hərəkət və ya mülahizələr mübahisəyə aid olmadıqda məhkəmə onları protokola qeyd etməkdən imtina edə bilər. Bu məsələ ilə əlaqədar məhkəmənin qərarı mübahisələndirilə bilməz, o, protokola qeyd edilməlidir.

272.7. Protokol məhkəmə iclası qurtardıqdan sonra 10 gündən gec olmayaraq, ayrıca prosessual hərəkətlər barədə protokol isə onun edildiyindən sonrakı gündən gec olmayaraq tərtib edilməli və imzalanmalıdır,

272.8. Protokol hakim tərəfindən tərtib edildiyi halda onun tərəfindən, katib tərəfindən tərtib edildikdə isə hakim və ya işə kollegial baxıldığı halda sədrlik edən və katib tərəfindən

imzalanmalıdır. Protokolda dəyişikliklər, əlavələr və düzəlişlər əvvəlcədən razılaşdırılmalı və onların imzaları ilə təsdiq edilməlidir.

M a d d ə 2 7 3 . Protokola dair qeydlər İşdə iştirak edən şəxslər və nümayəndələr protokolla tanış olmağa haqlıdırlar və onun

imzalandığı andan 3 gün ərzində onda yol verilmiş yanlışlıqları və ya natamamlığı göstərməklə protokol barədə yazılı qeydlər təqdim edə bilərlər.

M a d d ə 2 7 4 . Protokola dair qeydlərə baxılması 274.1. Protokola dair qeydlərə onu imzalamış hakim və ya iş üzrə sədrlik edən baxır,

qeydlərlə razılaşarsa, onların düzgünlüyünü təsdiq edir, razılaşmadıqda isə onların tamamilə və ya qismən rədd edilməsinə dair əsaslı qərardad çıxarır. Hər bir halda qeydlər işə əlavə edilir.

274.2. Protokola dair qeydlərə onların verilməsindən 3 gündən gec olmayaraq baxılmalıdır. 274.3. Zəruri hallarda protokola dair qeydlər vermiş şəxslər və ya işdə iştirak edən şəxslər

və prosesin digər iştirakçılarıməhkəmə iclasına çağırılırlar.

F ə s i l 2 3

ƏMR İCRAATI

M a d d ə 2 7 5 . Məhkəmə əmri 275.1. Müəyyən pul məbləğinin ödənilməsi tələbləri və ya əmlakın tələb edilməsi üzrə işlərə

baxılmasının bu fəslə uyğun olaraq sadələşdirilmiş qaydasına yol verilir. 275.2. Bu işlər üzrə hakimin aktı məhkəmə əmri formasında çıxarılır və bu akt icra sənədi

hesab edilir.

M a d d ə 2 7 6 . Məhkəmə əmri verilə bilən tələblərin əsasları 276.1. Kreditorun tələbi aşkardırsa və ya həmin tələb borclunun mübahisə edilməyən

vəzifəsinə əsaslanırsa bu hallarda məhkəmə əmri verilə bilər. 276.2. Məhkəmə əmri aşağıdakı hallarda verilə bilər: 276.2.1. tələb notariat qaydasında təsdiq edilmiş əqdə əsaslanırsa; 276.2.2. tələb sadə yazılı formada bağlanmış əqdə əsaslanırsa; 276.2.3. tələb ödənilməmiş, aksept olunmamış və ya aksept tarixi qoyulmamış veksellərə

dair notarius tərəfindən verilmiş protestə əsaslanırsa; 276.2.4. tələb alimentin alınması, o cümlədən atalığın müəyyən edilməsi və ya üçüncü

şəxslərin cəlb edilməsi ilə bağlı olmadan yetkinlik yaşına çatmayan şəxslərə alimentin alınması haqqında verilmişdirsə;

276.2.5. tələb hesablanmış, lakin işçiyə ödənilməmiş əmək haqqı barəsində verilmişdirsə; 276.2.6. tələb polis orqanları tərəfindən cavabdehin və ya borclunun axtarışı üzrə xərclərin

alınması haqqında verilmişdirsə; 276.2.7. tələb fiziki şəxslərdən vergilər və dövlət məcburi sığortası üzrə qalığın alınması

haqqında verilmişdirsə.

276.2.8. tələb məişətdə istehlak edilmiş təbii qaz, su, elektrik və ya istilik enerjisinin haqqının ödənilməsi barəsində verilmişdirsə. 124

M a d d ə 2 7 7 . Ərizənin verilməsi 277.1. Məhkəmə əmri haqqında ərizə bu Məcəllənin 4‐cü fəslində müəyyən edilmiş ümumi

aidiyyət qaydalarına əsasən verilir. 277.2. Məhkəmə əmri haqqında ərizənin verilməsi üçün on manat məbləğində dövlət

rüsumu ödənilir. 125

M a d d ə 2 7 8 . Ərizənin forması vəməzmunu 278.1. Məhkəməyə ərizə yazılı formada verilir. 278.2. Ərizədə aşağıdakılar göstərilməlidir: 278.2.1. ərizənin verildiyi məhkəmənin adı; 278.2.2. kreditor haqqında məlumatlar: soyadı, adı, atasının adı, yaşayış yeri və ya olduğu

yer; 278.2.3. borclu haqqında məlumatlar: soyadı, adı, atasının adı, iş yeri yaşayış yeri üçün və

ya olduğu yer; 278.2.4. kreditorun tələbi və onun əsaslandığı hallar; 278.2.5. tələbin əsaslığını təsdiq edən sənədlər; 278.2.6. əlavə edilən sənədlərin siyahısı. 278.3. Ərizə kreditor və ya onun nümayəndəsi tərəfindən imzalanır. Nümayəndə tərəfindən

verilən ərizəyə onun səlahiyyətlərini təsdiq edən sənəd və kreditorun əsaslandığı sənədlər əlavə edilməlidir.

M a d d ə 2 7 9 . Baxılmanın sadələşdirilmiş qaydasının yolverilməzliyi 279.1. Məhkəmə, məhkəmə əmrinin verilməsi haqqında ərizənin qəbul olunmasından bu

Məcəllənin 153‐cü maddəsi iləmüəyyən edilmiş əsaslar olduqda imtina edir. 279.2. Bundan başqa, aşağıdakı hallar da imtina üçün əsasdır: 279.2.1. verilmiş tələb bu Məcəllənin 276‐cımaddəsi ilə nəzərdə tutulmamışdırsa; 279.2.2. verilmiş tələbi təsdiq edən sənədlər təqdim olunmamışdırsa; 279.2.3. ərizənin əsaslandığı tələb etmə hüququ barədəmübahisə vardırsa. 279.3. Ərizə məhkəməyə daxil olduğu gündən 3 gün müddətində məhkəmə ərizənin qəbul

edilməsindən imtina haqqında qərardad çıxarır. Bu qərardaddan şikayət verilə bilməz. 279.4. Məhkəmə əmrinin verilməsi haqqında ərizənin qəbul edilməsindən imtina olunması

kreditorun həmin tələb üzrə iddia icraatı qaydasında iddia verməsinə mane olmur. Bu halda kreditor tərəfindən ödənilmiş dövlət rüsumu ödənilməli olan dövlət rüsumuna hesablanır.

M a d d ə 2 8 0 . Məhkəmə əmrinin çıxarılması qaydası Məhkəmə əmri irəli sürülmüş tələb məhkəməyə daxil olan gündən 3 gün ərzində,

məhkəmə baxışı keçirilmədən və izahatları dinlənilmək üçün tərəflər çağırılmadan çıxarılır.

M a d d ə 2 8 1 . Məhkəmə əmrinin məzmunu 281.1. Məhkəmə əmrində aşağıdakılar göstərilməlidir: 281.1.1. icraatın nömrəsi və əmrin çıxarılma tarixi: 281.1.2. Məhkəmənin adı, əmri vermiş hakimin soyadı, adı, atasının adı;

281.1.3. kreditorun və borclunun soyadı, adı, atasının adı, yaşayış yeri və ya olduğu yer, iş yeri;

281.1.4. tələbin ödənilməsinin hüquqi əsası; 281.1.5. alınmalı olan pul məbləği və ya dəyəri göstərilməklə alınmalı olan əmlak; 281.1.6. dəbbə pulunun məbləği, əgər onun alınması qanunla və ya müqavilə ilə nəzərdə

tutulmuşdursa; 281.1.7. borcludan kreditorun xeyrinə və ya dövlət büdcəsinə tutulmalı olan dövlət

rüsumunun məbləği. 281.2. Yetkinlik yaşına çatmayan uşaqlar üçün aliment alınması haqqında məhkəmə

əmrində bu Məcəllənin 281.1.1‐‐281.1.5‐ci maddələrində nəzərdə tutulmuş məlumatlarla yanaşı: borclunun anadan olduğu gün və yer, onun iş yeri, saxlanmaları üçün aliment müəyyən edilən hər bir uşağın adı və anadan olduğu gün, hər ay borcludan tutulan ödəmələrin məbləği və onların tutulma müddəti göstərilir.

281.3. Məhkəmə əmri hakim tərəfindən imzalanır və 3 gün müddətində onun surəti təqdimetmə haqqında bildirişlə borcluya təqdim olunur və ya göndərilir.

M a d d ə 2 8 2 . Etiraz Borclu məhkəmə əmrini aldığı gündən 10 gün müddətində verilmiş tələbə və ya onun

hissəsinə qarşı əmri vermişməhkəməni yazılı xəbərdar etməklə etiraz edə bilər.

M a d d ə 2 8 3 . İddia icraatına keçid Borclunun etirazı prosessual baxımdan iddia ərizəsinə bərabər tutulur. Əgər o, vaxtında

verilmişdirsə, hakim əmri ləğv edir və materiallar bu Məcəllə ilə müəyyən edilmiş ümumi müddəalara uyğun olaraq iddia icraatına keçir.

M a d d ə 2 8 4 . Məhkəmə əmrinin icra edilməsi 284.1. Məhkəmə əmri qətnamə qüvvəsinə malikdir. Məhkəmə əmrindən şikayət verilə

bilməz. 284.2. Əgər müəyyən edilmiş müddətdə məhkəməyə borclunun etirazı daxil olmazsa,

hakim kreditora dərhal məhkəmənin möhürü ilə təsdiq edilmiş icrası məcburi olan məhkəmə əmrinin surətini verir.

İKİNCİ YARIMBÖLMƏ ÜMUMİ HÜQUQİMÜNASİBƏTLƏRDƏN ƏMƏLƏ GƏLƏN İŞLƏR ÜZRƏ İCRAAT

(XÜSUSİ İDDİA İCRAATI)

F ə s i l 2 4 ÜMUMİMÜDDƏALAR

M a d d ə 2 8 5 . Məhkəmə tərəfindən baxılan ümumi hüquqi münasibətlərdən əmələ gələn işlər

285.0. Bu fəsildə göstərilən qaydada məhkəmə xüsusi iddia icraatı qaydasında aşağıdakı işlərə baxır:

285.0.1. seçki (referendumda iştirak) hüquqlarının müdafiəsi barədə ərizələr üzrə; 126

285.0.2. müvafiq icra hakimiyyəti orqanlarının və onların vəzifəli şəxslərinin inzibati hüquq pozuntuları barədə qərarlarına dair ərizələr üzrə;

285.0.3. müvafiq icra hakimiyyəti və yerli özünüidarə orqanlarının, sair orqan və təşkilatların, onların vəzifəli şəxslərinin qərarlarından və hərəkətlərindən (hərəkətsizliyindən) olan ərizələr üzrə;

285.0.4. hərbi vəzifəli şəxslərin və hərbi idarə orqanlarının qərarlarından və hərəkətlərindən (hərəkətsizliyindən) olan ərizələr üzrə;

285.0.5. normativ xarakterli aktların qanuniliyinin mübahisə edilməsi barədə ərizələr üzrə.127

M a d d ə 2 8 6 . Ərizənin verilməsi 286.1. Ərizə bu Məcəllənin 4‐cü fəsli ilə müəyyən edilmiş ümumi aidiyyət qaydalarına

əsasən verilir. 286.2. Məhkəməyə ərizənin təqdim edilməsi, məhkəmə tərəfindən onun qəbul edilməsi və

mahiyyəti üzrə həll edilməsi üçün maraqlı şəxslərin yuxarı orqanlarına ilkin müraciəti məcburi şərt deyildir.

286.3. Ərizənin verilmə müddətinin buraxılması, tənbehin edilmə müddətinin, habelə qərarın icra müddətinin ötməsi ərizənin məhkəmə baxışına qəbul edilməsindən imtina üçün əsas deyildir.

286.4. Müddətlər, işin düzgün həlli üçün onların əhəmiyyəti, ərizənin məzmunundan asılı olmayaraq, məhkəmə tərəfindən yoxlanılır.

286.5. İddia ərizəsinin məzmunu və ona əlavə edilən sənədlər bu Məcəllənin 149 və 150‐ci maddələri ilə nəzərdə tutulmuş tələblərə cavab verməlidir. Ərizədə əmlak tələbləri, şikayət olunan aktın, hərəkətin (hərəkətsizliyin) əsası göstərilə bilər.

M a d d ə 2 8 7 . Sübutetmə vəzifəsi Dövlət hakimiyyəti və yerli özünüidarə orqanlarının, habelə başqa orqanların aktlarının və

qərarlarının qəbul edilməsi üçün əsas olmuş halları sübut etmək vəzifəsi aktı və ya qərarı qəbul etmiş orqanın üzərinə düşür.

M a d d ə 2 8 8 . İşlərə baxılması və həll edilməsi qaydası Məhkəmə tərəfindən ümumi hüquq münasibətlərindən əmələ gələn işlər bu Məcəllənin

24—29‐cu fəsilləri və digər qanunlarla müəyyən edilmiş xüsusiyyətlər nəzərə alınmaqla, ümumi iddia icraatı qaydasında baxılır və həll edilir.

M a d d ə 2 8 9 . Şikayət etmə qaydası Bu Məcəllənin 24‐29‐cu fəsillərinə müvafiq olaraq qəbul edilmiş məhkəmə aktlarından

(qətnamələrindən, qərardadlarından) bu məcəllə iləmüəyyən edilmiş qaydada şikayət verilir.

F ə s i l 2 5

SEÇKİ (REFERENDUMDA İŞTİRAK) HÜQUQLARININMÜDAFİƏSİ HAQQINDA ƏRİZƏLƏRƏ DAİR İCRAAT 128

M a d d ə 2 9 0 . Seçki (referendumda iştirak) hüquqlarının müdafiəsi haqqında ərizələrin verilməsi 129

Seçki (referendumda iştirak) hüquqlarının müdafiəsinə dair ərizələr apellyasiya instansiyası məhkəmələrinə Azərbaycan Respublikasının Seçki Məcəlləsi ilə müəyyən edilmiş qaydada verilir. 130

M a d d ə 2 9 1 . Seçki (referendumda iştirak) hüquqlarının müdafiəsi haqqında ərizələrə baxılması 131

291.1. Seçki (referendumda iştirak) hüquqlarının müdafiəsinə dair işlər üzrə daxil olmuş ərizələrə məhkəmə tərəfindən 3 gün müddətinə (seçkilər günü və həmin gündən sonra daxil olmuş ərizələrə isə ‐ dərhal) baxılır.

291.2. Məhkəmə tərəfindən ərizəyə ərizəçinin, müvafiq seçki komissiyasının və ya digər maraqlı şəxslərin iştirakı ilə baxılır. Məhkəmə iclasının vaxtı və yeri haqqında lazımi qaydada xəbərdar edilmiş göstərilən şəxslərin məhkəməyə gəlməməsi işə baxılmasına və onun həll edilməsinəmane olmur.

291.3. Ərizəyə baxılması üzrəməhkəmənin çıxardığı qətnamə dərhal icra edilməlidir. 132

M a d d ə 2 9 2 . Məhkəmənin qərarından şikayət verilməsi Məhkəmənin qərarından yuxarı instansiya məhkəməsinə 3 gün müddətində bu Məcəllə ilə

müəyyən edilmiş qaydada şikayət verilə bilər. Bu şikayətə 3 gün müddətində (seçki günü və həmin gündən sonra daxil olmuş ərizələrə isə ‐ dərhal) baxılır və məhkəmənin qəbul etdiyi qərar qətidir. 133

F ə s i l 2 6

MÜVAFİQ İCRA HAKİMİYYƏTİ ORQANLARININ VƏ ONLARIN VƏZİFƏLİ ŞƏXSLƏRİNİN İNZİBATİ XƏTALAR HAQQINDA QƏRARLARI İLƏ ƏLAQƏDAR

MÜBAHİSƏLƏRƏ DAİR İŞLƏR ÜZRƏ İCRAAT 134

M a d d ə 2 9 3 . Ərizənin verilməsi 293.1. İnzibati məsuliyyətə cəlb edilmiş hər hansı şəxs inzibati xətalar haqqında işlərə

baxmağa səlahiyyəti olan orqanın (inzibati orqanın) və ya vəzifəli şəxsin tənbeh edilməsi barədə qərarı ilə əlaqədar məhkəmədəmübahisə qaldıra bilər. 135

293.2. İnzibati xətadan zərər çəkmiş şəxsin də inzibati tənbeh barədə qərardan məhkəmədə şikayət etmək hüququ vardır. 136

293.3. Ərizə şəxsin yaşayış yeri üzrə məhkəməyə, inzibati tənbehin verilməsi barədə qərarın surətinin təqdim edildiyi və ya onun şəxsə elan edildiyi gündən 10 gün müddətində verilir.

293.4. Ərizədə bu Məcəllənin 149‐cu maddəsində nəzərdə tutulmuş məlumatlar, habelə konkret olaraq hansı qərardan şikayət edildiyi barədə məlumatlar, onun çıxarıldığı, surətinin təqdim edildiyi və ya şəxsə elan edildiyi tarix göstərilməlidir.

293.5. Ərizənin məhkəməyə verilməsi inzibati tənbeh haqqında qərarın icrasını dayandırır. 293.6. Ərizənin məhkəməyə verilməsi, məhkəmə tərəfindən onun qəbul edilməsi və

baxılması üçün maraqlı şəxsin tabelik qaydasında yuxarı orqanlara və ya yuxarı vəzifəli şəxsə ilkin müraciəti məcburi şərt deyildir.

M a d d ə 2 9 4 . Ərizəyə baxılması 294.1. Ərizəyə məhkəmə tərəfindən 10 gün müddətində baxılır. Ərizə vermiş şəxs, habelə

hərəkətindən (hərəkətsizliyindən) şikayət edilən inzibati xətalar haqqında işlərə baxmağa səlahiyyəti olan orqan və ya vəzifəli şəxs məhkəmə iclasının vaxtı və yeri barədə məhkəmə tərəfindən xəbərdar edilir, lakin onların gəlməməsi işə baxılması və onun həlli üçün maneə deyildir.137

294.2. İşə baxarkən məhkəmə inzibati tənbeh barədə qərarın qanuniliyini və əsaslılığını yoxlayır və müəyyən edir: qərar qanun əsasında və səlahiyyətli orqan və ya vəzifəli şəxs tərəfindən qəbul edilmişdirmi; şəxsin inzibati məsuliyyətə cəlb edilməsinin və ya onun üzərinə qoyulmuş vəzifələrin yerinə yetirilməsinin müəyyən edilmiş qaydalarına əməl edilmişdirmi; şəxs qanunvericiliyə müvafiq olaraq məsuliyyətə səbəb olan inzibati hüquq pozuntusu törətmişdirmi və o, bu pozuntunun törədilməsində təqsirkardırmı. 138

M a d d ə 2 9 5 . Məhkəmənin qətnaməsi 295.1. Məhkəmə inzibati xəta tərkibi və hadisəsi olmadığına görə, habelə Azərbaycan

Respublikasının İnzibati Xətalar Məcəlləsində sadalanan inzibati xəta haqqında iş üzrə icraatı istisna edən digər hallara görə şəxsin əsassız inzibati məsuliyyətə cəlb edildiyi qənaətinə gələrsə, məhkəmə qərarın ləğv edilməsi və inzibati xətalar haqqında işə xitam verilməsi barədə qətnamə çıxarır. 139

295.2. Məhkəmə törədilmiş inzibati xətanın xarakterini, inzibati xəta törədən şəxsin şəxsiyyətini, onun təqsirlik dərəcəsini, əmlak vəziyyətini, məsuliyyəti yungülləşdirən digər halları nəzərə alaraq tənbeh tədbirini dəyişə bilər. 140

295.3. Məhkəmə inzibati tənbehi gücləndirə bilməz. 295.4. Məhkəmə inzibati orqanın və ya vəzifəli şəxsin inzibati tənbehin tətbiqi üzrə

hərəkətlərinin qanuni və əsaslı olduğunu müəyyən edərsə, qərarı dəyişiklik etmədən, ərizəni isə təmin etmədən saxlayır.

295.5. Məhkəmə inzibati xəta haqqında iş üzrə qərarın inzibati orqan və ya vəzifəli şəxs tərəfindən onların səlahiyyətlərinin aşması ilə çıxarıldığını müəyyən edərsə, qərarı ləğv edir və inzibati tənbehin müddəti keçməmişsə, işi baxılmaq üçün yuxarı orqana və ya vəzifəli şəxsə

141göndərir, yaxud inzibati tənbehi tətbiq etməmüddəti ötmüşsə, iş üzrə icraata xitam verir.

F ə s i l 2 7

MÜVAFİQ İCRA HAKİMİYYƏTİ ORQANLARININ, YERLİ ÖZÜNÜİDARƏ ORQANLARININ, SAİR ORQAN VƏ TƏŞKİLATLARIN, ONLARIN VƏZİFƏLİ

ŞƏXSLƏRİNİNQƏRARLARI VƏ HƏRƏKƏTLƏRİ (HƏRƏKƏTSİZLİYİ) İLƏ ƏLAQƏDAR MÜBAHİSƏLƏRƏ DAİR İŞLƏR ÜZRƏ İCRAAT

M a d d ə 2 9 6 . Ərizənin verilməsi

296.1. Maraqlı şəxs müvafiq icra hakimiyyəti orqanının və yerli özünüidarə orqanının, sair orqan və təşkilatların, onların vəzifəli şəxslərinin qərarı, hərəkəti (hərəkətsizliyi) ilə əlaqədar mübahisə qaldıra bilər.

296.2. Yuxarı orqanlara və vəzifəli şəxslərə ilkin müraciət ərizənin məhkəməyə təqdim edilməsi, onun məhkəmə tərəfindən qəbul edilməsi və mahiyyəti üzrə həll edilməsi üçün məcburi şərt deyildir.

296.3. Ərizə bu Məcəllənin 4‐cü fəsli ilə müəyyən edilmiş aidiyyət üzrə məhkəməyə verilir. Baxılması rayon məhkəməsinə aid olan ərizə fiziki şəxs tərəfindən onun yaşayış yeri üzrə məhkəməyə, yaxud hərəkətindən şikayət edilən orqanın, təşkilatın, vəzifəli şəxsin yerləşdiyi yerin məhkəməsinə verilir.

M a d d ə 2 9 7 . Müvafiq icra hakimiyyəti orqanlarının, yerli özünüidarə orqanlarının, sair orqan və təşkilatların, onların vəzifəli şəxslərinin məhkəmədə baxılmalı olan qərarları və hərəkətləri (hərəkətsizliyi)

297.1. Müvafiq icra hakimiyyəti orqanlarının, yerli özünüidarə orqanlarının, sair orqan və təşkilatların, onların vəzifəli şəxslərinin məhkəmədə mübahisə edilən qərarlarına, hərəkətlərinə (hərəkətsizliyinə) elə kollegial və təkbaşına qərarlar, hərəkətlər (hərəkətsizlik) aiddir ki, onların nəticəsində:

297.1.1. şəxsin hüquq və azadlıqları pozulmuş olsun; 297.1.2. şəxsin hüquq və azadlıqlarını həyata keçirməyəmaneçilik yaransın; 297.1.3. şəxsin üzərinə qanunsuz olaraq hər hansı vəzifə qoyulmuş olsun və ya o, qanunsuz

olaraq məsuliyyətə cəlb edilsin. 297.2. Göstərilən orqanların, təşkilatların, onların vəzifəli şəxslərinin aşağıdakı qərar və

hərəkətlərindən (hərəkətsizliyindən) bu fəslə uyğun olaraq məhkəməyə şikayət verilə bilməz: 297.2.1. Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyasına uyğun olaraq yoxlanılması

Azərbaycan Respublikası Konstitusiya Məhkəməsinin müstəsna səlahiyyətinə aid olan fərdi və normativ hüquqi aktlar;

297.2.2. qanunla məhkəmə qaydasında onlardan şikayət etmənin başqa qaydası nəzərdə tutulan fərdi və normativ hüquqi aktlar.

M a d d ə 2 9 8 . Ərizə iləməhkəməyəmüraciət etmək üçün müddət Şəxs özünün hüquq və azadlığının pozulduğu barədə ona məlum olan gündən qanunda

başqa müddət müəyyən edilməyibsə 1 ay müddətində ərizə ilə məhkəməyə müraciət etmək hüququna malikdir. 142

M a d d ə 2 9 9 . Ərizəyə baxılması 299.1. Ərizəyə məhkəmə tərəfindən 1 ay müddətində şəxsin qərar və hərəkətindən

(hərəkətsizliyindən) şikayət edilən müvafiq icra hakimiyyəti və ya yerli özünüidarə orqanlarının, sair orqan və təşkilatların vəzifəli şəxslərinin iştirakı ilə baxılır.

299.2. Məhkəmə iclasının yeri və vaxtı barədə lazımi qaydada xəbərdar edilmiş şəxslərdən hər hansı birinin məhkəmə iclasına gəlməməsi ərizəyə baxılmasına mane olmur. Lakin hakim məhkəmə iclasında şəxsin iştirakınıməcburi hesab edə bilər.

M a d d ə 3 0 0 . Məhkəmənin qətnaməsi və onun icrası

300.1. Hakim ərizəni əsaslı hesab etdikdə müvafiq icra hakimiyyəti və yerli özünüidarə orqanlarının, sair orqan və təşkilatların, onların vəzifəli şəxslərinin yol verdikləri hüquq və azadlıqların pozulmasına və ya məhdudlaşdırılmasına dair halların onlar tərəfindən tamamilə aradan qaldırılması vəzifələri barədə qətnamə çıxarır.

300.2. Mübahisə edilən qərar və hərəkətlər (hərəkətsizlik) nəticəsində şəxsin hüquq və ya azadlığının pozulmadığımüəyyən edilərsə, hakim ərizəni təmin etməkdən imtina edir.

300.3. Məhkəmənin qətnaməsi qərar və hərəkətindən (hərəkətsizliyindən) şikayət edilən orqanın rəhbərinə, vəzifəli şəxsə, yaxud tabelik qaydasında yuxarı orqana və ya vəzifəli şəxsə qətnamənin qanuni qüvvəyəminməsindən sonra 3 gün müddətində göndərilir.

300.4. Qətnamənin icrası barədə onun rəsmi qaydada verildiyi gündən 1 aydan gec olmayaraq məhkəməyə və şəxsə məlumat verilməlidir. Qətnamənin icra edilməməsinə görə təqsirkar vəzifəli şəxslər Azərbaycan Respublikasının qanunvericiliyi ilə nəzərdə tutulmuş məsuliyyət daşıyırlar. 143

F ə s i l 2 8

HƏRBİ VƏZİFƏLİ ŞƏXSLƏRİN VƏ HƏRBİ İDARƏ ORQANLARININ QƏRAR VƏ HƏRƏKƏTLƏRİNDƏN (HƏRƏKƏTSİZLİYİNDƏN) MÜBAHİSƏLƏRƏ DAİR İŞLƏR

ÜZRƏ İCRAAT

M a d d ə 3 0 1 . İşə baxılması Hərbi vəzifəli şəxslərin və hərbi idarə orqanlarının qərarları və hərəkətləri (hərəkətsizliyi)

ilə əlaqədar mübahisələrdən yaranan işlərə bu Məcəllənin 27‐ci fəslində müəyyən edilmiş qaydada baxılır.

F ə s i l 2 9

NORMATİV XARAKTERLİ AKTLARIN QANUNİLİYİNƏ DAİRMÜBAHİSƏLƏRDƏN YARANAN İŞLƏR ÜZRƏ İCRAAT 144

M a d d ə 3 0 2 . Ərizənin verilməsi 302.1. Müvafiq icra hakimiyyəti orqanının, sair dövlət orqanlarının və ya vəzifəli şəxsin

qanunla nəzərdə tutulmuş qaydada qüvvəyə minmiş normativ xarakterli aktı ilə özlərinin Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyası və digər qanunları ilə təsbit və təmin edilmiş hüquq və azadlıqlarının pozulduğunu hesab edən, normativ aktın qüvvəsi şamil olunan şəxslər həmin aktın və ya onun ayrıca hissəsinin qanuna zidd hesab edilməsi barədə ərizə ilə məhkəməyəmüraciət etmək hüququna malikdir. 145

302.2. Yoxlanılması Azərbaycan Respublikası Konstitusiya Məhkəməsinin müstəsna səlahiyyətinə aid edilmiş normativ aktların qanuniliyinin yoxlanılması barədə ərizələrə məhkəmələrdə baxıla bilməz.

302.3. Ərizə bu Məcəllənin 4‐cü fəsli iləmüəyyən edilmiş aidiyyət üzrə verilir. 302.4. Şəxsin ərizəsi bu Məcəllənin 149‐cu maddəsində nəzərdə tutulmuş tələblərə uyğun

olmalı, ərizədə normativ xarakterli aktı qəbul etmiş müvafiq icra hakimiyyəti orqanının, sair dövlət orqanlarının və ya vəzifəli şəxsin adı, aktın qəbul edildiyi tarix, həmin aktla və ya onun ayrı‐ayrı müddəaları ilə şəxsin, yaxud şəxslərin qeyri‐müəyyən dairəsinin hansı konkret hüquq və azadlıqlarının pozulduğu, mübahisəyə çıxarılan aktın Azərbaycan Respublikası

Konstitusiyasının və digər qanunlarının hansı maddələrinə zidd olduğu barədə məlumatlar göstərilməlidir. 146

302.5. Ərizəyəmübahisə olunan aktın və ya onun hissəsinin surəti əlavə edilir. 147

302.6. Ərizənin məhkəməyə verilməsi normativ xarakterli aktın qüvvəsini dayandırmır. 148

302.7. Müvafiq icra hakimiyyəti orqanının, sair dövlət orqanının və ya vəzifəli şəxsin, qüvvəsi şəxslərin qeyri‐müəyyən dairəsinə şamil edilən normativ xarakterli aktının qanuniliyinin yoxlanılması barədə qanuni qüvvəyə minmiş məhkəmə qətnaməsi olarsa, məhkəmə ərizəni qəbul etməkdən imtina edir. 149

M a d d ə 3 0 3 . Ərizəyə baxılması 303.1. Ərizə iləməhkəməyəmüraciət etmiş şəxs, habelə normativ xarakterli aktı qəbul etmiş

müvafiq icra hakimiyyəti orqanı, sair dövlət orqanı və ya vəzifəli şəxs məhkəmə iclasının vaxtı və yeri barədə xəbərdar edilirlər. 150

303.2. İşə ərizə verilən gündən 1 ay müddətində şəxsin və ya onun nümayəndəsinin, normativ xarakterli aktı qəbul etmiş müvafiq icra hakimiyyəti orqanının, sair dövlət orqanının nümayəndəsinin və ya vəzifəli şəxsin məcburi iştirakı ilə baxılır. Lakin işin hallarından asılı olaraq məhkəmə işəmaraqlı şəxslər gəlmədikdə də baxa bilər. 151

303.3. Məhkəmə iclasında məhkəmə normativ xarakterli aktı qəbul edən orqanın və ya vəzifəli şəxsin səlahiyyətini, bütövlükdə normativ aktın və ya onun bir hissəsinin Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyasına, digər qanunlara uyğunluğunu yoxlayır. 152

303.4. Normativ xarakterli aktın qanuna zidd hesab edilməsi barədə ərizəyə baxılarkən həmin aktın qəbul edilməsi üçün əsas olmuş halları sübut etmək vəzifəsi aktı qəbul etmiş müvafiq icra hakimiyyəti orqanının, sair dövlət orqanının və ya vəzifəli şəxsin üzərinə düşür.153

M a d d ə 3 0 4 . Ərizə üzrəməhkəmənin qətnaməsi 304.1. Ərizəni əsassız hesab edən hakim onun təmin edilməməsi barədə qətnamə çıxarır. 304.2. Ərizə əsaslı hesab edildikdə hakim qətnamənin nəticə hissəsində qeyd etməklə,

normativ xarakterli aktı bütövlükdə və ya qismən, onun qəbul edildiyi gündən qüvvədən düşmüş hesab edir. 154

304.3. Ərizə təmin edildiyi halda hakim qətnamənin nəticə hissəsində göstərməlidir ki, qüvvədən düşmüş hesab edilmiş normativ xarakterli aktı dərc etmiş kütləvi informasiya vasitəsi redaksiyası, məhkəmənin təyin etdiyi müddət ərzində məhkəmənin qanuni qüvvəyə minmiş qətnaməsi barədəməlumat dərc etməyə borcludur. 155

304.4. Normativ xarakterli aktın bütövlükdə və ya qismən qüvvədən düşmüş hesab edilməsi barədə məhkəmənin qətnaməsi normativ xarakterli aktı qəbul etmiş müvafiq icra hakimiyyəti orqanı, sair dövlət orqanı və ya vəzifəli şəxs üçün, habelə vətəndaş və ya dairəsi qeyri‐müəyyən olan və mübahisə olunan normativ aktın qüvvəsi hüquq və vəzifələrinə şamil olunan şəxslər üçün məcburidir. Həmin qətnamə preyudisial qüvvəyəmalikdir və digər şəxslər tərəfindən normativ xarakterli aktın qanuniliyi aktın yalnız məhkəmə yoxlamasının obyekti olmayan hissəsi üzrə yenidən mübahisə edilə bilər. 156

ÜÇÜNCÜ YARIMBÖLMƏ XUSUSİ İCRAAT

F ə s i l 3 0

ÜMUMİMÜDDƏALAR

M a d d ə 3 0 5 . Məhkəmənin xüsusi icraat qaydasında baxdığı işlər 305.1. Məhkəmə xüsusi icraat qaydasında aşağıdakı işlərə baxır: 305.1.1. hüquqi əhəmiyyəti olan faktların müəyyən edilməsi haqqında; 305.1.2. şəxsin xəbərsiz itkin düşmüş hesab edilməsi və ya şəxsin ölmüş elan edilməsi

haqqında; 305.1.3. şəxsin məhdud fəaliyyət qabiliyyətli və ya fəaliyyət qabiliyyəti olmayan hesab

edilməsi haqqında; 305.1.4. daşınar əşyanın sahibsiz hesab edilməsi və daşınmaz əşya üzərində dövlət

mülkiyyəti hüququnun tanınması haqqında; 305.1.5. itirilmiş adsız qiymətli kağızlar və orderli qiymətli kağızlar üzrə hüquqların bərpa

edilməsi haqqında (çağırış icraatı); 305.1.6. şəxsin psixiatriya stasionarına məcburi yerləşdirilməsi haqqında; 305.1.7. vətəndaşlıq vəziyyəti aktlarının qeydiyyatının düzgün olmamasının müəyyən

edilməsi haqqında; 305.1.8. notariat hərəkətlərindən və ya həmin hərəkətlərin aparılmasından imtinaya dair

şikayətlər üzrə; 305.1.9. övladlığa götürmə haqqında ərizələrə. 305.1.10. şəxsin narkoloji‐tibb müəssisəsinəməcburi yerləşdirilməsi haqqında;157

305.2. Azərbaycan Respublikasının qanunları ilə xüsusi icraat qaydasında başqa işlərə baxılması da nəzərdə tutula bilər.

M a d d ə 3 0 6 . Xüsusi icraat işlərinə baxılması qaydası 306.1. Məhkəmələr tərəfindən xüsusi icraat işlərinə, bu Məcəllənin 30‐39‐cu fəsillərində

müəyyən edilmiş xüsusiyyətlərlə, iddia icraatı qaydasında baxılır. 306.2. Xüsusi icraat işləri ərizəçilər tərəfindən qaldırılır, ərizəçinin və maraqlı şəxsin iştirakı

iləməhkəmədə baxılır. 306.3. Təsisçiləri dövlət və ya dövlət idarələri, yaxud təşkilatları olan hüquqi şəxslərin

müvafiq müraciəti olduğu halda dövlət mənafeyinin müdafiəsi üçün prokuror aşağıdakı işlər üzrə ərizə verə bilər:

306.3.1. mülkiyyət hüququ üzrə əmlaka sahiblik, ondan istifadə və onun barəsində sərəncam vermək haqqında işlər üzrə;

306.3.2. daşınar əşyanın sahibsiz hesab edilməsi və daşınmaz əşya üzərində dövlət mülkiyyəti hüququnun tanınması haqqında işlər üzrə.

306.4. Xüsusi icraat qaydasında işlərə baxarkən məhkəməyə aid hüquq haqqında mübahisənin olduğu müəyyən edilərsə, hakim ərizənin baxılmamış saxlanılması haqqında qərardad çıxarır vəmaraqlı şəxslərə onların ümumi əsaslarla iddia vermək hüququnu izah edir.

F ə s i l 3 1

HÜQUQİ ƏHƏMİYYƏTİ OLAN FAKTLARINMÜƏYYƏN EDİLMƏSİ

M a d d ə 3 0 7 . Hüquqi əhəmiyyəti olan faktların müəyyən edilməsi haqqında işlər

307.1. Məhkəmə fiziki və hüquqi şəxslərin şəxsi və ya əmlak hüquqlarının əmələ gəlməsi, dəyişməsi, xitam verilməsinin asılı olduğu faktlarımüəyyən edir.

307.2. Məhkəmə aşağıdakıların müəyyən edilməsi barədə işlərə baxır: 307.2.1. şəxslərin qohumluq münasibətlərinin; 307.2.2. şəxsin öhdədə olması faktının; 307.2.3. doğumun, övladlığa götürmənin, nikahın, boşanmanın, ölümün qeyd edilmə

faktının; 307.2.4. ər‐arvaddan birinin vəfat etməsi nəticəsində müvafiq icra hakimiyyəti orqanında

nikah qeydə alına bilməzsə, qanunla müəyyən edilmiş hallarda faktiki nikah münasibətlərində olma faktının;

307.2.5. şəxsin sənəddə göstərilən adı, atasının adı və ya soyadı onun pasportdakı adı, atasının adı və ya soyadı ilə düz gəlmədiyi halda hüquq müəyyənedici sənədlərin (həmkarlar ittifaqı və digər ictimai birliklərin, siyasi partiyaların bileti, hərbi sənədlər, pasport və müvafiq icra hakimiyyəti orqanları tərəfindən verilən şəhadətnamələrdən başqa) həmin şəxsə məxsus olması faktının;

307.2.6. mülkiyyət hüququ üzrə daşınmaz əmlaka sahiblik, ondan istifadə etmək və onun barəsində sərəncam vermək faktının;

307.2.7. bədbəxt hadisə faktının; 307.2.8. müvafiq icra hakimiyyəti orqanlarının imtina etdiyi hallarda, şəxsin müəyyən

vaxtda, müəyyən şəraitdə vəfat etməsi faktının; 307.2.9. mirasın qəbul edilməsi faktının və vərəsəliyin açılma yerinin; 307.2.10. atalığın etiraf olunması faktının; 307.2.11. qanunvericilikdə müəyyən edilməsinin başqa qaydası nəzərdə tutulmamışsa,

hüquqi əhəmiyyəti olan digər faktların.

M a d d ə 3 0 8 . Hüquqi əhəmiyyəti olan faktların müəyyən edilməsi üçün zəruri olan şərtlər

Məhkəmə hüquqi əhəmiyyəti olan faktları o zaman müəyyən edə bilər ki, ərizəçi həmin faktları təsdiq edən lazımi sənədləri başqa qaydada ala bilməsin, yaxud itirilmiş sənədlərin bərpasımümkün olmasın.

M a d d ə 3 0 9 . Ərizənin verilməsi 309.1. Hüquqi əhəmiyyəti olan faktların müəyyən edilməsi haqqında ərizələr ərizəçinin

yaşadığı yerin məhkəməsinə verilir. 309.2. Mülkiyyət hüququ üzrə daşınmaz əmlaka sahiblik, ondan istifadə etmək və onun

barəsində sərəncam vermək faktının müəyyən edilməsi haqqında ərizələr daşınmaz əmlakın yerləşdiyi yerin məhkəməsinə verilir.

M a d d ə 3 1 0 . Ərizənin məzmunu Ərizədə həmin faktın müəyyən edilməsinin ərizəçiyə nə məqsəd üçün lazım olduğu, habelə

lazımi sənədləri ərizəçinin ala bilməməsini, yaxud itən sənədlərin bərpasının mümkünsüzlüyünü təsdiq edən sübutlar göstərilməlidir.

M a d d ə 3 1 1 . Məhkəmənin ərizə üzrə qətnaməsi

Məhkəmənin qətnaməsi faktı təsdiq edən sənədi, qeydə alınmalı faktlar üzrə isə qeydiyyatı həyata keçirən orqanların verdiyi sənədləri əvəz etməməklə, belə qeydəalınma üçün əsasdır.

F ə s i l 3 2

ŞƏXSİN XƏBƏRSİZ İTKİN DÜŞMÜŞ HESAB EDİLMƏSİ VƏ ÖLMÜŞ ELAN EDİLMƏSİ

M a d d ə 3 1 2 . Ərizənin verilməsi Şəxsin xəbərsiz itkin düşmüş hesab edilməsi və şəxsin ölmüş elan edilməsi haqqında ərizə

ərizəçinin yaşadığı yer üzrəməhkəməyə verilir.

M a d d ə 3 1 3 . Ərizənin məzmunu Ərizədə şəxsi xəbərsiz itkin düşmüş hesab etməyin və onun ölmüş elan edilməsinin

ərizəçiyə nə məqsəd üçün lazım olduğu göstərilməli, habelə şəxsin xəbərsiz itkin düşməsini təsdiq edən hallar, yaxud xəbərsiz itkin düşənin ölüm təhlükəsi qarşısında olmasını və ya onun müəyyən bədbəxt hadisədən həlak olmasını güman etməyə əsas verən hallar şərh edilməlidir. Hərbi əməliyyatlar zamanı hərbi qulluqçuların və ya digər şəxslərin xəbərsiz itkin düşməsi barədə ərizədə hərbi əməliyyatın qurtardığı vaxt göstərilməlidir.

M a d d ə 3 1 4 . Ərizə verildikdən sonra hakimin hərəkətləri 314.1. Hakim işi məhkəmə baxışına hazırladıqda hansı şəxslərin itkin düşən barədə

məlumat verə biləcəyini aydınlaşdırır, habelə itkin düşənin məlum son yaşayış yeri və iş yeri üzrəmüvafiq təşkilatlardan, polis orqanlarından onun haqqında olan məlumatları alır.

314.2. Hakim ərizəni qəbul etdikdən sonra, itkin düşən şəxsin əmlakının yerləşdiyi yer üzrə müvafiq icra hakimiyyəti orqanına onun əmlakını idarə etmək üçün şəxs (qəyyum) təyin etməyi təklif edə bilər.

M a d d ə 3 1 5 . Məhkəmənin ərizə üzrə qətnaməsi 315.1. Şəxsin xəbərsiz itkin düşmüş hesab edilməsi barədə məhkəmə qətnaməsi, itkin

düşənin əmlakının idarə olunması üçün müvafiq icra hakimiyyəti orqanının müqavilə bağladığı şəxsə verilməsi üçün (zəruri halda daimi idarə üçün) əsasdır.

315.2. Şəxsi ölmüş elan edən məhkəmə qətnaməsi müvafiq icra hakimiyyəti orqanı tərəfindən vətəndaşlıq vəziyyəti aktlarının qeydiyyatı kitabına şəxsin ölməsi barədə qeyd etmək üçün əsasdır.

M a d d ə 3 1 6 . Xəbərsiz itkin düşmüş hesab edilən şəxsin gəlməsinin və ya olduğu yerin aşkar edilməsinin nəticələri

Xəbərsiz itkin düşmüş hesab edilən və ya ölmüş elan edilən şəxs gəldikdə və ya onun olduğu yer aşkar edildikdə, məhkəmə yeni qətnamə ilə özünün əvvəl çıxarmış olduğu qətnaməsini ləğv edir. Bu qətnamə müvafiq olaraq əmlakın idarə edilməsinin ləğvi üçün və vətəndaşlıq vəziyyəti aktlarının qeydiyyatı kitabında şəxsin ölməsi barədə qeydin ləğv edilməsi üçün əsasdır.

F ə s i l 3 3

ŞƏXSİNMƏHDUD FƏALİYYƏT QABİLİYYƏTLİ VƏ YA FƏALİYYƏT QABİLİYYƏTİ OLMAYAN HESAB EDİLMƏSİ

M a d d ə 3 1 7 . Ərizənin verilməsi 317.1. Spirtli içkilərdən, narkotik vasitələrdən və ya psixotrop maddələrdən sui‐istifadə

etməsinə görə şəxsin məhdud fəaliyyət qabiliyyətli hesab edilməsi haqqında iş onun ailə üzvlərinin, müvafiq icra hakimiyyəti orqanının ərizəsi üzrə qaldırıla bilər.158

317.2. Məhkəmədə psixi qüsurlarına görə şəxsin fəaliyyət qabiliyyəti olmayan hesab edilməsi haqqında iş, ailə üzvlərinin birgə yaşamasından asılı olmayaraq, yaxın qohumların (valideynlərin, uşaqların, qardaş‐bacıların), müvafiq icra hakimiyyəti orqanının, psixiatriya (psixonevroloji) müəssisəsinin ərizəsi üzrə qaldırıla bilər.

317.3. Şəxsin məhdud fəaliyyət qabiliyyətli və ya fəaliyyət qabiliyyəti olmayan hesab edilməsi barədə ərizə həmin şəxsin yaşayış yeri üzrə məhkəməyə, əgər şəxs psixiatriya (psixonevroloji) müəssisəsində yerləşdirilmişsə, həmin müəssisənin olduğu yerin məhkəməsinə verilir.

M a d d ə 3 1 8 . Ərizənin məzmunu 318.1. Şəxsin məhdud fəaliyyət qabiliyyətli hesab edilməsi haqqında ərizədə spirtli

içkilərdən , narkotik vasitələrdən və ya psixotrop maddələrdən sui‐istifadə etməsi nəticəsində şəxsin öz ailəsini ağır maddi vəziyyətdə qoymasını təsdiq edən hallar şərh edilməlidir.159

318.2. Şəxsin fəaliyyət qabiliyyəti olmayan hesab edilməsi haqqında ərizədə psixi qüsurun nəticəsində şəxsin öz hərəkətlərinin mənasını anlaya bilməməsini və ya öz hərəkətlərini idarə edə bilməməsini təsdiq edən hallar şərh edilməlidir.

M a d d ə 3 1 9 . Şəxsin psixi vəziyyətini müəyyən etmək üçün ekspertizanın təyin edilməsi

Hakim işi məhkəmədə baxmağa hazırlayarkən şəxsin psixi qüsuru haqqında kifayət qədər məlumat olduqda onun psixi vəziyyətini müəyyən etmək üçün məhkəmə‐psixiatriya ekspertizası təyin edir. Fəaliyyət qabiliyyəti olmayan hesab edilməsi haqqında iş qaldırılmış şəxs açıq surətdə ekspertizadan boyun qaçırdıqda, məhkəmə psixiatrın iştirakı ilə məhkəmə iclasında şəxsin məcburi olaraq məhkəmə‐psixiatriya ekspertizasına göndərilməsi haqqında qərardad çıxara bilər.

M a d d ə 3 2 0 . Ərizəyə baxılması 320.1. Şəxsin məhdud fəaliyyət qabiliyyətli hesab edilməsi haqqında işə məhkəmə, səhhəti

buna imkan verərsə şəxsin özünün və qəyyumluq və himayəçilik orqanının iştirakı ilə baxır. 320.2. Şəxsin fəaliyyət qabiliyyəti olmayan hesab edilməsi haqqında işə məhkəmə

qəyyumluq və himayəçilik orqanının nümayəndəsinin məcburi iştirakı ilə baxır. Fəaliyyət qabiliyyəti olmayan hesab edilməsi haqqında işinə baxılan şəxs, səhhəti yol verirsə, məhkəmə iclasına çağırılır.

320.3. Məhkəmə, ərizə vermiş şəxslərin bilə‐bilə əsassız olaraq şəxsin fəaliyyət qabiliyyətini məhdudlaşdırmaq və ya şəxsi fəaliyyət qabiliyyətindən məhrum etmək üçün vicdansız hərəkətlərini müəyyən etdikdə, məhkəmə xərclərini onlardan tutur və yüz on manatadək cərimə edir.160

M a d d ə 3 2 1 . Məhkəmənin ərizə üzrə qətnaməsi

321.1. Şəxsin məhdud fəaliyyət qabiliyyətli hesab edilməsinə dair məhkəmə qətnaməsi müvafiq icra hakimiyyəti orqanı tərəfindən fəaliyyət qabiliyyəti məhdudlaşdırılan şəxs üzərində himayəçi təyin etmək üçün əsasdır.

321.2. Şəxsin fəaliyyət qabiliyyəti olmayan hesab edilməsinə dair məhkəmə qətnaməsi fəaliyyət qabiliyyəti olmayan hesab edilən şəxs üzərində qəyyum təyin etmək üçün əsasdır.

M a d d ə 3 2 2 . Şəxsin fəaliyyət qabiliyyətinin məhdudlaşdırılmasının ləğv edilməsi və onun fəaliyyət qabiliyyətli hesab edilməsi

322.1. Azərbaycan Respublikasının mülki qanunvericiliyi ilə nəzərdə tutulmuş hallarda məhkəmə şəxsin özünün, onun ailə üzvlərinin, himayəçinin, müvafiq icra hakimiyyəti orqanının, psixiatriya (psixonevroloji) müəssisəsinin ərizəsi üzrə şəxsin fəaliyyət qabiliyyətinin məhdudluğunun ləğvi barədə qətnamə çıxarır. Məhkəmənin qətnaməsi əsasında onun üzərindəmüəyyən edilmiş himayəçilik ləğv edilir.

322.2. Azərbaycan Respublikasının mülki qanunvericiliyi ilə nəzərdə tutulmuş hallarda məhkəmə müvafiq icra hakimiyyəti orqanının, ailə üzvlərinin, psixiatriya (psixonevroloji) müəssisəsinin, qəyyumluq və himayəçilik orqanının ərizəsi üzrə, məhkəmə‐psixiatriya ekpertizasının müvafiq rəyinə əsasən şəxsin fəaliyyət qabiliyyətli hesab edilməsi haqqında qətnamə çıxarır. Məhkəmənin qətnaməsi əsasında onun üzərində müəyyən edilmiş qəyyumluq ləğv edilir.

F ə s i l 3 4

DAŞINAR ƏŞYALARIN SAHİBSİZ HESAB EDİLMƏSİ VƏ DAŞINMAZ ƏŞYALAR ÜZƏRİNDƏ DÖVLƏTİNMÜLKİYYƏT HÜQUQUNUN TANINMASI

M a d d ə 3 2 3 . Ərizənin verilməsi 323.1. Daşınar əşyaların sahibsiz hesab edilməsi haqqında ərizə məhkəməyə bu əşyaya

sahiblik etməyə başlamış şəxsin yaşadığı və ya olduğu yerin məhkəməsinə verilir. 323.2. ʺPaylanmayan poçt göndərişlərinin açılmasına razılıq alınmasına dair ərizə 3 (üç)

ayda bir dəfədən az olmayaraq, ünvan sahibinə və ya göndəriciyə çatdırılması mümkün olmayan poçt göndərişlərinin içərisindəki əşyalar, mallar və pul vəsaitlərinin sahibsiz hesab edilməsinə dair ərizə isə ʺPoçt rabitəsi haqqındaʺ Azərbaycan Respublikasının Qanunu ilə müəyyən edilmiş 6 (altı) aylıq saxlama müddəti başa çatdıqdan sonra poçt rabitəsi operatoru tərəfindən məhkəməyə verilir. 161

323.2. Daşınmaz əşyalar üzərində dövlət mülkiyyəti hüququnun tanınması haqqında ərizə, dövlət əmlakını idarə etməyə vəkil edilmiş orqan tərəfindən həmin əşyanın olduğu yerin məhkəməsinə verilir.

323.3. Dövlət əmlakını idarə etməyə vəkil edilmiş orqan daşınmaz əşya üzərində hüququn tanınması barədə ərizə ilə dövlət qeydiyyatını həyata keçirən orqan tərəfindən həmin əşyanın uçota alındığı gündən bir il ötənə qədər məhkəməyə müraciət edərsə, məhkəmə daşınmaz əşyalar üzərində dövlət mülkiyyəti hüququnun tanınması haqqında ərizəni qəbul etməkdən imtina edir.

M a d d ə 3 2 4 . Ərizənin məzmunu 324.1. Daşınar əşyanın sahibsiz hesab edilməsi haqqında ərizədə hansı əşyanın sahibsiz

hesab edilməli olması göstərilməli, onun əsas fərqləndirici əlamətləri təsvir edilməli, habelə

mülkiyyətçi tərəfindən əşyanın üzərində mülkiyyət hüququnu saxlamaq niyyətinin olmaması və ərizəçinin əşyaya sahiblik etməyə başlaması barədə sübutlar göstərilməlidir.

324.2. Daşınmaz əşya üzərində dövlət mülkiyyəti hüququnun tanınması haqqında dövlət əmlakını idarə etməyə vəkil edilmiş orqanın ərizəsində daşınmaz əmlakın kim tərəfindən və nə vaxt sahibsiz kimi uçota götürüldüyü göstərilməli, habelə mülkiyyətçi tərəfindən həmin əşya üzərindəmülkiyyət hüququnu saxlamaq niyyətinin olmaması barədə sübutlar göstərilməlidir.

M a d d ə 3 2 5 . Ərizəyə baxılması 325.1 Məhkəmə daşınar əşyanın sahibsiz hesab edilməsi haqqında və ya daşınmaz əşya

üzərində dövlət mülkiyyəti hüququnun tanınması haqqında ərizəyə iş üzrə bütün maraqlı şəxslərin iştirakı ilə baxır.

325.2. Məhkəmə paylanmayan poçt göndərişlərinin açılmasına razılıq alınması haqqında ərizəyə 5 (beş) iş günü ərzində baxmalıdır. 162

M a d d ə 3 2 6 . Məhkəmənin ərizə üzrə qətnaməsi 326.1. Məhkəmə hesab etsə ki, daşınar əşyanın mülkiyyətçisi yoxdur, yaxud mülkiyyətçi

tərəfindən əşya onun üzərində mülkiyyət hüququnu saxlama niyyəti olmadan sahibsiz qoyulmuşdur, onda daşınar əşyanın sahibsiz hesab edilməsi və onun sahiblik etməyə başlamış şəxsin mülkiyyətinə verilməsi barədə qətnamə çıxarır.

326.2. Məhkəmə paylanması mümkün olmayan poçt göndərişlərinin açılmasına razılıq verilməsinə dair ərizəyə baxaraq onu təmin etdikdə, belə razılığın verilməsi barədə, ünvan sahibinə və ya göndəriciyə çatdırılması mümkün olmayan və qanunla müəyyən edilmiş 6 (altı) aylıq saxlama müddəti başa çatmış poçt göndərişinin içərisindəki əşyaların, malların və pul vəsaitlərinin sahibsiz hesab edilməsinə dair ərizəyə baxaraq onu təmin etdikdə, həmin əşyaların, malların və pul vəsaitlərinin sahibsiz hesab edilməsi barədə qətnamə çıxarır. 163

326.3. Məhkəmə daşınmaz əşyanın mülkiyyətçisinin olmadığını, yaxud əşyanın mülkiyyətçisi tərəfindən onun üzərində mülkiyyət hüququnu saxlama niyyəti olmadan qoyulduğunu və müəyyən edilmiş qaydada uçota alındığını müəyyən edərsə, daşınmaz əşyanın sahibsiz hesab edilməsi və onun üzərində dövlət mülkiyyəti hüququnun tanınması barədə qətnamə çıxarır.

F ə s i l 3 5

İTİRİLMİŞ SƏNƏDLƏR ÜZRƏ ONLARI TƏQDİM EDƏN ŞƏXSİN HÜQUQLARININ BƏRPA EDİLMƏSİ (ÇAĞIRIŞ İCRAATI)

M a d d ə 3 2 7 . Ərizənin verilməsi 327.1. Adsız qiymətli kağızı və ya orderli qiymətli kağızı (bundan sonra—sənəd) itirmiş

şəxs, qanunda göstərilmiş hallarda, itirilmiş sənədin etibarsız hesab edilməsi və həmin sənədlər üzrə hüquqların bərpa edilməsini məhkəmədən xahiş edə bilər. Sənəd üzrə hüquqlar, həmçinin onun lazımi qaydada saxlanılmaması nəticəsində və ya digər səbəbdən sənədin ödəmə qabiliyyətini göstərən əlamətlər itirildikdə, bərpa edilə bilər.

327.2. İtirilmiş adsız sənədin etibarsız hesab edilməsi haqqında ərizə sənədi vermiş idarənin (şəxsin) olduğu yerin məhkəməsinə verilir.

M a d d ə 3 2 8 . Ərizənin məzmunu Ərizədə itirilmiş sənədin fərqləndirici əlamətləri, sənədi vermiş idarənin (şəxsin) adı

göstərilməli, habelə sənədin itirildiyi şərait şərh edilməlidir.

M a d d ə 3 2 9 . Ərizəni qəbul etdikdən sonra hakimin hərəkətləri 329.1. Hakim sənədin itirilməsi haqqında ərizəni qəbul etdikdən sonra, sənəd üzrə vəsait

ödəməni və ya verməni sənədi vermiş idarəyə (şəxsə) qadağan etmək, habelə ərizəçinin hesabına mətbuatda elan vermək barədə qərardad çıxarır və qərardadın surətini sənədi vermiş idarəyə (şəxsə), qeydiyyat siyahısını saxlayana, qeydiyyatı aparana göndərir.

329.2. Qərardadda elanın məzmununa dair aşağıdakılar göstərilməlidir: 329.2.1. sənədin itirilməsi haqqında ərizənin daxil olduğu məhkəmənin adı; 329.2.2. ərizə vermiş şəxs və onun ünvanı; 329.2.3. sənədin adı və fərqləndirici əlamətləri; 329.2.4. itirilməsi barədəmüraciət edilmiş sənədə dair elan verilən gündən 3 ay müddətində

həmin sənədə dair öz hüquqları haqqında məhkəməyə ərizə verməyin sənədi saxlayana təklif edilməsi.

329.3. Qərardad çıxarmaqdan imtina etməkdən xüsusi şikayət verilə bilər.

M a d d ə 3 3 0 . Sənədi saxlayanın ərizəsi İtirilməsi haqqında ərizə verilmiş sənədi saxlayan, elan verilən gündən 3 ay müddətində

qərardad çıxarmış məhkəməyə, sənədə dair öz hüquqları haqqında ərizə verməli və bu zaman sənədin əslini təqdim etməlidir.

M a d d ə 3 3 1 . Sənədi saxlayandan ərizə daxil olduqdan sonra hakimin hərəkəti 331.1. Elan verilən gündən 3 aylıq müddət qurtarana qədər məhkəməyə sənədi saxlayandan

ərizə daxil olduqda, məhkəmə sənədi itirmiş şəxsin ərizəsini baxılmamış saxlayır və sənədi vermiş idarə (şəxs) tərəfindən sənəd üzrə ödəmə və verməni müəyyən müddətdə qadağan edir.

331.2. Hakim eyni zamanda ərizəçiyə həmin sənədi saxlayana qarşı həmin sənədi tələb etmək barədə ümumi qaydada iddia vermək hüququnu, sənədi saxlayana isə—hakimin qadağanedici tədbirlərlə vurulmuş zərəri onun ərizəçidən almaq hüququnu izah edir.

331.3. Bu Məcəllənin 331.1‐ci və 331.2‐ci maddələrində göstərilən məsələlər üzrə məhkəmənin qərardadından xüsusi şikayət verilə bilər.164

M a d d ə 3 3 2 . İtirilmiş sənədin etibarsız hesab edilməsi haqqında ərizəyə baxılması Hakim itirilmiş sənədin etibarsız hesab edilməsi haqqında işə, sənədi saxlayanın bu

Məcəllənin 330‐cu maddəsində göstərilmiş ərizəsi daxil olmazsa, elanın dərc edildiyi gündən 3 ay keçdikdən sonra baxır.

M a d d ə 3 3 3 . Ərizə üzrəməhkəmənin qətnaməsi Məhkəmə ərizəçinin xahişini təmin etdikdə, itirilmiş sənədi etibarsız hesab edən qətnamə

çıxarır. Bu qətnamə ərizəçiyə əmanətin və ya etibarsız hesab edilən sənədin əvəzində yenisini vermək üçün əsasdır.

M a d d ə 3 3 4 . Sənədi saxlayanın əmlakı əsassız əldə etmə barədə iddia təqdim etmək hüququ

Sənədi saxlayan həmin sənəd üzrə öz hüquqları haqqında hər hansı səbəbə görə vaxtında məlumat verməmişsə, sənədin etibarsız hesab edilməsi haqqında məhkəmə qətnaməsi qanuni qüvvəyə mindikdən sonra itirilmiş sənədin əvəzində yeni sənəd almaq hüququ verilən şəxsə əmlakın əsassız əldə edilməsi və saxlanması haqqında iddia verə bilər.

F ə s i l 3 6

ŞƏXSİN PSİXİATRİYA STASİONARINAMƏCBURİ YERLƏŞDİRİLMƏSİ BARƏDƏ İŞLƏR ÜZRƏ İCRAAT

M a d d ə 3 3 5 . Ərizənin verilməsi 335.1. Şəxsin psixiatriya stasionarına məcburi yerləşdirilməsi barədə ərizə ailə üzvləri,

qəyyum və ya himayəçi, habelə psixiatriya müəssisəsinin rəhbəri tərəfindən şəxsin yaşadığı yer üzrə və ya müəssisənin yerləşdiyi yer üzrəməhkəməyə təqdim olunur.

335.2. Ərizədə şəxsin psixiatriya stasionarına məcburi yerləşdirilməsinə aid qanunla nəzərdə tutulmuş əsaslar göstərilməlidir.

335.3. Psixiatriya müəssisəsinin rəhbərliyi tərəfindən ərizə verildikdə, ərizəyə həkim‐ psixiatr komissiyasının əsaslandırılmış rəyi də əlavə edilməlidir.

M a d d ə 3 3 6 . Ərizənin verilməmüddəti 336.1. Şəxs psixiatriya stasionarında yerləşdirildikdə onun məcburi yerləşdirilməsi barədə

ərizə şəxsin psixiatriya stasionarına yerləşdirildiyi andan 48 saat ərzində verilməlidir. 336.2. Hakim ərizəni qəbul etdikdə, eyni zamanda şəxsin psixiatriya stasionarında

saxlanılmasını işəməhkəmədə baxılmalı olduğu müddətə kimi uzadır.

M a d d ə 3 3 7 . Ərizəyə baxılması 337.1. Şəxsin psixiatriya stasionarına məcburi yerləşdirilməsi barədə ərizəyə hakim iş

başlanılan vaxtdan 5 gün ərzində baxmalıdır. İşə baxıldıqda onun psixi vəziyyəti məhkəmə iclasında iştirak etməyə imkan verirsə, barəsində işə baxılan şəxs məhkəmə iclasında iştirak edə bilər.

337.2. Ərizəyə baxılmasında təşəbbüsü ilə iş başlanmış psixiatriya müəssisəsi nümayəndəsinin və həmin müəssisədə yerləşdirilməsi haqqında məsələ həll olunan şəxsin nümayəndəsinin iştirakıməcburidir.

337.3. Məhkəmə iclası psixiatriya müəssisəsinin binasında keçirilə bilər.

M a d d ə 3 3 8 . Ərizə üzrəməhkəmənin qətnaməsi 338.1. İşə mahiyyəti üzrə baxan hakim ərizənin rədd edilməsi və yaxud təmin edilməsi

barədə qətnamə qəbul edir. 338.2. Ərizənin təmin edilməsi barədə qətnamə şəxsin psixiatriya stasionarına məcburi

yerləşdirilməsi və sonradan, qanunla müəyyən edilən müddətə, orada saxlanılması üçün əsasdır.

M a d d ə 3 3 8 ‐ 1 . Şəxsin psixiatriya stasionarına məcburi yerləşdirilməsi müddətinin uzadılması

Şəxsin psixiatriya stasionarına məcburi yerləşdirilməsi müddətinin uzadılması həkim‐ psixiatriya komissiyasının rəyi əsasında müalicəni həyata keçirən psixiatriya müəssisəsinin müdiriyyətinin vəsatəti ilə müəssisənin yerləşdiyi yer üzrə məhkəmə tərəfindən həyata keçirilir. 165

F ə s i l 3 7

VƏTƏNDAŞLIQ VƏZİYYƏTİ AKTLARI QEYDİYYATININ DÜZGÜN OLMAMASININ MÜƏYYƏN EDİLMƏSİ

M a d d ə 3 3 9 . Ərizənin verilməsi 339.1. Müvafiq icra hakimiyyəti orqanları hüquq haqqında mübahisə olmadıqda, edilmiş

qeydə düzəliş və ya dəyişikliklər etməkdən imtina etdikdə hakim vətəndaşlıq vəziyyəti aktlarının qeydiyyatı kitablarında (akt kitablarında) qeydlərin düzgün olmamasının müəyyən edilməsi haqqında işlərə baxır.

339.2. Vətəndaşlıq vəziyyəti aktlarının qeydiyyatı kitabında qeydlərin düzgün olmamasının müəyyən edilməsi haqqında ərizə ərizəçinin yaşadığı yerin məhkəməsinə verilir.

M a d d ə 3 4 0 . Ərizənin məzmunu Ərizədə vətəndaşlıq vəziyyəti aktlarının qeydiyyatı kitablarında qeydlərin düzgün

olmamasının nədən ibarət olması, nə vaxt və vətəndaşlıq vəziyyəti aktlarının dövlət qeydiyyatını aparan hansı orqanın edilmiş qeydi düzəltməkdən imtina etməsi gətirilməlidir.166

M a d d ə 3 4 1 . Ərizə üzrəməhkəmənin qətnaməsi Vətəndaşlıq vəziyyəti aktlarının qeydiyyatı kitablarında qeydin düzgün olmamasını

müəyyən edən məhkəmənin qanuni qüvvəyə minmiş qətnaməsi müvafiq icra hakimiyyəti orqanları tərəfindən qeydin düzəldilməsi və ya dəyişdirilməsi üçün əsasdır.

F ə s i l 3 8

NOTARİAT HƏRƏKƏTLƏRİNDƏN VƏ YA HƏMİN HƏRƏKƏTLƏRİN APARILMASINDAN İMTİNAYA DAİR ŞİKAYƏTLƏR

M a d d ə 3 4 2 . Şikayətin verilməsi 342.1. Maraqlı şəxs aparılmış notariat hərəkətlərini və ya notariat hərəkətlərini aparmaqdan

imtinanı düzgün hesab etmədikdə, notariusun və ya notariat əməliyyatını yerinə yetirən orqanın yerləşdiyi yerin məhkəməsinə bu barədə şikayət vermək hüququna malikdir.

342.2. Vəsiyyətnamə və etibarnamələrin qanunvericilikdə sadalanan vəzifəli şəxslər tərəfindən düzgün təsdiq edilməməsinə və ya onları təsdiq etməkdən imtina olunmasına dair şikayətlər müvafiq surətdə xəstəxananın, digər stasionar müalicə‐profilaktika müəssisəsinin, sanatoriyanın, qocalar əlillər və ya sağlamlıq imkanları məhdud uşaqlar evinin, xüsusi təhsil müəssisəsinin, ekspedisiyanın, qospitalın, hərbi təlim müəssisəsinin, hərbi hissənin, birləşmənin, idarənin, təşkilatın, azadlıqdan məhrumetmə yerinin olduğu yer üzrə məhkəməyə verilir. 167

342.3. Azərbaycan Respublikasının Bayrağı altında üzən dəniz gəmisinin və ya daxili səfər gəmisinin kapitanının vəsiyyətnaməni düzgün təsdiq etməməsindən və ya onu təsdiq

etməkdən imtina etməsindən şikayətlər gəminin qeydiyyatda olduğu limanın yerləşdiyi yer üzrəməhkəməyə verilir.

342.4. Məhkəməyə şikayət, notariat hərəkəti və ya bu cür hərəkəti yerinə yetirməkdən imtina edilməsi ərizəçiyəməlum olan gündən hesablanmaqla, 10 gün müddətində verilir.

342.5. Aparılmış notariat hərəkəti əsasında hüquq barədəmaraqlı şəxslər arasında yaranmış mübahisəyəməhkəmə tərəfindən iddia icraatı qaydasında baxılır.

M a d d ə 3 4 3 . Şikayətə baxılması Şikayətə ərizəçinin və ya hərəkətindən şikayət verilən notariusun və ya orqanın

nümayəndəsinin iştirakı ilə məhkəmə tərəfindən baxılır, lakin onların gəlməməsi işin həll edilməsinəmane olmur.

M a d d ə 3 4 4 . Şikayət üzrəməhkəmənin qətnaməsi Ərizəçinin şikayətini təmin edən məhkəmə qətnaməsi aparılmış notariat əməliyyatını ləğv

edir və ya bu cür əməliyyatın yerinə yetirilməsini tapşırır.

F ə s i l 3 9

UŞAĞIN ÖVLADLIĞA GÖTÜRÜLMƏSİ

M a d d ə 3 4 5 . Ərizənin verilməsi Uşağın övladlığa götürülməsi barədə ərizə uşağı övladlığa götürmək istəyən şəxslər (şəxs)

tərəfindən övladlığa götürülən uşağın yaşadığı (olduğu) yer üzrəməhkəməyə verilir. Azərbaycan Respublikasının vətəndaşı olan uşaq əcnəbilər və ya vətəndaşlığı olmayan

şəxslər tərəfindən övladlığa götürüldüyü zaman ərizə uşağın yaşadığı (olduğu) yer üzrə məhkəməyə aşağı övladlığa götürmək istəyən şəxslər (şəxs) tərəfindən və ya onların müraciəti əsasında akkreditə edilmiş orqan tərəfindən verilir.168

M a d d ə 3 4 6 . Ərizənin məzmunu 346.0. Uşağın övladlığa götürülməsi barədə ərizədə aşağıdakılar göstərilməlidir: 346.0.1. övladlığa götürənlərin (götürənin) soyadı, adı, atasının adı, doğulduğu il, yaşayış

yeri, məşğuliyyət növü; 346.0.2. övladlığa götürülən uşağın soyadı, adı, atasının adı, onun yaşayış yeri (olduğu yer),

valideynləri barədəməlumat, qardaş və bacılarının olub‐olmaması; 346.0.3. uşağın övladlığa götürülməsi haqqında övladlığa götürənlərin (götürənin) xahişini

əsaslandıran hallar, bu halları təsdiq edən sübutlar; 346.0.4. övladlığa götürülən uşağın soyadının, adının, atasının adının, onun doğulduğu

tarixin (1 yaşınadək uşaqlar övladlığa götürüldükdə) dəyişdirilməsi, övladlığa götürənlərin (götürənin) valideynlər (valideyn) kimi uşağın doğulması haqqında akt qeydində yazılması barədə xahiş.

M a d d ə 3 4 7 . Ərizəyə əlavə edilən sənədlər 347.1. Övladlığa götürmə barədə ərizəyə aşağıdakılar əlavə olunmalıdır: 347.1.1. uşaq nikahda olmayan şəxs tərəfindən övladlığa götürüldükdə—övladlığa

götürənin doğum haqqında şəhadətnaməsinin surəti;

347.1.2. uşaq nikahda olan şəxslər (şəxs) tərəfindən övladlığa götürüldükdə—övladlığa götürənlərin (götürənin) nikah haqqında şəhadətnaməsinin surəti;

347.1.3. uşaq ər‐arvaddan biri tərəfindən övladlığa götürüldükdə—digərinin razılığı və ya ər‐arvadın ailə münasibətlərinə xitam verməklə 1 ildən artıq müddətdə birgə yaşamadıqlarını təsdiq edən sənəd. Müvafiq sənədi ərizəyə əlavə etmək mümkün olmadıqda ərizədə həmin faktları təsdiq edən sübutlar göstərilməlidir;

347.1.4. övladlığa götürənlərin (götürənin) səhhətinin vəziyyəti barədə tibbi rəy; 347.1.5. övladlığa götürənlərin (götürənin) tutduğu vəzifə və əmək haqqı barədə iş yerindən

arayış və ya gəlirlər haqqında digər sənəd; 347.1.6. yaşayış yerindən istifadə etmək hüququnu və ya yaşayış yerinə mülkiyyət

hüququnu təsdiq edən sənəd. 347.2. Azərbaycan Respublikasının vətəndaşı olan uşağın əcnəbilər və ya vətəndaşlığı

olmayan şəxslər tərəfindən övladlığa götürülməsi haqqında ərizəyə bu Məcəllənin 347.1.1— 347.1.6‐cı maddələrində göstərilən sənədlər, müvafiq icra hakimiyyəti orqanının razılığı habelə övladlığa götürənlərin vətəndaşları olduqları dövlətin (uşaq vətəndaşlığı olmayan şəxslər tərəfindən övladlığa götürüldükdə həmin şəxslərin daimi yaşayış yeri olan dövlətin) səlahiyyətli orqanının onların həyat şəraiti və övladlığa götürmək imkanları barədə rəyi, müvafiq dövlətin səlahiyyətli orqanının övladlığa götürülən uşağın onun ərazisinə gəlməsinə və orada yaşamasına icazəsi əlavə olunur.169

347.3. Əcnəbi və vətəndaşlığı olmayan şəxs olan uşağın Azərbaycan Respublikasının vətəndaşları tərəfindən övladlığa götürülməsi haqqında ərizəyə bu Məcəllənin 347.1.1—347.1.6‐ cı maddələrində göstərilən sənədlər, habelə uşağın qanuni nümayəndəsinin və vətəndaşı olduğu (daimi yaşadığı) dövlətin səlahiyyətli orqanının razılığı və göstərilən dövlətin qanunvericiliyinə və Azərbaycan Respublikasının tərəfdar çıxdığı beynəlxalq müqaviləyə əsasən tələb olunduqda, uşağın övladlığa götürülməyə razılığı əlavə olunur.170

347.4. Azərbaycan Respublikasının tərəfdar çıxdığı beynəlxalq müqavilələrdə nəzərdə tutulmuş hallar istisna olmaqla, övladlığa götürən əcnəbilər və ya vətəndaşlığı olmayan şəxslərin sənədləri müəyyən edilmiş qaydada leqallaşdırılmalıdır. Leqallaşdırıldıqdan sonra onlar Azərbaycan dilinə tərcümə edilməli və tərcümə notariat qaydasında təsdiq edilməlidir.171

M a d d ə 3 4 8 . İşin məhkəmədə baxılmağa hazırlanması 348.1. Azərbaycan Respublikasının vətəndaşı olan uşağın əcnəbilər və ya vətəndaşlığı

olmayan şəxslər tərəfindən övladlığa götürülməsi halı istisna olmaqla, işi məhkəmədə baxılmağa hazırlayarkən hakim ərizəni ona əlavə edilmiş sənədlərlə birlikdə övladlığa götürmənin əsaslığı və övladlığa götürülən uşağın mənafeyinə uyğunluğu haqqında məhkəməyə rəy verməyə borclu olan övladlığa götürülən uşağın yaşayış yeri (olduğu yer) üzrə qəyyumluq və himayəçilik orqanına göndərilməsi haqqında qərardad çıxarır. Həmin qərardadla iş üzrə icraat rəy alınanadək dayandırılır.172

348.2. Məhkəməyə təqdim edilmiş qəyyumluq və himayəçilik orqanının rəyinə aşağıdakılar əlavə olunmalıdır:

348.2.1. övladlığa götürülən uşağın yaşayış yeri (olduğu yer) üzrə və ya övladlığa götürənlərin (götürənin) yaşayış yeri üzrə qəyyumluq və himayəçilik orqanının tərtib etdiyi övladlığa götürənlərin (götürənin) həyat şəraitinin müayinə aktı;

348.2.2. övladlığa götürülən uşağın səhhətinin vəziyyəti, fiziki və əqli inkişafı haqqında tibbi rəy;

348.2.3. övladlığa götürülən uşağın doğum haqqında şəhadətnaməsi;

348.2.4. on yaşına çatmış övladlığa götürülən uşağın övladlığa götürülməsinə, eləcə də onun adının, soyadının və atasının adının mümkün dəyişikliklərinə və övladlığa götürənlərin (götürənin) onun valideynləri kimi yazılmasına razılığı (qanuna əsasən belə razılıq tələb olunmayan hallar istisna olmaqla);

348.2.5. uşağın övladlığa götürülməsinə onun valideynlərinin razılığı olmadan yol verən qanunda göstərilən hallardan başqa, uşağın valideynlərinin onun övladlığa götürülməsinə notariat qaydasında təsdiq edilmiş razılığı;173

348.2.6. uşağın qəyyumunun (himayəçisinin), ögey valideynlərinin və ya valideynlərinin himayəsindən məhrum olmuş uşağın qaldığı müəssisə rəhbərinin onun övladlığa götürülməsinə razılığı;

348.2.7. uşaq onun qohumları olmayan, Azərbaycan Respublikasının hüdudlarından kənarda daimi yaşayan Azərbaycan Respublikasının vətəndaşları, tərəfindən övladlığa götürüldükdə, övladlığa götürülənin mərkəzləşdirilmiş qeydiyyatda olmasına, habelə vətəndaşlığından və yaşayış yerindən asılı olmayaraq, uşağın öz qohumları tərəfindən övladlığa götürülməsinin qeyri‐mümkünlüyünü təsdiq edən sənəd.174

348.3. Zəruri hallarda məhkəmə digər məlumatları da tələb edə bilər. 348.4. Qəyyumluq və himayəçilik orqanının rəyi məhkəməyə daxil olduqdan sonra hakimin

qərardadı ilə iş üzrə icraat təzələnir və işməhkəmə iclasında baxılmağa təyin edilir. 348.5. Azərbaycan Respublikasının vətəndaşı olan uşaq əcnəbilər və ya vətəndaşlığı

olmayan şəxslər tərəfindən övladlığa götürüldüyü zaman məhkəmə müvafiq icra hakimiyyəti orqanından razılığa əsas olmuş qəyyumluq və himayəçilik orqanı tərəfindən verilmiş vətəndaşlığından və yaşayış yerindən asılı olmayaraq uşağın öz qohumları (bacıları, qardaşları, nənələri, babaları, valideynlərinin bacıları, qardaşları, onların övladları) tərəfindən övladlığa götürülməsinin qeyri‐mümkünlüyünü təsdiq edən sənədləri və övladlığa götürmənin uşağın mənafeyinə uyğun olması barədə rəyi, həmçinin övladlığa götürülənin ümumi uçotda olmasını və övladlığa götürənin vətəndaşı olduğu (daimi yaşadığı) dövlətin səlahiyyətli orqanının təqdim etdiyi müvafiq sənədləri tələb edir.175

M a d d ə 3 4 9 . Ərizəyə baxılması İşə qapalı məhkəmə iclasında, övladlığa götürənlərin (götürənin), qəyyumluq və

himayəçilik orqanı nümayəndəsinin, Azərbaycan Respublikasının vətəndaşı olan uşaq əcnəbilər və ya vətəndaşlığı olmayan şəxslər tərəfindən övladlığa götürüldükdə müvafiq icra hakimiyyəti orqanı nümayəndəsinin mütləq, zəruri hallarda isə digər maraqlı şəxslərin və on yaşına çatmış uşağın özünün iştirakı ilə baxılır.176

M a d d ə 3 5 0 . Ərizə üzrəməhkəmənin qərarı 350.1. Məhkəmə ərizəyə baxaraq, uşağın övladlığa götürülməsi haqqında övladlığa

götürənlərin (götürənin) xahişinin təmin və ya rədd edilməsi haqqında qərar qəbul edir. Övladlığa götürmə haqqında xahişi təmin edərkən məhkəmə uşağı konkret şəxslər (şəxs) tərəfindən övladlığa götürülmüş hesab edir və qətnamədə övladlığa götürmənin vətəndaşlıq vəziyyəti aktlarının dövlət qeydiyyatını aparan orqanlarda qeyd edilməsi üçün zəruri olan övladlığa götürülən və övladlığa götürənlər (götürən) haqqında bütün məlumatları göstərir.177

350.2. Məhkəmə övladlığa götürənlərin (götürənin) uşağın doğulması haqqında akt qeydində valideynlər (valideyn) kimi yazılmasına, eləcə də uşağın doğulduğu tarix və yerin dəyişdirilməsinə dair onların xahişlərini rədd edərək, uşağı övladlığa götürmələri haqqında xahişlərini təmin edə bilər.

Azərbaycan Respublikasının tərəfdar çıxdığı beynəlxalq müqavilələrdə ayrı qayda nəzərdə tutulmamışdırsa, Azərbaycan Respublikasının vətəndaşı olan uşaqlar əcnəbilər və ya vətəndaşlığı olmayan şəxslər tərəfindən övladlığa götürüldüyü zaman övladlığa götürmədən sonra əcnəbilər və ya vətəndaşlığı olmayan şəxslər tərəfindən uşağın saxlanması, tərbiyəsi və təhsili şəraiti barədə məlumatların mütəmadi olaraq övladlığa götürənin vətəndaşı olduğu (daimi yaşadığı) dövlətin səlahiyyətli orqanına təqdim edilməsi öhdəliyinin götürülməsi uşağın övladlığa götürülməsi haqqında məhkəmənin qətnaməsində göstərilməlidir.178

350.3. Xahiş təmin edildikdə, övladlığa götürənlərin (götürənin) və övladlığa götürülən uşağın qarşılıqlı hüquq və vəzifələri uşağın övladlığa götürülməsi haqqında məhkəmə qətnaməsinin qanuni qüvvəyəmindiyi gündən müəyyən olunur.

350.4. Uşağın övladlığa götürülməsi haqqında məhkəmənin qətnaməsi qanuni qüvvəyə mindikdən sonra 3 gün müddətində müvafiq icra hakimiyyəti orqanına uşağın övladlığa götürülməsinin dövlət qeydiyyatı üçün qətnamənin çıxarıldığı yer üzrəvətəndaşlıq vəziyyəti aktlarının dövlət qeydiyyatını aparan orqana, övladlığa götürülən uşaqların uçotu üçün uşağın yaşadığı (olduğu) yer üzrəmüvafiq icra hakimiyyəti orqanına göndərilir.179

M a d d ə 3 5 1 . Övladlığa götürülmənin ləğv edilməsi Uşağın övladlığa götürülməsinin ləğv edilməsi haqqında işlərin baxılması və həlli iddia

icraatı qaydasında həyata keçirilir.

Fəsil 40180

ŞƏXSIN NARKOLOJI‐TIBB MÜƏSSISƏSINƏMƏCBURI YERLƏŞDIRILMƏSI BARƏDƏ IŞLƏR ÜZRƏ ICRAAT

Maddə 352. Ərizənin verilməsi

352.1. Öz davranış və hərəkətləri nəticəsində dəfələrlə yaxın qohumlarına maddi və mənəvi zərər yetirmiş, uşaqların tərbiyəsinə mənfi təsir göstərmiş, onların hüquqlarını kobudcasına pozmuş, təklif olunmuş könüllü müalicədən dəfələrlə imtina etmiş narkomanlıq xəstəliyinə düçar olan şəxsin narkoloji‐tibb müəssisəsinə məcburi yerləşdirilməsi barədə ərizə ailə üzvləri, qəyyum və ya himayəçi tərəfindən şəxsin yaşadığı yer üzrə və ya narkoloji‐tibb müəssisəsinin yerləşdiyi yer üzrə məhkəməyə təqdim olunur.

352.2. Ərizədə şəxsin narkoloji‐tibb müəssisəsinə məcburi yerləşdirilməsinə aid qanunla nəzərdə tutulmuş əsaslar göstərilməlidir və ərizəyə narkoloji‐tibb müəssisəsinin əsaslandırılmış tibbi rəyi əlavə edilməlidir.

Maddə 353. Ərizə üzrəməhkəmənin qətnaməsi

353.1. İşə mahiyyəti üzrə baxan hakim ərizənin rədd edilməsi və yaxud təmin edilməsi barədə qətnamə qəbul edir.

353.2. Ərizənin təmin edilməsi barədə qətnamə şəxsin narkoloji‐tibb müəssisəsinə məcburi yerləşdirilməsi və sonradan orada saxlanılması üçün əsasdır.

Maddə 354. Narkoloji‐tibb müəssisəsində məcburi müalicədə olan şəxsin məcburi müalicədən vaxtından əvvəl azad edilməsi

Narkoloji‐tibb müəssisəsində məcburi müalicədə olan şəxsin qanunla nəzərdə tutulmuş hallarda narkoloji‐tibb müəssisəsindən vaxtından əvvəl azad edilməsi, həmin müəssisənin müdiriyyətinin təqdimatı və tibbi rəyi nəzərə alınmaqla müəssisənin yerləşdiyi yer üzrəməhkəmənin qərarı əsasında həyata keçirilir.

Maddə 355. Şəxsin narkoloji‐tibb müəssisəsində məcburi müalicə müddətinin uzadılması

Şəxsin narkoloji‐tibb müəssisəsinə məcburi yerləşdirilməsi müddətinin uzadılması narkoloji‐tibb müəssisəsinin müdiriyyətinin təqdimatı və tibbi rəyi nəzərə alınmaqla müəssisənin yerləşdiyi yer üzrəməhkəmənin qərarı əsasında həyata keçirilir.

ÜÇÜNCÜ BÖLMƏ MƏHKƏMƏ AKTLARINA YENİDƏN BAXILMASI

F ə s i l 4 1 APELLYASİYA İNSTANSİYASI MƏHKƏMƏSİNDƏ İCRAAT

M a d d ə 3 5 7 . Apellyasiya şikayəti vermək hüququ 357.1. Azərbaycan Respublikasının birinci instansiya məhkəmələri tərəfindən qəbul

olunmuş qanuni qüvvəyə minməmiş qətnamə və qərardadlardan, həmin Məcəllədə nəzərdə tutulmuş hallar istisna olmaqla, tərəflər, üçüncü şəxslər, xüsusi icraat işlərində ərizəçilər və maraqlı şəxslər apellyasiya şikayəti verə bilər.

357.2. Həmin hüquqa, işdə iştirak etməyə cəlb edilməyən, lakin qəbul edilən qətnamə onların hüquq və vəzifələrinə toxunan hallarda digər şəxslər də malikdir. Prokuror bu Məcəllənin 50‐ci və 306‐cı maddələrində göstərilən hallarda məhkəmə baxışında iddiaçı və ya ərizəçi olarsa, məhkəmə aktlarından protest verə bilər.

357.3. Prokurorun protesti iştirak etdiyi iş üzrə onun tərəfindən apellyasiya instansiyası məhkəməsinə verilən şikayətdir və öz hüquqi mahiyyətinə, hüquqi nəticələrinə görə apellyasiya şikayətinə bərabər tutulur.

Maddə 358. Apellyasiya qaydasında işə baxan məhkəmələr181

358.0. Birinci instansiya məhkəməsinin qətnaməsindən apellyasiya qaydasında aşağıdakı məhkəmələrə şikayət verilə bilər:

358.0.1. rayon (şəhər) məhkəmələrinin qətnamələrindən ‐ yurisdiksiya üzrə apellyasiya məhkəmələrinin mülki işlər üzrə kollegiyalarına;

358.0.2. yerli iqtisad məhkəmələrinin qətnamələrindən ‐ yurisdiksiya üzrə apellyasiya məhkəmələrinin iqtisadi mübahisələrə dair işlər üzrə kollegiyalarına və ya Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Məhkəməsinin iqtisadi mübahisələrə dair işlər üzrə kollegiyasına;

358.0.3. Naxçıvan Muxtar Respublikası rayon (şəhər) məhkəmələrinin qətnamələrindən ‐ Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Məhkəməsinin mülki işlər üzrə kollegiyasına.

182M a d d ə 3 5 9 . Apellyasiya şikayətinin (apellyasiyanın) mümkünlüyü Apellyasiya şikayəti (apellyasiya) birinci instansiya məhkəməsinin qanuni qüvvəyə

minməmiş bütün qətnamələrindən, iddia məbləği şərti maliyyə vahidinin 100 mislindən çox olmayan və qanunda xüsusi olaraq göstərilmiş mübahisələr üzrə qəbul edilmiş qətnamələr istisna olmaqla, verilə bilər.

M a d d ə 3 6 0 . Apellyasiya şikayətinin verilməmüddəti Apellyasiya şikayəti məhkəmə qətnaməsi rəsmi qaydada verildiyi gündən 1 ay müddətində

verilə bilər. 183

M a d d ə 3 6 1 . Apellyasiya şikayətinin məzmunu 361.1. Apellyasiya şikayətində aşağıdakılar göstərilməlidir: 361.1.1. şikayətin verildiyi məhkəmənin adı və ünvanı; 361.1.2. şikayəti verən şəxsin soyadı, adı, atasının adı, iş yeri, yaşayış yeri, yaxud olduğu yer

və işdə prosessual vəziyyəti; 361.1.3. barəsində şikayət verilən qətnamə, onun qəbul edilmə tarixi, nəticə hissəsi,

qətnaməni qəbul edən məhkəmənin adı; 361.1.4. şikayəti verən şəxsin tələbi və qanunlara, digər normativ aktlara və işin

materiallarına istinad etməklə ərizəçinin qətnaməni düzgün hesab etmədiyi əsaslar; 184

361.1.5. şikayətə əlavə edilən sənədlərin siyahısı. 361.2. Apellyasiya şikayəti, şikayəti vermiş şəxs, onun qanuni nümayəndəsi və ya

nümayəndəsi tərəfindən imzalanır. Qanuni nümayəndə və ya nümayəndə tərəfindən verilən apellyasiya şikayətinə, əgər işdə yoxdursa, nümayəndənin səlahiyyətini təsdiq edən etibarnamə və ya digər sənəd əlavə edilməlidir.

361.3. Şikayətə dövlət rüsumunun ödənilməsini təsdiq edən sübutlar əlavə edilir. 361.4. Apellyasiya şikayətini verən şəxsin birinci instansiya məhkəməsinə təqdim

edilməyən yeni sübutlara istinad etməsinə yalnız o hallarda yol verilir ki, o şikayətdə həmin sübutların birinci instansiya məhkəməsinə təqdim edilməsinin qeyri‐mümkün olduğunu əsaslandırsın.

361.5. Dərhal icra edilməli olan qətnamələrdən verilən şikayətə qətnamənin icra olunduğunu təsdiq edən sənədlər əlavə olunur. 185

M a d d ə 3 6 2 . Apellyasiya şikayətinin verilməsi Apellyasiya şikayəti və ona əlavə olunan yazılı sənədlər işdə iştirak edən şəxslərin sayına

görə işə birinci instansiyada baxmışməhkəməyə təqdim edilir.

M a d d ə 3 6 3 . Apellyasiya şikayətinin qaytarılması 363.1. Apellyasiya şikayəti birinci instansiya məhkəməsi tərəfindən aşağıdakı hallarda

qaytarılır: 363.1.1. apellyasiya şikayəti imzalanmamışdırsa və ya onu imzalamağa hüququ olmayan

şəxs və ya vəzifəsi göstərilməyən şəxs tərəfindən imzalanmışdırsa;

363.1.2. apellyasiya şikayətinə müəyyən edilmiş qaydada və məbləğdə dövlət rüsumunun ödənilməsini təsdiq edən sənədlər əlavə olunmamışdırsa, qanunla dövlət rüsumunun ödənilməsinə möhlət verilməsi, hissə‐hissə ödənilməsi və ya onun məbləğinin azaldılması imkanı nəzərdə tutulmuşdursa, bu barədə vəsatət olmadıqda və ya vəsatət rədd edilmişdirsə;

363.1.3. apellyasiya şikayəti müəyyən edilmişmüddət keçdikdən sonra verilmişdirsə; 363.1.4. apellyasiya şikayətinin icraata qəbul edilməsi haqqında qərardad işdə iştirak edən

şəxslərə göndərilənədək şikayəti verən şəxsin onun geri qaytarılması haqqında ərizəsi daxil olmuşdursa.

363.2. Apellyasiya şikayətinin qaytarılması haqqında qərardad çıxarılır. 363.3. Apellyasiya şikayətinin qaytarılması haqqında qərardaddan şikayət verilə bilər. 363.4. Bu Məcəllənin 363.1.1 və 363.1.2‐ci maddələrində göstərilmiş hallar aradan

qaldırıldıqdan sonra şikayəti vermiş şəxs yenidən məhkəməyə ümumi qaydada apellyasiya şikayəti iləmüraciət edə bilər.

M a d d ə 3 6 4 . Apellyasiya şikayətini aldıqdan sonra birinci instansiya məhkəməsinin hərəkətləri

Birinci instansiya məhkəməsi apellyasiya şikayətinin bu Məcəllənin 361‐ci maddəsinin tələblərinə uyğunluğunu yoxlayır. Bu Məcəllənin 361‐ci maddəsinin tələblərinə cavab verən apellyasiya şikayəti ona əlavə olunmuş sənədlərlə və işlə birlikdə apellyasiya şikayətinin verilmə müddəti bitdikdən sonra 7 gün müddətində apellyasiya instansiyası məhkəməsinə göndərilir. 186

M a d d ə 3 6 5 . Ümumi şərtlər Apellyasiya icraatına bu fəslin və bu Məcəllənin müddəaları tətbiq olunur.

M a d d ə 3 6 6 . Apellyasiya mümkünlüyünün yoxlanılması 366.1. Apellyasiya instansiyası məhkəməsi iş məhkəməyə daxil olduqdan sonra 15 gün

müddətində apellyasiyanın mümkünlüyünü yoxlayır. Buraya işə apellyasiya qaydasında baxılmaq üçün prosessual əsasların olması daxildir.187

366.2. Əgər apellyasiyanın mümkünlüyü üçün əsaslar yoxdursa, o, qəbul olunmamış hesab edilə bilər.

366.3. Apellyasiyanın mümkünlüyü üzrəməhkəmə qərardad çıxarır. 366.4. Apellyasiyanın qeyri‐mümkün hesab edilməsi barədə qərardaddan kassasiya

instansiyasına şikayət verilə bilər.

M a d d ə 3 6 7 . Apellyasiya şikayətinin rəsmi qaydada verilməsi, apellyasiya şikayətinə etiraz və apellyasiya şikayətinə dair izahatların verilməsi 188

367.1. Əgər apellyasiya mümkün hesab edilirsə, məhkəmə əks tərəfə apellyasiya şikayətini və ona əlavə edilən sənədləri rəsmi qaydada verir. 189

367.2. İşdə iştirak edən şəxslər apellyasiya şikayətinin surəti onlara rəsmi qaydada verildikdən sonra 20 gün müddətində ona qarşı öz etiraz və ya izahatlarını məhkəməyə göndərməyə haqlıdırlar.190

367.3. Etiraz və izahat işdə iştirak edən şəxs, onun qanuni nümayəndəsi və ya nümayəndəsi tərəfindən imzalanır. Qanuni nümayəndə və ya nümayəndə tərəfindən imzalanmış etiraza və ya izahata onların işi aparmaq səlahiyyətini təsdiq edən etibarnamə əlavə edilir.

367.4. Etiraza və ya izahata əvvəllər birinci instansiya məhkəməsinə təqdim edilməməsinin səbəbləri izah olunmaqla, başqa sənədlər də əlavə edilə bilər.

M a d d ə 3 6 8 . İşin baxılmağa təyin olunması. İşə apellyasiya instansiyası məhkəməsində baxılmanın müddətləri191

368.1. Əgər apellyasiya mümkün hesab olunarsa, məhkəmə işə baxılması vaxtını təyin edir. 368.2. Apellyasiya instansiyası məhkəməsi təyin olunmuş vaxtda işə baxılmasını təmin

etmək üçün zəruri hazırlıq işləri görür. 368.3. Qanunda başqa müddət müəyyən edilməyibsə, apellyasiya instansiyası

məhkəməsində işə onun məhkəməyə daxil olduğu gündən 3 ay müddətində baxılmalı və müvafiq məhkəmə aktı qəbul edilməlidir. 192

M a d d ə 3 6 9 . Apellyasiya şikayətindən imtina edilməsi 369.1. İşdə iştirak edən şəxsin apellyasiya şikayətindən imtina etməsi birinci instansiya

məhkəməsi qətnaməsinin tanınmasına səbəb olur. 369.2. Apellyasiya şikayəti verən şəxs apellyasiya instansiyası məhkəməsində qətnamə

qəbul edilənə kimi yazılı formada ondan imtina edə bilər. 369.3. Məhkəmə bu Məcəllənin 191‐ci maddəsində nəzərdə tutulan əsaslar olduqda

şikayətdən imtinanı rədd edə və işə apellyasiya qaydasında baxa bilər. 369.4. Şikayətdən imtinanın qəbul edilməsi haqqında məhkəmə qərardad qəbul edir və bu

qərardadla apellyasiya şikayətindən imtina etmiş şəxslərə münasibətdə apellyasiya icraatına xitam verir.

M a d d ə 3 7 0 . İddiaçının iddiadan imtina etməsi və tərəflərin barışıq sazişi 370.1. Apellyasiya şikayəti qəbul olunduqdan sonra iddiaçının iddiadan imtina etməsi və

tərəflərin barışıq sazişi bağlaması apellyasiya instansiyası məhkəməsinə ünvanlanmış yazılı ərizələrdə ifadə olunmalıdır.

370.2. Ərizələrə baxılma qaydası, iddiadan imtinanın qəbul edilib‐edilməməsinin, tərəflərin barışıq sazişinin təsdiq edilib‐edilməməsinin nəticələri bu Məcəllənin 191‐ci maddəsinin qaydaları iləmüəyyən olunur.

Maddə 371. Apellyasiya instansiyasıməhkəməsində yeni sübutların qəbul edilməsi Yeni sübutlar apellyasiya instansiyası məhkəməsi tərəfindən o halda qəbul edilir ki, işdə

iştirak edən şəxslər həmin sübutların birinci instansiya məhkəməsində təqdim edilməsinin onlardan asılı olmayan səbəblərə görəmümkün olmadığını əsaslandırsın. 193

M a d d ə 3 7 2 . Apellyasiya instansiyasıməhkəməsində işə baxılmanın hədləri 372.1. Apellyasiya instansiyası məhkəməsi tam hüquqlu məhkəmə kimi işə, işdə olan və

əlavə təqdim olunmuş sübutlar əsasında mahiyyəti üzrə baxır. 372.2. Əlavə faktlar və sübutlar məhkəmə tərəfindən o halda qəbul edilir ki, ərizəçi onların

birinci instansiya məhkəməsində təqdim edilməsinin ondan asılı olmayan səbəblərə görə mümkün olmadığını əsaslandırsın.

372.3. Tərəflər ilkin olaraq birinci instansiya məhkəməsinin baxışına təqdim etdikləri iddialarının hüquqi əsasını dəyişə bilərlər.

372.4. Apellyasiya instansiyası məhkəməsi tərəfindən birinci instansiyada işə baxılmanın predmeti olmayan yeni tələblər qəbul edilmir və onlara baxılmır.

372.5. Tərəflər apellyasiya instansiyasının baxışına yeni tələbləri yalnız o hallarda təqdim edə bilərlər ki, bunlar qarşılıqlı tələbin ödənilməsinə, əks tərəfin tələbinin rədd edilməsinə, üçüncü şəxslərin işə cəlb edilməsinə, faktın aşkar olunmasına və ya fakt haqqında məlumatın verilməsi əsasən məsələlərin həll edilməsinə yönəlmiş olsun.

372.6. Apellyasiya instansiyası məhkəməsi birinci instansiya məhkəməsinin qətnaməsinin əsaslılığını onun düzünə və ya dolayısı ilə mübahisələndirilən hissəsində, şikayət qərarın ləğv edilməsinə yönəldikdə və ya apellyasiya şikayətində və ona etirazlarda ifadə olunmuş dəlillərə əsasən mübahisənin predmeti bölünməz olduqda isə tam yoxlayır.

372.7. Apellyasiya instansiyası məhkəməsi şikayətin dəlillərindən asılı olmayaraq, məhkəmənin maddi və prosessual hüquq normalarına riayət etməsini yoxlayır.

M a d d ə 3 7 3 . İşə baxılması Sədrlik edən məhkəmə iclasını açır və hansı işə, kimin şikayəti ilə və hansı məhkəmənin

qətnaməsinə baxıldığını elan edir, işdə iştirak edən şəxslərdən və nümayəndələrdən kimin gəldiyini aydınlaşdırır və gəlmiş şəxslərin şəxsiyyətini müəyyən edir, həmçinin vəzifəli şəxslərin və nümayəndələrin səlahiyyətlərini yoxlayır.

M a d d ə 3 7 4 . Məhkəmə tərkibinin elan olunması və etiraz hüququnun izah edilməsi Sədrlik edən məhkəmə tərkibini elan edir və işdə iştirak edən şəxslərə etiraz etmə

hüququnu izah edir. Etiraz üçün əsaslar, edilmiş etirazın həlli qaydası və etirazların təmin edilməsinin nəticələri bu Məcəllənin 19‐23‐cü maddələri və bu fəsilləmüəyyən olunur.

M a d d ə 3 7 5 . İşdə iştirak edən şəxslərə onların hüquq və vəzifələrinin izah edilməsi Sədrlik edən işdə iştirak edən şəxslərə onların prosessual hüquq və vəzifələrini izah edir.

M a d d ə 3 7 6 . İşdə iştirak edən şəxslərin məhkəmə iclasına gəlməməlirinin nəticələri 376.1. İşə baxılmanın vaxtı və yeri haqqında lazımi qaydada xəbərdar edilməmiş işdə iştirak

edən şəxslərdən hər hansı biri məhkəmə iclasına gəlmədikdə məhkəmə işə baxılmasını təxirə salır.

376.2. İşə baxılmanın vaxtı və yeri haqqında lazımi qaydada xəbərdar edilmiş bu maddədə qeyd olunan şəxslərin gəlməməsi işə baxılmasına mane olmur. Lakin işdə iştirak edən şəxslər üzürlü səbəblərdən gəlmədiyi hallarda məhkəmə işin baxılmasını təxirə sala bilər.

376.3. İşə qiyabi baxılması və həllinin bu Məcəllə ilə müəyyən olunmuş qaydaları apellyasiya icraatına da şamil edilir.

M a d d ə 3 7 7 . İşdə iştirak edən şəxslərin müraciətlərinin məhkəmə tərəfindən həll edilməsi İşdə iştirak edən şəxslərin işə apellyasiya instansiyası məhkəməsində baxılması ilə bağlı

olan bütün məsələlər barəsindəmüraciətləri və vəsatətləri, işdə iştirak edən digər şəxslərin fikri dinlənildikdən sonra məhkəmə tərəfindən həll edilir.

M a d d ə 3 7 8 . İşin məruzə edilməsi İşə apellyasiya instansiyası məhkəməsində baxılması sədrlik edənin və ya hakimlərdən

birinin məruzəsi ilə başlanır. Məruzəçi işin hallarını, birinci instansiya məhkəməsi qətnaməsinin məzmununu, apellyasiya şikayətinin dəlillərini və ona dair daxil olmuş etirazları, məhkəməyə təqdim olunmuş yeni sübutların məzmununu izah edir, habelə məhkəmə qətnaməsinin yoxlanılması üçün zəruri olan digər materiallar haqqında məlumat verir.

M a d d ə 3 7 9 . İşdə iştirak edən şəxslərin izahatları Məruzədən sonra məhkəmə, məhkəmə iclasına gəlmiş işdə iştirak edən şəxslərin və

nümayəndələrin izahatlarını dinləyir. Birinci apellyasiya şikayətini vermiş şəxs və onun nümayəndəsi çıxış edir. Qətnamədən hər iki tərəf şikayət verdikdə, birinci iddiaçı çıxış edir.

M a d d ə 3 8 0 . Sübutların araşdırılması 380.1. Tərəflərin izahatlarından sonra məhkəmə zərurət olduqda işdə olan sübutları elan

edir, habelə yeni təqdim olunmuş sübutları, əgər onların birinci instansiya məhkəməsinə təqdim edilməsinin qeyri‐mümkün olduğunu hesab edərsə, araşdırır.

380.2. Tərəflər əlavə şahidlərin çağırılması və dindirilməsi, birinci instansiya məhkəməsinin araşdırmadan imtina etdiyi digər sübutların tələb edilməsi haqqında vəsatətlər verə bilərlər.

M a d d ə 3 8 1 . Məhkəmə çıxışları Apellyasiya instansiyası məhkəməsi tərəfindən yeni sübutlar araşdırıldığı halda məhkəmə

çıxışlarına yol verilə bilər. Bu zaman birinci apellyasiya şikayətini vermiş şəxs çıxış edir.

M a d d ə 3 8 2 . Qətnamənin çıxarılması və elan edilməsi Məhkəmə çıxışlarından sonra məhkəmə qətnamə çıxarmaq üçün müşavirə otağına gedir.

Müşavirədən sonra hakimlər qəbul edilmiş qətnaməni elan edirlər.

M a d d ə 3 8 3 . Məhkəmə iclasının protokolu Apellyasiya icraatında bu Məcəllənin 22‐ci fəsli ilə müəyyən edilmiş qaydada protokol

yazılır.

M a d d ə 3 8 4 . Apellyasiya instansiyasıməhkəməsinin səlahiyyətləri 384.0. Apellyasiya instansiyasıməhkəməsi: 384.0.1. qətnaməni dəyişmədən, apellyasiya şikayətini isə təmin etmədən saxlaya bilər; 384.0.2. qətnaməni tamamilə və ya qismən ləğv edə bilər və birinci instansiya

məhkəməsində müəyyən edilmiş hallar və ya əlavə təqdim olunmuş sübutlar əsasında yeni qətnamə qəbul edə bilər;

384.0.3. qətnaməni dəyişdirə bilər; 384.0.4. qətnaməni tamamilə və ya qismən ləğv edə bilər, iş üzrə icraata xitam verə və

yaxud ərizəni baxılmamış saxlaya bilər.

M a d d ə 3 8 5 . Məhkəmə qətnaməsinin apellyasiya qaydasında ləğv olunması üçün əsaslar

385.1. Məhkəmə qətnaməsinin apellyasiya qaydasında ləğv edilməsi üçün əsaslar aşağıdakılardır:

385.1.1. maddi hüquq normalarının və ya prosessual hüquq normalarının pozulması və ya düzgün tətbiq edilməməsi;

385.1.2. məhkəmənin gəldiyi nəticə üçün mühüm əhəmiyyəti olan bütün faktiki halların aydınlaşdırılmaması;

385.1.3. birinci instansiya məhkəməsi tərəfindən müəyyən edilmiş, iş üçün əhəmiyyəti olan halların sübut edilməməsi;

385.1.4. birinci instansiya məhkəməsinin qətnamədə göstərilmiş nəticələrinin işin hallarına uyğun gəlməməsi;

385.2. Birinci instansiya məhkəməsinin faktlar nöqteyi‐nəzərindən qanuni və əsaslı olan və mahiyyəti üzrə düzgün olan qətnaməsi yalnız formal mülahizələrə görə ləğv edilə bilməz.

M a d d ə 3 8 6 . Maddi hüquq normalarının pozulması və ya düzgün tətbiq edilməməsi Maddi hüquq normaları o halda pozulmuş və ya düzgün tətbiq olunmamış hesab edilir ki,

birinci instansiya məhkəməsi hüququn tətbiq edilməsində səhv buraxsın, tətbiq edilməli olan qanunu və ya digər normativ hüquqi aktı tətbiq etməsin, yaxud qanunu səhv təfsir etsin.

M a d d ə 3 8 7 . Prosessual hüquq normalarının pozulması və ya düzgün tətbiq edilməməsi

387.1. Prosessual hüquq normalarının pozulması və ya düzgün tətbiq edilməməsi qətnamənin ləğv edilməsinə yalnız o halda əsas olur ki, bu, düzgün olmayan qətnamənin qəbul edilməsinə səbəb olsun.

387.2. Şikayətin dəlillərindən asılı olmayaraq birinci instansiya məhkəməsinin qətnaməsi aşağıdakı hallarda ləğv edilməlidir:

387.2.1. işə, buna baxmağa hüququ olmayan hakim tərəfindən baxılmışdırsa; 387.2.2. işə, işdə iştirak edən şəxslərdən məhkəmə iclasının vaxtı və yeri haqqında lazımi

qaydada xəbərdar edilməmiş hər hansı birinin iştirakı olmadan məhkəmə tərəfindən baxılmışdırsa;

387.2.3. işə baxılan zaman icraatın aparıldığı dil haqqında qaydalar pozulmuşdursa; 387.2.4. məhkəmə işdə iştirak etməyə cəlb olunmamış şəxslərin hüquqlarının pozulması ilə

nəticələnmiş onların hüquq və vəzifələrinə dair məsələni həll etmişsə; 387.2.5. qətnamə onda göstərilən hakim tərəfindən imzalanmamışdırsa; 387.2.6. qətnamə işə baxan hakim tərəfindən qəbul edilməmişdirsə; 387.2.7. işdəməhkəmə iclasının protokolu yoxdursa və ya imzalanmamışdırsa. 387.3. Bu Məcəllənin 387.2.1—387.2.7‐ci maddələrində göstərilmiş halların mövcudluğu

birinci instansiya məhkəməsi tərəfindən prosessual normaların kobud pozulması kimi qiymətləndirilməlidir.

M a d d ə 3 8 8 . Məhkəmənin gəldiyi nəticə üçün mühüm əhəmiyyəti olan bütün faktiki halların araşdırılmaması

Apellyasiya instansiyası məhkəməsində yeni sübutlar tədqiq edilərkən işin nəticəsinə təsir edən digər faktiki hallar müəyyən edilərsə, bu halda məhkəmənin gəldiyi nəticə üçün mühüm əhəmiyyəti olan bütün faktiki hallar aydınlaşdırılmamış hesab edilir.

M a d d ə 3 8 9 . Məhkəmə tərəfindən müəyyən olunmuş hesab edilən iş üçün əhəmiyyətli olan halların birinci instansiya məhkəməsi tərəfindən sübut olunmaması

Məhkəmə tərəfindən müəyyən olunmuş hesab edilən iş üçün əhəmiyyətli olan halların birinci instansiya məhkəməsi tərəfindən sübut edilməməsi o hallarda olur ki, iş üzrə mövcud olan faktlar qətnamədə qanunla göstərilən sübutlarla təsdiq edilmir və ya qeyri‐mötəbər, ziddiyyətli, aid olmayan sübutlarla təsdiq edilir.

M a d d ə 3 9 0 . Məhkəmənin qətnamədə göstərdiyi dəlillərin işin hallarına uyğun olmaması

Məhkəmənin qətnamədə göstərdiyi dəlillərin işin hallarına uyğun olmaması o halda hesab edilir ki, məhkəmə müəyyən edilmiş faktlardan tərəflərin qarşılıqlı münasibətləri üzrə səhv nəticəyə gəlmiş olur.

M a d d ə 3 9 1 . İcraata xitam verməklə və ya ərizəni baxılmamış saxlamaqla qətnamənin ləğv edilməsi 194

Bu Məcəllənin 19‐cu və 20‐ci fəsillərində göstərilən əsaslar olduqda işin icraatına xitam verilməklə və ya ərizə baxılmamış saxlanılmaqla məhkəmənin qətnaməsi ləğv edilməlidir.

M a d d ə 3 9 2 . Apellyasiya instansiyasıməhkəməsi qətnaməsinin məzmunu 392.1. Apellyasiya instansiyasıməhkəməsinin qətnaməsində aşağıdakılar göstərilməlidir: 392.1.1 qətnamənin çıxarılma vaxtı və yeri; 392.1.2. qətnaməni çıxarmışməhkəmənin adı və tərkibi; 392.1.3. apellyasiya şikayətini vermiş şəxs; 392.1.4. şikayət verilən qətnamənin, apellyasiya şikayətinin, təqdim edilmiş sübutların, işə

apellyasiya instansiyasında baxılarkən iştirak etmiş şəxslərin izahatlarının qısa məzmunu; 392.1.5. məhkəmənin nəticəyə gəlməsi barədə motivlər və məhkəmənin rəhbər tutduğu

qanunlar; 392.1.6. apellyasiya şikayətinə baxılması üzrəməhkəmənin nəticələri. 392.2. Apellyasiya şikayəti təmin edilmədikdə və ya məhkəmənin qətnaməsi

dəyişdirildikdə, apellyasiya instansiyası məhkəməsi hansı dəlillərə əsasən şikayətin təmin edilmədiyini və yaxud qətnamənin dəyişdirildiyini göstərməyə borcludur.195

Maddə 392‐1. Apellyasiya instansiyasıməhkəməsinin əlavə qətnaməsi 196 Apellyasiya instansiyası məhkəməsinin əlavə qətnaməsi bu Məcəllənin 229‐cu maddəsi ilə

müəyyən edilmiş hallarda və qaydada çıxarılır.

M a d d ə 3 9 3 . Apellyasiya instansiyası məhkəməsi qətnaməsinin qanuni qüvvəyə minməsi

Apellyasiya instansiyası məhkəməsinin qətnaməsindən şikayət verilməmişdirsə, qəbul edildiyi gündən 2 ay keçdikdən sonra qanuni qüvvəyəminir.197

Maddə 394. Apellyasiya instansiyasıməhkəməsinin xüsusi qərardadı 198

394.1. İşə Apellyasiya qaydasında baxan məhkəmə bu Məcəllənin 265.4‐cü və 265.5‐ci maddəsində nəzərdə tutulmuş hallarda, habelə işə birinci instansiya məhkəməsində baxılması zamanı prosessual normaların kobud pozulmasına yol vermiş hakimlər barəsində xüsusi qərardad çıxara bilər. 199

394.2. Hakimlər barəsində çıxarılmış xüsusi qərardad intizam icraatının başlanması üçün apellyasiya instansiyasıməhkəməsinin sədri tərəfindən Məhkəmə‐Hüquq Şurasına göndərilir.

F ə s i l 4 2 BİRİNCİ İNSTANSİYAMƏHKƏMƏLƏRİNİN QƏRARDADLARINDAN ŞİKAYƏT

VERİLMƏSİ

M a d d ə 3 9 5 . Birinci instansiya məhkəmələrinin qərardadlarından şikayət vermək hüququ

395.1. İşdə iştirak edən şəxslər qətnamədən ayrılıqda birinci instansiya məhkəmələrinin qərardadlarından aşağıdakı hallarda şikayət verə bilərlər:

395.1.1. bu Məcəllədə göstərilən hallarda; 395.1.2. məhkəmənin qərardadı işin sonrakı hərəkətinəmane olduqda. 395.2. Birinci instansiya məhkəmələrinin digər qərardadlarından şikayət verilmir. İşdə

iştirak edən şəxslər bu qərardadlardan narazı qaldıqda qərardada olan etirazlarını apellyasiya şikayətlərinə daxil edə bilərlər.

M a d d ə 3 9 6 . Şikayətin verilməmüddəti 396.1. Şikayət birinci instansiya məhkəməsinin qərardadı rəsmi qaydada verildikdən sonra

10 gün müddətində birinci instansiya məhkəməsinə verilə bilər.200

396.2. Əgər qərardad tərəflərin iştirakı ilə elan edilirsə, şikayət vermə müddəti qərardadın elan edildiyi vaxtdan hesablanır.

M a d d ə 3 9 7 . Apellyasiya instansiyası məhkəməsi tərəfindən şikayətə baxılması müddəti və qaydası

397.1. Bu Məcəllənin 269.3‐cü maddəsində nəzərdə tutulmuş əsaslar olduqda məhkəmənin qərardadından verilən ilkin şikayət işlə birlikdə apellyasiya instansiyası məhkəməsinə göndərilir.

397.2. Apellyasiya instansiyasıməhkəməsi şikayətə onun məhkəməyə daxil olduğu vaxtdan 20 gün müddətində, apellyasiya üçün müəyyən olunmuş qaydada baxır.

M a d d ə 3 9 8 . Apellyasiya instansiyasıməhkəməsinin səlahiyyəti 398.0. Apellyasiya instansiyası məhkəməsinin şikayətə baxıb qərardad qəbul etdikdə

aşağıdakıları etmək hüququ vardır: 398.0.1. məhkəmənin qərardadını dəyişdirmədən saxlayıb şikayəti təmin etməmək; 398.0.2. qərardadı tam və ya qismən ləğv edib, yaxud dəyişib işi birinci instansiya

məhkəməsinə göndərmək; 398.0.3.qərardadı tam və ya qismən ləğv edib qərardadla həll edilməli olan məsələni həll

etmək. 201

M a d d ə 3 9 9 . Apellyasiya instansiyasıməhkəməsinin göstərişlərinin məcburiliyi

Birinci instansiya məhkəməsinin qərardadını ləğv edib işi yenidən baxılmağa göndərdikdə apellyasiya instansiyası məhkəməsinin qərardadında müəyyən olunmuş göstərişlər işə baxan birinci instansiya məhəkəməsi üçün məcburidir.202

M a d d ə 4 0 0 . Apellyasiya instansiyası məhkəməsinin şikayət üzrə qəbul etdiyi qərardadının qanuni qüvvəsi

Apellyasiya instansiyası məhkəməsinin şikayət üzrə qəbul etdiyi qərardadı onun çıxarıldığı andan qanuni qüvvəyəminir.

M a d d ə 4 0 1 . İşin qaytarılması Apellyasiya instansiyası məhkəməsi birinci instansiya məhkəməsinin qətnaməsini və ya

qərardadını dəyişdirmədən saxlamaq və yaxud qərardadı ləğv edib işi birinci instansiya məhkəməsinə göndərmək barədə məhkəmə aktı qəbul etdikdən sonra, bunlardan şikayət olmadıqda, iş apellyasiya instansiyası məhkəməsi aktının təsdiq edilmiş surəti ilə birlikdə birinci instansiya məhkəməsinə göndərilir.

F ə s i l 4 3 KASSASİYA İNSTANSİYASI MƏHKƏMƏSİNDƏ İCRAAT

Maddə 402. Kassasiya şikayəti vermə hüququ203

Apellyasiya məhkəmələrinin mülki işlər üzrə və iqtisadi mübahisələrə dair işlər üzrə kollegiyalarının və Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Məhkəməsinin mülki işlər və iqtisadi mübahisələrə dair işlər üzrə kollegiyalarının qətnamə və qərardadlarından kassasiya şikayəti verilə bilər.

M a d d ə 4 0 3 . Kassasiya şikayəti iləmüraciət etmək hüququ 403.1. Apellyasiya instansiyası məhkəməsinin qanuni qüvvəyə minmiş qətnamələrindən və

qərardadlarından tərəflər, üçüncü şəxslər, xüsusi icraat işləri üzrə isə ərizəçi və maraqlı şəxslər şikayət verə bilərlər.

403.2. Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin sədri işdə iştirak etməyə cəlb olunmayan, məhkəmə aktı ilə maraqlarına toxunan şəxslərin müraciətinə əsasən apellyasiya instansiyası məhkəməsinin qanuni qüvvəyə minmiş qətnamə və qərardadından təqdimat verə bilər.204

403.3. Bu Məcəllənin 50‐ci və 306‐cı maddələrində nəzərdə tutulmuş hallarda prokuror məhkəmə araşdırmalarında iddiaçı və ya ərizəçi olduqda, protest vermək hüququna malikdir.

403.4. Prokurorun protesti iştirak etdiyi iş üzrə onun tərəfindən kassasiya instansiyası məhkəməsinə verilən şikayətdir və hüquqi mahiyyətinə, nəticələrinə görə kassasiya şikayətinə bərabər tutulur.

M a d d ə 4 0 4 . Kassasiya qaydasında işə baxan məhkəmə 404.1. Apellyasiya instansiyası məhkəmələrinin qətnamələrindən və qərardadlarından

kassasiya qaydasında aşağıdakıməhkəmələrə şikayət vermək olar: 404.1.1. apellyasiya məhkəmələrinin mülki işlər üzrə kollegiyalarının və Naxçıvan Muxtar

Respublikası Ali Məhkəməsinin mülki işlər üzrə kollegiyasının qətnamələrindən və

qərardadlarından ‐ Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin mülki işlər üzrə məhkəmə kollegiyasına;205

404.1.2. apellyasiya məhkəmələrinin iqtisadi mübahisələrə dair işlər üzrə kollegiyalarının və Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Məhkəməsinin iqtisadi mübahisələrə dair işlər üzrə kollegiyasının qətnamələrindən və qərardadlarından ‐ Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin iqtisadi mübahisələrə dair işlər üzrəməhkəmə kollegiyasına. 206

404.2. Aidiyyətə dair mübahisələr üzrə kassasiya şikayətlərinə mülki işlər və iqtisadi mübahisələr üzrə kollegiyaya daxil olan hakimlərin qarışıq tərkibində baxıla bilər.

M a d d ə 4 0 5 . Kassasiya şikayəti verməmüddəti Apellyasiya instansiyası məhkəməsinin aktlarından kassasiya şikayəti aşağıdakı

müddətlərdə verilə bilər: 405.0.1. qətnamə işdə iştirak edən şəxslərə rəsmi qaydada verildiyi gündən 2 ay

müddətində; 405.0.2. qərardad işdə iştirak edən şəxslərə rəsmi qaydada verildiyi gündən 10 gün

müddətində.207

M a d d ə 4 0 6 . Kassasiya şikayəti vermə qaydası 406.1. Kassasiya şikayəti yazılı formada apellyasiya instansiyası məhkəməsi vasitəsi ilə

verilir. 406.2. Əgər kassasiya şikayəti kassasiya instansiyası məhkəməsinə bilavasitə verilərsə, onda

bu məhkəmə tərəfindən həmin şikayət bu Məcəllənin 407‐409‐cu maddələri ilə nəzərdə tutulmuş tələblərin yerinə yetirilməsi üçün müvafiq apellyasiya instansiyası məhkəməsinə göndərilir.

M a d d ə 4 0 7 . Kassasiya şikayətinin məzmunu 208

407.1. Kassasiya şikayətində aşağıdakılar göstərilməlidir: 407.1.1. şikayətin verildiyi məhkəmənin adı və ünvanı; 407.1.2. şikayəti verən şəxsin soyadı, adı, atasının adı, iş yeri, yaşayış yeri, yaxud olduğu yer

və işdə prosessual vəziyyəti , şikayəti verən hüquqi şəxsin adı, yerləşdiyi ünvan; 407.1.3. şikayət olunan məhkəmə aktını qəbul etmiş məhkəmənin adı, aktın qəbul edildiyi

tarix, mübahisənin predmeti; 407.1.4. şikayəti verən şəxsin tələbi, maddi və yaxud prosessual hüquq normalarının

düzgün tətbiq edilməməsinin nədən ibarət olması; 407.1.5. şikayətə əlavə edilən sənədlərin siyahısı. 407.2. Kassasiya şikayətində işin hallarının sübut olunmamasına, məhkəmənin gəldiyi

nəticə üçün əhəmiyyətli olan bütün faktiki halların aydınlaşdırılmamasına və yaxud qətnamə və qərardadda ifadə olunan nəticələrin işin faktiki hallarına uyğun olmamasına istinad etməyə yol verilmir.

407.3. Şikayət onu verən şəxs (onun qanuni nümayəndəsi və ya nümayəndəsi) və şikayəti tərtib etmiş vəkil tərəfindən imzalanmalıdır. Qanuni nümayəndə və ya nümayəndə tərəfindən verilən şikayətə onun səlahiyyətlərini təsdiq edən sənəd əlavə edilməlidir. 209

407.4. Şikayətə vəkilin orderi və dövlət rüsumunun ödənilməsini sübut edən sənəd əlavə olunur.

M a d d ə 4 0 8 . Kassasiya şikayətinin qaytarılması 408.1. Kassasiya şikayəti aşağıdakı hallarda qaytarılır: 408.1.1. kassasiya şikayəti bu Məcəllənin 407.1‐ci maddəsinin tələblərinə cavab vermirsə,

kassasiya şikayəti imzalanmamışsa, yaxud onu imzalamağa hüququ olmayan və ya vəzifəsi göstərilməyən şəxs tərəfindən imzalanmışsa;210

408.1.2. şikayət qətnamə və qərardadı qəbul etmişməhkəmə vasitəsi ilə göndərilməmişsə; 408.1.3. kassasiya şikayətinə vəkilin orderi və müəyyən olunmuş qaydada və məbləğdə

dövlət rüsumunun ödənilməsi barədə sənədlər əlavə edilməmişsə; 211

408.1.4. kassasiya şikayəti müəyyən edilmiş müddət ötürülməklə təmin olunmamışsa və buraxılmışmüddətin bərpa edilməsinə dair vəsatət verilməmişsə;

408.1.5. kassasiya şikayətində maddi və prosessual hüquq normalarının pozulmasının, yaxud düzgün tətbiq edilməməsinin nədən ibarət olması göstərilməmişsə;

408.1.6. kassasiya şikayətinin icraata qəbul edilməsi barədə qərardad işdə iştirak edən şəxslərə göndərilənə kimi şikayəti verən şəxsdən onun geri qaytarılması barədə ərizə daxil olmuşsa;

408.2. Bu Məcəllənin 408.1.1. və 408.1.3.—408.1.5‐ci maddələrində nəzərdə tutulmuş hallarda kassasiya şikayəti apellyasiya instansiyası məhkəməsi tərəfindən, 408.1.2‐ci maddəsində nəzərdə tutulmuş hallar mövcud olduqda kassasiya şikayəti kassasiya instansiyası məhkəməsi tərəfindən, 408.1.6‐cı maddəsində nəzərdə tutulmuş hallar mövcud olduqda isə kassasiya şikayətinin qaytarılması barədə ərizənin daxil olduğu vaxt işin şikayətlə hansı instansiya məhkəməsində olmasından asılı olaraq apellyasiya və kassasiya instansiyası məhkəmələri tərəfindən qaytarılır.

408.3. Kassasiya şikayətinin qaytarılması barədə qərardad çıxarılır. 408.4. Kassasiya şikayətinin apellyasiya instansiyası məhkəməsi tərəfindən qaytarılmasına

dair qərardaddan kassasiya instansiyasıməhkəməsinə şikayət verilə bilər. 408.5. Bu Məcəllənin 408.1.1—408.1.6‐cı maddələrində göstərilən nöqsanlar aradan

qaldırıldıqdan sonra, şikayəti verən şəxs yenidən ümumi qaydada kassasiya şikayəti ilə müraciət edə bilər.

M a d d ə 4 0 9 . İşin kassasiya instansiyasıməhkəməsinə göndərilməsi Apellyasiya instansiyası məhkəməsi kassasiya şikayətinin bu Məcəllənin 407‐ci maddəsinin

tələblərinə uyğunluğunu yoxlayır. Bu Məcəllənin 407‐ci maddəsinin tələblərinə cavab verən kassasiya şikayəti ona əlavə olunmuş sənədlərlə və işlə birlikdə kassasiya şikayətinin verilmə müddəti bitdikdən sonra 7 gün müddətində kassasiya instansiyasıməhkəməsinə göndərilir. 212

M a d d ə 4 1 0 . Kassasiya şikayətindən imtina edilməsi 410.1. Kassasiya şikayəti vermiş şəxs kassasiya qərarı çıxarılana kimi ondan imtina etməyə

haqlıdır. 410.2. Məhkəmə bu Məcəllənin 191‐ci maddəsində nəzərdə tutulmuş əsaslarla şikayətdən

imtinanı qəbul etməməyə və işə kassasiya qaydasında baxmağa haqlıdır. İşdə iştirak edən başqa şəxslər qətnamə və qərardaddan şikayət verməmişlərsə və məhkəmə kassasiya şikayətindən imtinanı qəbul edirsə, kassasiya instansiyasında icraata xitam verilir.

410.3. Kassasiya instansiyasında icraata xitam verilməsi barədə kassasiya məhkəməsi qərar çıxarır.

M a d d ə 4 1 1 . Kassasiya şikayətinin icraata qəbul edilməsi barədə qərardad Kassasiya şikayətinin icraata qəbul edilməsi barədə kassasiya instansiyası məhkəməsinin

hakimi qərardad çıxardır.

M a d d ə 4 1 2 . Kassasiya şikayətinin rəsmi qaydada verilməsi 412.1. Kassasiya şikayəti və buna əlavə olunmuş sənədlər əks tərəfə rəsmi qaydada verilir. 412.2. İşdə iştirak edən şəxslər kassasiya şikayətinin surəti onlara rəsmi qaydada

verildikdən sonra 20 gündən gec olmayaraq kassasiya şikayətinə dair etirazlarını və yaxud izahatlarınıməhkəməyə göndərməyə haqlıdırlar.213

M a d d ə 4 1 3 . Qətnamənin və ya qərardadın icrasının dayandırılması 413.0. Kassasiya məhkəməsi işdə iştirak edən şəxslərin vəsatəti ilə apellyasiya instansiyası

məhkəməsinin qəbul etdiyi qətnamənin və ya qərardadın və birinci instansiya məhkəməsinin onlarla bağlı olan qətnaməsinin, qərardadının icrasını kassasiya icraatı başa çatana kimi aşağıdakı hallarda dayandıra bilər:

413.0.1. işdə iştirak edən şəxslər çoxuşaqlı ailəyəmalikdirlərsə; 413.0.2. işdə iştirak edən şəxslər əmək qabiliyyətinin, ailəni dolandıranın itirilməsi, xəstəlik,

əlillik və ya sağlamlıq imkanlarının məhdudluğu nəticəsində ağır maddi vəziyyətə düşmüşlərsə;

413.0.3. işdə iştirak edən şəxslər yaşayış sahəsini itirmişlərsə və digər yerdə yaşamağa imkanları yoxdursa. 214

M a d d ə 4 1 4 . Kassasiya şikayətinə baxılmasımüddəti Qanunda başqa müddət müəyyən edilməyibsə, Azərbaycan Respublikası Ali

Məhkəməsinin mülki işlər üzrə məhkəmə kollegiyasına, yaxud iqtisadi mübahisələrə dair məhkəmə kollegiyasına işlə birlikdə daxil olmuş kassasiya şikayətinə onun daxil olduğu gündən 2 ay müddətində baxılır.215

M a d d ə 4 1 5 . İşdə iştirak edən şəxslərin xəbərdar edilməsi 415.1. Kassasiya instansiyası məhkəməsi işin baxılmasını elə müddətə təyin etməlidir ki,

işdə iştirak edən şəxslərin verilmiş şikayətə dair yazılı etiraz verməyə imkanları olsun. 415.2 İşdə iştirak edən şəxslər və onların nümayəndələri işə baxılma vaxtı və yeri barədə

xəbərdar edilirlər. 415.3. İclasın vaxtı və yeri haqqında lazımi qaydada xəbərdar edilmiş işdə iştirak edən

şəxslərdən hər hansı birinin üzürlü səbəb olmadan məhkəmə iclasına gəlməməsi işə baxılmasına mane olmur. 216

Maddə 415‐1. Kassasiya instansiyasında işə baxılması 217

415‐1.1. Sədrlik edən məhkəmə iclasını açır və hansı işə, kimin kassasiya şikayəti ilə baxıldığını elan edir, işdə iştirak edən şəxslərdən kimin gəldiyini aydınlaşdırır və gəlmiş şəxslərin şəxsiyyətini müəyyən edir, həmçinin vəzifəli şəxslərin və vəkillərin səlahiyyətlərini yoxlayır.

415‐1.2. Məhkəmə tərkibi elan edilir. İşdə iştirak edən şəxslərə onların hüquq və vəzifələri izah olunur.

415‐1.3. İşə baxılması sədrlik edənin məruzəsi ilə başlayır. Əvvəl kassasiya şikayəti verən şəxs və onun vəkili, daha sonra isə digər tərəf dinlənilir.

415‐1.4. Sonra məhkəmə müşavirə otağına gedir. Müşavirə otağında qərar səs çoxluğu ilə qəbul edilir. Azlıqda olan hakim xüsusi rəyini yazıb işə əlavə edə bilər. Qəbul edilən qərar sədrlik edən və ya hakimlərdən biri tərəfindən elan edilir.

M a d d ə 4 1 6 . Kassasiya instansiyasında işə baxmanın hədləri Kassasiya instansiyası məhkəməsi apellyasiya instansiyası məhkəməsi tərəfindən maddi və

prosessual hüquq normalarının düzgün tətbiq edilməsini yoxlayır.

M a d d ə 4 1 7 . Kassasiya instansiyasıməhkəməsinin səlahiyyətləri 218

417.1. Kassasiya məhkəməsi işə baxarkən: 417.1.1. apellyasiya instansiyası məhkəməsinin qətnamə və ya qərardadını dəyişiklik

edilmədən, şikayəti təmin etmədən saxlaya bilər; 417.1.2. apellyasiya instansiyası məhkəməsinin qətnamə və ya qərardadına dəyişiklik edə

bilər; 417.1.3. apellyasiya instansiyası məhkəməsinin qətnamə və ya qərardadını tamamilə, yaxud

qismən ləğv edib işi yenidən baxılmaq üçün apellyasiya instansiyası məhkəməsinə göndərə bilər;

417.1.4. apellyasiya instansiyası məhkəməsinin qətnamə və ya qərardadını tamamilə, yaxud qismən ləğv edib apellyasiya instansiyası məhkəməsində müəyyən edilmiş hallar və sübutlar əsasında yeni qərar qəbul edə bilər;219

417.1.5. apellyasiya instansiyası məhkəməsinin qətnamə və ya qərardadını tamamilə yaxud qismən ləğv edib, bu Məcəllənin 259.0.1‐259.0.3‐cü və 259.0.8.—259.0.10‐cu maddələrinə müvafiq olaraq iddianı tamamilə yaxud qismən baxılmamış saxlaya və ya bu Məcəllənin 261.0.1‐261.0.7‐ci maddələrinəmüvafiq olaraq iş üzrə icraata xitam verə bilər.

417.1.6. müvafiq apellyasiya instansiyası məhkəməsində işə təkrarən baxılmasının yolverilməzliyi müəyyən edildikdə işin baxılmasını başqa apellyasiya instansiyası məhkəməsinə həvalə edə bilər. 220

417.2. Bu Məcəllənin 417.1.4‐cü maddəsində nəzərdə tutulmuş qərar yalnız o halda qəbul edilir ki, apellyasiya instansiyası məhkəməsi tərəfindən maddi hüquq normaları pozulmuş və ya düzgün tətbiq edilməmiş olsun.221

M a d d ə 4 1 8 . Apellyasiya instansiyası məhkəməsinin qətnaməsinin və ya qərardadının ləğv edilməsinin əsasları

418.1. Maddi və prosessual hüquq normalarının pozulması və ya düzgün tətbiq olunmaması apellyasiya instansiyası məhkəməsinin qətnamə və qərardadının ləğv edilməsi üçün əsasdır.

418.2. Bu Məcəllənin 386‐cı maddəsində göstərilən hallarda maddi hüquq normaları pozulmuş və ya düzgün tətbiq olunmamış hesab edilir.

418.3. Prosessual hüquq normalarının pozulması və ya düzgün tətbiq olunmaması qətnamənin yaxud qərardadın ləğv edilməsi üçün o vaxt əsas ola bilər ki, bu pozuntu düzgün qətnamə qəbul edilməməsi ilə nəticələnsin və ya nəticələnə bilsin.

418.4. Apellyasiya instansiyası məhkəməsinin qətnaməsi və ya qərardadı şikayətin dəlillərindən asılı olmayaraq aşağıdakı hallarda ləğv edilməlidir:

418.4.1. işəməhkəmə tərəfindən qeyri‐qanuni tərkibdə baxılmışsa; 418.4.2. qətnamə və ya qərardad hər hakim tərəfindən imzalanmamışsa və ya qətnamədə

göstərilməyən hakimlər tərəfindən imzalanmışsa; 418.4.3. qətnamə və ya qərardad işə baxan məhkəmə tərkibinə daxil olmayan hakimlər

tərəfindən çıxarılmışsa;222

418.4.4. işdə məhkəmə iclasının protokolu yoxdursa və ya protokol bu Məcəllənin 272.8‐ci maddəsində göstərilən şəxslər tərəfindən imzalanmamışsa;

418.4.5. işə məhkəmə tərəfindən məhkəmə iclasının vaxtı və yeri barədə lazımi qaydada xəbər verilməmiş işdə iştirak etməli şəxslərdən hər hansı birinin iştirakı olmadan baxılmışsa;

418.4.6. məhkəmə işdə iştirak etməyə cəlb edilməmiş şəxslərin hüquq və vəzifələrinə dair onların hüquqlarının pozulmasına səbəb olan qətnamə və ya qərardad qəbul etmişsə;

418.4.7. məhkəmənin qəbul etmiş olduğu qətnamədə, qərardadda, məhkəmənin rəhbər tutduğu qanuna və ya digər normativ hüquqi akta istinad olunmamışsa;

418.4.8. işə baxılarkən məhkəmə icraatının aparıldığı dil haqqındakı qaydalar pozulmuşsa. 418.5. Bu Məcəllənin 418.4.1.—418.4.3‐cü və 418.4.6‐cı maddələrində nəzərdə tutulmuş

halların mövcudluğu apellyasiya instansiyası məhkəməsi tərəfindən prosessual hüquq normalarının kobud şəkildə pozulması kimi qiymətləndirilməlidir.

M a d d ə 4 1 9 . Kassasiya instansiyasıməhkəməsinin qərarı 419.1. Kassasiya şikayətinə baxılması nəticəsində bütün hakimlər tərəfindən imzalanmış

qərar qəbul edilir. 419.2. Qərarda aşağıdakılar göstərilməlidir; 419.2.1. qərarı çıxaran məhkəmənin və işin adı, çıxarılma tarixi, məhkəmənin tərkibi, iclasda

iştirak etmiş şəxslərin səlahiyyətləri göstərilməklə soyadları; 419.2.2. kassasiya şikayəti vermiş şəxsin və işdə iştirak edən şəxslərin adları; 419.2.3. işə baxan birinci instansiya və apellyasiya instansiyası məhkəmələrinin adı, işin

nömrəsi, qətnamənin, qərardadın çıxarıldığı tarix və onları çıxartmış hakimlərin soyadları; 419.2.4. çıxarılmış qətnamənin və qərardadın qısa məzmunu; 419.2.5. çıxarılmış qətnamənin, qərardadın qanuniliyini yoxlamaq barədə irəli sürülmüş

əsaslar; 419.2.6. kassasiya şikayətinə qarşı verilmiş etirazda göstərilən dəlillər; 419.2.7. məhkəmə iclasında iştirak edən şəxslərin izahatları; 419.2.8. işdə iştirak edən şəxslərin istinad etdikləri qanun və normativ hüquqi aktların

məhkəmə tərəfindən tətbiq edilməməsinin motivləri, habelə məhkəmənin qərar qəbul edərkən rəhbər tutduğu qanun və digər normativ hüquqi aktlar;

419.2.9. apellyasiya instansiyası məhkəməsinin aktları ləğv edildikdə apellyasiya instansiyası məhkəməsinin maddi və prosessual hüquq normalarını pozması, yaxud düzgün tətbiq etməməsi barədə kassasiya instansiyasıməhkəməsinin dəlilləri;

419.2.10. kassasiya şikayətinə baxılmasının nəticələri; 419.2.11. iş yeni məhkəmə baxışına verilirsə, yerinə yetirilməli olan hərəkətlər. 419.3. Qərar qəbul edildiyi gündən 1 ay müddətində, işdə iştirak edən şəxslərə sifarişli

məktubla göndərilməli və yaxud qəbz alınmaqla təqdim edilməlidir. 419.4. Qərar qəbul edildiyi andan qüvvəyəminir.

M a d d ə 4 2 0 . Kassasiya məhkəməsinin göstərişlərinin məcburiliyi Kassasiya instansiyasında işə baxan məhkəmənin qərarında şərh edilən göstərişlər həmin

işə yenidən baxan məhkəmə üçün məcburidir.

M a d d ə 4 2 1 . İşin qaytarılması İşə kassasiya instansiyası məhkəməsi tərəfindən baxıldıqdan sonra həmin iş kassasiya

instansiyası məhkəməsinin qərarının təsdiq olunmuş surəti ilə birlikdə apellyasiya instansiyası məhkəməsinə qaytarılır.

Maddə 421‐1.Məhkəmə iclasının protokolu 223

Kassasiya icraatında bu Məcəllənin 22‐ci fəsli iləmüəyyən edilmiş qaydada protokol yazılır.

Maddə 421‐2. Kassasiya instansiyasıməhkəməsinin xüsusi qərardadı

421‐2.1. İşə kassasiya qaydasında baxan məhkəmə bu Məcəllənin 265.4‐cü və 265.5‐ci maddələrində nəzərdə tutulmuş hallarda, habelə işə birinci və apellyasiya instansiyası məhkəmələrində baxılması zamanı prosessual normaların kobud pozulmasına yol vermiş hakimlər barəsində xüsusi qərardad çıxara bilər.224

421‐2.2. Hakimlər barəsində çıxarılmış xüsusi qərardad intizam icraatının başlanması üçün Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin sədri tərəfindən Məhkəmə‐Hüquq Şurasına göndərilir.

F ə s i l 4 4 ƏLAVƏ KASSASİYA QAYDASINDA İCRAAT

M a d d ə 4 2 2 . Kassasiya qərarlarına yenidən baxılması Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsi mülki işlər üzrə məhkəmə kollegiyasının və

iqtisadi mübahisələrə dair işlər üzrə məhkəmə kollegiyasının qərarlarına təqdimat, şikayət və ya protestlə Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin Plenumunda əlavə kassasiya qaydasında yenidən baxıla bilər.

M a d d ə 4 2 3 . Təqdimat, şikayət və protest vermək hüququ Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin mülki işlər üzrə məhkəmə kollegiyasının və

iqtisadi mübahisələr üzrə məhkəmə kollegiyasının qərarlarından Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin sədri işdə iştirak etməyə cəlb olunmayan, məhkəmə aktı ilə maraqlarına toxunan şəxslərin müraciətinə əsasən təqdimat vermək hüququna malikdir. Şikayəti işdə vəkillə iştirak edən şəxs verə bilər. Bu Məcəllənin 50‐ci və 306‐cı maddələrində nəzərdə tutulmuş hallarda müvafiq prokuror məhkəmə araşdırmasında iddiaçı və ya ərizəçi olmuşsa, Azərbaycan Respublikasının Baş prokuroru protest vermək hüququna malikdir.

M a d d ə 4 2 4 . Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsi Plenumunun işə baxmasının əsasları

424.1. Plenum müstəsna olaraq hüquqi məsələlər üzrə işlərə baxır. 424.2. Kassasiya qərarlarının ləğv edilməsi üçün əsaslar aşağıdakılardır:

424.2.1. kassasiya instansiyası məhkəməsinin qərarı Azərbaycan Respublikasının Konstitusiya Məhkəməsi tərəfindən Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyasına uyğun olmayan hesab edilmiş hüquq normasına əsasən qəbul edilmişsə;

424.2.2. kassasiya instansiyası məhkəməsi işdə iştirak etməyə cəlb olunmamış şəxslərin hüquqlarının pozulması ilə nəticələnmiş onların hüquq və vəzifələrinə dair məsələni həll etmişsə;

424.2.3. kassasiya instansiyası məhkəməsinin qərarında onun istinad etdiyi motivlərin əsası yoxdursa; 225

424.2.4. kassasiya instansiyası məhkəməsinin qərarının nəticə hissəsi onun təsviri və ya əsaslandırıcı hissəsinəmüvafiq olmazsa.

M a d d ə 4 2 5 . Təqdimatın, protestin və şikayətin məzmunu Təqdimat, protest və şikayət bu Məcəllənin 407‐ci maddəsində nəzərdə tutulmuş tələblərə

uyğun olmalıdır. 226

M a d ə 4 2 6 . Təqdimatın, protestin və ya şikayətin göndərilməsi 426.1. Əsaslar olduqda Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin sədri təqdimatı,

protesti və ya şikayəti iş ilə birlikdə Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin Plenumuna göndərir.

426.2. Təqdimat, protest və yaxud şikayət Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsi kollegiyaları tərəfindən qərar qəbul edildikdən sonra 2 ay müddətində verilə bilər.

426.3. Təqdimat, protest və yaxud şikayətin surəti işdə iştirak edən şəxslərə rəsmi qaydada verilir. 227

M a d d ə 4 2 7 . Təqdimatın, protestin və ya şikayətin geri götürülməsi 427.1. Təqdimatı, protesti və ya şikayəti vermiş şəxs onu geri götürmək hüququna malikdir. 427.2. Təqdimatın, protestin və ya şikayətin geri götürülməsi Azərbaycan Respublikası Ali

Məhkəməsinin Plenumunda icraata xitam verilməsinə səbəb olur.

M a d d ə 4 2 8 . İşə baxılması 428.1. Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin Plenumu əvvəllər işə baxılmasında

iştirak etməmiş hakimin işin halları və təqdimatın, protestin və ya şikayətin dəlilləri barədə məruzəsini dinləyir.

428.2. Plenumun iclasına izahat vermək üçün protest və ya şikayəti vermiş şəxslər, habelə işdə iştirak edən digər tərəflər çağırıla bilərlər. Bu halda onlara plenum iclasının vaxtı və yeri barədə bildiriş göndərilir. Onların gəlməməsi işə baxılmasına mane olmur.

428.3. İşə baxılarkən bütün məsələlər səs çoxluğu ilə həll edilir. Təqdimatın, protestin və ya şikayətin təmin edilməsi leyhinə və əleyhinə verilmiş səslərin sayı bərabər olduqda təqdimat, protest və ya şikayət rədd edilmiş sayılır.

M a d d ə 4 2 9 . Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsi Plenumunun səlahiyyətləri 429.0. Əlavə kassasiya qaydasında işə baxan Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəmə

Plenumunun hüququ vardır: 429.0.1. kassasiya instansiyası məhkəməsinin qərarını dəyişdirmədən, təqdimatı, protesti və

ya şikayəti isə təmin etmədən saxlamaq;

429.0.2. kassasiya instansiyasıməhkəməsinin qərarına dəyişiklik etmək; 429.0.3. kassasiya instansiyası məhkəməsinin qərarını tam və ya qismən və onunla bağlı

apellyasiya instansiyası məhkəməsinin qətnaməsini və ya qərardadını tam və ya qismən ləğv etmək, işi apellyasiya instansiyasıməhkəməsinə yenidən baxılmağa göndərmək;

429.0.4. kassasiya instansiyası məhkəməsinin qərarını tamamilə yaxud qismən ləğv etmək, bu Məcəllənin 259.0.1, 259.0.2 və 259.0.8—259.0.10‐cu maddələrinə müvafiq olaraq iddianı tamamilə yaxud qismən baxılmamış saxlamaq və ya bu Məcəllənin 261.0.1—261.0.3, 261.0.6 və 261.0.7‐ci maddələrinəmüvafiq olaraq iş üzrə icraata xitam vermək;

429.0.5. kassasiya instansiyasıməhkəməsinin qərarını ləğv etmək və apellyasiya instansiyası məhkəməsinin qətnaməsini və ya qərardadını qüvvədə saxlamaq.

429.0.6. müvafiq apellyasiya instansiyası məhkəməsində işə təkrar baxılmasının yolverilməzliyi müəyyən edildikdə işin baxılmasını başqa apellyasiya instansiyası məhkəməsinə həvalə etmək. 228

M a d d ə 4 3 0 . Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsi Plenumunun qərarı 430.1. Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin Plenumu işə baxılmanın nəticəsi üzrə

qərar çıxarır. 430.2. Qərarda aşağıdakılar göstərilməlidir: 430.2.1. qərarı çıxarmışməhkəmənin adı; 430.2.2. qərarın çıxarılma vaxtı və yeri; 430.2.3. haqqında qərar çıxarılan iş; 430.2.4. şikayət verən şəxs; 430.2.5. təqdimat və ya protest verən şəxs; 430.2.6. aşağıməhkəmələrin şikayət edilən aktlarına istinad; 430.2.7. çıxarılan qərarın əsaslandığı qanun; 430.2.8. protestə baxılmanın nəticəsi üzrə qəbul edilmiş qərar. 430.3. Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsi Plenumun qərarı onun sədri tərəfindən

imzalanır və işdə iştirak edən şəxslərə rəsmi qaydada verilir.229

230M a d d ə 4 3 1 . ( ç ı x a r ı l ı b )

F ə s i l 4 4 ‐ 1

HÜQUQ VƏ AZADLIQLARIN POZULMASI İLƏ BAĞLI YENİ HALLAR ÜZRƏ İCRAAT 231

M a d d ə 4 3 1 ‐ 1 . İşə hüquq və azadlıqların pozulması ilə bağlı yeni hallar üzrə yenidən baxılması 232

431‐1.1. Qanuni qüvvəyə minmiş məhkəmə aktlarına hüquq və azadlıqların pozulması ilə bağlı yeni hallar üzrə yenidən baxıla bilər.

431‐1.2. Hüquq və azadlıqların pozulması ilə bağlı yeni hallar üzrə məhkəmə aktlarına yenidən baxmaq üçün əsaslar aşağıdakılardır:

431‐1.2.1. Azərbaycan Respublikasının Konstitusiya Məhkəməsi tərəfindən Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin qərarlarının və ya məhkəməyə müraciət etmək hüququnu

pozan məhkəmə aktlarının Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyası və qanunlarına uyğun olmadığı hesab edilməsi;

431‐1.7.7. İnsan Hüquqları üzrə Avropa Məhkəməsi tərəfindən Azərbaycan Respublikasının məhkəmələrinin işə baxarkən ʺinsan hüquqlarının və əsas azadlıqların müdafiəsi haqqındaʺ Konvensiyanın müddəalarını pozduğu müəyyən edilməsi.

M a d d ə 4 3 1 . 2 . Məhkəmə aktlarına hüquq və azadlıqların pozulması ilə bağlı yeni hallar üzrə baxan məhkəmə 233

Qanuni qüvvəyəminmişməhkəmə aktlarına hüquq və azadlıqların pozulması ilə bağlı yeni hallar üzrə Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin Plenumu baxır. Plenum Azərbaycan Respublikası Konstitusiya Məhkəməsinin və İnsan Hüquqları üzrə Avropa Məhkəməsinin qərarlarının icrası ilə bağlı yalnız hüquqi məsələlər üzrə işlərə baxır.

M a d d ə 4 3 1 ‐ 3 . Məhkəmə aktlarına hüquq və azadlıqların pozulması ilə bağlı yeni hallar üzrə yenidən baxılması qaydası 234

431‐3.1. Azərbaycan Respublikası Konstitusiya Məhkəməsinin və ya İnsan Hüquqları üzrə Avropa Məhkəməsinin qərarı Azərbaycan Respublikasının Ali Məhkəməsinə daxil olduqdan sonra 3 aydan gec olmayan müddətdə plenum məhkəmə iclasında hüquq və azadlıqların pozulması ilə bağlı yeni hallar üzrəməhkəmə aktlarına baxır.

431‐3.2. Azərbaycan Respublikası Konstitusiya Məhkəməsinin və ya İnsan Hüquqları üzrə Avropa Məhkəməsinin qərarı Azərbaycan Respublikasının Ali Məhkəməsinə daxil olduqda Ali Məhkəmənin sədri işin plenumun məhkəmə iclasına hazırlanmasını və məruzə edilməsini hakimlərin birinə tapşırır.

431‐3.3. İşdə iştirak edən şəxslər məhkəmə iclasının vaxtı və yeri haqqında xəbərdar edilirlər. Lakin onların gəlməməsi işə baxılmasına mane olmur.

431‐3.4. İşə Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsi Plenumunun iş qaydasına müvafiq olaraq baxılır.

M a d d ə 4 3 1 ‐ 4 . İşə hüquq və azadlıqların pozulması ilə bağlı yeni hallar üzrə yenidən baxmaq haqqında qərar 235

431‐4.1. Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin Plenumu işə baxılmanın nəticəsi üzrə qərar çıxarır. Qərar bu məcəllənin 430.2‐ci və 430.3‐cü maddələrində nəzərdə tutulmuş tələblərə uyğun olmalıdır.

431‐4.2. Hüquq və azadlıqların pozulmasına dair Konstitusiya Məhkəməsinin qərarına uyğun olaraq Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin Plenumu aşağıdakı qərarlardan birini qəbul edir:

431‐4.2.1. əlavə kassasiya qaydasında çıxarılmış qərarın və (və ya) kassasiya instansiyası məhkəməsinin qərarının və onunla bağlı apellyasiya instansiyası məhkəməsinin qətnaməsinin və ya qərardadının tam və ya qismən ləğv edilməsi və işin apellyasiya instansiyası məhkəməsinə yenidən baxılması üçün göndərilməsi barədə (Azərbaycan Respublikasının Konstitusiya Məhkəməsi tərəfindən məhkəməyə müraciət etmək hüququnu pozan məhkəmə aktlarının Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyası və qanunlarına uyğun olmayan hesab edilməsi barədə qərar qəbul edildikdə plenum həmçinin hüquq və azadlıqların pozulması ilə çıxarılmış birinci instansiya məhkəməsinin aktlarını da tam və ya qismən ləğv edə bilər);

431‐4.2.2. əlavə kassasiya qaydasında çıxarılmış qərarın və (və ya) kassasiya instansiyası məhkəməsinin qərarının ləğv edilməsi və apellyasiya instansiyası məhkəməsinin qətnaməsinin və ya qərardadının qüvvədə saxlanılması barədə;

431‐4.2.3. əlavə kassasiya qaydasında çıxarılmış qərarın ləğv edilməsi və kassasiya instansiyasıməhkəməsinin qərarının qüvvədə saxlanılması barədə;

431‐4.3. İnsan Hüquqları üzrə Avropa Məhkəməsinin qərarı ilə əlaqədar olaraq Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin Plenumu aşağıdakı qərarlardan birini qəbul edir:

431‐4.3.1. əlavə kassasiya qaydasında çıxarılmış qərarın və (və ya) kassasiya instansiyası məhkəməsinin qərarının və onunla bağlı apellyasiya instansiyası məhkəməsinin qətnaməsinin və ya qərardadının tam və ya qismən ləğv edilməsi və işin apellyasiya instansiyası məhkəməsinə yenidən baxılması üçün göndərilməsi barədə (İnsan Hüquqları üzrə Avropa Məhkəməsi tərəfindən məhkəməyə müraciət etmək hüququnu pozan məhkəmə aktlarına dair qərar qəbul edildikdə plenum həmçinin hüquq və azadlıqların pozulması ilə çıxarılmış birinci instansiya məhkəməsinin aktlarını da tam və ya qismən ləğv edə bilər);

431‐4.3.2. əlavə kassasiya qaydasında çıxarılmış qərarın və (və ya) kassasiya instansiyası məhkəməsinin qərarının ləğv edilməsi və apellyasiya instansiyası məhkəməsinin qətnaməsinin və ya qərardadının qüvvədə saxlanılması barədə;

431‐4.3.3. əlavə kassasiya qaydasında çıxarılmış qərarın ləğv edilməsi və kassasiya instansiyasıməhkəməsinin qərarının qüvvədə saxlanılması barədə.

431‐4.3.4. əlavə kassasiya qaydasında çıxarılmış qərara və ya kassasiya instansiyası məhkəməsinin qərarına dəyişiklik edilməsi barədə.

F ə s i l 4 5

QANUNİ QÜVVƏYƏMİNMİŞMƏHKƏMƏ AKTLARINA YENİ AÇILMIŞ HALLAR ÜZRƏ YENİDƏN BAXILMASI ÜZRƏ İCRAAT

M a d d ə 4 3 2 . İşə yenidən baxılması 432.1. Qanuni qüvvəyə minmiş məhkəmə aktlarına yeni açılmış hallar üzrə yenidən baxıla

bilər. 432.2. Yeni açılmış hallar üzrə məhkəmə aktlarına yenidən baxmaq üçün əsaslar

aşağıdakılardır: 432.2.1. məhkəmə aktı çıxarıldıqdan sonra işə əvvəllər baxılarkən məlum olmayan həlledici

materiallar aşkar edildikdə; 432.2.2. məhkəmənin qanuni qüvvəyə minmiş hökmü ilə müəyyən edilmiş və qanunsuz,

yaxud əsassız qətnamənin çıxarılmasına səbəb olmuş şahidin bilə‐bilə yalan ifadələr verməsi, ekspertin bilə‐bilə yalan rəy verməsi, tərcüməçinin bilə‐bilə düzgün tərcümə etməməsi, sənədlərin və ya maddi sübutların saxtalığı;

432.2.3. məhkəmənin qanuni qüvvəyə minmiş hökmü ilə müəyyən edilmiş və həmin işə baxılarkən tərəflərin, işdə iştirak edən digər şəxslərin, yaxud onların nümayəndələrinin cinayətkar hərəkətləri və ya hakimlərin cinayətkar əməlləri;

432.2.4. həmin məhkəmə aktlarının çıxarılması üçün əsas olmuş məhkəmə qətnaməsinin, hökmünün, qərardadının və ya qərarının, yaxud sair orqanın qərarının ləğv edilməsi.

M a d d ə 4 3 3 . Məhkəmə aktlarına yeni açılmış hallar üzrə baxan məhkəmə

Qanuni qüvvəyə minmiş məhkəmə aktlarına yeni açılmış hallar üzrə Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin plenumu baxır.

M a d d ə 4 3 4 . Ərizə vermənin qaydası vəmüddəti 434.1. Qanuni qüvvəyə minmiş məhkəmə aktlarına yeni açılmış hallar üzrə yenidən

baxılması haqqında ərizə işdə iştirak edən şəxslər tərəfindən, işə yenidən baxmaq üçün əsas olmuş bu Məcəllənin 432‐ci maddəsində göstərilən halların aşkar olunduğu gündən 1 aydan gec olmayaraq Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinə verilə bilər.

434.2. Ərizəçi işdə iştirak edən digər şəxslərə öz ərizəsinin və ona əlavə olunmuş sənədlərin surətlərini göndərməyə borcludur.

434.3. Ərizənin və ona əlavə olunmuş sənədlərin surətlərinin işdə iştirak edən şəxslərə göndərilməsini təsdiq edən sənədlər ərizəyə əlavə olunur.

434.4. Müəyyən olunmuşmüddət keçdikdən sonra ərizə verildikdə və buraxılmışmüddətin bərpa edilməsinə dair vəsatət olmadıqda, yaxud işdə iştirak edən şəxslərə ərizənin və ona əlavə olunmuş sənədlərin surətlərinin göndərilməsini təsdiq edən sənədlər təqdim olunmadıqda, o, ərizəçiyə qaytarılır.

M a d d ə 4 3 5 . Yeni açılmış hallar üzrə işlərə yenidən baxılması haqqında ərizənin məzmunu

435.1. Yeni açılmış hallar üzrə işlərə yenidən baxılması haqqında ərizədə aşağıdakılar göstərilməlidir:

435.1.1. mübahisə edilən aktın dəqiq göstərilməsi; 435.1.2. ərizə vermək üçün qanuni əsasın qeyd edilməsi; 435.1.3. ərizənin verilməsi üçün qanuni müddətlərə əməl olunması barədə məlumatlar və

bunun üçün sübut vasitələrinin göstərilməsi; 435.1.4. qəbul edilmiş aktın ləğv edilməsi barədəmotivlər. 435.2. Ərizəyə onun əsaslandığı sənədlərin əsli, yaxud surətləri və bu Məcəllənin 432‐ci

maddəsində göstərilən sənədlər əlavə olunur.

M a d d ə 4 3 6 . Ərizə vermək üçün müddətin hesablanması 436.1. Ərizə vermək üçün müddət aşağıdakı qaydada hesablanır: 436.1.1. bu Məcəllənin 432.2.1‐ci maddəsi ilə nəzərdə tutulan hallarda iş üçün mühüm

əhəmiyyəti olan hallar açıldığı gündən; 436.1.2. bu Məcəllənin 432.2.2 və 432.2.3‐cü maddələri ilə nəzərdə tutulan hallarda cinayət

işi üzrə hökmün qanuni qüvvəyəmindiyi gündən; 436.1.3. bu Məcəllənin 432.2.4‐cü maddəsi ilə nəzərdə tutulan hallarda—məhkəmə

hökmünün, qətnaməsinin, qərardadının, qərarının qanuni qüvvəyə mindiyi gündən və ya dövlət orqanı, yaxud digər orqan tərəfindən öz məzmununa görə yenidən baxılan qətnamə, qərardad və ya qərarın əsaslandığı hökmə, qətnaməyə, qərardada və ya qərara zidd olan qərarın çıxarıldığı gündən.

436.2. Bu Məcəllənin 432‐ci maddəsində nəzərdə tutulan hallar aşkar edildiyi gündən 3 il keçdikdən sonra bu barədə ərizəyə baxılmır.

M a d d ə 4 3 7 . Ərizəyə baxılması

437.1. Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin plenumu yeni açılmış hallar üzrə məhkəmə aktına yenidən baxılması haqqında ərizəyə məhkəmə iclasında baxır. Ərizəçi və işdə iştirak edən digər şəxslər məhkəmə iclasının vaxtı və yeri haqqında xəbərdar edilirlər. Lakin onların gəlməməsi ərizəyə baxılmasına mane olmur.

437.2. Ərizəyə və işə bu Məcəllənin 44‐cü fəslindəmüəyyən olunmuş qaydada baxılır.

M a d d ə 4 3 8 . İşə yenidən baxmaq haqqında qərardad 438.1. Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin plenumu yeni açılmış hallar üzrə

qətnaməyə, qərardada və ya qərara baxdıqda ya ərizəni təmin edib məhkəmə aktlarını ləğv edir, ya da yenidən baxmağı rədd edir.

438.2. Məhkəmə aktları ləğv edildikdə, iş bu Məcəllənin 3 və 4‐cü fəsillərinə uyğun olaraq aidiyyəti üzrə məhkəməyə göndərilir və bu Məcəllə ilə müəyyən olunmuş qaydalar üzrə məhkəmə tərəfindən yenidən baxılır.

DÖRDÜNCÜ BÖLMƏ XARİCİ ŞƏXSLƏRİN İŞTİRAKI İLƏ İCRAAT

F ə s i l 4 6

MƏHKƏMƏLƏRİN BEYNƏLXALQ SƏLAHİYYƏTLƏRİ

M a d d ə 4 3 9 . Xarici şəxslərin prosessual hüquqları 439.1. Əcnəbilərin və vətəndaşlığı olmayan şəxslərin, xarici hüquqi şəxslərin və beynəlxalq

təşkilatların (bundan sonra—xarici şəxslər) pozulmuş və ya mübahisə edilən hüquq və qanunla qorunan mənafelərinin müdafiəsi üçün Azərbaycan Respublikasının məhkəmələrinə müraciət etmək hüququ vardır.

439.2. Xarici şəxslər Azərbaycan Respublikası vətəndaşları və hüquqi şəxsləri ilə bərabər prosessual hüquqlardan istifadə edir və prosessual vəzifələri daşıyırlar.

M a d d ə 4 4 0 . Xarici şəxslərin iştirakı ilə olan işlər üzrə icraat 440.1. Azərbaycan Respublikasının məhkəmələri mülki və iqtisadi mübahisələr üzrə

beynəlxalq səlahiyyətə bu şərtlə malikdirlər ki, işdə iştirak edən şəxslərdən hər hansı biri xarici şəxs olsun, onun Azərbaycan Respublikasında yaşayış yeri, olduğu yer və adətən gəldiyi yer olsun.

440.2. Məhkəmələrdə xarici şəxslərin iştirak etdikləri işlər üzrə icraat bu Məcəlləyə və digər qanunlara uyğun olaraq həyata keçirilir.

440.3. Azərbaycan Respublikası vətəndaşlarının və hüquqi şəxslərinin prosessual hüquqları üzrə xüsusi məhdudiyyətlərə yol verən dövlətlərdən olan xarici şəxslərə münasibətdə Azərbaycan Respublikası tərəfindən cavab məhdudiyyətləri müəyyən edilə bilər.

M a d d ə 4 4 1 . Əcnəbilərin, vətəndaşlığı olmayan şəxslərin və qaçqınların prosessual hüquq və fəaliyyət qabiliyyəti

441.1. Əcnəbilərin prosessual hüquq və fəaliyyət qabiliyyəti vətəndaşı olduqları dövlətin qanunları iləmüəyyən edilir.

441.2 Əcnəbinin bir neçə vətəndaşlığı olduqda onun prosessual hüquq və fəaliyyət qabiliyyəti onun daha sıx bağlı olduğu dövlətin qanunları iləmüəyyən edilir.

441.3. Vətəndaşlığı olmayan şəxsin prosessual hüquq və fəaliyyət qabiliyyəti həmin şəxsin daimi yaşadığı yeri olan dövlətin, belə dövlət olmadıqda isə onun adətən olduğu dövlətin qanunları iləmüəyyən edilir.

441.4. Qaçqınların prosessual hüquq və fəaliyyət qabiliyyəti onların sığınacaq tapdıqları dövlətin qanunları iləmüəyyən edilir.

M a d d ə 4 4 2 . Xarici hüquqi şəxslərin və beynəlxalq təşkilatların prosessual hüquq və fəaliyyət qabiliyyəti

442.1. Xarici hüquqi şəxslərin prosessual hüquq və fəaliyyət qabiliyyəti yaradıldığı xarici dövlətin qanunu ilə müəyyən edilir. Bu qanuna əsasən prosessual hüquq qabiliyyətinə malik olmayan xarici hüquqi şəxs Azərbaycan Respublikasının ərazisində Azərbaycan Respublikasının qanununa müvafiq olaraq hüquq qabiliyyətli hesab edilə bilər.

442.2. Beynəlxalq təşkilatın prosessual hüquq və fəaliyyət qabiliyyəti yaradıldığı beynəlxalq müqavilə, onun təsis sənədləri və ya Azərbaycan Respublikasının səlahiyyətli dövlət orqanı ilə bağlanmış sazişləmüəyyən edilir.

M a d d ə 4 4 3 . Xarici şəxslərin iştirakı ilə olan işlər üzrə Azərbaycan Respublikası məhkəmələrinin səlahiyyəti

443.0. Azərbaycan Respublikasının məhkəmələri xarici şəxslərin iştirakı ilə olan aşağıdakı işlərə baxmağa haqlıdır:

443.0.1. iş üzrə birgə iddiaçılardan və ya birgə cavabdehlərdən hər hansı birinin Azərbaycan Respublikasında yaşayış yeri, olduğu yer və yaxud adətən gəldiyi yer olduqda;

443.0.2. xarici şəxslərin idarəçilik orqanı, filialı və ya nümayəndəliyi Azərbaycan Respublikasının ərazisində olduqda;

443.0.3. cavabdeh Azərbaycan Respublikasının ərazisində əmlaka malik olduqda; 443.0.4. aliment alınması və atalığın müəyyən edilməsi işlərində iddiaçı Azərbaycan

Respublikasının ərazisində yaşayış yerinəmalik olduqda; 443.0.5. yetirilən xəsarətlə, sağlamlığın başqa cür pozulması və ya ailəni dolandıranın

ölümü ilə əlaqədar ziyanın ödənilməsinə dair işlərdə ziyan Azərbaycan Respublikasının ərazisində vurulduqda və ya iddiaçı Azərbaycan Respublikasının ərazisində yaşayış yerinə malik olduqda;

443.0.6. əmlaka vurulan ziyanın ödənilməsi işlərində ziyanın ödənilməsi haqqında tələbin verilməsi üçün əsas olan hərəkət və ya digər hal Azərbaycan Respublikasının ərazisində baş verdikdə;

443.0.7. iddia icrası tamamilə və ya qismən Azərbaycan Respublikasının ərazisində həyata keçirilməli olan və ya həyata keçirilmişmüqavilədən irəli gəldikdə;

443.0.8. iddia Azərbaycan Respublikasının ərazisində baş vermiş əsassız varlanmadan irəli gəldikdə;

443.0.9. nikahın pozulması işlərində iddiaçı Azərbaycan Respublikasında yaşayış yerinə malik olduqda və ya ər‐arvaddan heç olmazsa biri Azərbaycan Respublikasının vətəndaşı olduqda;

443.0.10. şərəfin, ləyaqətin və işgüzar nüfuzun müdafiəsi işlərində iddiaçı Azərbaycan Respublikasında yaşayış yerinəmalik olduqda;

443.0.11. vəsiyyət edənin ölən vaxt yaşayış yeri, gəldiyi yer Azərbaycan Respublikasında olarsa və yaxud vəsiyyət edənin əmlakı Azərbaycan Respublikasında olduqda vərəsəlik işləri.

M a d d ə 4 4 4 . Müstəsna səlahiyyət 444.0. Azərbaycan Respublikası məhkəmələrinin müstəsna səlahiyyətinə aşağıdakılar

daxildir: 444.0.1. daşınmaz əmlaka əşya hüququ, eləcə də həmin əmlakın icarəyə verilməsi və ya

girov qoyulması haqqında iddialara dair işlər, əgər onların predmeti olan əmlak Azərbaycan Respublikasının ərazisindədirsə;

444.0.2. hüquqi şəxsin həqiqiliyinin və ya qeyri‐həqiqiliyinin tanınması və hüquqi şəxsin buraxılması, yaxud onun qərarlarının ləğv edilməsi iddialarına dair işlər, əgər hüquqi şəxsin Azərbaycan Respublikasında hüquqi ünvanı (olduğu yer) vardırsa;

444.0.3. patent, marka və ya digər hüquqların həqiqiliyinin tanınması iddialarına dair işlər, əgər bu hüquqların qeydə alınması və ya onların qeydə alınması üçün ərizələrin verilməsi Azərbaycan Respublikasında olmuşdursa;

444.0.4. məhkəmə baxışı zamanı məcburi icra tədbirləri barədə qəbul edilmiş qətnamə Azərbaycan Respublikasında irəli sürülmüş və yaxud həyata keçirilmişsə;

444.0.5. yükdaşıma müqavilələrindən əmələ gələn yükdaşıyanlara qarşı iddialara dair işlər; 444.0.6. əgər ər‐arvadın hər ikisinin Azərbaycan Respublikasında yaşayış yerləri vardırsa,

Azərbaycan Respublikasının vətəndaşları ilə əcnəbilər və ya vətəndaşlığı olmayan şəxslər arasında nikahın pozulmasına dair işlər.

M a d d ə 4 4 5 . Xüsusi icraat işləri 445.0. Azərbaycan Respublikasının məhkəmələri xüsusi icraat işlərinə aşağıdakı hallarda

baxırlar: 445.0.1. barəsində itkin düşmüş hesab edilmə və yaxud ölmüş elan etmə haqqında məsələ

qaldırılan şəxs Azərbaycan Respublikasının vətəndaşı olmuşsa və yaxud Azərbaycan Respublikasının ərazisində sonuncu məlum yaşayış yerinəmalik olmuşsa;

445.0.2. barəsində məhdud fəaliyyət qabiliyyətli hesab edilmə haqqında məsələ qaldırılan şəxs Azərbaycan Respublikasının vətəndaşı olduqda, yaxud o, Azərbaycan Respublikasının ərazisində adətən yerləşdiyi yerəmalik olduqda;

445.0.3. barəsində sahibsiz hesab etmə haqqında ərizə verilən əşya Azərbaycan Respublikasının ərazisində olduqda;

445.0.4. barəsində itirilmiş hesab edilməsi haqqında və üzərindəki müvafiq hüquqların bərpa edilməsi (çağırış icraatı) haqqında ərizə verilmiş qiymətli kağız Azərbaycan Respublikasının ərazisində yaşayan və ya olan fiziki və ya hüquqi şəxs tərəfindən verildikdə;

445.0.5. barəsində yanlışlıqların müəyyən edilməsi haqqında ərizə verilən vətəndaşlıq vəziyyəti aktlarının qeydləri Azərbaycan Respublikasının müvafiq icra hakimiyyəti orqanları tərəfindən həyata keçirildikdə;

445.0.6. şikayət edilən notarial hərəkətlər (onların edilməsindən imtina) Azərbaycan Respublikasının notariusu və ya digər orqanı tərəfindən edildikdə.

M a d d ə 4 4 6 . Nikah münasibətlərindən əmələ gələn işlər 446.0. Nikah münasibətlərindən əmələ gələn məhkəmə işlərində Azərbaycan

Respublikasının məhkəmələri aşağıdakı hallarda beynəlxalq səlahiyyətəmalikdirlər:

446.0.1. əgər ər‐arvaddan biri Azərbaycan Respublikasının vətəndaşıdırsa və ya nikah bağlanarkən Azərbaycan Respublikasının vətəndaşı olmuşdursa;

446.0.2. əgər iddia verilmiş ər və yaxud arvadın Azərbaycan Respublikasında adətən olduğu yeri vardırsa;

446.0.3. Azərbaycan Respublikasına gəldiyi vaxtdan ər‐arvaddan biri vətəndaşlığı olmayan şəxsdirsə.

M a d d ə 4 4 7 . Valideynlərlə uşaqlar arasında işlər Şəxsi münasibətlərlə əlaqədar valideynlərlə uşaqlar arasında olan məhkəmə işlərində

Azərbaycan Respublikasının məhkəmələri o vaxt müstəsna səlahiyyətə malik olurlar ki, tərəflərdən hər hansı biri Azərbaycan Respublikasının vətəndaşı olsun və ya onun Azərbaycan Respublikasında adətən olduğu yeri olsun.

M a d d ə 4 4 8 . Övladlığa götürmə Məhkəmə işlərində Azərbaycan Respublikasının məhkəmələri o zaman müstəsna

səlahiyyətə malik olurlar ki, övladlığa götürən ər‐arvaddan biri və ya uşaq Azərbaycan Respublikasının vətəndaşı olsun və ya onların Azərbaycan Respublikasında adətən olduğu yer olsun.

M a d d ə 4 4 9 . Qəyyumluq, himayəçilik 449.1. Qəyyumluq və ya himayəçiliklə əlaqədar tapşırıqları icra etdikdə Azərbaycan

Respublikasının məhkəmələri o hallarda beynəlxalq səlahiyyətə malik olurlar ki, himayəçiliyə, qəyyumluğa verilən və yaxud uşaq Azərbaycan Respublikasının vətəndaşı olsun, yaxud da onların Azərbaycan Respublikasında adətən yaşayış yerləri olsun.

449.2. Əgər himayəçiliyə, qəyyumluğa verilənin və yaxud uşağın Azərbaycan Respublikası məhkəmələrinin himayəçiliyinə ehtiyacları varsa, Azərbaycan Respublikası məhkəmələri bu barədə beynəlxalq səlahiyyətəmalikdirlər.

M a d d ə 4 5 0 . Müqavilə aidiyyəti 450.1. Azərbaycan Respublikasının məhkəməsi bu bölməyə uyğun olaraq səlahiyyətli

olmamasına baxmayaraq, tərəflər Azərbaycan Respublikası məhkəməsinin beynəlxalq səlahiyyətləri barədə razılığa gələ bilərlər. Belə razılıq yazılı şəkildə olmalıdır.

450.2. Tərəflərdən birinin xarici ölkədə yaşayış yeri, iş yeri və ya onun adətən olduğu yer varsa, tərəflər bu Məcəllənin 450.1‐ci maddəsinə müvafiq olaraq xarici dövlətin məhkəməsinin beynəlxalq səlahiyyəti barədə razılığa gələ bilərlər.

M a d d ə 4 5 1 . İşə baxılması yerinin dəyişməzliyi Azərbaycan Respublikası məhkəməsi tərəfindən səlahiyyət qaydalarına əməl edilməklə

icraata qəbul edilmiş iş, sonradan tərəflərin vətəndaşlığının, yaşayış yerinin və ya adətən yerləşdiyi yerin dəyişməsi ilə əlaqədar və ya digər hallarda başqa dövlətin məhkəməsinə aid olsa da, mahiyyəti üzrə həll edilir.

M a d d ə 4 5 2 . Eyni tərəflər arasında, eyni predmet barəsində və eyni əsaslar üzrə mübahisələrə xarici məhkəmələr tərəfindən baxılmasının prosessual nəticələri

452.1. Eyni tərəflər arasında, eyni predmet barəsində və eyni əsaslar üzrə mübahisələrə dair xarici dövlətin məhkəmələri tərəfindən qətnamə çıxarılıbsa, Azərbaycan Respublikasının məhkəməsi baxılmaq üçün ərizəni qəbul etməkdən imtina edir və ya iş üzrə icraata xitam verir.

452.2. Eyni tərəflər arasında, eyni predmet barəsində və eyni əsaslar üzrə mübahisəyə dair xarici dövlətin məhkəməsində əvvəllər qaldırılmış iş olarsa və qərar Azərbaycan Respublikası ərazisində tanınmalı və ya icra edilməlidirsə, Azərbaycan Respublikasının məhkəməsi baxılmaq üçün ərizəni qəbul etməkdən imtina edir və ya ərizəni baxılmamış saxlayır.

452.3. Əgər xarici dövlətin məhkəmələri tərəfindən qəbul edilən və ya qəbul ediləcək qətnamə Azərbaycan Respublikasının ərazisində tanınmalı və ya icra olunmalı deyildirsə və yaxud iş Azərbaycan Respublikası məhkəmələrinin müstəsna səlahiyyətlərinə aiddirsə, bu Məcəllənin 452.1 və 452.2‐ci maddələrinin nəticələri yaranmır.

M a d d ə 4 5 3 . Diplomatik missiyanın üzvləri Azərbaycan Respublikasında yaradılan diplomatik missiyaların üzvləri, onların ailə üzvləri

və onların fərdi ev işçiləri diplomatik münasibətlər barəsində 18 aprel 1961‐ci il tarixli Vyana Konvensiyasının qaydalarına uyğun olaraq mülki məhkəmə məsuliyyətindən azad edilirlər. Bu, həmçinin dövlətlərin həmin Konvensiyanın iştirakçıları olmadığı hallara da aid edilir.

M a d d ə 4 5 4 . Konsulluq nümayəndəliklərinin üzvləri Azərbaycan Respublikasında yaradılmış konsulluq nümayəndəliklərinin üzvləri,

konsulluğun seçilmiş qulluqçuları da daxil olmaqla konsulluq münasibətləri barəsində 24 aprel 1963‐cü il tarixli Vyana Konvensiyasının qaydalarına uyğun olaraq mülki məhkəmə məsuliyyətindən azad edilirlər. Bu, həmçinin onların dövlətlərinin həmin məsuliyyət barədəki müqavilənin iştirakçıları olmadığı hallara da aid edilir.

M a d d ə 4 5 5 . Digər toxunulmazlıq Azərbaycan Respublikasının mülki məhkəmə məsuliyyəti xidməti dəvət üzrə Azərbaycan

Respublikasında olan digər dövlətlərin nümayəndələrinə və onların müşayiətçilərinə şamil edilmir.

M a d d ə 4 5 6 . Məhkəmə tapşırıqları 456.1. Azərbaycan Respublikasının məhkəmələri Azərbaycan Respublikasının qanunları ilə

və Azərbaycan Respublikasının tərəfdar çıxdığı beynəlxalq müqavilələrilə müəyyən edilmiş qaydada xarici məhkəmələrin ayrı‐ayrı prosessual hərəkətlərin yerinə yetirilməsi barədə tapşırıqlarını icra edirlər (bildirişlərin və başqa sənədlərin verilməsi, tərəflərdən izahatlar, şahidlərdən ifadələr, ekspertlərdən rəy alınması, yerindəmüayinə aparılması və s.).

456.2. Aşağıdakı hallarda tapşırıqlar icra edilməməlidir: 456.2.1. əgər tapşırığın yerinə yetirilməsi Azərbaycan Respublikasının suverenliyinə və

onun qanunvericiliyinin ümumi prinsiplərinə ziddirsə; 456.2.2. əgər tapşırığın yerinə yetirilməsi məhkəmənin səlahiyyətinə aid deyildirsə. 456.3. Xarici məhkəmələrin ayrı‐ayrı prosessual tapşırıqlarının yerinə yetirilməsi,

Azərbaycan Respublikasının tərəfdar çıxdığı beynəlxalq müqavilələrdə başqa qayda müəyyən edilməyibsə, bu Məcəllədəmüəyyən edilmiş qaydalarla icra edilir.

456.4. Azərbaycan Respublikasının məhkəmələri xarici ölkələrin məhkəmələrinə ayrı‐ayrı prosessual hərəkətlərin yerinə yetirilməsi barədə tapşırıqla müraciət edə bilər.

456.5. Əgər, lazım olan hərəkətləri Azərbaycan Respublikasının diplomatik və ya konsul nümayəndələri edə bilərlərsə, bu barədə onlara müraciət edilə bilər.

456.6. Azərbaycan Respublikası məhkəmələri ilə xarici məhkəmələr arasındakı münasibətlər Azərbaycan Respublikasının qanunları və Azərbaycan Respublikasının beynəlxalq müqavilələri iləmüəyyən edilir.

M a d d ə 4 5 7 . Xarici dövlətlərin orqanları tərəfindən verilmiş sənədlərin tanınması Azərbaycan Respublikasından kənarda Azərbaycan Respublikasının vətəndaşı və ya

hüquqi şəxsləri, yaxud əcnəbilər barəsində verilmiş, tərtib edilmiş və ya xarici dövlətlərin səlahiyyətli orqanları tərəfindən müəyyən edilmiş qaydada təsdiq edilmiş sənədlər, əgər qanunla və ya Azərbaycan Respublikasının tərəfdar çıxdığı beynəlxalq müqavilələrdə başqa qayda nəzərdə tutulmamışdırsa, konsul orqanları tərəfindən qanuniləşdirildikdən sonra Azərbaycan Respublikasıməhkəmələri tərəfindən qəbul edilir.

M a d d ə 4 5 8 . Xarici məhkəmələrin qətnamələrinin tanınması və icra edilməsi 458.1. Xarici məhkəmələrin qətnamələri Azərbaycan Respublikasının qanunlarında və ya

Azərbaycan Respublikasının tərəfdar çıxdığı beynəlxalq müqavilələrdə nəzərdə tutulduğu hallarda, yaxud qarşılıqlı anlaşma əsasında Azərbaycan Respublikasında tanınır və icra edilir.

458.2. Azərbaycan Respublikasının tərəfdar çıxdığı beynəlxalq müqavilələrdə başqa qaydalar nəzərdə tutulmamışdırsa, xarici məhkəmələrin qətnamələrinin tanınması şərtləri və qaydası və icra edilməsi bu Məcəllədə nəzərdə tutulmuş qaydada həyata keçirilir.

458.3. Xarici məhkəmələrin qətnamələri, qətnamənin qanuni qüvvəyə mindiyi andan 3 il müddətindəməcburi qaydada icraya yönəldilə bilər.

M a d d ə 4 5 9 . Xarici məhkəmələrin icrası tələb olunmayan qətnamələrin tanınması 459.0. Xarici məhkəmələrin öz xarakterinə görə icrası tələb olunmayan aşağıdakı

qətnamələri Azərbaycan Respublikasında tanınır: 459.0.1. məhkəmənin qətnamə çıxardığı dövlətin vətəndaşlarının şəxsi statusuna toxunan

qətnamələr; 459.0.2. nikah ləğv edilən və ya etibarsız hesab edilən vaxt ər‐arvaddan biri Azərbaycan

Respublikasının hüdudlarından kənarda yaşadığı hallarda Azərbaycan Respublikasının vətəndaşları ilə əcnəbilər arasındakı nikahın ləğv edilməsi və etibarsız hesab edilməsi barədə qətnamələr;

459.0.3. nikah ləğv edildiyi və ya etibarsız hesab edildiyi vaxt ər‐arvadın hər ikisi Azərbaycan Respublikasının hüdudlarından kənarda yaşadıqları hallarda Azərbaycan Respublikasının vətəndaşları arasında nikahın ləğv edilməsi və etibarsız hesab edilməsi barədə qətnamələr.

M a d d ə 4 6 0 . Başqa dövlətlərə çatdırılma 460.1. Başqa dövlətlərə korrespondensiyanın çatdırılması hüquqi yardım göstərilməsi

barədə Azərbaycan Respublikasının tərəfdar çıxdığımüqavilələrə əsasən həyata keçirilir. 460.2. Çatdırılma hüquqi yardım göstərilməsini xahiş edən orqan tərəfindən təsdiq olunur. 460.3. Əgər korrespondensiyaların çatdırılması hüquqi yardım göstərilməsi barədə

müqavilə olmayan başqa dövlətdə həyata keçirilməlidirsə, məlumat onun çatdırılmasını təsdiq edən bildirişin verilməsi şərti ilə sifarişli məktubla göndərilir. Bu halda çatdırılmanın təsdiqi

üçün məktubu çatdırmış poçt bölməsinin beynəlxalq hüquqa müvafiq olan təsdiq barədə arayışını təqdim etmək kifayətdir.

M a d d ə 4 6 1 . Nümayəndə təyin etmə hüququ 461.1. Tərəfin Azərbaycan Respublikasının hüdudlarından kənarda yaşayış yeri, olduğu

yeri, yaxud ofisi vardırsa və onun Azərbaycan Respublikasında yaşayan nümayəndəsi yoxdursa, o, Azərbaycan Respublikasında səlahiyyətli nümayəndə təyin edə bilər.

461.2. Məhkəmə bu Məcəllənin 461.1‐ci maddəsində göstərilən tərəfə təyin olunmuş vaxtda məhkəmə baxışında onun və ya səlahiyyətli nümayəndəsinin iştirakı barədə hüquqlarını sifarişli məktubla izah edir.

461.3. Əgər tərəf bu vaxt ərzində səlahiyyətli nümayəndə təyin etməmişsə, onda sifarişli məktubun poçta verildiyi gündən 1 ay müddətində onun çatdırılması barədə bildiriş təqdim edilməsə dəməktub çatdırılmış hesab olunur.

461.4. Bu Məcəllənin 461.1‐ 461.3‐cü maddələri üzrə əmələ gələ bilən şərait və nəticələr barədə tərəflərəməlumat verilməlidir.236

F ə s i l 4 7

AZƏRBAYCAN RESPUBLİKASINDA XARİCİMƏHKƏMƏLƏRİN VƏ ARBİTRAJLARIN QƏTNAMƏLƏRİNİN İCRASI VƏ TANINMASI. ÜMUMİ QAYDALAR

M a d d ə 4 6 2 . Xarici dövlətlərin məhkəmə və arbitrajlarının qətnamələrinin icrası və tanınması

Xarici dövlətlərin məhkəmələrinin və arbitrajlarının qətnamələri Azərbaycan Respublikasının qanunvericiliyinə, hüquq qaydasına zidd deyildirsə və qarşılıqlı təminatlandırılmışdırsa, Azərbaycan Respublikasında icra edilə və tanına bilər.

M a d d ə 4 6 3 . Əsas qaydalar Xarici dövlətlərin məhkəmələrinin və arbitrajlarının qətnamələri dedikdə, mülki işlər və

iqtisadi mübahisələr üzrə qətnamələr, cinayət işləri üzrə hökmlərin cinayət nəticəsində vurulmuş ziyanın ödənilməsi barədə hissələri, arbitraj məhkəmələrinin qətnamələri, habelə xarici dövlətlərin digər aktları başa düşülür.

M a d d ə 4 6 4 . Xarici dövlətlərin məhkəmə və arbitraj qətnamələrinin icrası və tanınması barədə ərizələrə baxan məhkəmə

Xarici dövlət məhkəmələri və arbitrajlarının qətnamələrinin məcburi qaydada icra olunması və tanınması barədə ərizələrə Azərbaycan Respublikasının Ali Məhkəməsi baxır.

M a d d ə 4 6 5 . Xarici dövlətlərin məhkəmələrinin və arbitrajlarının qətnamələrini məcburi qaydada icra etməkdən və tanımaqdan imtina edilməsi

465.1. Aşağıdakı hallarda məhkəmənin qətnaməsini məcburi qaydada icra etməkdən imtina edilməsinə yol verilir:

465.1.1. işə baxılması Azərbaycan Respublikası məhkəməsinin müstəsna səlahiyyətinə aiddirsə;

465.1.2. işdə iştirak edən şəxs işə baxılması barədə bildirişin vaxtında və lazımi qaydada ona verilməməsi nəticəsində prosesdə iştirak etmək imkanından məhrum olmuşsa;

465.1.3. eyni tərəflər arasında, eyni predmetə dair və eyni əsaslar üzrə Azərbaycan Respublikası məhkəmələrinin qanuni qüvvəyə minmiş qətnaməsi varsa və ya digər dövlətin məhkəməsində iş qaldırılmazdan əvvəl Azərbaycan Respublikası məhkəmələrinin icraatında eyni şəxslər arasında, eyni predmet barəsində və eyni əsaslar üzrə qaldırılmış iş varsa;

465.1.4. qətnamə, ərazisində həmin qətnamə çıxarılan dövlətin qanunvericiliyi üzrə qanuni qüvvəyəminməmişsə;

465.1.5. qətnamənin icrası Azərbaycan Respublikası qanunvericiliyinin əsas prinsipləri və suverenliyi ilə ziddiyyət təşkil edirsə;

465.1.6. xarici dövlətin qarşılıqlı əlaqələri təmin olunmursa. 465.2. Əgər Azərbaycan Respublikası məhkəməsinin icraatında eyni tərəflər arasında, eyni

predmet barədə və eyni əsaslarla olan mübahisə barədə iş başlanmışdırsa, məhkəmə qətnamənin məcburi icrası və tanınması barədə ərizəyə baxılmasını dayandırır. Qətnamənin məcburi icrası və tanınması barədə qərar qəbul edildiyi halda, məhkəmə iş üzrə icraata xitam verir. Əgər ərizə rədd edilmişsə, mübahisəyəmahiyyəti üzrə baxılır.

F ə s i l 4 8

XARİCİ DÖVLƏTİNMƏHKƏMƏ QƏTNAMƏLƏRİNİNMƏCBURİ İCRASI

M a d d ə 4 6 6 . Xarici dövlətin məhkəmə qətnaməsinin məcburi icrası barədə ərizə 466.0. Xarici dövlətin məhkəmə qətnaməsinin məcburi icrası barədə ərizəyə aşağıdakılar

əlavə edilir: 466.0.1. xarici dövlətin məhkəmə qətnaməsinin qanuni qüvvəyə minməsini təsdiq edən,

üzərində qeydiyyat aparılmış surəti, zərərinə qətnamə çıxarılmış və məhkəmə prosesində iştirak etməyən tərəfin işə baxılması barədə vaxtında və lazımi qaydada xəbərdar edilməsini təsdiq edən sənəd;

466.0.2. sənədlərin Azərbaycan dilinə tərcümə olunmuş, təsdiq edilmiş surətləri.

M a d d ə 4 6 7 . Ərizəyə baxılması 467.1. Xarici dövlətin məhkəmə qətnaməsinin tanınması və məcburi icrası barədə ərizəyə

işdə iştirak edən şəxslərə ərizəyə baxılmasının vaxtı və yeri barədə xəbər verilməklə açıq məhkəmə iclasında baxılır.

467.2. Bildiriş vərəqəsinin ona verilməsi barədə məhkəmədə məlumat olarsa, işdə iştirak edən şəxsin üzürlü səbəblər olmadan məhkəməyə gəlməməsi ərizəyə baxılmasına mane olmur. Əgər işdə iştirak edən şəxs ərizəyə baxılmasının başqa vaxta keçirilməsi barədə xahişlə məhkəməyə müraciət edərsə və həmin xahiş məhkəmə tərəfindən üzürlü hesab edilərsə, məhkəmə işə baxılmasını başqa vaxta keçirir və borclunu yeni məhkəmə baxışının vaxtı barədə xəbərdar edir.

467.3. Ərizəyə baxılarkən məhkəmə xarici dövlətin məhkəmə qətnaməsini tanımaqdan və icra etməkdən imtina etdikdə bu Məcəllənin 465‐ci maddəsi ilə nəzərdə tutulan əsasların olub‐ olmamasını yoxlayır.

467.4. Məhkəmə ərizə üzrə xarici dövlətin məhkəmə qətnaməsinin məcburi icrası və ya bundan imtina edilməsi barədə qərardad çıxarır.

M a d d ə 4 6 8 . Qətnamənin icrası

468.1. Xarici dövlətin məhkəmə qətnaməsi və Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin qərardadı əsasında bu qətnamənin məcburi qaydada icra edilməsinin həll olunması haqqında, məhkəmə qətnaməsinin icra edilmə yerinə göndərilməklə icra vərəqəsi verilir.

468.2. Xarici dövlətin məhkəmə qətnaməsinin məcburi qaydada icra edilməsi barədə hərəkətlər Azərbaycan Respublikasının qanunvericiliyinə əsasən qətnamənin icrasını həyata keçirən orqanlar tərəfindən edilir.

F ə s i l 4 9

XARİCİ DÖVLƏT MƏHKƏMƏLƏRİNİN QƏTNAMƏLƏRİNİN TANINMASI

M a d d ə 4 6 9 . Ümumi qaydalar Xarici dövlətin məcburi icra olunması tələb edilməyən məhkəmə qətnamələri, maraqlı şəxs

tərəfindən buna qarşı etiraz daxil olmamışsa, hər hansı sonrakı icraat olmadan tanınır.

M a d d ə 4 7 0 . Ailə işləri üzrə qətnamə qəbul edilməsinin məcburiliyi 470.1. Əgər xarici dövlətin məhkəmə qətnaməsi ilə nikah pozulmuşsa, etibarlı və yaxud

etibarsız hesab edilmişsə, bu qətnamənin icra edilməsi üçün onun Azərbaycan Respublikasının Ali Məhkəməsi tərəfindən tanınması tələb olunur. Bu halda tanınma xarici dövlətin qarşılıqlı təminatından asılı deyildir.

470.2. Əgər ər‐arvadın hər ikisi qətnamə qəbul edilən zaman nikahı pozan orqanın aid olduğu dövlətin vətəndaşı olmuşsa, qətnamənin tanınması tələb olunmur.

M a d d ə 4 7 1 . Tanınmaya qarşı etiraz İşdə iştirak edən şəxs, xarici dövlətin məhkəmə qətnaməsinin daxil olmasını bildiyi 1 ay

müddətində bu qətnamənin tanınmasına etiraz barədə Azərbaycan Respublikasının Ali Məhkəməsinəmüraciət edə bilər.

M a d d ə 4 7 2 . Etiraza baxılma 472.1. Xarici dövlətin məhkəmə qətnaməsinin tanınmasına qarşı işdə iştirak edən şəxsin

etirazına işdə iştirak edən şəxslərə bu Məcəllədə göstərilən qaydada bildirməklə açıq məhkəmə iclasında baxılır.

472.2. Məhkəmə bildirişinin ona rəsmi qaydada verilməsi məhkəməyəməlum olduqda, işdə iştirak edən şəxsin üzürsüz səbəbdən məhkəməyə gəlməməsi etiraza baxılmasına mane olmur.237

472.3. Əgər şəxs etiraza baxılması vaxtının başqa vaxta keçirilməsinə dair məhkəməyə müraciət edərsə və bu xahiş məhkəmə tərəfindən üzürlü hesab edilərsə, onda məhkəmə baxışı başqa vaxta keçirir və bu barədə işdə iştirak edən şəxslərə bildirir.

472.4. Xarici dövlətin məhkəmə qətnaməsinin tanınmasına qarşı etiraza baxılanda məhkəmə qərardad çıxarır.

M a d d ə 4 7 3 . Xarici dövlətin məhkəmə qətnaməsinin tanınmasının rədd edilməsi 473.1. Məcburi icra edilməli olmayan xarici dövlətin məhkəmə qətnaməsinin tanınmasının

rədd edilməsinə bu Məcəllənin 465‐ci maddəsində nəzərdə tutulmuş əsaslar olduqda yol verilir.

473.2. Qərardadın surəti onun çıxarıldığı gündən 3 gün müddətində xarici dövlətin məhkəmə qətnaməsinin çıxarılması barədə ərizə vermiş şəxsə və ya onun nümayəndəsinə və qətnamənin tanınmasına qarşı etiraz etmiş şəxsə göndərilir.

F ə s i l 5 0

XARİCİ DÖVLƏTİN ARBİTRAJ MƏHKƏMƏLƏRİNİN QƏTNAMƏLƏRİNİN İCRASI VƏ TANINMASI

M a d d ə 4 7 4 . Ümumi qaydalar Bu bölmənin maddələri həmçinin, xarici dövlətlərin arbitraj məhkəmələrinin

qətnamələrinin icra edilməsi və ya tanınması barədə qətnamələrə də tətbiq edilir.

M a d d ə 4 7 5 . Xarici dövlətin arbitraj məhkəməsinin qətnaməsinin icra edilməsi və ya tanınması barədə ərizə

Xarici dövlətin arbitraj məhkəməsinin qətnaməsinin icrasını və tanınmasını bildirən hüquqi və fiziki şəxs, arbitraj qətnaməsinin əslini və ya onun təsdiq edilmiş surətini, habelə arbitraj sazişinin əslini və ya onun surətini təqdim etməyə borcludurlar. Əgər arbitraj məhkəməsinin qətnaməsi və ya saziş xarici dildədirsə, tərəflər bu sənədlərin təsdiq edilmiş, Azərbaycan dilinə tərcüməsini təqdim etməlidirlər.

M a d d ə 4 7 6 . Xarici dövlətin arbitraj məhkəməsinin qətnaməsini məcburi icra etməkdən və ya tanımaqdan imtina

476.0. Xarici dövlətin arbitraj məhkəməsinin qətnaməsinin məcburi icra edilməsi və tanınmasından şəxsə aşağıdakı hallarda imtina edilə bilər:

476.0.1. işdə iştirak edən şəxsin əleyhinə yönəldilən arbitraj məhkəməsi qətnaməsinin məcburi icrası və ya tanınması haqqında ərizəsinə baxan məhkəməyə o, aşağıdakı sübutları təqdim edərsə:

476.0.1.1. arbitraj sazişində iştirak edən tərəflərdən biri bu və ya digər dərəcədə fəaliyyət qabiliyyəti olmayan olmuş, yaxud bu sazişə əsasən tərəflərin tabe olduğu qanuna görə, sazişdə belə müddəa olmadıqda isə qətnamə çıxarılan ölkənin qanununa görə etibarsız hesab edilmişdir;

476.0.1.2. əleyhinə qətnamə çıxarılmış tərəf arbitrin və ya arbitraj baxışının təyin edilməsi vaxtı haqqında lazımi qaydada xəbərdar edilməmiş və ya başqa səbəblərdən öz izahatını təqdim edə bilməmişdir;

470.0.1.3. qətnamə arbitraj sazişində nəzərdə tutulmayan və ya onun şərtlərinə uyğun gəlməyən mübahisə üzrə çıxarıldıqda, yaxud arbitraj sazişinin hədlərindən kənara çıxan məsələlər üzrə bəndlərəmalik olduqda; lakin əgər arbitraj sazişi ilə əhatə olunan məsələlər üzrə bəndlər bu Saziş ilə əhatə olunmayan məsələlərdən ayrıla bilərsə, onda arbitraj sazişi ilə əhatə olunan məsələlər üzrə bəndləri olan qətnamənin hissəsi tanına və icraya yönəldilə bilər;

476.0.1.4. münsiflər məhkəməsinin tərkibi və ya arbitraj qaydaları tərəflərin razılığına və ya bunların olmaması arbitrajın olduğu ölkənin qanununa uyğun gəlmirsə;

476.0.1.5. qətnamə tərəflər üçün hələ məcburi deyildirsə və ya ləğv edilmişsə, yaxud qanunları əsasında çıxarıldığı ölkənin məhkəməsi tərəfindən ləğv edilmişsə və ya icrası dayandırılmışsa;

476.0.2. əgər arbitraj məhkəməsinin qətnaməsinin icraya yönəldilməsi və tanınması barədə ərizəyə baxan məhkəmə müəyyən etsə ki, mübahisənin obyekti Azərbaycan Respublikasının qanunvericiliyinə əsasən arbitraj baxışının predmeti ola bilməz, yaxud arbitraj məhkəməsinin qətnaməsinin icraya yönəldilməsi və tanınması Azərbaycan Respublikasının suverenliyinə və ya qanunvericiliyin əsas prinsiplərinə ziddir.

M a d d ə 4 7 7 . Münsiflər məhkəməsinin qətnaməsi Xarici münsiflər məhkəməsi qətnaməsinin icra edilməsi və tanınması üçün bu Məcəllənin

maddələri müvafiq olaraq tətbiq edilə bilər. Bundan əlavə, BMT‐nin 1958‐ci il 10 iyun tarixli xarici münsiflər məhkəməsinin qətnaməsinin tanınması və icra edilməsi barədə Nyu‐York Konvensiyası tətbiq edilir.

AZƏRBAYCAN RESPUBLIKASININMÜLKI PROSESSUAL MƏCƏLLƏSINƏ ƏLAVƏ İTİRİLMİŞMƏHKƏMƏ İCRAATININ VƏ YA İCRA ÜZRƏ

İCRAATIN BƏRPA EDİLMƏSİ

1. Başa çatması barədə qətnamə qəbul edilmiş və ya xitam edilmiş mülki iş üzrə itirilmiş məhkəmə icraatının və ya icra üzrə icraatın tam və ya qismən bərpa edilməsi bu əlavə ilə müəyyən edilmiş qaydada məhkəmə tərəfindən həyata keçirilir.

2. İtirilmişməhkəmə icraatı və ya icra üzrə icraatın bərpası işdə iştirak edən şəxslərin ərizəsi üzrə başlanır.

3. Məhkəmə icraatının bərpası haqqında ərizə mübahisənin mahiyyəti üzrə qətnamə və iş üzrə icraata xitam verilməsi haqqında qərardad çıxarmış məhkəməyə verilir. İtirilmiş icra icraatının bərpasına dair ərizə icranın olduğu yerə görəməhkəməyə verilir.

4. Ərizədə ərizəçinin məhz hansı icraatın bərpa olunmasını istəməsi, məhkəmə tərəfindən mahiyyət üzrə qətnamə, yaxud iş üzrə icraatın xitam olunması barədə qərardad qəbul edilib‐ edilməməsi, ərizəçinin həmin icraatda hansı prosessual vəziyyətdə olması, ərizəçinin ünvanı və ya yaşadığı yer, icraatın itirilməsi barədə hansı halların məlum olması, icraat sənədlərinin surətlərinin harada olması və onlar barəsindəməlumatlar, hansı sənədlərin bərpasını ərizəçinin zəruri hesab etməsi, bu sənədlərin hansıməqsədlə bərpa edilməsi göstərilməlidir. Ərizəyə müəyyən edilmiş qaydada təsdiq edilməmiş olsa da, saxlanılmış və işlə əlaqədar

olan sənədlər və ya onların surətləri əlavə edilir. 5. İtirilmiş icraatın bərpa edilməsi barədə ərizəçidən dövlət rüsumu alınmır. 6. İtirilmiş icraatın bərpası barədə ərizədə ərizəçi tərəfindən müraciətin məqsədi

göstərilmədikdə məhkəmə ərizəni hərəkətsiz saxlayaraq, ona həmin zəruri halları ərizədə şərh etmək üçün vaxt verir. İtirilmiş icraatın bərpası ərizəçinin hüquq və qanunla qorunan mənafeyi ilə əlaqədar

olmadıqda məhkəmə ya itirilmiş icraatın bərpası üzrə iş başlanmağı rədd edir, yaxud belə iş başlamışsa, əsaslandırılmış qərardadla onu baxılmamış saxlayır.

7. Məhkəmə icraatı işə mahiyyət üzrə baxılana kimi itirildikdə, bu əlavə ilə müəyyən edilmiş qaydada bərpa edilmir. Belə halda iddiaçı yeni iddia qaldırmağa haqlıdır. Məhkəmə

icraatının itirilməsi ilə əlaqədar yeni iddia ilə iş başlanması qərardadında həmin hal mütləq göstərilməlidir.

8. İşə baxarkən məhkəmə icraatın saxlanan hissəsindən, icraat itənə qədər işdən vətəndaşlara və təşkilatlara verilmiş sənədlərdən, həmin sənədlərin surətlərindən, işə aidiyyəti olan arayış və kağızlardan istifadə edir.

Məhkəmə prosessual hərəkətlərin edilməsində iştirak etmiş şəxsləri, zəruri hallarda, itirilmiş işin baxılmasında məhkəmə heyətinin tərkibinə daxil olmuş şəxsləri, habelə məhkəmə qətnaməsini icra edən şəxsi şahid kimi dindirə bilər.

9. İş üzrə çıxarılmış qətnamə və ya icraatın xitam edilməsinə dair qərardad dərhal icra edilməlidir. 238

10. İtirilmiş məhkəmə icraatının bərpa edilməsi haqqında qətnamədə və ya iş üzrə icraata xitam verilməsinə dair qərardadda məhkəməyə təqdim olunmuş hansı konkret məlumatlara, itirilmiş icraat üzrə proses iştirakçılarının iştirakı ilə məhkəmə iclasında tədqiq olunmuş məlumatlara əsasən bərpa olunmuş aktın məzmununun müəyyən olunmuş hesab edilməsi göstərilməlidir. İtirilmiş icraatın bərpası haqqında iş üzrə qətnamənin əsaslandırıcı hissəsində, həmçinin

məhkəmədə tədqiq olunmuş hansı halların və itirilmiş icraatla əlaqədar edilmiş hansı prosessual hərəkətlərin sübuta yetirilməsi barədəməhkəmənin gəldiyi nəticələr göstərilməlidir.

11. İtirilmiş icraat üzrəməhkəmə aktını tam bərpa etmək üçün toplanmışmateriallar kifayət etmədikdə məhkəmə bu icraata xitam verir və işdə iştirak edən şəxslərə ümumi qaydada iddia qaldırmaq hüququnu izah edir.

12. İtirilmiş icraat üzrə məhkəmə aktının bərpası haqqında ərizəyə baxılması onun saxlanılmasımüddəti iləməhdudlaşmır.

Lakin itirilmiş icraatın bərpa edilməsi üçün ərizə məhkəmə aktının icra edilməsi məqsədi ilə, icra vərəqəsinin məcburi icraya təqdim edilməsi müddəti keçdikdə və bu müddət məhkəmə tərəfindən bərpa edilmədikdə verilərsə, məhkəmə ərizə üzrə icraata xitam verir.

13. Qətnamə icraya yönəlmişsə, itirilmiş icra icraatı bərpa edilməlidir. Məhkəmə qətnaməsinin icrası haqqında akt məhkəmə icraçısının icra zamanı aktda əks

olunan və həyata keçirdiyi hərəkətlərin mahiyyəti göstərilməklə, məhkəmə qətnaməsi ilə bərpa olunur.

14. Qətnamənin icrasına qədər icra icraatının itirilməsi zamanı icra vərəqəsinin surətini (dublikatı) vermək mümkün olduğu halda, məhkəmə əsaslandırılmış qərardadla itirilmiş icra icraatının bərpa edilməsi haqqında işin başlanılmasını rədd edir.

15. İtirilmiş icraatın bərpası haqqında ərizə üzrə məhkəmə aktından qanunla müəyyən edilmiş qaydada şikayət verilir.

16. İtirilmiş icraatın bərpası haqqında məhkəmə xərcləri qəsdən yalan ərizə vermiş şəxslərdən tutulur.

İSTİFADƏOLUNMUŞMƏNBƏ SƏNƏDLƏRİNİN SİYAHISI

28 dekabr 1999‐cu il tarixli, 780‐IQ nömrəli “Azərbaycan Respublikasi Mülki Prosessual Məcəlləsinin Təsdiq edilməsi, qüvvəyə minməsi və bununla bağli hüquqi tənzimləmə məsələləri haqqinda” Azərbaycan Respublikası Qanunu (Azərbaycan Respublikasının qanunvericilik toplusu, 2000‐ci il,№ 1, maddə 17) ilə təsdiq edilmişdir.

Məcəlləyə əlavə və dəyişikliklər etmiş qanunlar

1. 19 aprel 2002‐ci il tarixli №305‐II QD nömrəli “Psixiatriya yardımı haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununun tətbiqi ilə əlaqədar Azərbaycan Respublikasının bəzi qanunvericilik aktlarına dəyişikliklər və əlavələr edilməsi barədə Azərbaycan Respublikasının Qanunu (Azərbaycan Respublikasının qanunvericilik toplusu, 2002‐ci il,№ 5, maddə 236)

2. 24 dekabr 2002‐ci il tarixli №409 – IIQD nömrəli “Məhkəmə qərarlarının icrası haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununun tətbiqi ilə əlaqədar Azərbaycan Respublikasının bəzi qanunvericilik aktlarına əlavələr və dəyişikliklər edilməsi barədə Azərbaycan Respublikasının Qanunu (Azərbaycan Respublikasının qanunvericilik toplusu, 2003‐cü il,№ 1, maddə 23)

3. 24 dekabr 2002‐ci il tarixli № 410 – IIQD nömrəli “Azərbaycan Respublikasının Mülki Prosessual Məcəlləsində dəyişiklik edilməsi haqqında Azərbaycan Respublikasının Qanunu” (Azərbaycan Respublikasının qanunvericilik toplusu, 2003‐cü il,№ 1, maddə 24)

4. 20 iyun 2003‐cü il tarixli № 490‐IIQ nömrəli Azərbaycan Respublikasının Seçki Məcəlləsinin müddəalarının pozulmasına görə məsuliyyət haqqında Azərbaycan Respublikasının Qanunu (Azərbaycan Respublikasının qanunvericilik toplusu, 2003‐cü il,№ 6, maddə 279)

5. 30 aprel 2004‐cü il tarixli 643‐IIQD nömrəli “Dövlət rüsumu haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununun tətbiqi ilə əlaqədar Azərbaycan Rspublikasının bəzi qanunvericilik aktlarının qüvvədən düşmüş hesab edilməsi və bəzi qanunvericilik aktlarına dəyişikliklər və əlavələr edilməsi barədə” Azərbaycan Respublikasının Qanunu (Azərbaycan Respublikasının qanunvericilik toplusu, 2004‐ci il,№ 7, maddə 505)

6. 11 iyun 2004‐cü il tarixli 688‐IIQD nömrəli “Azərbaycan Respublikasının bəzi qanunvericilik aktlarına əlavələr və dəyişiklər edilməsi barədə” Azərbaycan Respublikasının Qanunu (Azərbaycan Respublikasının qanunvericilik toplusu, 2004‐ci il,№ 8, maddə 598)

7. 7 sentyabr 2004‐cü il 731‐IIQD nömrəli “Azərbaycan Respublikasının bəzi qanunvericilik aktlarında dəyişikliklər edilməsi və bəzi qanunvericilik aktlarının qüvvədən düşmüş hesab edilməsi haqqında” Azərbaycan Respublikasinin Qanunu (Azərbaycan Respublikasının qanunvericilik toplusu, 2004‐cü il,№ 10, maddə 761)

8. 4 mart 2005‐ci il 855‐IIQD nömrəli “Poçt rabitəsi haqqındaʺ Azərbaycan Respublikası Qanununun tətbiqi ilə əlaqədar Azərbaycan Respublikasının bəzi qanunvericilik aktlarına dəyişikliklər və əlavələr edilməsi barədə” Azərbaycan Respublikasinin Qanunu (Azərbaycan Respublikasının qanunvericilik toplusu, 2005‐ci il,№ 4, maddə 277)

9. 4 mart 2005‐ci il 856‐IIQD nömrəli “Fövqəladə vəziyyət haqqındaʺ Azərbaycan Respublikası Qanununun tətbiqi ilə əlaqədar Azərbaycan Respublikasının bəzi qanunvericilik aktlarına əlavələr və dəyişikliklər edilməsi və bəzi qanunvericilik aktlarının qüvvədən düşmüş hesab edilməsi barədə” Azərbaycan Respublikasinin Qanunu (Azərbaycan Respublikasının qanunvericilik toplusu, 2005‐ci il,№ 4, maddə 278)

10. 23 dekabr 2005‐ci il tarixli 32‐IIIQD nömrəli Azərbaycan Respublikasının Qanunu (Azərbaycan Respublikasının Qanunvericilik Toplusu, 2006‐cı il,№ 2, maddə 64)

11. 20 oktyabr 2006‐cı il 168‐IIIQD nömrəli Azərbaycan Respublikasının Qanunu (Azərbaycan Respublikasının qanunvericilik toplusu, 2006‐cı il,№ 12, maddə 1006)

12. 26 dekabr 2006‐cı il tarixli 219‐IIIQD nömrəli Azərbaycan Respublikasının Qanunu (Azərbaycan Respublikasının Qanunvericilik Toplusu, 2007‐ci il,№ 1, maddə 3)

13. 29 dekabr 2006‐cı il tarixli 220‐IIIQD nömrəli Azərbaycan Respublikasının Qanunu (Azərbaycan Respublikasının Qanunvericilik Toplusu, 2007‐ci il,№ 1, maddə 4)

14. 19 dekabr 2006‐cı il tarixli 200‐IIIQD nömrəli Azərbaycan Respublikasının Qanunu (Azərbaycan Respublikasının Qanunvericilik Toplusu, 2007‐ci il,№ 2, maddə 68)

15. 17 aprel 2007‐ci il tarixli 313‐IIIQD nömrəli Azərbaycan Respublikasının Qanunu (Azərbaycan Respublikasının Qanunvericilik Toplusu, 2007‐ci il,№ 6, maddə 560)

16. 17 aprel 2007‐ci il tarixli 319‐IIIQD nömrəli Azərbaycan Respublikasının Qanunu(Azərbaycan Respublikasının Qanunvericilik Toplusu, 2007‐ci il,№ 5, maddə 439)

17. 16 iyun 2007-ci il tarixli 385-IIIQD nömrəli Azərbaycan Respublikasının Qanunu (Azərbaycan Respublikasının Qanunvericilik Toplusu, 2007-ci il,№ 7, maddə 712)

18. 16 iyun 2007‐ci il tarixli 389‐IIIQD nömrəli Azərbaycan Respublikasının Qanunu (Azərbaycan Respublikasının Qanunvericilik Toplusu, 2007‐ci il,№ 8, maddə 756)

19. 2 iyun 2008‐ci il tarixli 618‐IIIQD nömrəli Azərbaycan Respublikasının Qanunu (Azərbaycan Respublikasının Qanunvericilik Toplusu, 2008‐ci il,№ 6, maddə 462)

20. 13 iyun 2008‐ci il tarixli 648‐IIIQD nömrəli Azərbaycan Respublikasının Qanunu (Azərbaycan Respublikasının Qanunvericilik Toplusu, 2008‐ci il,№7, maddə 602)

21. 28 oktyabr 2008‐ci il tarixli 707‐IIIQD nömrəli Azərbaycan Respublikasının Qanunu (“Azərbaycan” qəzeti 14 dekabr 2008‐ci il,№ 279, Azərbaycan Respublikasının Qanunvericilik Toplusu, 2008‐ci il,№ 12, maddə 1046)

22. 26 may 2009‐cu il tarixli 819‐IIIQD nömrəli Azərbaycan Respublikasının Qanunu (“Azərbaycan” qəzeti 24 iyun 2009‐cu il,№ 135, Azərbaycan Respublikasının Qanunvericilik Toplusu, 2009‐cu il, № 06, maddə 402)

23. 01 fevral 2010‐cu il tarixli 950‐IIIQD nömrəli Azərbaycan Respublikasının Qanunu (“Azərbaycan” qəzeti 24 fevral 2010-cu il, № 43, Azərbaycan Respublikasının Qanunvericilik Toplusu, 2010‐cu il, № 2, maddə 75)

24. 5 mart 2010‐cu il tarixli 972‐IIIQD nömrəli Azərbaycan Respublikasının Qanunu (“Azərbaycan” qəzeti, 17 aprel 2010‐cu il,№ 81, Azərbaycan Respublikasının Qanunvericilik Toplusu, 2010‐cu il, № 04, maddə 276)

MƏCƏLLƏYƏ EDİLMİŞDƏYİŞİKLİK VƏ ƏLAVƏLƏRİN SİYAHISI

1 28 dekabr 1999‐cu il tarixli, 780‐IQ nömrəli “Azərbaycan Respublikasi Mülki Prosessual Məcəlləsinin Təsdiq edilməsi, qüvvəyə minməsi və bununla bağli hüquqi tənzimləmə məsələləri haqqinda” Azərbaycan Respublikası Qanunu (Azərbaycan Respublikasının qanunvericilik toplusu, 2000‐ci il,№ 1, maddə 17) ilə təsdiq edilmişdir.

2 5 mart 2010‐cu il tarixli 972‐IIIQD nömrəli Azərbaycan Respublikasının Qanunu (“Azərbaycan” qəzeti, 17 aprel 2010‐cu il,№ 81, Azərbaycan Respublikasının Qanunvericilik Toplusu, 2010‐cu il,№ 04, maddə 276) ilə 8.3‐cü maddə əlavə edilmişdir.

3 23 dekabr 2005‐ci il tarixli 32‐IIIQD nömrəli Azərbaycan Respublikasının Qanunu (Azərbaycan Respublikasının Qanunvericilik Toplusu, 2006‐cı il,№ 2, maddə 64) ilə 10.2‐ci maddəsinə ikinci cümlə əlavə edilmişdir.

4 26 may 2009‐cu il tarixli 819‐IIIQD nömrəli Azərbaycan Respublikasının Qanunu (“Azərbaycan” qəzeti 24 iyun 2009‐cu il,№ 135, Azərbaycan Respublikasının Qanunvericilik Toplusu, 2009‐cu il,№ 06, maddə 402) ilə 10.9‐cu maddə çıxarılmışdır.

5 11 iyun 2004‐cü il tarixli 688‐IIQD nömrəli “Azərbaycan Respublikasının bəzi qanunvericilik aktlarına əlavələr və dəyişiklər edilməsi barədə” Azərbaycan Respublikasının Qanunu (Azərbaycan Respublikasının qanunvericilik toplusu, 2004‐ci il,№ 8, maddə 598) ilə 13.6‐cımaddə yeni redaksiyada verilmişdir. Əvvəlki redaksiyada deyilirdi:

13.6. Qüvvədə olan normativ hüquqi aktlarla hüquqlar və azadlıqlar pozulduqda, bu Məcəllə ilə müəyyən edilmiş qaydada Azərbaycan Respublikasının Ali Məhkəməsi sorğu ilə Azərbaycan Respublikasının Konstitusiya Məhkəməsinəmüraciət edir.

6 11 iyun 2004‐cü il tarixli 688‐IIQD nömrəli “Azərbaycan Respublikasının bəzi qanunvericilik aktlarına əlavələr və dəyişiklər edilməsi barədə” Azərbaycan Respublikasının Qanunu (Azərbaycan Respublikasının qanunvericilik toplusu, 2004‐ci il,№ 8, maddə 598) ilə Məcəlləyə 13.7‐cı maddə əlavə edilmişdir.

7 26 may 2009‐cu il tarixli 819‐IIIQD nömrəli Azərbaycan Respublikasının Qanunu (“Azərbaycan” qəzeti 24 iyun 2009‐cu il,№ 135, Azərbaycan Respublikasının Qanunvericilik Toplusu, 2009‐cu il,№ 06, maddə 402) ilə yeni məzmunda 14.5‐ci maddə əlavə edilmişdir.

8 26 may 2009‐cu il tarixli 819‐IIIQD nömrəli Azərbaycan Respublikasının Qanunu (“Azərbaycan” qəzeti 24 iyun 2009‐cu il,№ 135, Azərbaycan Respublikasının Qanunvericilik Toplusu, 2009‐cu il,№ 06, maddə 402) ilə 19‐cu maddəyə yeni məzmunda “Qeyd” hissəsi əlavə edilmişdir.

9 26 may 2009‐cu il tarixli 819‐IIIQD nömrəli Azərbaycan Respublikasının Qanunu (“Azərbaycan” qəzeti 24 iyun 2009‐cu il,№ 135, Azərbaycan Respublikasının Qanunvericilik Toplusu, 2009‐cu il,№ 06, maddə 402) ilə 19.2.2‐ci maddədə “birbaşa qohumudursa və qohumu olmuşsa, ya da qohumluq əlaqəsindədirsə” sözləri “qohumudursa və ya qohumu olmuşsa” sözləri ilə əvəz edilmişdir.

10 26 may 2009‐cu il tarixli 819‐IIIQD nömrəli Azərbaycan Respublikasının Qanunu (“Azərbaycan” qəzeti 24 iyun 2009‐cu il,№ 135, Azərbaycan Respublikasının Qanunvericilik Toplusu, 2009‐cu il,№ 06, maddə 402) ilə 19.3‐cü maddədə “qohumluq əlaqəsində” sözləri “qohum” sözü ilə əvəz edilmişdir.

11 2 iyun 2008‐ci il tarixli 618‐IIIQD nömrəli Azərbaycan Respublikasının Qanunu (Azərbaycan Respublikasının Qanunvericilik Toplusu, 2008‐ci il, № 6, maddə 462) ilə 21.5‐ci maddədə “şərti maliyyə vahidi məbləğinin 100 mislinədək miqdarda” sözləri “yüz on manatadək” sözləri ilə əvəz edilmişdir.

12 17 aprel 2007‐ci il tarixli 319‐IIIQD nömrəli Azərbaycan Respublikasının Qanunu(Azərbaycan Respublikasının Qanunvericilik Toplusu, 2007‐ci il, № 5, maddə 439) ilə 21.3‐cü maddəyə yeni məzmunda ikinci cümlə əlavə edilmişdir və 21.6‐cımaddə əlavə edilmişdir.

13 17 aprel 2007‐ci il tarixli 319‐IIIQD nömrəli Azərbaycan Respublikasının Qanunu(Azərbaycan Respublikasının Qanunvericilik Toplusu, 2007‐ci il, № 5, maddə 439) ilə 22.5‐ci maddədə “məhkəməsinin bütün tərkibinə və ya” sözləri “məhkəməsində işə baxan” sözləri ilə əvəz edilmişdir.

14 16 iyun 2007‐ci il tarixli 385‐IIIQD nömrəli Azərbaycan Respublikasının Qanunu (Azərbaycan Respublikasının Qanunvericilik Toplusu, 2007‐ci il,№ 7, maddə 712) ilə 23.2‐ci maddədə ʺapellyasiyaʺ sözündən sonra ʺinstansiyasıʺ sözü əlavə edilmişdir.

15 16 iyun 2007‐ci il tarixli 385‐IIIQD nömrəli Azərbaycan Respublikasının Qanunu (Azərbaycan Respublikasının Qanunvericilik Toplusu, 2007‐ci il,№ 7, maddə 712) ilə 23.4‐cü maddə çıxarılmışdır.

16 26 may 2009‐cu il tarixli 819‐IIIQD nömrəli Azərbaycan Respublikasının Qanunu (“Azərbaycan” qəzeti 24 iyun 2009‐cu il,№ 135, Azərbaycan Respublikasının Qanunvericilik Toplusu, 2009‐cu il,№ 06, maddə 402) ilə 3‐cü fəslin adında “Aidiyyət” sözü “Məhkəmə aidiyyəti” sözləri ilə əvəz edilmişdir.

17 26 may 2009‐cu il tarixli 819‐IIIQD nömrəli Azərbaycan Respublikasının Qanunu (“Azərbaycan” qəzeti 24 iyun 2009‐cu il,№ 135, Azərbaycan Respublikasının Qanunvericilik Toplusu, 2009‐cu il,№ 06, maddə 402) ilə 26.1‐ci maddədə “şəxslərlə” sözü “şəxslər” sözü ilə əvəz edilmişdir.

18 16 iyun 2007‐ci il tarixli 385‐IIIQD nömrəli Azərbaycan Respublikasının Qanunu (Azərbaycan Respublikasının Qanunvericilik Toplusu, 2007‐ci il,№ 7, maddə 712) ilə 27‐ci maddə çıxarılmışdır.

19 26 may 2009‐cu il tarixli 819‐IIIQD nömrəli Azərbaycan Respublikasının Qanunu (“Azərbaycan” qəzeti 24 iyun 2009‐cu il,№ 135, Azərbaycan Respublikasının Qanunvericilik Toplusu, 2009‐cu il,№ 06, maddə 402) ilə 32.1‐ci maddədə “iddia qaldıra” sözləri “ərizə verə” sözləri ilə əvəz edilmişdir.

20 26 may 2009‐cu il tarixli 819‐IIIQD nömrəli Azərbaycan Respublikasının Qanunu (“Azərbaycan” qəzeti 24 iyun 2009‐cu il,№ 135, Azərbaycan Respublikasının Qanunvericilik Toplusu, 2009‐cu il,№ 06, maddə 402) ilə 32.4‐cü maddədə “hakim” sözündən sonra “işin aidiyyəti üzrə göndərilməsi və ya aidiyyət haqqında ərizənin rədd edilməsi barədə” sözləri əlavə edilmişdir.

21 26 may 2009‐cu il tarixli 819‐IIIQD nömrəli Azərbaycan Respublikasının Qanunu (“Azərbaycan” qəzeti 24 iyun 2009‐cu il,№ 135, Azərbaycan Respublikasının Qanunvericilik Toplusu, 2009‐cu il,№ 06, maddə 402) ilə 32.5‐ci maddədə “15” rəqəmi “10” rəqəmi ilə əvəz edilmişdir.

22 26 may 2009‐cu il tarixli 819‐IIIQD nömrəli Azərbaycan Respublikasının Qanunu (“Azərbaycan” qəzeti 24 iyun 2009‐cu il,№ 135, Azərbaycan Respublikasının Qanunvericilik Toplusu, 2009‐cu il,№ 06, maddə 402) iləMəcəlləyə yeni məzmunda 32.6‐cı və 32.7‐ci maddələr əlavə edilmişdir.

23 26 may 2009‐cu il tarixli 819‐IIIQD nömrəli Azərbaycan Respublikasının Qanunu (“Azərbaycan” qəzeti 24 iyun 2009‐cu il,№ 135, Azərbaycan Respublikasının Qanunvericilik Toplusu, 2009‐cu il,№ 06, maddə 402) ilə 4‐cü fəslin və 33‐cü maddənin adında “Məhkəmə” sözü “Ərazi” sözü ilə əvəz edilmişdir.

24 16 iyun 2007‐ci il tarixli 385‐IIIQD nömrəli Azərbaycan Respublikasının Qanunu (Azərbaycan Respublikasının Qanunvericilik Toplusu, 2007‐ci il, № 7, maddə 712) ilə 34‐cü maddəsinin birinci cümlədən ʺ, beynəlxalq müqavilələrdən irəli gələn mübahisələr üzrə iqtisad məhkəməsiʺ sözləri çıxarılmışdır.

26 may 2009‐cu il tarixli 819‐IIIQD nömrəli Azərbaycan Respublikasının Qanunu (“Azərbaycan” qəzeti 24 iyun 2009‐cu il,№ 135, Azərbaycan Respublikasının Qanunvericilik Toplusu, 2009‐cu il,№ 06, maddə 402) ilə 34‐cü maddənin adı yeni redaksiyada verilmişdir.

əvvəlki redaksiyada deyilirdi: Mülki işlərin rayon (şəhər) məhkəmələrinə aidiyyəti

25 20 iyun 2003‐cü il tarixli 490‐IIQ nömrəli “Azərbaycan Respublikasının Seçki Məcəlləsinin müddəalarının pozulmasına görə məsuliyyət haqqında” Azərbaycan Respublikasının Qanunu (Azərbaycan Respublikasının qanunvericilik toplusu, 2003‐cü il,№ 6, maddə 279) ilə 34‐cü maddəyə ikinci cümlə əlavə edilmişdir.

16 iyun 2007‐ci il tarixli 385‐IIIQD nömrəli Azərbaycan Respublikasının Qanunu (Azərbaycan Respublikasının Qanunvericilik Toplusu, 2007‐ci il, № 7, maddə 712) ilə 34‐cü maddəsinin ikinci cümlədə ʺAzərbaycan Respublikasının Apellyasiya Məhkəməsiʺ sözləri ʺapellyasiya instansiyası məhkəmələriʺ sözləri ilə əvəz edilmişdir.

28 oktyabr 2008‐ci il tarixli 707‐IIIQD nömrəli Azərbaycan Respublikasının Qanunu (“Azərbaycan” qəzeti 14 dekabr 2008‐ci il, № 279, Azərbaycan Respublikasının Qanunvericilik Toplusu, 2008‐ci il, № 12, maddə 1046) ilə 34‐cü maddənin ikinci cümləsində ʺrayon (şəhər) məhkəmələri və yaʺ sözləri çıxarılmışdır.

26 26 may 2009‐cu il tarixli 819‐IIIQD nömrəli Azərbaycan Respublikasının Qanunu (“Azərbaycan” qəzeti 24 iyun 2009‐cu il,№ 135, Azərbaycan Respublikasının Qanunvericilik Toplusu, 2009‐cu il,№ 06, maddə 402) ilə 36.4‐cü maddə yeni redaksiyada verilmişdir.

əvvəlki redaksiyada deyilirdi: 36.4. Psixi pozuntu ilə əlaqədar qanunla müəyyən edilmiş qaydada fəaliyyət qabiliyyəti olmayan

hesab edilmiş şəxslərə, habelə cinayət törətməyə görə 3 ildən artıq müddətə azadlıqdan məhrum olunmağa məhkum olunmuş şəxslərə qarşı nikahın pozulması haqqında iddialar iddiaçının yaşadığı yerə görə verilə bilər.

27 7 sentyabr 2004‐cü il 731‐IIQD nömrəli “Azərbaycan Respublikasının bəzi qanunvericilik aktlarında dəyişikliklər edilməsi və bəzi qanunvericilik aktlarının qüvvədən düşmüş hesab edilməsi haqqında” Azərbaycan Respublikasinin Qanunu (Azərbaycan Respublikasının qanunvericilik toplusu,

2004‐cü il, № 10, maddə 761) ilə 36.8‐ci maddədə “hüquqpozmalar” sözü “xətalar” sözü ilə əvəz edilmişdir.

28 26 may 2009‐cu il tarixli 819‐IIIQD nömrəli Azərbaycan Respublikasının Qanunu (“Azərbaycan” qəzeti 24 iyun 2009‐cu il,№ 135, Azərbaycan Respublikasının Qanunvericilik Toplusu, 2009‐cu il,№ 06, maddə 402) ilə 36.13‐cü maddədə “bu maddəyə” sözləri “bu Məcəllənin 36.1‐36.12‐ci maddələrinə” sözləri ilə əvəz edilmişdir.

29 17 aprel 2007‐ci il tarixli 319‐IIIQD nömrəli Azərbaycan Respublikasının Qanunu(Azərbaycan Respublikasının Qanunvericilik Toplusu, 2007‐ci il, № 5, maddə 439) ilə 38‐ci maddənin mətni yeni redaksiyada verilmişdir.

əvvəlki redaksiyada deyilirdi: Müflisləşmə (iflas) haqqında işlərə borclunun yaşadığı yerdə baxılır.

30 26 may 2009‐cu il tarixli 819‐IIIQD nömrəli Azərbaycan Respublikasının Qanunu (“Azərbaycan” qəzeti 24 iyun 2009‐cu il,№ 135, Azərbaycan Respublikasının Qanunvericilik Toplusu, 2009‐cu il,№ 06, maddə 402) ilə 40.4‐cü maddədə “bu maddənin” sözləri “bu Məcəllənin 40.1‐40.3‐cü maddələrinin” sözləri ilə əvəz edilmişdir.

31 26 may 2009‐cu il tarixli 819‐IIIQD nömrəli Azərbaycan Respublikasının Qanunu (“Azərbaycan” qəzeti 24 iyun 2009‐cu il,№ 135, Azərbaycan Respublikasının Qanunvericilik Toplusu, 2009‐cu il,№ 06, maddə 402) ilə 43.1‐ci maddəyə yeni redaksiyada ikinci cümlə əlavə edilmişdir.

32 26 may 2009‐cu il tarixli 819‐IIIQD nömrəli Azərbaycan Respublikasının Qanunu (“Azərbaycan” qəzeti 24 iyun 2009‐cu il,№ 135, Azərbaycan Respublikasının Qanunvericilik Toplusu, 2009‐cu il,№ 06, maddə 402) ilə 43.2‐ci maddə yeni redaksiyada verilmişdirş

əvvəlki redaksiyada deyilirdi: 43.2. Birinci instansiya üzrə iki məhkəmənin icraatında eyni tərəflər arasında, eyni predmet və

əsaslar üzrə eyni mübahisəyə dair işlər olduqda da bu maddənin qaydaları tətbiq olunur.

33 17 aprel 2007‐ci il tarixli 319‐IIIQD nömrəli Azərbaycan Respublikasının Qanunu(Azərbaycan Respublikasının Qanunvericilik Toplusu, 2007‐ci il, № 5, maddə 439) ilə 44.2.4‐cü maddə yeni redaksiyada verilmişdir. əvvəlki redaksiyada deyilirdi:

44.2.4. əgər məhkəməyə iddia verilmişdirsə;

34 17 aprel 2007‐ci il tarixli 319‐IIIQD nömrəli Azərbaycan Respublikasının Qanunu(Azərbaycan Respublikasının Qanunvericilik Toplusu, 2007‐ci il, № 5, maddə 439) ilə yeni məzmunda 44.2.5‐ci maddə əlavə edilmişdir və 44.2.5‐ci maddəmüvafiq olaraq 44.2.6‐cımaddə hesab edilmişdir.

35 26 may 2009‐cu il tarixli 819‐IIIQD nömrəli Azərbaycan Respublikasının Qanunu (“Azərbaycan” qəzeti 24 iyun 2009‐cu il,№ 135, Azərbaycan Respublikasının Qanunvericilik Toplusu, 2009‐cu il,№ 06, maddə 402) ilə 45.2‐ci maddədə “5” rəqəmi “10” rəqəmi ilə əvəz edilmişdir.

36 4 mart 2005‐ci il 856‐IIQD nömrəli “Fövqəladə vəziyyət haqqındaʺ Azərbaycan Respublikası Qanununun tətbiqi ilə əlaqədar Azərbaycan Respublikasının bəzi qanunvericilik aktlarına əlavələr və dəyişikliklər edilməsi və bəzi qanunvericilik aktlarının qüvvədən düşmüş hesab edilməsi barədə” Azərbaycan Respublikasinin Qanunu (Azərbaycan Respublikasının qanunvericilik toplusu, 2005‐ci il, № 4, maddə 278) iləMəcəlləyə 45.6‐cımaddə əlavə edilmişdir.

37 17 aprel 2007‐ci il tarixli 319‐IIIQD nömrəli Azərbaycan Respublikasının Qanunu(Azərbaycan Respublikasının Qanunvericilik Toplusu, 2007‐ci il, № 5, maddə 439) ilə 52.4‐cü maddə yeni redaksiyada verilmişdir.

əvvəlki redaksiyada deyilirdi:

52.4. Məhkəmə prosesin istənilən mərhələsində tərəfləri iddia üzrə və ya onun bir hissəsi üzrə barışdırmağa kömək etməlidir.

38 26 may 2009‐cu il tarixli 819‐IIIQD nömrəli Azərbaycan Respublikasının Qanunu (“Azərbaycan” qəzeti 24 iyun 2009‐cu il,№ 135, Azərbaycan Respublikasının Qanunvericilik Toplusu, 2009‐cu il,№ 06, maddə 402) ilə 54.1‐ci maddədən “, işi xitam etmədən” sözləri çıxarılmışdır.

39 26 may 2009‐cu il tarixli 819‐IIIQD nömrəli Azərbaycan Respublikasının Qanunu (“Azərbaycan” qəzeti 24 iyun 2009‐cu il,№ 135, Azərbaycan Respublikasının Qanunvericilik Toplusu, 2009‐cu il,№ 06, maddə 402) ilə 54.2‐ci maddə yeni redaksiyada verilmişdir.

əvvəlki redaksiyada deyilirdi: 54.2. İddiaçı özünün başqa şəxslə əvəz edilməsinə razı olmadıqda, həmin şəxs mübahisə predmeti

barədəmüstəqil tələb irəli sürən üçüncü şəxs kimi işə daxil ola bilər.

40 26 may 2009‐cu il tarixli 819‐IIIQD nömrəli Azərbaycan Respublikasının Qanunu (“Azərbaycan” qəzeti 24 iyun 2009‐cu il,№ 135, Azərbaycan Respublikasının Qanunvericilik Toplusu, 2009‐cu il,№ 06, maddə 402) ilə 54.3‐cü maddə çıxarılmışdır.

41 26 may 2009‐cu il tarixli 819‐IIIQD nömrəli Azərbaycan Respublikasının Qanunu (“Azərbaycan” qəzeti 24 iyun 2009‐cu il,№ 135, Azərbaycan Respublikasının Qanunvericilik Toplusu, 2009‐cu il,№ 06, maddə 402) ilə 56‐cımaddə çıxarılmışdır.

42 26 may 2009‐cu il tarixli 819‐IIIQD nömrəli Azərbaycan Respublikasının Qanunu (“Azərbaycan” qəzeti 24 iyun 2009‐cu il,№ 135, Azərbaycan Respublikasının Qanunvericilik Toplusu, 2009‐cu il,№ 06, maddə 402) ilə 57.2‐ci maddədən “və ya barışıq sazişi bağlamaq” sözləri çıxarılmışdır.

43 17 aprel 2007‐ci il tarixli 319‐IIIQD nömrəli Azərbaycan Respublikasının Qanunu(Azərbaycan Respublikasının Qanunvericilik Toplusu, 2007‐ci il,№ 5, maddə 439) ilə 63.4‐cü maddədən “və ya rəy verməkdən imtina etməyə görə” sözləri çıxarılmışdır.

26 may 2009‐cu il tarixli 819‐IIIQD nömrəli Azərbaycan Respublikasının Qanunu (“Azərbaycan” qəzeti 24 iyun 2009‐cu il,№ 135, Azərbaycan Respublikasının Qanunvericilik Toplusu, 2009‐cu il,№ 06, maddə 402) ilə 63.4‐cü maddədə “qəsdən” sözü “bilə‐bilə” sözləri ilə əvəz edilmişdirş

44 26 may 2009‐cu il tarixli 819‐IIIQD nömrəli Azərbaycan Respublikasının Qanunu (“Azərbaycan” qəzeti 24 iyun 2009‐cu il,№ 135, Azərbaycan Respublikasının Qanunvericilik Toplusu, 2009‐cu il,№ 06, maddə 402) ilə 65.6‐cımaddədə “səhv” sözü “yanlış” sözü ilə əvəz edilmişdir.

45 26 may 2009‐cu il tarixli 819‐IIIQD nömrəli Azərbaycan Respublikasının Qanunu (“Azərbaycan” qəzeti 24 iyun 2009‐cu il,№ 135, Azərbaycan Respublikasının Qanunvericilik Toplusu, 2009‐cu il,№ 06, maddə 402) ilə 67‐ci maddə yeni redaksiyada verilmişdir.

əvvəlki redaksiyada deyilirdi: Kassasiya və əlavə kassasiya şikayətləri, yeni açılmış hallar üzrə işlərə yenidən baxılması haqqında

ərizələr yalnız vəkil tərəfindən tərtib edildikdə icraata qəbul edilə və yalnız vəkilin iştirakı ilə baxıla bilər.

KM2 Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəlləsinin 71.4‐cü maddəsi Azərbaycan Respublikası Konstitusiyasının 60‐cı maddəsinin I hissəsinə və 61‐ci maddəsinin I hissəsinə uyğun olmadığına görə qüvvədən düşmüş hesab edilmişdir. ( «Azərbaycan» qəzeti, 27 mart № 67 2003‐cü il, Azərbaycan Respublikası Konstitusiya Məhkəməsinin Məlumatı 2/2003)

46 26 may 2009‐cu il tarixli 819‐IIIQD nömrəli Azərbaycan Respublikasının Qanunu (“Azərbaycan” qəzeti 24 iyun 2009‐cu il,№ 135, Azərbaycan Respublikasının Qanunvericilik Toplusu, 2009‐cu il,№ 06, maddə 402) ilə 74.2‐ci maddədə “təmin” sözü “etiraf” sözü ilə əvəz edilmişdir.

47 2 iyun 2008‐ci il tarixli 618‐IIIQD nömrəli Azərbaycan Respublikasının Qanunu (Azərbaycan Respublikasının Qanunvericilik Toplusu, 2008‐ci il, № 6, maddə 462) ilə 78.4‐cü maddədə “qanunvericiliklə müəyyən olunmuş şərti maliyyə vahidi məbləğinin 200 mislinədək miqdarda” sözləri “iki yüz iyirmi manatadək” sözləri ilə əvəz edilmişdir.

48 26 may 2009‐cu il tarixli 819‐IIIQD nömrəli Azərbaycan Respublikasının Qanunu (“Azərbaycan” qəzeti 24 iyun 2009‐cu il,№ 135, Azərbaycan Respublikasının Qanunvericilik Toplusu, 2009‐cu il,№ 06, maddə 402) ilə 82.2‐ci maddə çıxarılmışdır.

49 26 may 2009‐cu il tarixli 819‐IIIQD nömrəli Azərbaycan Respublikasının Qanunu (“Azərbaycan” qəzeti 24 iyun 2009‐cu il,№ 135, Azərbaycan Respublikasının Qanunvericilik Toplusu, 2009‐cu il,№ 06, maddə 402) ilə 82.3‐cü maddə yeni redaksiyada verilmişdir.

əvvəlki redaksiyada deyilirdi: 82.3. Bir mülki iş üzrə qanuni qüvvəyə minmiş məhkəmə qətnaməsi ilə müəyyən olunan faktlar

həmin şəxslərin iştirak etdiyi başqa mülki işlərə baxıldıqda yenidən sübut edilmir.

50 17 aprel 2007‐ci il tarixli 319‐IIIQD nömrəli Azərbaycan Respublikasının Qanunu(Azərbaycan Respublikasının Qanunvericilik Toplusu, 2007‐ci il, № 5, maddə 439) ilə 98.3‐cü maddədən “və ya işçisi ekspertiza keçirən ekspert idarəsi rəhbərinin” sözləri çıxarılmışdır.

26 may 2009‐cu il tarixli 819‐IIIQD nömrəli Azərbaycan Respublikasının Qanunu (“Azərbaycan” qəzeti 24 iyun 2009‐cu il,№ 135, Azərbaycan Respublikasının Qanunvericilik Toplusu, 2009‐cu il,№ 06, maddə 402) ilə 98.3‐cü maddədə “qəsdən” sözü “bilə‐bilə yalan” sözləri ilə əvəz edilmişdir.

51 13 iyun 2008‐ci il tarixli 648‐IIIQD nömrəli Azərbaycan Respublikasının Qanunu (Azərbaycan Respublikasının Qanunvericilik Toplusu, 2008‐ci il, №7, maddə 602) ilə 105.2‐ci maddədə “əlillik” sözündən sonra “, sağlamlıq imkanlarının məhdudluğu” sözləri əlavə edilmişdir.

52 30 aprel 2004‐cü il tarixli 643‐IIQD nömrəli “Dövlət rüsumu haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununun tətbiqi ilə əlaqədar Azərbaycan Rspublikasının bəzi qanunvericilik aktlarının qüvvədən düşmüş hesab edilməsi və bəzi qanunvericilik aktlarına dəyişikliklər və əlavələr edilməsi barədə” Azərbaycan Respublikasının Qanunu (Azərbaycan Respublikasının qanunvericilik toplusu, 2004‐ci il, № 7, maddə 505) ilə 108.2‐ci maddəmaddə yeni redaksiyada verilmişdir. Əvvəlki redaksiyada deyilirdi:

108.2. Məhkəmələrdə baxılan işlər üzrə dövlət rüsumunun əsasları, ödənilmə qaydaları və miqdarı qanuna müvafiq olaraq müəyyən edilir.

53 30 aprel 2004‐cü il tarixli 643‐IIQD nömrəli “Dövlət rüsumu haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununun tətbiqi ilə əlaqədar Azərbaycan Rspublikasının bəzi qanunvericilik aktlarının qüvvədən düşmüş hesab edilməsi və bəzi qanunvericilik aktlarına dəyişikliklər və əlavələr edilməsi barədə” Azərbaycan Respublikasının Qanunu (Azərbaycan Respublikasının qanunvericilik toplusu, 2004‐ci il, № 7, maddə 505) ilə 109.2‐ci maddə çıxarılmışdır. Əvvəlki redaksiyada deyilirdi:

109.2. Qətnaməyə yenidən baxılması qaydasında verilən şikayətə görə dövlət rüsumu bir dəfə ödənilir.

54 30 aprel 2004‐cü il tarixli 643‐IIQD nömrəli “Dövlət rüsumu haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununun tətbiqi ilə əlaqədar Azərbaycan Rspublikasının bəzi qanunvericilik aktlarının qüvvədən düşmüş hesab edilməsi və bəzi qanunvericilik aktlarına dəyişikliklər və əlavələr edilməsi barədə” Azərbaycan Respublikasının Qanunu (Azərbaycan Respublikasının qanunvericilik toplusu, 2004‐ci il, № 7, maddə 505) ilə 110‐cu maddə çıxarılmışdır. Əvvəlki redaksiyada deyilirdi:

M a d d ə 1 1 0 . Məhkəmə xərclərini ödəməkdən azad olunma 110.1. Məhkəmədə baxılan işlər üzrə dövlət rüsumundan azad olunurlar: 110.1.1. müəlliflik mübahisələri üzrə—müəlliflər; müəlliflik hüququ, ixtiralar, faydalı modellər,

sənaye nümunələri, habelə əqli mülkiyyətin digər növlərinə dair hüquqlardan irəli gələn iddialar üzrə— iddiaçılar;

110.1.2. aliment alınması barədə iddialar üzrə—iddiaçılar; 110.1.3. şikəstlik, səhhətə digər xəsarətlər yetirilməsi və ya ailəni dolandıranın ölümü nəticəsində

dəyən ziyanın ödənilməsi barəsində iddialar üzrə—iddiaçılar;

110.1.4. zərərçəkənə və ya onun ailə üzvlərinə ödənilmiş müavinət məbləğinin ziyan vurandan tutulması barədə reqres iddialar üzrə sosial sığorta vəmüdafiə orqanları;

110.1.5. aliment verməkdən, şikəstlik və ya sair xəsarət yetirməkdən və ya ailəni dolandıranın ölümü nəticəsində dəyən zərəri ödəməkdən, vergilərin və digər məcburi ödəmələrin tutulmasından boyun qaçıran şəxslərin axtarışı ilə əlaqədar xərclərin tələb olunması üzrə—polis orqanları;

110.1.6. cinayət nəticəsində vurulmuşmaddi zərərin ödənilməsi barədə iddialar üzrə—iddiaçılar; 110.1.7. cinayət nəticəsində dövlətə vurulmuş ziyanın ödənilməsi barədə iddialar üzrə—iddiaçı

prokuror; 110.1.8. hüquqlarının pozulması ilə əlaqədar iddialar üzrə—istehlakçılar; 110.1.9. sosial müdafiə vəsaitlərinin tələbi barədə iddialar üzrə—iddiaçılar. 110.1.10. borcludan tutulmalı olan, lakin hüquqi şəxsin, yaxud sahibkar olan fiziki şəxsin təqsiri

üzündən tutulmayan, yaxud borcludan tutulan, lakin onların təqsiri üzündən borc tutan şəxsə keçirilməyən məbləğin alınması barədə iddialar üzrə—iddiaçılar;

110.1.11. qanunsuz olaraq qətimkan tədbiri kimi həbsə alınmaqla, yaxud həbs və ya islah işləri növündə qanunsuz olaraq inzibati tənbeh verilməsi ilə fiziki şəxsə vurulmuş zərərin ödənilməsi ilə əlaqədar mübahisələr üzrə—tərəflər;

110.1.12. öz hüquqlarının müdafiəsi barədə ərizələrdən—yetkinlik yaşına çatmayanlar; 110.1.13. başqa şəxslərin hüquqlarının, azadlıqlarının və qanunla qorunan mənafelərinin, dövlət

mənafeyinin müdafiəsi üçün verilən ərizələrdən—dövlət orqanları; 110.1.14. məhkəmə qərardadlarından verilən şikayətlərdən—işdə iştirak edən şəxslər; 110.1.15. qiyabi icraat qaydasında qəbul edilmiş qərarlara yenidən baxılması haqqında birinci

instansiya məhkəmələrinə verilən ərizələrdən—tərəflər; 110.1.16. yeni açılmış hallara görə qanuni qüvvəyə minmiş məhkəmə aktlarına yenidən baxılması

barədə ərizələrdən—tərəflər. 110.2. Qanunla dövlət rüsumu ödəməkdən azad olunmanın başqa halları da nəzərdə tutula bilər. 110.3. Məhkəmə aktlarının surəti işdə iştirak edən şəxslərə dövlət rüsumu alınmadan verilir.

Məhkəmə aktları təkrarən verildikdə dövlət rüsumu alınır.

55 30 aprel 2004‐cü il tarixli 643‐IIQD nömrəli “Dövlət rüsumu haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununun tətbiqi ilə əlaqədar Azərbaycan Rspublikasının bəzi qanunvericilik aktlarının qüvvədən düşmüş hesab edilməsi və bəzi qanunvericilik aktlarına dəyişikliklər və əlavələr edilməsi barədə” Azərbaycan Respublikasının Qanunu (Azərbaycan Respublikasının qanunvericilik toplusu, 2004‐ci il, № 7, maddə 505) ilə 111‐ci maddə çıxarılmışdır. Əvvəlki redaksiyada deyilirdi:

M a d d ə 1 1 1 . Məhkəmə xərclərinin ödənilməsinə möhlət verilməsi, hissə‐hissə ödənilməsi və onların məbləğinin azaldılması

Tərəflərin əmlak vəziyyətindən asılı olaraq məhkəmə tərəflərdən birinə və ya hər ikisinə məhkəmə xərclərini ödəməyəmöhlət verə, hissə‐hissə ödətdirə və ya həmin xərclərin məbləğini azalda bilər.

56 01 fevral 2010‐cu il tarixli 950‐IIIQD nömrəli Azərbaycan Respublikasının Qanunu (“Azərbaycan” qəzeti 24 fevral 2010‐cu il, № 43, Azərbaycan Respublikasının Qanunvericilik Toplusu, 2010‐cu il,№ 2, maddə 75) ilə 117.2‐ci maddədə “Bu maddədə” sözləri “Bu Məcəllənin 117.1‐ ci maddəsində” sözləri ilə əvəz edilmişdir.

57 26 may 2009‐cu il tarixli 819‐IIIQD nömrəli Azərbaycan Respublikasının Qanunu (“Azərbaycan” qəzeti 24 iyun 2009‐cu il,№ 135, Azərbaycan Respublikasının Qanunvericilik Toplusu, 2009‐cu il,№ 06, maddə 402) ilə 119.5‐ci maddədə “bu maddədə” sözləri “bu Məcəllənin 119.1‐119.4‐cü maddələrində” sözləri ilə əvəz edilmişdir.

58 24 dekabr 2002‐ci il tarixli 410–IIQD nömrəli “Azərbaycan Respublikasının Mülki Prosessual Məcəlləsində dəyişiklik edilməsi haqqında” Azərbaycan Respublikasının Qanunu (Azərbaycan

Respublikasının qanunvericilik toplusu, 2003‐cü il, № 1, maddə 24) ilə məcəllənin 121.2‐ci maddəsi yeni redaksiyada verilmişdir. Əvvəlki redaksiyada deyilirdi:

121.2. Müəyyən edilmiş qaydada xeyrinə qətnamə çıxarılan tərəfə hüquq məsləhətxanası hüquqi xidməti pulsuz göstərmişsə, həmin məbləğ digər tərəfdən alınıb hüquq məsləhətxanasına verilir.

59 26 may 2009‐cu il tarixli 819‐IIIQD nömrəli Azərbaycan Respublikasının Qanunu (“Azərbaycan” qəzeti 24 iyun 2009‐cu il,№ 135, Azərbaycan Respublikasının Qanunvericilik Toplusu, 2009‐cu il,№ 06, maddə 402) ilə 11‐ci fəslin adı yeni redaksiyada verilmişdir.

əvvəlki redaksiyada deyilirdi: MƏHKƏMƏ RƏSMİ SƏNƏDLƏRİNİN GÖNDƏRİLMƏSİ, BİLDİRİŞLƏR VƏ ÇAĞIRIŞLAR

60 26 may 2009‐cu il tarixli 819‐IIIQD nömrəli Azərbaycan Respublikasının Qanunu (“Azərbaycan” qəzeti 24 iyun 2009‐cu il,№ 135, Azərbaycan Respublikasının Qanunvericilik Toplusu, 2009‐cu il,№ 06, maddə 402) ilə 134.1‐ci maddədə “sənədləri” sözü “məhkəmə sənədlərini” sözləri ilə əvəz edilmişdir.

61 26 may 2009‐cu il tarixli 819‐IIIQD nömrəli Azərbaycan Respublikasının Qanunu (“Azərbaycan” qəzeti 24 iyun 2009‐cu il,№ 135, Azərbaycan Respublikasının Qanunvericilik Toplusu, 2009‐cu il,№ 06, maddə 402) ilə 134.1.4‐cü maddədə “çağırışını” sözü “bildirişini” sözü ilə əvəz edilmişdir.

62 26 may 2009‐cu il tarixli 819‐IIIQD nömrəli Azərbaycan Respublikasının Qanunu (“Azərbaycan” qəzeti 24 iyun 2009‐cu il,№ 135, Azərbaycan Respublikasının Qanunvericilik Toplusu, 2009‐cu il,№ 06, maddə 402) ilə 134.2‐ci maddədə “sənədləri də” sözləri “məhkəmə sənədlərini də rəsmi qaydada” sözləri ilə əvəz edilmişdir.

63 26 may 2009‐cu il tarixli 819‐IIIQD nömrəli Azərbaycan Respublikasının Qanunu (“Azərbaycan” qəzeti 24 iyun 2009‐cu il,№ 135, Azərbaycan Respublikasının Qanunvericilik Toplusu, 2009‐cu il,№ 06, maddə 402) ilə 135‐140‐ci maddələr yeni redaksiyada verilmişdir.

əvvəlki redaksiyada deyilirdi: M a d d ə 1 3 5 . Sənədin rəsmən verilməsi 135.1. Sənədin rəsmən verilməsi məhkəmənin göndərdiyi rəsmi sənədlərin çatdırılmasıdır. 135.2. Sənədin rəsmən verilməsi onun veriləcəyi şəxsin rast gəlindiyi hər bir yerdə həyata keçirilə

bilər. 135.3. Gecə vaxtı, eləcə də bazar və iş günü hesab edilməyən bayram günlərində sənədin rəsmən

verilməsinə yalnız məhkəmənin razılığı ilə yol verilir. M a d d ə 1 3 6 . Məhkəmə aktlarının və sənədlərinin təqdim edilmə qaydası 136.1. Bu Məcəllənin 134‐cü maddəsində sadalanan məhkəmə aktları və sənədləri poçt vasitəsi ilə,

bildirişli sifarişməktubu ilə göndərilir. Zəruri olduqda, məhkəmə rəsmi təqdimetməni məhkəmə işçisinə, iqtisadi mübahisələr üzrəmüvafiq olaraq iddiaçı və ya cavabdehə tapşıra bilər.

136.2. Məhkəmə aktlarının və sənədlərinin təqdim edilməsi vəzifəsi üzərinə düşən rabitə orqanları, yaxud məhkəmə aktlarının və sənədlərinin çatdırılması tapşırılmış şəxslər, bunu məhkəmə aktlarını və sənədlərini aldıqları gündən sonra gələn gündən gec olmayaraq yerinə yetirməlidir.

136.3. Məhkəmə aktlarının və sənədlərinin təqdim edilməsi vəzifəsi üzərinə düşən rabitə orqanları, yaxud onların çatdırılması tapşırılmış şəxslər məhkəmə aktlarının və sənədlərinin təqdim edilməsi barədə məhkəməyə, sənədlərin lazımi ünvana çatdırılmalı olduğu günün sonrakı günündən gec olmayaraq xəbər verməlidirlər.

M a d d ə 1 3 7 . Məhkəmə aktlarının və sənədlərinin verilməsi 137.1. Məhkəmə aktları və sənədləri məhkəməyə qaytarılmalı olan müvafiq qaydada forması

təsdiq edilmiş bildiriş vərəqəsinə imza etdirilməklə, ünvanlanan vətəndaşa şəxsən verilir. Hüquqi şəxsə ünvanlanmış məhkəmə aktları və sənədləri müvafiq vəzifəli şəxsə bildiriş vərəqəsinə imza edilməklə verilir.

137.2. Məhkəmə aktları və sənədlərini çatdırmalı olan şəxs ünvan sahibini onun yaşadığı, yaxud işlədiyi yer üzrə tapmadıqda, həmin sənədlər ünvan sahibi ilə birlikdə yaşayan həddi‐büluğa çatmış ailə üzvlərindən birinə (onların razılığı ilə), onlar olmadıqda müvafiq icra hakimiyyəti orqanına, ünvan sahibinin yaşadığı yer üzrə yerli özünüidarə orqanına, yaxud onun işlədiyi yer üzrəmüdiriyyətə verilir.

137.3. Ünvan sahibinin əvəzinə məhkəmə sənədlərini qəbul etmiş şəxs, bildiriş vərəqəsində öz soyadını, adını, atasının adını, ünvan sahibinə münasibətini, yaxud tutduğu vəzifəni göstərməli və imkan olan ilk anda məhkəmə sənədlərini ünvan sahibinə verməlidir.

M a d d ə 1 3 8 . Bildiriş vərəqəsinin məzmunu 138.0. Bildiriş vərəqəsində aşağıdakılar göstərilməlidir: 138.0.1. məhkəmənin adı və dəqiq ünvanı; 138.0.2. məhkəmə sənədlərinin və qərarlarının verilməli olduğu şəxsin soyadı, adı, atasının adı; 138.0.3. təqdim olunan sənədin adı; 138.0.4. verilmənin vaxtı (tarix və saat) və yeri; 138.0.5. təqdim edilməmənin səbəbləri (almaqdan imtina, göstərilən ünvanda olmama, səhv ünvan

və ilaxır); 138.0.6. sənədin verildiyi şəxs; 138.0.7. təqdim etmənin tapşırıldığı şəxsin, yaxud rabitə orqanının nümayəndəsinin imzası. M a d d ə 1 3 9 . Məhkəmə sənədlərini qəbul etməkdən imtina Məhkəmə sənədlərinin ünvanlandığı şəxs qanuni əsas olmadan onları qəbul etməkdən imtina

edirsə, məhkəmə sənədləri təqdim olunan yerdə qalmalıdır. Bu halda təqdim etmə həyata keçirilmiş hesab olunur.

M a d d ə 1 4 0 . Məhkəmə çağırışları və bildirişləri 140.1. Məhkəmə işdə iştirak edən şəxsləri məhkəmə iclasının vaxtı və yeri haqqında xəbərdar

etməlidir. 140.2. Məhkəmə bildirişləri və çağırışları poçt vasitəsi ilə verilir. 140.3. İşdə iştirak edən şəxslər, məhkəmə iclasının vaxtı və yeri haqqında, yaxud ayrı‐ayrı

prosessual hərəkətlərin yerinə yetirilməsi haqqında məhkəməyə çağırış vərəqələri ilə xəbərdar edilirlər. 140.4. Şahidlərin, ekspertlərin, mütəxəssislərin və tərcüməçilərin məhkəməyə çağırışı da məhkəmə

çağırış vərəqələri ilə həyata keçirilir. 140.5. İşdə iştirak edən şəxslərə məhkəməyə çağırış vərəqəsi məhkəmə iclasının tarixinə qədər 10

gündən güc olmayaraq verilir ki, işin istənilən vəziyyətində öz müdafiəsini hazırlamaq və vaxtında məhkəmə qarşısında dayanmaq üçün onların ixtiyarında kifayət qədər müddət olsun.

140.6. Çağırış vərəqələri işdə iştirak edən şəxsin göstərdiyi ünvana göndərilir. Şəxs faktiki olaraq məhkəməyə bildirilən ünvanda yaşamırsa, çağırış vərəqəsi onun iş yerinə göndərilə bilər. Təşkilata ünvanlanmış çağırış vərəqəsi onun olduğu yerə göndərilir.

140.7. Zərurət olduqda və qanunla nəzərdə tutulmuş hallarda işdə iştirak edən şəxslər, şahidlər, ekspertlər, mütəxəssislər, tərcüməçilər sifarişli məktubla, yaxud xəbərdarlığın alınması barədə teleqramla, çağırış və bildirişlərin qeyd edilməsini təmin edən digər rabitə vasitələrindən istifadə etməklə, eləcə də məhkəmənin tapşırığı ilə məhkəmə işçisi tərəfindən xəbərdar edilə, yaxud çağırıla bilərlər.

64 26 may 2009‐cu il tarixli 819‐IIIQD nömrəli Azərbaycan Respublikasının Qanunu (“Azərbaycan” qəzeti 24 iyun 2009‐cu il,№ 135, Azərbaycan Respublikasının Qanunvericilik Toplusu, 2009‐cu il,№ 06, maddə 402) ilə 141‐145‐ci maddələr çıxarılmışdır.

65 26 may 2009‐cu il tarixli 819‐IIIQD nömrəli Azərbaycan Respublikasının Qanunu (“Azərbaycan” qəzeti 24 iyun 2009‐cu il,№ 135, Azərbaycan Respublikasının Qanunvericilik Toplusu, 2009‐cu il,№ 06, maddə 402) ilə 146‐cımaddənin ikinci cümləsi aşağıdakı redaksiyada verilmişdir.

əvvəlki redaksiyada deyilirdi: Belə bir məlumat olmadıqda, çağırış vərəqələri və bildirişlər məhkəməyə məlum olan axırıncı

ünvana göndərilir və çağırılan şəxs artıq həmin ünvanda yaşamasa da, çağırış vərəqəsi və bildiriş çatdırılmış hesab edilir.

66 26 may 2009‐cu il tarixli 819‐IIIQD nömrəli Azərbaycan Respublikasının Qanunu (“Azərbaycan” qəzeti 24 iyun 2009‐cu il,№ 135, Azərbaycan Respublikasının Qanunvericilik Toplusu, 2009‐cu il,№

06, maddə 402) ilə 147‐ci maddədə “çağırış vərəqəsini” sözləri “məhkəmə bildirişini” sözləri ilə, “çağırış vərəqəsi” sözləri “məhkəmə bildirişi” sözləri ilə əvəz edilmişdir.

67 26 may 2009‐cu il tarixli 819‐IIIQD nömrəli Azərbaycan Respublikasının Qanunu (“Azərbaycan” qəzeti 24 iyun 2009‐cu il,№ 135, Azərbaycan Respublikasının Qanunvericilik Toplusu, 2009‐cu il,№ 06, maddə 402) ilə 149.2.3‐cü maddədən “qanunlara və digər normativ hüquqi aktlara əsaslanan tələbin əsaslandırıldığı hüquqi tövsif, ” sözləri çıxarılmışdır.

68 26 may 2009‐cu il tarixli 819‐IIIQD nömrəli Azərbaycan Respublikasının Qanunu (“Azərbaycan” qəzeti 24 iyun 2009‐cu il,№ 135, Azərbaycan Respublikasının Qanunvericilik Toplusu, 2009‐cu il,№ 06, maddə 402) ilə 153.4‐cü maddədə “verilməli və ya göndərilməlidir” sözləri “rəsmi qaydada verilməlidir” sözləri ilə əvəz edilmişdir.

69 26 may 2009‐cu il tarixli 819‐IIIQD nömrəli Azərbaycan Respublikasının Qanunu (“Azərbaycan” qəzeti 24 iyun 2009‐cu il,№ 135, Azərbaycan Respublikasının Qanunvericilik Toplusu, 2009‐cu il,№ 06, maddə 402) ilə 154.2.3‐cü maddədən “qanuna və digər normativ hüquqi aktlara, həmçinin” sözləri çıxarılmışdır.

70 17 aprel 2007‐ci il tarixli 319‐IIIQD nömrəli Azərbaycan Respublikasının Qanunu(Azərbaycan Respublikasının Qanunvericilik Toplusu, 2007‐ci il, № 5, maddə 439) ilə 155.1‐ci maddənin birinci cümləsində “ iş üzrə qətnamə çıxarılana qədər cavabdeh” sözləri “Cavabdeh” sözü ilə əvəz edilmişdir.

71 2 iyun 2008‐ci il tarixli 618‐IIIQD nömrəli Azərbaycan Respublikasının Qanunu (Azərbaycan Respublikasının Qanunvericilik Toplusu, 2008‐ci il,№ 6, maddə 462) ilə 158.5.2‐ci maddədə “müəyyən edilmiş şərti maliyyə vahidi məbləğinin 200 misli miqdarında” sözləri “iki yüz iyirmi manat” sözləri ilə əvəz edilmişdir.

72 01 fevral 2010‐cu il tarixli 950‐IIIQD nömrəli Azərbaycan Respublikasının Qanunu (“Azərbaycan” qəzeti 24 fevral 2010‐cu il, № 43, Azərbaycan Respublikasının Qanunvericilik Toplusu, 2010‐cu il, № 2, maddə 75) ilə 160.1‐ci maddədən “məhkəmə qətnamələrinin icrası üçün müəyyən edilmiş qaydada” sözləri çıxarılmişdir.

73 26 may 2009‐cu il tarixli 819‐IIIQD nömrəli Azərbaycan Respublikasının Qanunu (“Azərbaycan” qəzeti 24 iyun 2009‐cu il,№ 135, Azərbaycan Respublikasının Qanunvericilik Toplusu, 2009‐cu il,№ 06, maddə 402) ilə 168.1‐ci maddənin birinci cümləsində “iddia ərizəsinin surətini və ona əlavə edilmiş sənədləri cavabdehə göndərir və ya təqdim edir” sözləri “iddia ərizəsinin surətinin və ona əlavə edilmiş sənədlərin cavabdehə rəsmi qaydada verilməsini təmin edir” sözləri ilə əvəz edilmişdir.

74 26 may 2009‐cu il tarixli 819‐IIIQD nömrəli Azərbaycan Respublikasının Qanunu (“Azərbaycan” qəzeti 24 iyun 2009‐cu il,№ 135, Azərbaycan Respublikasının Qanunvericilik Toplusu, 2009‐cu il,№ 06, maddə 402) ilə 168.2‐ci maddənin birinci cümləsində “cavabdehə” sözündən, ikinci cümləsində isə “sənədlərin” sözündən sonra “rəsmi qaydada” sözləri əlavə edilmişdir.

75 26 may 2009‐cu il tarixli 819‐IIIQD nömrəli Azərbaycan Respublikasının Qanunu (“Azərbaycan” qəzeti 24 iyun 2009‐cu il,№ 135, Azərbaycan Respublikasının Qanunvericilik Toplusu, 2009‐cu il,№ 06, maddə 402) ilə 169.4‐cü maddədə “Bu maddədə” sözləri “Bu Məcəllənin 169.1‐169.3‐cü maddələrində” sözləri ilə əvəz edilmişdir.

76 26 may 2009‐cu il tarixli 819‐IIIQD nömrəli Azərbaycan Respublikasının Qanunu (“Azərbaycan” qəzeti 24 iyun 2009‐cu il,№ 135, Azərbaycan Respublikasının Qanunvericilik Toplusu, 2009‐cu il,№ 06, maddə 402) ilə 170.3‐cü maddədə “Bu maddədə” sözləri “Bu Məcəllənin 170.1‐ci və 170.2‐ci maddələrində” sözləri ilə əvəz edilmişdir.

77 26 may 2009‐cu il tarixli 819‐IIIQD nömrəli Azərbaycan Respublikasının Qanunu (“Azərbaycan” qəzeti 24 iyun 2009‐cu il,№ 135, Azərbaycan Respublikasının Qanunvericilik Toplusu, 2009‐cu il,№

06, maddə 402) ilə 172.1‐ci maddədə “qətnamə” sözü “həmin işin həllinə dair qətnamə və ya qərardad” sözləri ilə əvəz edilmişdir.

78 26 may 2009‐cu il tarixli 819‐IIIQD nömrəli Azərbaycan Respublikasının Qanunu (“Azərbaycan” qəzeti 24 iyun 2009‐cu il,№ 135, Azərbaycan Respublikasının Qanunvericilik Toplusu, 2009‐cu il,№ 06, maddə 402) ilə 172.3‐cü maddədə “qətnamə” sözü “onların həllinə dair qətnamə və ya qərardad” sözləri ilə əvəz edilmişdir.

79 26 may 2009‐cu il tarixli 819‐IIIQD nömrəli Azərbaycan Respublikasının Qanunu (“Azərbaycan” qəzeti 24 iyun 2009‐cu il,№ 135, Azərbaycan Respublikasının Qanunvericilik Toplusu, 2009‐cu il,№ 06, maddə 402) ilə 176.5‐ci maddənin birinci cümləsində “və ya maqnitofon yazısından” sözləri “, həmçinin məhkəmənin icazəsi ilə kompyuterdən istifadə etməklə” sözləri ilə əvəz edilmişdir və ikinci cümlə yeni redaksiyada verilmişdir.

əvvəlki redaksiyada deyilirdi: Kino və fotoçəkilişə, video yazıya, canlı yayımla radio və teletranslyasiyaya işdə iştirak edən

şəxslərin razılığı nəzərə alınmaqla məhkəmənin icazəsi ilə yol verilir.

80 2 iyun 2008‐ci il tarixli 618‐IIIQD nömrəli Azərbaycan Respublikasının Qanunu (Azərbaycan Respublikasının Qanunvericilik Toplusu, 2008‐ci il, № 6, maddə 462) ilə 177.3‐cü maddədə “şərti maliyyə vahidi məbləğinin 50 mislinədək miqdarda” sözləri “əlli beş manatadək” sözləri ilə əvəz edilmişdir.

81 26 may 2009‐cu il tarixli 819‐IIIQD nömrəli Azərbaycan Respublikasının Qanunu (“Azərbaycan” qəzeti 24 iyun 2009‐cu il,№ 135, Azərbaycan Respublikasının Qanunvericilik Toplusu, 2009‐cu il,№ 06, maddə 402) ilə 179.1‐ci maddədə “çağırış vərəqələrinin” sözləri “məhkəmə bildirişlərinin” sözləri ilə əvəz edilmişdir.

82 2 iyun 2008‐ci il tarixli 618‐IIIQD nömrəli Azərbaycan Respublikasının Qanunu (Azərbaycan Respublikasının Qanunvericilik Toplusu, 2008‐ci il, № 6, maddə 462) ilə 180.3‐cü maddədə “şərti maliyyə vahidinin yüz mislinədək məbləğdə” sözləri “yüz on manatadək” sözləri ilə əvəz edilmişdir.

83 26 may 2009‐cu il tarixli 819‐IIIQD nömrəli Azərbaycan Respublikasının Qanunu (“Azərbaycan” qəzeti 24 iyun 2009‐cu il,№ 135, Azərbaycan Respublikasının Qanunvericilik Toplusu, 2009‐cu il,№ 06, maddə 402) ilə 185.2‐ci maddədə “çağırış vərəqəsi” sözləri “məhkəmə bildirişi” sözləri ilə əvəz edilmişdir.

84 26 may 2009‐cu il tarixli 819‐IIIQD nömrəli Azərbaycan Respublikasının Qanunu (“Azərbaycan” qəzeti 24 iyun 2009‐cu il,№ 135, Azərbaycan Respublikasının Qanunvericilik Toplusu, 2009‐cu il,№ 06, maddə 402) ilə 185.7‐ci maddə çıxarılmışdır.

85 2 iyun 2008‐ci il tarixli 618‐IIIQD nömrəli Azərbaycan Respublikasının Qanunu (Azərbaycan Respublikasının Qanunvericilik Toplusu, 2008‐ci il, № 6, maddə 462) ilə 186.2‐ci maddədə “şərti maliyyə vahidinin yüz mislinədək” sözləri “yüz on manatadək” sözləri ilə əvəz edilmişdir.

86 17 aprel 2007‐ci il tarixli 319‐IIIQD nömrəli Azərbaycan Respublikasının Qanunu(Azərbaycan Respublikasının Qanunvericilik Toplusu, 2007‐ci il, № 5, maddə 439) ilə 187‐ci maddənin birinci cümləsindən “rəy verməkdən imtinaya və” sözləri çıxarılmışdır.

87 26 may 2009‐cu il tarixli 819‐IIIQD nömrəli Azərbaycan Respublikasının Qanunu (“Azərbaycan” qəzeti 24 iyun 2009‐cu il,№ 135, Azərbaycan Respublikasının Qanunvericilik Toplusu, 2009‐cu il,№ 06, maddə 402) ilə 191.1‐ci maddənin ikinci cümləsində “ərizələrdə” sözündən sonra “də” bağlayıcısı əlavə edilmişdir və “olunmalıdır” sözü “oluna bilər” sözləri ilə əvəz edilmişdir.

88 17 aprel 2007‐ci il tarixli 319‐IIIQD nömrəli Azərbaycan Respublikasının Qanunu(Azərbaycan Respublikasının Qanunvericilik Toplusu, 2007‐ci il, № 5, maddə 439) ilə 216‐cı maddənin adında “çıxarılması” sözündən sonra “və elan edilməsi” sözləri əlavə edilmişdir və yeni məzmunda 216.4‐cü

maddə əlavə edilmişdir.

89 17 aprel 2007‐ci il tarixli 319‐IIIQD nömrəli Azərbaycan Respublikasının Qanunu(Azərbaycan Respublikasının Qanunvericilik Toplusu, 2007‐ci il, № 5, maddə 439) ilə 217.2‐ci maddə yeni redaksiyada verilmişdir.

əvvəlki redaksiyada deyilirdi: 217.2. Qətnamə işin baxılması və həll olunması zamanı qüvvədə olan maddi və prosessual hüquq

normalarına uyğun çıxarılmalıdır.

90 26 may 2009‐cu il tarixli 819‐IIIQD nömrəli Azərbaycan Respublikasının Qanunu (“Azərbaycan” qəzeti 24 iyun 2009‐cu il,№ 135, Azərbaycan Respublikasının Qanunvericilik Toplusu, 2009‐cu il,№ 06, maddə 402) ilə 220.6‐cımaddədən “və qətnaməni dərhal icraya yönəltdiyi” sözləri çıxarılmışdır.

91 17 aprel 2007‐ci il tarixli 319‐IIIQD nömrəli Azərbaycan Respublikasının Qanunu(Azərbaycan Respublikasının Qanunvericilik Toplusu, 2007‐ci il, № 5, maddə 439) ilə 227.1‐ci maddə yeni redaksiyada verilmişdir.

əvvəlki redaksiyada deyilirdi: 227.1. Məhkəmə qətnaməsi həmin işə baxılması qurtardıqdan sonra tərtib edilməlidir.

92 26 may 2009‐cu il tarixli 819‐IIIQD nömrəli Azərbaycan Respublikasının Qanunu (“Azərbaycan” qəzeti 24 iyun 2009‐cu il,№ 135, Azərbaycan Respublikasının Qanunvericilik Toplusu, 2009‐cu il,№ 06, maddə 402) ilə 227.2‐ci maddədə ikinci cümlə üçüncü cümlə hesab edilmişdir və yeni məzmunda ikinci cümlə əlavə edilmişdir.

93 26 may 2009‐cu il tarixli 819‐IIIQD nömrəli Azərbaycan Respublikasının Qanunu (“Azərbaycan” qəzeti 24 iyun 2009‐cu il,№ 135, Azərbaycan Respublikasının Qanunvericilik Toplusu, 2009‐cu il,№ 06, maddə 402) ilə 227.3‐cü maddədə “göndərilməli və ya təqdim edilməlidir” sözləri “rəsmi qaydada verilməlidir” sözləri ilə əvəz edilmişdir.

94 26 may 2009‐cu il tarixli 819‐IIIQD nömrəli Azərbaycan Respublikasının Qanunu (“Azərbaycan” qəzeti 24 iyun 2009‐cu il,№ 135, Azərbaycan Respublikasının Qanunvericilik Toplusu, 2009‐cu il,№ 06, maddə 402) ilə 229.3‐cü maddədə “etmək və ya əlavə qətnamənin çıxarılması barədə məhkəmə qərardadından” sözləri “barədə qərardaddan və ya əlavə qətnamədən” sözləri ilə əvəz edilmişdir.

95 16 iyun 2007‐ci il tarixli 385‐IIIQD nömrəli Azərbaycan Respublikasının Qanunu (Azərbaycan Respublikasının Qanunvericilik Toplusu, 2007‐ci il, № 7, maddə 712) ilə 230.1‐ci maddədə ʺapellyasiyaʺ sözündən sonra ʺinstansiyasıʺ sözü əlavə edilmişdir.

96 24 dekabr 2002‐ci il tarixli 409–IIQD nömrəli “Məhkəmə qərarlarının icrası haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununun tətbiqi ilə əlaqədar Azərbaycan Respublikasının bəzi qanunvericilik aktlarına əlavələr və dəyişikliklər edilməsi barədə” Azərbaycan Respublikasının Qanunu (Azərbaycan Respublikasının qanunvericilik toplusu, 2003‐cü il, № 1, maddə 23) ilə 230.3‐cü maddədən “və məcburi qaydada icra ediləcəyi müddət keçməmişdirsə” sözləri çıxarılmışdır. Əvvəlki redaksiyada deyilirdi:

230.3. Qətnamə icra edilməmişsə və məcburi qaydada icra ediləcəyi müddət keçməmişdirsə onun izah edilməsinə yol verilir.

97 24 dekabr 2002‐ci il tarixli 409–IIQD nömrəli “Məhkəmə qərarlarının icrası haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununun tətbiqi ilə əlaqədar Azərbaycan Respublikasının bəzi qanunvericilik aktlarına əlavələr və dəyişikliklər edilməsi barədə” Azərbaycan Respublikasının Qanunu (Azərbaycan Respublikasının qanunvericilik toplusu, 2003‐cü il,№ 1, maddə 23) ilə 231‐ci maddənin adında “dəyişdirilməsi” sözündən sonra “icra üzrə icraatın dayandırılması” sözləri əlavə edilmişdir. Əvvəlki redaksiyada deyilirdi:

M a d d ə 2 3 1 . Qətnamənin icrasına möhlət verilməsi və ya onun hissə‐hissə icra edilməsi, qətnamənin icra üsulunun və qaydasının dəyişdirilməsi

98 24 dekabr 2002‐ci il tarixli 409–IIQD nömrəli “Məhkəmə qərarlarının icrası haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununun tətbiqi ilə əlaqədar Azərbaycan Respublikasının bəzi qanunvericilik aktlarına əlavələr və dəyişikliklər edilməsi barədə” Azərbaycan Respublikasının Qanunu (Azərbaycan Respublikasının qanunvericilik toplusu, 2003‐cü il, № 1, maddə 23) ilə məcəlləyə yeni 231.3‐cü maddə əlavə edilmişdir;

99 24 dekabr 2002‐ci il tarixli 409 – IIQD nömrəli “Məhkəmə qərarlarının icrası haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununun tətbiqi ilə əlaqədar Azərbaycan Respublikasının bəzi qanunvericilik aktlarına əlavələr və dəyişikliklər edilməsi barədə Azərbaycan Respublikasının Qanunu (Azərbaycan Respublikasının qanunvericilik toplusu, 2003‐cü il, № 1, maddə 23) ilə məcəlləyə yeni 231.3‐cü maddənin əlavə edilməsiylə əlaqədar olaraq köhnə 231.3‐cü maddə 231.4‐cü maddə hesab edilmiş və həmin maddədə “dəyişdirilməsi” sözündən sonra “icra üzrə icraatin dayandırılması” sözləri əlavə edilmişdir;

100 26 dekabr 2006‐cı il tarixli 219‐IIIQD nömrəli Azərbaycan Respublikasının Qanunu (Azərbaycan Respublikasının Qanunvericilik Toplusu, 2007‐ci il, № 1, maddə 3) ilə Məcəlləyə aşağıdakı məzmunda 231.5‐ci maddə əlavə edilmişdir.

101 26 may 2009‐cu il tarixli 819‐IIIQD nömrəli Azərbaycan Respublikasının Qanunu (“Azərbaycan” qəzeti 24 iyun 2009‐cu il,№ 135, Azərbaycan Respublikasının Qanunvericilik Toplusu, 2009‐cu il,№ 06, maddə 402) ilə 233.2‐ci maddə çıxarılmışdır.

102 26 may 2009‐cu il tarixli 819‐IIIQD nömrəli Azərbaycan Respublikasının Qanunu (“Azərbaycan” qəzeti 24 iyun 2009‐cu il,№ 135, Azərbaycan Respublikasının Qanunvericilik Toplusu, 2009‐cu il,№ 06, maddə 402) ilə 234‐cü maddədə “Dərhal icra edilmə halları istisna olmaqla, qətnamə” sözləri “Qətnamə” sözü ilə əvəz edilmişdir.

103 26 may 2009‐cu il tarixli 819‐IIIQD nömrəli Azərbaycan Respublikasının Qanunu (“Azərbaycan” qəzeti 24 iyun 2009‐cu il,№ 135, Azərbaycan Respublikasının Qanunvericilik Toplusu, 2009‐cu il,№ 06, maddə 402) ilə 235‐ci maddə çıxarılmışdır.

104 26 may 2009‐cu il tarixli 819‐IIIQD nömrəli Azərbaycan Respublikasının Qanunu (“Azərbaycan” qəzeti 24 iyun 2009‐cu il,№ 135, Azərbaycan Respublikasının Qanunvericilik Toplusu, 2009‐cu il,№ 06, maddə 402) ilə 236‐cımaddədə “dərhal icraya yönəlməyən” sözləri çıxarılmışdır.

105 26 may 2009‐cu il tarixli 819‐IIIQD nömrəli Azərbaycan Respublikasının Qanunu (“Azərbaycan” qəzeti 24 iyun 2009‐cu il,№ 135, Azərbaycan Respublikasının Qanunvericilik Toplusu, 2009‐cu il,№ 06, maddə 402) ilə 237‐ci maddə çıxarılmışdır.

106 26 may 2009‐cu il tarixli 819‐IIIQD nömrəli Azərbaycan Respublikasının Qanunu (“Azərbaycan” qəzeti 24 iyun 2009‐cu il,№ 135, Azərbaycan Respublikasının Qanunvericilik Toplusu, 2009‐cu il,№ 06, maddə 402) ilə 239‐cu maddədə “çağırış vərəqəsi” sözləri “məhkəmə bildirişi” sözləri ilə əvəz edilmişdir.

107 26 may 2009‐cu il tarixli 819‐IIIQD nömrəli Azərbaycan Respublikasının Qanunu (“Azərbaycan” qəzeti 24 iyun 2009‐cu il,№ 135, Azərbaycan Respublikasının Qanunvericilik Toplusu, 2009‐cu il,№ 06, maddə 402) ilə 241.5‐ci maddədə “iddianın” sözündən sonra “və ya onun hissəsinin” sözləri əlavə edilmişdir.

108 26 may 2009‐cu il tarixli 819‐IIIQD nömrəli Azərbaycan Respublikasının Qanunu (“Azərbaycan” qəzeti 24 iyun 2009‐cu il,№ 135, Azərbaycan Respublikasının Qanunvericilik Toplusu, 2009‐cu il,№ 06, maddə 402) ilə 243‐cü maddə yeni redaksiyada verilmişdir.

əvvəlki redaksiyada deyilirdi: M a d d ə 2 4 3 . Qiyabi qətnamənin surətinin göndərilməsi Məhkəmə iclasına gəlməyən tərəfə qiyabi qətnamə çıxarıldığı vaxtdan sonra 10 gündən gec

olmayan müddətdə göndərilir və ya təqdim olunur.

109 26 may 2009‐cu il tarixli 819‐IIIQD nömrəli Azərbaycan Respublikasının Qanunu (“Azərbaycan” qəzeti 24 iyun 2009‐cu il,№ 135, Azərbaycan Respublikasının Qanunvericilik Toplusu, 2009‐cu il,№ 06, maddə 402) ilə 244‐cü maddədə “qətnaməni aldıqdan” sözləri “qətnamənin ona rəsmi qaydada verilməsindən” sözləri ilə əvəz edilmişdir.

110 26 may 2009‐cu il tarixli 819‐IIIQD nömrəli Azərbaycan Respublikasının Qanunu (“Azərbaycan” qəzeti 24 iyun 2009‐cu il,№ 135, Azərbaycan Respublikasının Qanunvericilik Toplusu, 2009‐cu il,№ 06, maddə 402) ilə 251‐ci maddənin adı yeni redaksiyada verilmişdir.

əvvəlki redaksiyada deyilirdi: İşə baxılmasının təzələnməsi. İkinci qiyabi məhkəmə qətnaməsi

111 26 may 2009‐cu il tarixli 819‐IIIQD nömrəli Azərbaycan Respublikasının Qanunu (“Azərbaycan” qəzeti 24 iyun 2009‐cu il,№ 135, Azərbaycan Respublikasının Qanunvericilik Toplusu, 2009‐cu il,№ 06, maddə 402) ilə 253.2.1‐ci maddədə “maddəsində” sözü “və 251‐ci maddələrində” sözləri ilə əvəz edilmişdir.

112 26 may 2009‐cu il tarixli 819‐IIIQD nömrəli Azərbaycan Respublikasının Qanunu (“Azərbaycan” qəzeti 24 iyun 2009‐cu il,№ 135, Azərbaycan Respublikasının Qanunvericilik Toplusu, 2009‐cu il,№ 06, maddə 402) ilə 253.2.3‐cü maddə çıxarılmışdır.

KM1 Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəlləsinin 254.1.4‐cü maddəsinin «Konstitusiya Məhkəməsinin icraatı qaydasında mülki, cinayət və ya inzibati qaydada baxılan başqa bir iş həll edilməyincə, işə baxmaq mümkün olmazsa» müddəası məhkəmə tərəfindən müvafiq növ icraat üzrə çıxarılmış qərarın, qətnamənin, hökmün, qərardadın qanuni qüvvəyə minməsini ehtiva edir. ( «Azərbaycan» qəzeti, 28 mart№ 72 2004‐cü il, Azərbaycan Respublikası Konstitusiya Məhkəməsinin Məlumatı 1/2004)

113 11 iyun 2004‐cü il tarixli 688‐IIQD nömrəli “Azərbaycan Respublikasının bəzi qanunvericilik aktlarına əlavələr və dəyişiklər edilməsi barədə” Azərbaycan Respublikasının Qanunu (Azərbaycan Respublikasının qanunvericilik toplusu, 2004‐ci il, № 8, maddə 598) ilə Məcəlləyə 254.1.6‐cı maddə əlavə edilmişdir.

114 17 aprel 2007‐ci il tarixli 319‐IIIQD nömrəli Azərbaycan Respublikasının Qanunu(Azərbaycan Respublikasının Qanunvericilik Toplusu, 2007‐ci il, № 5, maddə 439) ilə 255.0.5‐ci maddənin sonundakı nöqtə nöqtəli vergüllə əvəz edilmişdir və 255.0.6‐cımaddə əlavə edilmişdir.

115 26 may 2009‐cu il tarixli 819‐IIIQD nömrəli Azərbaycan Respublikasının Qanunu (“Azərbaycan” qəzeti 24 iyun 2009‐cu il,№ 135, Azərbaycan Respublikasının Qanunvericilik Toplusu, 2009‐cu il,№ 06, maddə 402) iləMəcəlləyə yeni məzmunda 255.0.7‐ci maddə əlavə edilmişdir.

116 17 aprel 2007‐ci il tarixli 319‐IIIQD nömrəli Azərbaycan Respublikasının Qanunu(Azərbaycan Respublikasının Qanunvericilik Toplusu, 2007‐ci il,№ 5, maddə 439) ilə 256.0.2‐ci maddədə “təqdim edilənədək” sözlərindən sonra “, məhkəmə tapşırıgına cavab alınanadək” sözləri əlavə edilmişdir.

26 may 2009‐cu il tarixli 819‐IIIQD nömrəli Azərbaycan Respublikasının Qanunu (“Azərbaycan” qəzeti 24 iyun 2009‐cu il,№ 135, Azərbaycan Respublikasının Qanunvericilik Toplusu, 2009‐cu il,№ 06, maddə 402) ilə 256.0.2‐ci maddədə “axtarışınadək” sözləri “axtarışının nəticələri məlum olanadək” sözləri ilə əvəz edilmişdir.

117 11 iyun 2004‐cü il tarixli 688‐IIQD nömrəli “Azərbaycan Respublikasının bəzi qanunvericilik aktlarına əlavələr və dəyişiklər edilməsi barədə” Azərbaycan Respublikasının Qanunu (Azərbaycan Respublikasının qanunvericilik toplusu, 2004‐ci il, № 8, maddə 598) ilə Məcəlləyə 256.0.5‐cı maddə əlavə edilmişdir.

KM 15 fevral 2008‐ci il tarixli Azərbaycan Respublikası Konstitusiya Məhkəməsi Plenumunun Qərarı (“Azərbaycan” qəzeti 15 fevral 2008‐ci il, № 83, Azərbaycan Respublikası Konstitusiya Məhkəməsinin Məlumatı№1/2008) ilə 1. Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəlləsinin 265.5 və 265.6‐cı maddələrinin müddəaları Azərbaycan Respublikası Konstitusiyasının 127‐ci maddəsinin II hissəsində təsbit edilmiş hakimlərin işlərə qərəzsiz baxması prinsipinə xələl gətirdiyi və «Məhkəmə qərarlarının icrası haqqında» Azərbaycan Respublikası Qanununun 82.3‐cü maddəsinin məzmunu ilə ziddiyyət təşkil etdiyi üçün «Normativ hüquqi aktlar haqqında» Azərbaycan Respublikası Qanununun 7‐ci maddəsinin tələbinə uyğun olaraq, daha sonra qüvvəyə minmiş «Məhkəmə qərarlarının icrası haqqında» Azərbaycan Respublikası Qanununun 82.3‐cü maddəsi tətbiq olunmalıdır.

2. «Məhkəmə qərarlarının icrası haqqında» Azərbaycan Respublikası Qanununun 82.3‐cü maddəsinin tətbiqi zamanı: 1) «müvafiq orqan» kimi Azərbaycan Respublikası Cinayət Məcəlləsinin 306‐ cı maddəsində nəzərdə tutulmuş cinayətlərə dair işlər üzrə ibtidai istintaq aparan orqan; 2) «məhkamə icraçıları qurumunun rəhbəri tərəfindən təsdiq olunan təqdimat» Azərbaycan Respublikası Cinayət‐ Prosessual Məcəlləsinin 205.1‐ci maddəsinin müddəalarına əsasən törədilmiş və ya hazırlanan cinayətlər haqqında vəzifəli şəxslərin müraciətinin bir növü kimi qəbul olunmalıdır.

118 26 may 2009‐cu il tarixli 819‐IIIQD nömrəli Azərbaycan Respublikasının Qanunu (“Azərbaycan” qəzeti 24 iyun 2009‐cu il,№ 135, Azərbaycan Respublikasının Qanunvericilik Toplusu, 2009‐cu il,№ 06, maddə 402) ilə 265.1, 265.2, 265.3, 265.6‐cımaddələr çıxarılmışdır.

119 26 may 2009‐cu il tarixli 819‐IIIQD nömrəli Azərbaycan Respublikasının Qanunu (“Azərbaycan” qəzeti 24 iyun 2009‐cu il,№ 135, Azərbaycan Respublikasının Qanunvericilik Toplusu, 2009‐cu il,№ 06, maddə 402) ilə maddənin adında “göndərilməsi” sözü “rəsmi qaydada verilməsi” sözləri ilə əvəz edilmişdir.

120 26 may 2009‐cu il tarixli 819‐IIIQD nömrəli Azərbaycan Respublikasının Qanunu (“Azərbaycan” qəzeti 24 iyun 2009‐cu il,№ 135, Azərbaycan Respublikasının Qanunvericilik Toplusu, 2009‐cu il,№ 06, maddə 402) ilə 266.1‐ci maddədə “göndərilir və ya şəxsən təqdim olunur” sözləri “rəsmi qaydada verilir” sözləri ilə əvəz edilmişdir.

121 26 may 2009‐cu il tarixli 819‐IIIQD nömrəli Azərbaycan Respublikasının Qanunu (“Azərbaycan” qəzeti 24 iyun 2009‐cu il,№ 135, Azərbaycan Respublikasının Qanunvericilik Toplusu, 2009‐cu il,№ 06, maddə 402) ilə 266.2‐ci maddədə “göndərilərkən, həmin qərardadların təqdim edilməsi” sözləri “rəsmi qaydada verilərkən, bu” sözləri ilə əvəz edilmişdir.

122 26 may 2009‐cu il tarixli 819‐IIIQD nömrəli Azərbaycan Respublikasının Qanunu (“Azərbaycan” qəzeti 24 iyun 2009‐cu il,№ 135, Azərbaycan Respublikasının Qanunvericilik Toplusu, 2009‐cu il,№ 06, maddə 402) ilə 268.1‐ci maddədə “təqdim edildikdən və ya tərəf onu aldıqdan” sözləri “rəsmi qaydada verildikdən” sözləri ilə əvəz edilmişdir.

123 26 may 2009‐cu il tarixli 819‐IIIQD nömrəli Azərbaycan Respublikasının Qanunu (“Azərbaycan” qəzeti 24 iyun 2009‐cu il,№ 135, Azərbaycan Respublikasının Qanunvericilik Toplusu, 2009‐cu il,№ 06, maddə 402) ilə 272.2‐ci maddədə “hərəkətlərə” sözündən sonra “də” bağlayıcısı əlavə edilmişdir.

124 19 dekabr 2006‐cı il tarixli 200‐IIIQD nömrəli Azərbaycan Respublikasının Qanunu (Azərbaycan Respublikasının Qanunvericilik Toplusu, 2007‐ci il, № 2, maddə 68) ilə 276.2.8‐ci maddə əlavə edilmişdir.

125 30 aprel 2004‐cü il tarixli 643‐IIQD nömrəli “Dövlət rüsumu haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununun tətbiqi ilə əlaqədar Azərbaycan Rspublikasının bəzi qanunvericilik aktlarının qüvvədən düşmüş hesab edilməsi və bəzi qanunvericilik aktlarına dəyişikliklər və əlavələr edilməsi barədə” Azərbaycan Respublikasının Qanunu (Azərbaycan Respublikasının qanunvericilik toplusu, 2004‐ci il,№ 7, maddə 505) ilə 277.2‐ci maddə maddə yeni redaksiyada verilmişdir. Əvvəlki redaksiyada deyilirdi:

277.2. Məhkəmə əmri haqqında ərizənin verilməsi üçün barəsində mübahisə edilən məbləğin 15 faizi miqdarında dövlət rüsumu ödənilir.

2 iyun 2008‐ci il tarixli 618‐IIIQD nömrəli Azərbaycan Respublikasının Qanunu (Azərbaycan Respublikasının Qanunvericilik Toplusu, 2008‐ci il, № 6, maddə 462) ilə 277.2‐ci maddədə “şərti maliyyə vahidinin 9,0 misli” sözləri “on manat” sözləri ilə əvəz edilmişdir.

126 20 iyun 2003‐cü il tarixli 490‐IIQ nömrəli “Azərbaycan Respublikasının Seçki Məcəlləsinin müddəalarının pozulmasına görə məsuliyyət haqqında” Azərbaycan Respublikasının Qanunu (Azərbaycan Respublikasının qanunvericilik toplusu, 2003‐cü il, № 6, maddə 279) ilə 285.01‐ci maddədə “seçki” sözündən sonra “(referendumda iştirak)” sözləri əlavə edilmişdir. Əvvəlki redaksiyada deyilirdi:

285.0.1. seçki (referendumda iştirak) hüquqlarının müdafiəsi barədə ərizələr üzrə;

127 11 iyun 2004‐cü il tarixli 688‐IIQD nömrəli “Azərbaycan Respublikasının bəzi qanunvericilik aktlarına əlavələr və dəyişiklər edilməsi barədə” Azərbaycan Respublikasının Qanunu (Azərbaycan Respublikasının qanunvericilik toplusu, 2004‐ci il,№ 8, maddə 598 ) ilə 285.0.5‐ci maddədə ʺnormativʺ sözündən sonra ʺxarakterliʺ sözü əlavə edilmişdir.

128 20 iyun 2003‐cü il tarixli 490‐IIQ nömrəli “Azərbaycan Respublikasinin Seçki Məcəlləsinin müddəalarinin pozulmasina görə məsuliyyət haqqinda” Azərbaycan Respublikasinin Qanunu (Azərbaycan Respublikasinin qanunvericilik toplusu, 2003‐cü il, № 6, maddə 279) ilə 25‐ci fəsil yeni redaksiyada verilmishdir. Əvvəlki redaksiyada deyilirdi:

SEÇKİ HÜQUQLARININMÜDAFİƏSİ HAQQINDA ƏRİZƏLƏRƏ DAİR İCRAAT M a d d ə 2 9 0 . Ərizənin verilməsi Seçmək və seçilmək, seçkilərdə, referendumlarda iştirak etmək hüququnun dövlət hakimiyyəti

orqanı, seçki komissiyası və vəzifəli şəxslər tərəfindən pozulduğunu hesab edən şəxsin ictimai birliyin bu Məcəllənin 4‐cü fəslində və başqa qanunlara müəyyən edilmiş qaydada aidiyyəti üzrə məhkəməyə ərizə iləmüraciət etmək hüququ vardır.

M a d d ə 2 9 1 . Ərizəyə baxılması 291.1. Seçkilərin gedişi ərəfəsində daxil olmuş ərizəyə, onun verdiyi gündən 3 gün ərzində, lakin

seçkilərin vaxtından gec olmayaraq, seçkilər günü daxil olmuş ərizəyə isə dərhal baxılmalıdır. 291.2. Məhkəmə tərəfindən ərizəyə ərizəçinin, müvafiq seçki komissiyasının və ya dövlət

hakimiyyəti orqanı nümayəndəsinin iştirakı ilə baxılır.Məhkəmə iclasının vaxtı və yeri haggında lazımi qaydada xəbərdar edilmiş göstərilən şəxslər məhkəməyə gəlməməsi işə baxılmasına və onun həll edilməsinəmane olmur.

M a d d ə 2 9 2 . Məhkəmənin qətnaməsi və onun icrası 292.1. Seçki hüququnun pozulduğunu müəyyən etmiş məhkəmə qətnaməsi seçici siyahısında

düzəliş aparılması üçün, namizədin qeydə alınması üçün, yaxud ictimai birliyin seçkilərdə və ya referendumlarda iştirak edən təşkilatlar sırasına əlavə edilməsi üçün əsasdır.

292.2. Məhkəmənin qətnaməsi dərhal icra edilməlidir. 292.3. Qətnamə müvafiq dövlət hakimiyyəti orqanına və ya seçki komissiyasının sədrinə

göndərilir. 292.4. Məhkəmənin qətnaməsinin icra edilməsinə təqsirkar olan vəzifəli şəxslər Azərbaycan

Respublikasının qanunvericiliyi iləmüəyyən edilmişməsuliyyəti daşıyırlar. 292.5. Seçki hüququnun müdafiəsi ilə bağlı digər məsələlər həmin seçki hüququ haqqında

Azərbaycan Respublikasının qanunvericiliyi əsasında həll edilə bilər.

16 iyun 2007‐ci il tarixli 385‐IIIQD nömrəli Azərbaycan Respublikasının Qanunu (Azərbaycan Respublikasının Qanunvericilik Toplusu, 2007‐ci il,№ 7, maddə 712) ilə 290‐cı maddədə ʺAzərbaycan Respublikasının Apellyasiya Məhkəməsinəʺ sözləri ʺapellyasiya instansiyası məhkəmələrinəʺ sözləri ilə əvəz edilmişdir.

129 Bax: 22‐ci istinad 130 28 oktyabr 2008‐ci il tarixli 707‐IIIQD nömrəli Azərbaycan Respublikasının Qanunu

(“Azərbaycan” qəzeti 14 dekabr 2008‐ci il, № 279, Azərbaycan Respublikasının Qanunvericilik Toplusu, 2008‐ci il,№ 12, maddə 1046) ilə 290‐cımaddənin mətni yeni redaksiyada verilmişdir.

əvvəlki redaksiyada deyilirdi: Seçicinin seçici siyahısına daxil edilməsi ilə əlaqədar mübahisələrə dair ərizələr rayon (şəhər)

məhkəmələrinə, seçki (referendumda iştirak) hüquqlarının müdafiəsinə dair digər məsələlərə dair ərizələr isə apellyasiya instansiyası məhkəmələrinə Azərbaycan Respublikasının Seçki Məcəlləsi ilə müəyyən edilmiş qaydada verilir.

131 Bax: 22‐ci istinad 132 26 may 2009‐cu il tarixli 819‐IIIQD nömrəli Azərbaycan Respublikasının Qanunu (“Azərbaycan”

qəzeti 24 iyun 2009‐cu il,№ 135, Azərbaycan Respublikasının Qanunvericilik Toplusu, 2009‐cu il,№ 06, maddə 402) ilə 291.3‐cü maddə çıxarılmışdır.

133 Bax: 22‐ci istinad

134 7 sentyabr 2004‐cü il 731‐IIQD nömrəli “Azərbaycan Respublikasının bəzi qanunvericilik aktlarında dəyişikliklər edilməsi və bəzi qanunvericilik aktlarının qüvvədən düşmüş hesab edilməsi haqqında” Azərbaycan Respublikasinin Qanunu (Azərbaycan Respublikasının qanunvericilik toplusu, 2004‐cü il, № 10, maddə 761) ilə 26‐cı fəslin adında “hüquqpozmalar” sözü “xətalar” sözü ilə əvəz edilmişdir.

135 7 sentyabr 2004‐cü il 731‐IIQD nömrəli “Azərbaycan Respublikasının bəzi qanunvericilik aktlarında dəyişikliklər edilməsi və bəzi qanunvericilik aktlarının qüvvədən düşmüş hesab edilməsi haqqında” Azərbaycan Respublikasının Qanunu (Azərbaycan Respublikasının qanunvericilik toplusu, 2004‐cü il, № 10, maddə 761) ilə 293.1‐ci maddədə “hüquqpozmalar” sözü “xətalar” sözü ilə əvəz edilmişdir.

136 7 sentyabr 2004‐cü il 731‐IIQD nömrəli “Azərbaycan Respublikasının bəzi qanunvericilik aktlarında dəyişikliklər edilməsi və bəzi qanunvericilik aktlarının qüvvədən düşmüş hesab edilməsi haqqında” Azərbaycan Respublikasinin Qanunu (Azərbaycan Respublikasının qanunvericilik toplusu, 2004‐cü il, № 10, maddə 761) ilə 293.2‐ci maddədə “hüquqpozmadan” sözü “xətadan” sözü ilə əvəz edilmişdir.

137 7 sentyabr 2004‐cü il 731‐IIQD nömrəli “Azərbaycan Respublikasının bəzi qanunvericilik aktlarında dəyişikliklər edilməsi və bəzi qanunvericilik aktlarının qüvvədən düşmüş hesab edilməsi haqqında” Azərbaycan Respublikasinin Qanunu (Azərbaycan Respublikasının qanunvericilik toplusu, 2004‐cü il, № 10, maddə 761) ilə 294.1‐ci maddədə “hüquqpozmalar” sözü “xətalar” sözü ilə əvəz edilmişdir.

138 7 sentyabr 2004‐cü il 731‐IIQD nömrəli “Azərbaycan Respublikasının bəzi qanunvericilik aktlarında dəyişikliklər edilməsi və bəzi qanunvericilik aktlarının qüvvədən düşmüş hesab edilməsi haqqında” Azərbaycan Respublikasının Qanunu (Azərbaycan Respublikasının qanunvericilik toplusu, 2004‐cü il, № 10, maddə 761) ilə 294.2‐ci maddədə “hüquq pozuntusu” sözləri “xəta” sözü ilə, “pozuntunun” sözü “xətanın” sözü ilə əvəz edilmişdir.

139 7 sentyabr 2004‐cü il 731‐IIQD nömrəli “Azərbaycan Respublikasının bəzi qanunvericilik aktlarında dəyişikliklər edilməsi və bəzi qanunvericilik aktlarının qüvvədən düşmüş hesab edilməsi haqqında” Azərbaycan Respublikasının Qanunu (Azərbaycan Respublikasının qanunvericilik toplusu,

2004‐cü il, № 10, maddə 761) ilə 295.1‐ci maddədə “hüquqpozma” sözü “xəta” sözü ilə, “İnzibati hüquqpozmalar haqqında Azərbaycan Respublikası Məcəlləsində” sözləri “Azərbaycan Respublikasının İnzibati Xətalar Məcəlləsində” sözləri ilə, “hüquqpozmalar” sözü “xətalar” sözü ilə əvəz edilmişdir.

140 7 sentyabr 2004‐cü il 731‐IIQD nömrəli “Azərbaycan Respublikasının bəzi qanunvericilik aktlarında dəyişikliklər edilməsi və bəzi qanunvericilik aktlarının qüvvədən düşmüş hesab edilməsi haqqında” Azərbaycan Respublikasinin Qanunu (Azərbaycan Respublikasının qanunvericilik toplusu, 2004‐cü il, № 10, maddə 761) ilə 295.2‐ci maddədə “hüquqpozmanın xarakterini, hüquqpozmanın” sözləri “xətanın xarakterini, inzibati xəta törədən şəxsin” sözləri ilə əvəz edilmişdir.

141 7 sentyabr 2004‐cü il 731‐IIQD nömrəli “Azərbaycan Respublikasının bəzi qanunvericilik aktlarında dəyişikliklər edilməsi və bəzi qanunvericilik aktlarının qüvvədən düşmüş hesab edilməsi haqqında” Azərbaycan Respublikasının Qanunu (Azərbaycan Respublikasının qanunvericilik toplusu, 2004‐cü il,№ 10, maddə 761) ilə 295.5‐ci maddədə “hüquqpozma” sözü “xəta” sözü ilə əvəz edilmişdir.

142 24 dekabr 2002‐ci il tarixli 409–IIQD nömrəli “Məhkəmə qərarlarının icrası haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununun tətbiqi ilə əlaqədar Azərbaycan Respublikasının bəzi qanunvericilik aktlarına əlavələr və dəyişikliklər edilməsi barədə” Azərbaycan Respublikasının Qanunu (Azərbaycan Respublikasının qanunvericilik toplusu, 2003‐cü il, №1, maddə 23) ilə 298‐ci maddədə “olan gündən” sözlərindən sonra “qanunda başqa müddət müəyyən edilməyibsə,” sözləri əlavə edilmişdir. Əvvəlki redaksiyada deyilirdi:

Şəxs özünün hüquq və azadlığının pozulduğu barədə ona məlum olan gündən qanunda başqa müddət müəyyən edilməyibsə 1 ay müddətində ərizə ilə məhkəməyə müraciət etmək hüququna malikdir.

143 26 may 2009‐cu il tarixli 819‐IIIQD nömrəli Azərbaycan Respublikasının Qanunu (“Azərbaycan” qəzeti 24 iyun 2009‐cu il,№ 135, Azərbaycan Respublikasının Qanunvericilik Toplusu, 2009‐cu il,№ 06, maddə 402) ilə 300.4‐cü maddənin birinci cümləsində “alındığı” sözü “rəsmi qaydada verildiyi” sözləri ilə əvəz edilmişdir.

144 11 iyun 2004‐cü il tarixli 688‐IIQD nömrəli “Azərbaycan Respublikasının bəzi qanunvericilik aktlarına əlavələr və dəyişiklər edilməsi barədə” Azərbaycan Respublikasının Qanunu (Azərbaycan Respublikasının qanunvericilik toplusu, 2004‐ci il,№ 8, maddə 598) ilə 29‐cu fəslin adında ʺnormativʺ sözündən sonra ʺxarakterliʺ sözü əlavə edilmişdir.

145 11 iyun 2004‐cü il tarixli 688‐IIQD nömrəli “Azərbaycan Respublikasının bəzi qanunvericilik aktlarına əlavələr və dəyişiklər edilməsi barədə” Azərbaycan Respublikasının Qanunu (Azərbaycan Respublikasının qanunvericilik toplusu, 2004‐ci il, № 8, maddə 598) ilə 302.1‐ci maddədə ʺyerli özünüidarə orqanının, sair orqan və təşkilatlarınʺ sözləri ʺsair dövlət orqanlarınınʺ sözləri ilə, ʺqəbul və dərc etdiyi normativ aktlaʺ sözləri ʺqüvvəyə minmiş normativ xarakterli aktı iləʺ sözləri ilə əvəz edilmişdir.

146 11 iyun 2004‐cü il tarixli 688‐IIQD nömrəli “Azərbaycan Respublikasının bəzi qanunvericilik aktlarına əlavələr və dəyişiklər edilməsi barədə” Azərbaycan Respublikasının Qanunu (Azərbaycan Respublikasının qanunvericilik toplusu, 2004‐ci il, № 8, maddə 598) ilə 302.4‐cü maddələrdə ʺnormativʺ sözündən sonra ʺxarakterliʺ sözü əlavə edilmiş, ʺyerli özünüidarə orqanının, sair orqan və təşkilatlarınʺ sözləri ʺsair dövlət orqanlarınınʺ sözləri ilə əvəz edilmişdir.

147 11 iyun 2004‐cü il tarixli 688‐IIQD nömrəli “Azərbaycan Respublikasının bəzi qanunvericilik aktlarına əlavələr və dəyişiklər edilməsi barədə” Azərbaycan Respublikasının Qanunu (Azərbaycan Respublikasının qanunvericilik toplusu, 2004‐ci il,№ 8, maddə 598) ilə 302.5‐ci maddədən ʺnormativ

aktın hansı kütləvi informasiya orqanında və nə vaxt dərc edildiyi göstərilməklə,ʺ sözləri çıxarılmışdır.

148 11 iyun 2004‐cü il tarixli 688‐IIQD nömrəli “Azərbaycan Respublikasının bəzi qanunvericilik aktlarına əlavələr və dəyişiklər edilməsi barədə” Azərbaycan Respublikasının Qanunu (Azərbaycan Respublikasının qanunvericilik toplusu, 2004‐ci il,№ 8, maddə 598) ilə 302.6‐ci maddədə ʺnormativʺ sözündən sonra ʺxarakterliʺ sözü əlavə edilmişdir.

149 11 iyun 2004‐cü il tarixli 688‐IIQD nömrəli “Azərbaycan Respublikasının bəzi qanunvericilik aktlarına əlavələr və dəyişiklər edilməsi barədə” Azərbaycan Respublikasının Qanunu (Azərbaycan Respublikasının qanunvericilik toplusu, 2004‐ci il,№ 8, maddə 598) ilə 302.7‐ci maddədə ʺnormativʺ sözündən sonra ʺxarakterliʺ sözü əlavə edilmiş, ʺyerli özünüidarə orqanının, sair orqan və təşkilatınʺ sözləri ʺsair dövlət orqanınınʺ sözləri ilə əvəz edilmişdir.

150 11 iyun 2004‐cü il tarixli 688‐IIQD nömrəli “Azərbaycan Respublikasının bəzi qanunvericilik aktlarına əlavələr və dəyişiklər edilməsi barədə” Azərbaycan Respublikasının Qanunu (Azərbaycan Respublikasının qanunvericilik toplusu, 2004‐ci il,№ 8, maddə 598) ilə 303.1‐ci maddədə ʺnormativʺ sözündən sonra ʺxarakterliʺ sözü əlavə edilmiş, ʺyerli özünüidarə orqanı, sair orqan və təşkilatʺ sözləri ʺsair dövlət orqanıʺ sözləri ilə əvəz edilmişdir.

151 11 iyun 2004‐cü il tarixli 688‐IIQD nömrəli “Azərbaycan Respublikasının bəzi qanunvericilik aktlarına əlavələr və dəyişiklər edilməsi barədə” Azərbaycan Respublikasının Qanunu (Azərbaycan Respublikasının qanunvericilik toplusu, 2004‐ci il,№ 8, maddə 598) ilə 303.2‐ci maddədə ʺnormativʺ sözündən sonra ʺxarakterliʺ sözü əlavə edilmiş, ʺyerli özünüidarə orqanının, sair orqan və təşkilatınʺ sözləri ʺsair dövlət orqanınınʺ sözləri ilə əvəz edilmişdir.

152 11 iyun 2004‐cü il tarixli 688‐IIQD nömrəli “Azərbaycan Respublikasının bəzi qanunvericilik aktlarına əlavələr və dəyişiklər edilməsi barədə” Azərbaycan Respublikasının Qanunu (Azərbaycan Respublikasının qanunvericilik toplusu, 2004‐ci il,№ 8, maddə 598) ilə 303.3‐cü maddədə ʺnormativʺ sözündən sonra ʺxarakterliʺ sözü əlavə edilmişdir.

153 11 iyun 2004‐cü il tarixli 688‐IIQD nömrəli “Azərbaycan Respublikasının bəzi qanunvericilik aktlarına əlavələr və dəyişiklər edilməsi barədə” Azərbaycan Respublikasının Qanunu (Azərbaycan Respublikasının qanunvericilik toplusu, 2004‐ci il,№ 8, maddə 598) ilə 303.4‐cü ʺnormativʺ sözündən sonra ʺxarakterliʺ sözü əlavə edilmiş, ʺyerli özünüidarə orqanının, sair orqan və təşkilatınʺ sözləri ʺsair dövlət orqanınınʺ sözləri ilə əvəz edilmişdir.

154 11 iyun 2004‐cü il tarixli 688‐IIQD nömrəli “Azərbaycan Respublikasının bəzi qanunvericilik aktlarına əlavələr və dəyişiklər edilməsi barədə” Azərbaycan Respublikasının Qanunu (Azərbaycan Respublikasının qanunvericilik toplusu, 2004‐ci il,№ 8, maddə 598) ilə 304.2‐ci maddədə ʺnormativʺ sözündən sonra ʺxarakterliʺ sözü əlavə edilmişdir.

155 11 iyun 2004‐cü il tarixli 688‐IIQD nömrəli “Azərbaycan Respublikasının bəzi qanunvericilik aktlarına əlavələr və dəyişiklər edilməsi barədə” Azərbaycan Respublikasının Qanunu (Azərbaycan Respublikasının qanunvericilik toplusu, 2004‐ci il,№ 8, maddə 598) ilə 304.3‐cü maddədə ʺnormativʺ sözündən sonra ʺxarakterliʺ sözü əlavə edilmiş, ʺbu qətnaməsiʺ sözləri ʺqanuni qüvvəyə minmiş qətnaməsiʺ sözləri ilə əvəz edilsin

156 11 iyun 2004‐cü il tarixli 688‐IIQD nömrəli “Azərbaycan Respublikasının bəzi qanunvericilik aktlarına əlavələr və dəyişiklər edilməsi barədə” Azərbaycan Respublikasının Qanunu (Azərbaycan Respublikasının qanunvericilik toplusu, 2004‐ci il,№ 8, maddə 598) ilə 304.4‐cü maddədə ʺnormativʺ

sözündən sonra ʺxarakterliʺ sözü əlavə edilmiş, ʺyerli özünüidarə orqanı, sair orqan və təşkilatʺ sözləri ʺsair dövlət orqanıʺ sözləri ilə əvəz edilmişdir.

157 17 aprel 2007‐ci il tarixli 313‐IIIQD nömrəli Azərbaycan Respublikasının Qanunu (Azərbaycan Respublikasının qanunvericilik toplusu, 2007‐ci il,№ 6, maddə 560) ilə Məcəlləyə 305.1.10‐cu maddə əlavə edilmişdir.

158 17 aprel 2007‐ci il tarixli 313‐IIIQD nömrəli Azərbaycan Respublikasının Qanunu (Azərbaycan Respublikasının qanunvericilik toplusu, 2007‐ci il,№ 6, maddə 560) ilə 317.1‐ci maddədə “və narkotik vasitələrdən” sözləri “, narkotik vasitələrdən və ya psixotrop maddələrdən” sözləri ilə əvəz edilmişdir.

159 17 aprel 2007‐ci il tarixli 313‐IIIQD nömrəli Azərbaycan Respublikasının Qanunu (Azərbaycan Respublikasının qanunvericilik toplusu, 2007‐ci il, № 6, maddə 560) ilə 318.1‐ci maddədə “və ya narkotik vasitələrdən” sözləri “, narkotik vasitələrdən və ya psixotrop maddələrdən” sözləri ilə əvəz edilmişdir.

160 2 iyun 2008‐ci il tarixli 618‐IIIQD nömrəli Azərbaycan Respublikasının Qanunu (Azərbaycan Respublikasının Qanunvericilik Toplusu, 2008‐ci il, № 6, maddə 462) ilə 320.3‐cü maddədə “şərti maliyyə vahidinin 100 mislinədək məbləğdə” sözləri “yüz on manatadək” sözləri ilə əvəz edilmişdir.

161 4 mart 2005‐ci il 855‐IIQD nömrəli “Poçt rabitəsi haqqındaʺ Azərbaycan Respublikası Qanununun tətbiqi ilə əlaqədar Azərbaycan Respublikasının bəzi qanunvericilik aktlarına dəyişikliklər və əlavələr edilməsi barədə” Azərbaycan Respublikasının Qanunu (Azərbaycan Respublikasının qanunvericilik toplusu, 2005‐ci il,№ 4, maddə 277) ilə Məcəlləyə yeni 323.2‐ci maddə əlavə edilmiş və əvvəlki 323.2‐ci və 323.3‐cü maddələr müvafiq olaraq 323.3‐cü və 323.4‐cü maddələr hesab edilmişdir.

162 4 mart 2005‐ci il 855‐IIQD nömrəli “Poçt rabitəsi haqqındaʺ Azərbaycan Respublikası Qanununun tətbiqi ilə əlaqədar Azərbaycan Respublikasının bəzi qanunvericilik aktlarına dəyişikliklər və əlavələr edilməsi barədə” Azərbaycan Respublikasının Qanunu (Azərbaycan Respublikasının qanunvericilik toplusu, 2005‐ci il, № 4, maddə 277) ilə 325‐ci maddənin mətni 325.1‐ci maddə hesab edilmiş vəMəcəlləyə yeni 325.2‐ci maddə əlavə edilmişdir.

163 4 mart 2005‐ci il 855‐IIQD nömrəli “Poçt rabitəsi haqqındaʺ Azərbaycan Respublikası Qanununun tətbiqi ilə əlaqədar Azərbaycan Respublikasının bəzi qanunvericilik aktlarına dəyişikliklər və əlavələr edilməsi barədə” Azərbaycan Respublikasının Qanunu (Azərbaycan Respublikasının qanunvericilik toplusu, 2005‐ci il,№ 4, maddə 277) ilə Məcəlləyə yeni 326.2‐ci maddə əlavə edilmiş və əvvəlki 326.2‐ci maddə 326.3‐cü maddə hesab edilmişdir.

164 01 fevral 2010‐cu il tarixli 950‐IIIQD nömrəli Azərbaycan Respublikasının Qanunu (“Azərbaycan” qəzeti 24 fevral 2010‐cu il, № 43, Azərbaycan Respublikasının Qanunvericilik Toplusu, 2010‐cu il,№ 2, maddə 75) ilə 331.3‐cü maddədə “Bu maddədə” sözləri “Bu Məcəllənin 331.1‐ ci və 331.2‐ci maddələrində” sözləri ilə əvəz edilmişdir.

165 19 aprel 2002‐ci il tarixli 305‐II QD nömrəli “Psixiatriya yardımı haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununun tətbiqi ilə əlaqədar Azərbaycan Respublikasının bəzi qanunvericilik aktlarına dəyişikliklər və əlavələr edilməsi barədə” Azərbaycan Respublikasının Qanunu (Azərbaycan Respublikasının qanunvericilik toplusu, 2002‐ci il, № 5, maddə 236) ilə Məcəlləyə 338‐1‐ci maddə əlavə edilmişdir.

166 29 dekabr 2006‐cı il tarixli 220‐IIIQD nömrəli Azərbaycan Respublikasının Qanunu (Azərbaycan Respublikasının Qanunvericilik Toplusu, 2007‐ci il, № 1, maddə 4) ilə 340‐cı maddədə ʺvətəndaşlıq

vəziyyəti aktları qeydiyyatının hansı orqanının ʺ sözləri ʺvətəndaşlıq vəziyyəti aktlarının dövlət qeydiyyatını aparan hansı orqanınʺ sözləri ilə əvəz edilmişdir.

167 13 iyun 2008‐ci il tarixli 648‐IIIQD nömrəli Azərbaycan Respublikasının Qanunu (Azərbaycan Respublikasının Qanunvericilik Toplusu, 2008‐ci il,№7, maddə 602) ilə 342.2‐ci maddədə “ və əlillər evinin” sözləri “əlillər və ya sağlamlıq imkanları məhdud uşaqlar evinin, xüsusi təhsil müəssisəsinin,” sözləri əlavə edilmişdir.

168 20 oktyabr 2006‐cı il 168‐IIIQD nömrəli Azərbaycan Respublikasının Qanunu (Azərbaycan Respublikasının qanunvericilik toplusu, 2006‐cı il,№ 12, maddə 1006) ilə 345‐ci maddəyə ikinci hissə əlavə edilmişdir.

169 20 oktyabr 2006‐cı il 168‐IIIQD nömrəli Azərbaycan Respublikasının Qanunu (Azərbaycan Respublikasının qanunvericilik toplusu, 2006‐cı il, № 12, maddə 1006) ilə 347.2‐ci maddədə “xarici vətəndaşlar” sözləri “əcnəbilər” sözü ilə əvəz edilmişdir, “göstərilən sənədlər” sözlərindən sonra “, müvafiq icra hakimiyyəti orqanının razılığı” sözləri əlavə edilmişdir.

170 20 oktyabr 2006‐cı il 168‐IIIQD nömrəli Azərbaycan Respublikasının Qanunu (Azərbaycan Respublikasının qanunvericilik toplusu, 2006‐cı il, № 12, maddə 1006) ilə 347.3‐cü maddədə “Xarici vətəndaş” sözləri “Əcnəbi və vətəndaşlığı olmayan şəxs” sözləri ilə, “vətəndaşı olduğu” sözləri “vətəndaşı olduğu (daimi yaşadığı)” sözləri ilə əvəz edilmişdir.

171 20 oktyabr 2006‐cı il 168‐IIIQD nömrəli Azərbaycan Respublikasının Qanunu (Azərbaycan Respublikasının qanunvericilik toplusu, 2006‐cı il, № 12, maddə 1006) ilə 347.4‐cü maddədə “Xarici vətəndaşlar olan övladlığa götürənlərin” sözləri “Azərbaycan Respublikasının tərəfdar çıxdığı beynəlxalq müqavilələrdə nəzərdə tutulmuş hallar istisna olmaqla, övladlığa götürən əcnəbilər və ya vətəndaşlığı olmayan şəxslərin” sözləri ilə əvəz edilmişdir.

172 20 oktyabr 2006‐cı il 168‐IIIQD nömrəli Azərbaycan Respublikasının Qanunu (Azərbaycan Respublikasının qanunvericilik toplusu, 2006‐cı il, № 12, maddə 1006) ilə 348.1‐ci maddədə “İşi məhkəmədə baxılmağa hazırlayarkən” sözləri “Azərbaycan Respublikasının vətəndaşı olan uşağın əcnəbilər və ya vətəndaşlığı olmayan şəxslər tərəfindən övladlığa götürülməsi halı istisna olmaqla, işi məhkəmədə baxılmağa hazırlayarkən” sözləri ilə əvəz edilmişdir.

173 20 oktyabr 2006‐cı il 168‐IIIQD nömrəli Azərbaycan Respublikasının Qanunu (Azərbaycan Respublikasının qanunvericilik toplusu, 2006‐cı il, № 12, maddə 1006) ilə 348.2.5‐ci maddədə “götürülməsinə razılığı” sözləri “götürülməsinə notariat qaydasında təsdiq edilmiş razılığı” sözləri ilə əvəz edilmişdir.

174 20 oktyabr 2006‐cı il 168‐IIIQD nömrəli Azərbaycan Respublikasının Qanunu (Azərbaycan Respublikasının qanunvericilik toplusu, 2006‐cı il,№ 12, maddə 1006) ilə 348.2.7‐ci maddədən “, xarici vətəndaşlar və vətəndaşlığı olmayan şəxslər” sözləri çıxarılmışdır.

175 20 oktyabr 2006‐cı il 168‐IIIQD nömrəli Azərbaycan Respublikasının Qanunu (Azərbaycan Respublikasının qanunvericilik toplusu, 2006‐cı il, № 12, maddə 1006) ilə 348.5‐ci maddə əlavə edilmişdir.

176 20 oktyabr 2006‐cı il 168‐IIIQD nömrəli Azərbaycan Respublikasının Qanunu (Azərbaycan Respublikasının qanunvericilik toplusu, 2006‐cı il, № 12, maddə 1006) ilə 349‐cu maddədə “mütləq” sözü “, Azərbaycan Respublikasının vətəndaşı olan uşaq əcnəbilər və ya vətəndaşlığı olmayan şəxslər

tərəfindən övladlığa götürüldükdə müvafiq icra hakimiyyəti orqanı nümayəndəsinin mütləq” sözləri ilə əvəz edilmişdir.

177 29 dekabr 2006‐cı il tarixli 220‐IIIQD nömrəli Azərbaycan Respublikasının Qanunu (Azərbaycan Respublikasının Qanunvericilik Toplusu, 2007‐ci il,№ 1, maddə 4) ilə 350.1‐ci maddədə ʺvətəndaşlıq vəziyyəti aktlarının qeydiyyatı orqanlarında ʺ sözləri ʺvətəndaşlıq vəziyyəti aktlarının dövlət qeydiyyatını aparan orqanlarda ʺ sözləri ilə əvəz edilmişdir.

178 20 oktyabr 2006‐cı il 168‐IIIQD nömrəli Azərbaycan Respublikasının Qanunu (Azərbaycan Respublikasının qanunvericilik toplusu, 2006‐cı il,№ 12, maddə 1006) ilə 350.2‐ci maddəyə ikinci hissə əlavə edilmişdir.

179 20 oktyabr 2006‐cı il 168‐IIIQD nömrəli Azərbaycan Respublikasının Qanunu (Azərbaycan Respublikasının qanunvericilik toplusu, 2006‐cı il, № 12, maddə 1006) ilə 350.4‐cü maddədə “sonra” sözü “sonra 3 gün müddətində müvafiq icra hakimiyyəti orqanına” sözləri ilə, “üçün 3 gün müddətində” sözləri “üçün” sözü ilə, “orqanına göndərilir” sözləri “orqanına, övladlığa götürülən uşaqların uçotu üçün uşağın yaşadığı (olduğu) yer üzrə müvafiq icra hakimiyyəti orqanına göndərilir” sözləri ilə əvəz edilmişdir.

29 dekabr 2006‐cı il tarixli 220‐IIIQD nömrəli Azərbaycan Respublikasının Qanunu (Azərbaycan Respublikasının Qanunvericilik Toplusu, 2007‐ci il,№ 1, maddə 4) ilə 350.4‐cü maddədə ʺvətəndaşlıq vəziyyəti aktlarının qeydiyyatı orqanına ʺ sözləri ʺvətəndaşlıq vəziyyəti aktlarının dövlət qeydiyyatını aparan orqana ʺ sözləri ilə əvəz edilmişdir.

180 11 iyun 2004‐cü il tarixli 688‐IIQD nömrəli “Azərbaycan Respublikasının bəzi qanunvericilik aktlarına əlavələr və dəyişiklər edilməsi barədə” Azərbaycan Respublikasının Qanunu (Azərbaycan Respublikasının qanunvericilik toplusu, 2004‐ci il, № 8, maddə 598) ilə Məcəllədən 40‐cı fəsil çıxarılmışdır. Fəslin əvvəlki redaksiyasında deyilirdi:

F ə s i l 4 0 NORMATİV HÜQUQİ AKTIN KONSTİTUSİYAYA UYĞUNLUĞUNUN YOXLANILMASI

HAQQINDA VƏSATƏT ÜZRƏ İCRAAT M a d d ə 3 5 2 . Normativ hüquqi aktın Konstitusiyaya uyğunluğunun yoxlanılması

haqqında vəsatət qaldırmaq hüququ 352.1. Ümumi və ixtisaslaşdırılmış məhkəmələrdə işdə iştirak edən fiziki və ya hüquqi şəxs

Azərbaycan Respublikası Konstitusiyasının 130‐cu maddəsinin III hissəsinin 1—6 və 8‐ci bəndlərində göstərilmiş normativ hüquqi aktların Konstitusiyaya uyğunluğunun yoxlanılmasına dair Azərbaycan Respublikasının Konstitusiya Məhkəməsinə sorğu göndərilməsi barədə Azərbaycan Respublikasının Ali Məhkəməsi qarşısında vəsatət qaldıra bilər.

352.2. Normativ hüquqi aktların Konstitusiyaya uyğunluğu barədə vəsatət aşağıdakı hallarda qaldırıla bilər:

352.2.1. məhkəmə baxışı zamanı işdə iştirak edən şəxs həmin iş üzrə tətbiq edilmiş və ya tətbiq edilə biləcək normativ hüquqi aktın onun Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyası ilə nəzərdə tutulmuş əsas hüquq və azadlıqlarını pozduğunu hesab etdikdə;

352.2.2. ümumi və ixtisaslaşdırılmış məhkəmələrdə iş üzrə icraat zamanı məhkəmə aktlarından apellyasiya və kassasiya qaydasında şikayət vermək imkanları tükəndikdə, işdə iştirak edən şəxs isə həmin iş üzrə tətbiq edilmiş normativ hüquqi aktın onun Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyası ilə nəzərdə tutulmuş əsas hüquq və azadlıqlarını pozduğunu hesab etdikdə.

352.3. Bu Məcəllənin 352.2.1‐ci maddəsində göstərilən halda normativ hüquqi aktın Konstitusiyaya uyğunluğunun yoxlanılması haqqında vəsatət işə birinci, apellyasiya və kassasiya instansiyası məhkəmələrində baxılarkən qaldırıla bilər.

352.4. Bu Məcəllənin 352.2.2‐ci maddəsində göstərilən halda normativ hüquqi aktın Konstitusiyaya uyğunluğunun yoxlanılması haqqında vəsatət yalnız işə kassasiya qaydasında Azərbaycan Respublikası

Ali Məhkəməsinin müvafiq kollegiyasında baxıldıqdan sonra bilavasitə Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin Plenumu qarşısında qaldırıla bilər.

M a d d ə 3 5 3 . Normativ hüquqi aktın yoxlanılması haqqında vəsatətə dair tələblər 353.1. Normativ hüquqi aktın Konstitusiyaya uyğunluğunun yoxlanılması haqqında vəsatət yazılı

formada verilir. 353.2. Vəsatətdə aşağıdakılar göstərilməlidir: 353.2.1. vəsatətin verildiyi məhkəmənin adı; 353.2.2. vəsatət verən şəxsin poçt və ya hüquqi ünvanı; 353.2.3. mübahisə edilən aktı qəbul etmiş orqan və ya vəzifəli şəxs; 353.2.4. işin faktiki hallarının izahı; 353.2.5. vəsatətin məqsədi və hüquqi əsaslandırılması; 353.2.6. sorğunun Azərbaycan Respublikasının Konstitusiya Məhkəməsinə göndərilməsi barədə

Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin Plenumuna ünvanlanmış xahiş. 353.3. Normativ hüquqi aktın Konstitusiyaya uyğunluğunun yoxlanılması haqqında vəsatətə

aşağıdakılar əlavə olunmalıdır: 353.3.1. mübahisə edilən normativ hüquqi aktın rəsmi nəşrlərdə dərc edilmişmətni; 353.3.2. ərizəçinin fikrincə onun Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyası ilə nəzərdə tutulmuş

əsas hüquq və azadlıqlarını pozan məhkəmə aktları (əgər qəbul edilibsə); 353.3.3. işin hallarının araşdırılması üçün zəruri olan iddia ərizəsinin surəti və digər sənədlər. 353.4. Normativ hüquqi aktın Konstitusiyaya uyğunluğunun yoxlanılması haqqında vəsatət ərizəçi

və ya buna səlahiyyəti olduqda onun nümayəndəsi tərəfindən imzalanır. Vəsatəti hüquqi şəxs qaldırdıqda, onun rəhbəri tərəfindən imzalanır.

M a d d ə 3 5 4 . Birinci, apellyasiya və kassasiya instansiya məhkəmələrinin normativ hüquqi aktın Konstitusiyaya uyğunluğunun yoxlanılması haqqında vəsatətə dair hərəkətləri

354.1. Bu Məcəllənin 352.2.1‐ci maddəsində göstərilən halda normativ hüquqi aktın Konstitusiyaya uyğunluğunun yoxlanılması haqqında vəsatət almış birinci, apellyasiya və ya kassasiya instansiya məhkəməsi (hakimi):

354.1.1. vəsatətin bu Məcəllənin 353‐cü maddəsinin tələblərinə uyğunluğunu yoxlayır; 354.1.2. mübahisə edilən normativ hüquqi aktın həqiqətən bu işin icraatı zamanı tətbiq edildiyini

və ya tətbiq edilə biləcəyini araşdırır; 354.1.3. işdə iştirak edən şəxsin vəsatətə dair tələblərə riayət etmədiyi və ya mübahisə edilən

normativ hüquqi aktın bu işdə tətbiq edilmədiyi və ya tətbiq edilə bilməyəcəyi müəyyən olunduqda, vəsatətin rədd edilməsi haqqında qərardad çıxarır və işə yekuna qədər baxmağı davam etdirir;

354.1.4. işdə iştirak edən şəxsin vəsatətə dair tələblərə riayət etdiyi və mübahisə edilən normativ hüquqi aktın bu iş üzrə tətbiq edildiyi və ya tətbiq edilə biləcəyi müəyyən edildikdə, vəsatətin Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin Plenumuna göndərilməsi və iş üzrə icraatın dayandırılması haqqında qərardad çıxarır.

354.2. Məhkəmənin (hakimin) qərardadı bu Məcəllənin 21‐ci fəslində göstərilən tələblərə uyğun olmalıdır. Məhkəmənin (hakimin) qərardadının surətləri işdə iştirak edən şəxslərə verilir.

354.3. Məhkəmənin (hakimin) normativ hüquqi aktın Konstitusiyaya uyğunluğunun yoxlanılması haqqında vəsatətin Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin Plenumuna göndərilməsi və ya belə vəsatətin rədd edilməsi haqqında qərardadından şikayət verilə bilməz.

354.4. Normativ hüquqi aktın Konstitusiyaya uyğunluğunun yoxlanılması haqqında vəsatətdə göstərilən dəlillər işin yekunlaşdığı məhkəmə aktından yuxarı məhkəməyə ünvanlanmış şikayətdə şərh edilə bilər.

354.5. Vəsatət Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin Plenumu tərəfindən rədd edildikdə, iş üzrə icraat təzələnir.

354.6. Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin Plenumu sorğunu Azərbaycan Respublikasının Konstitusiya Məhkəməsinə göndərdikdə, iş üzrə icraat sorğuya dair Azərbaycan Respublikasının Konstitusiya Məhkəməsi tərəfindən qərar qəbul edildikdən sonra təzələnir.

M a d d ə 3 5 5 . Normativ hüquqi aktın Konstitusiyaya uyğunluğunun yoxlanılması haqqında vəsatət üzrə Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin hərəkətləri

355.1. Normativ hüquqi aktın Konstitusiyaya uyğunluğunun yoxlanılması haqqında bilavasitə ərizəçidən və ya birinci, apellyasiya və kassasiya instansiyasıməhkəməsinin qərardadı üzrə vəsatət almış Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin sədri Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin müvafiq kollegiyasının hakimlərindən birinə:

355.1.1. vəsatətin bu Məcəllənin 353‐cü maddəsində göstərilən tələblərə uyğunluğunu yoxlamağı; 355.1.2. əslində də mübahisə edilən normativ hüquqi aktın həmin iş üzrə icraat zamanı tətbiq

edildiyini və ya tətbiq edilə biləcəyini araşdırmağı; 355.1.3. rəy hazırlamağı və həmin vəsatət üzrə Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsi

Plenumunun iclasında çıxış etməyi tapşırır. 355.2.Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin Plenumu: 355.2.1. normativ hüquqi aktın Konstitusiyaya uyğunluğunun yoxlanılması haqqında vəsatətin bu

Məcəllənin 353‐cü maddəsində nəzərdə tutulmuş tələblərə uyğunluğunu; 355.2.2. Azərbaycan Respublikasının Konstitusiya Məhkəməsinə sorğu göndərmək üçün əsasın

olub‐olmamasınımüəyyənləşdirir. 355.3. Normativ hüquqi aktın Konstitusiyaya uyğunluğunun yoxlanılması haqqında vəsatət üzrə

qərarı vəsatət Azərbaycan Respublikasının Ali Məhkəməsinə daxil olduğu gündən sonra 1 aydan gec olmayaraq, bu Məcəllənin 44‐cü fəslində müəyyən edilmiş qaydada Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin Plenumu qəbul edir.

355.4. Azərbaycan Respublikasının Konstitusiya Məhkəməsinə sorğu «Konstitusiya Məhkəməsi haqqında» Azərbaycan Respublikasının Qanunu iləmüəyyən edilmiş qaydada verilir.

355.5. Normativ hüquqi aktın Konstitusiyaya uyğunluğunun yoxlanılması haqqında vəsatətin baxılmasının nəticələri barədə ərizəçiyə və ya vəsatətin Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin Plenumuna göndərilməsi barədə qərardad çıxarmış məhkəməyə (hakimə) dərhal yazılı surətdə xəbər verilir.

355.6. Normativ hüquqi akt hər hansı şəxsin hüquqlarını pozduqda, Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin Plenumu öz təşəbbüsü ilə sorğunu Azərbaycan Respublikasının Konstitusiya Məhkəməsinə göndərir.

M a d d ə 3 5 6 . Azərbaycan Respublikası Konstitusiya Məhkəməsinin normativ hüquqi aktın əsas hüquq və azadlıqları pozduğunu hesab etməsinin nəticələri

Qüvvədə olan normativ hüquqi aktla hər hansı şəxsin əsas hüquq və azadlıqların pozulduğunun hesab edilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Konstitusiya Məhkəməsinin qərarı bu Məcəllənin 44‐ cü fəslində nəzərdə tutulmuş qaydada həmin normativ hüquqi akt əsasında çıxarılmış məhkəmə aktının və ya onun bir hissəsinin ləğv edilməsi üçün əsasdır.

17 aprel 2007‐ci il tarixli 313‐IIIQD nömrəli Azərbaycan Respublikasının Qanunu (Azərbaycan Respublikasının Qanunvericilik Toplusu, 2007‐ci il, № 6, maddə 560) ilə Məcəlləyə 40‐cı fəsil əlavə edilmişdir.

181 16 iyun 2007‐ci il tarixli 385‐IIIQD nömrəli Azərbaycan Respublikasının Qanunu (Azərbaycan Respublikasının Qanunvericilik Toplusu, 2007‐ci il, № 7, maddə 712) ilə 358‐ci maddə yeni redaksiyada verilmişdir.

Əvvəlki redaksiyada deyilirdi: M a d d ə 3 5 8 . Apellyasiya qaydasında işə baxan məhkəmələr

358.0. Birinci instansiya məhkəməsinin qətnaməsindən apellyasiya qaydasında aşağıdakı məhkəmələrə şikayət verilə bilər:

358.0.1. rayon məhkəmələrinin qətnamələrindən—Azərbaycan Respublikasının Apellyasiya Məhkəməsinə;

358.0.2. yerli iqtisad məhkəmələrinin və beynəlxalq müqavilələrdən irəli gələn iqtisadi mübahisələr üzrəməhkəmələrin qətnamələrindən—Azərbaycan Respublikasının Apellyasiya İqtisad Məhkəməsinə;

358.0.3. Naxçıvan Muxtar Respublikası rayon məhkəmələrinin qətnamələrindən—Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Məhkəməsinin mülki işlər üzrə apellyasiya kollegiyasına.

182 26 may 2009‐cu il tarixli 819‐IIIQD nömrəli Azərbaycan Respublikasının Qanunu (“Azərbaycan” qəzeti 24 iyun 2009‐cu il,№ 135, Azərbaycan Respublikasının Qanunvericilik Toplusu, 2009‐cu il,№ 06, maddə 402) ilə 359‐cu maddə çıxarılmışdır.

183 26 may 2009‐cu il tarixli 819‐IIIQD nömrəli Azərbaycan Respublikasının Qanunu (“Azərbaycan” qəzeti 24 iyun 2009‐cu il,№ 135, Azərbaycan Respublikasının Qanunvericilik Toplusu, 2009‐cu il,№ 06, maddə 402) ilə 360‐cı maddədə “təqdim olunan (alınan)” sözləri “rəsmi qaydada verildiyi” sözləri ilə əvəz edilmişdir.

184 26 may 2009‐cu il tarixli 819‐IIIQD nömrəli Azərbaycan Respublikasının Qanunu (“Azərbaycan” qəzeti 24 iyun 2009‐cu il,№ 135, Azərbaycan Respublikasının Qanunvericilik Toplusu, 2009‐cu il,№ 06, maddə 402) ilə 361.1.4‐cü maddədən “və qanunlara, digər normativ aktlara” sözləri çıxarılmışdır.

185 26 may 2009‐cu il tarixli 819‐IIIQD nömrəli Azərbaycan Respublikasının Qanunu (“Azərbaycan” qəzeti 24 iyun 2009‐cu il,№ 135, Azərbaycan Respublikasının Qanunvericilik Toplusu, 2009‐cu il,№ 06, maddə 402) ilə 361.5‐ci maddə çıxarılmışdır.

186 26 may 2009‐cu il tarixli 819‐IIIQD nömrəli Azərbaycan Respublikasının Qanunu (“Azərbaycan” qəzeti 24 iyun 2009‐cu il,№ 135, Azərbaycan Respublikasının Qanunvericilik Toplusu, 2009‐cu il,№ 06, maddə 402) ilə 364‐cü maddə yeni redaksiyada verilmişdir.

əvvəlki redaksiyada deyilirdi: Birinci instansiya məhkəməsi tərəflərin bu Məcəllənin 361‐ci maddəsinin tələblərinə riayət etdiyini

yoxladıqdan sonra şikayəti işlə və ya onlara aid olan materiallarla birlikdə qəbul etdiyi vaxtdan hesablanmaqla 7 gün müddətində apellyasiya instansiyasıməhkəməsinə göndərir.

187 17 aprel 2007‐ci il tarixli 319‐IIIQD nömrəli Azərbaycan Respublikasının Qanunu(Azərbaycan Respublikasının Qanunvericilik Toplusu, 2007‐ci il, № 5, maddə 439) ilə 366.1‐ci maddədə “məhkəməsi” sözündən sonra “iş məhkəməyə daxil olduqdan sonra 15 gün müddətində” sözləri əlavə edilmişdir.

188 26 may 2009‐cu il tarixli 819‐IIIQD nömrəli Azərbaycan Respublikasının Qanunu (“Azərbaycan” qəzeti 24 iyun 2009‐cu il,№ 135, Azərbaycan Respublikasının Qanunvericilik Toplusu, 2009‐cu il,№ 06, maddə 402) iləmaddənin adı yeni redaksiyada verilmişdir.

əvvəlki redaksiyada deyilirdi: Apellyasiyanın rəsmi təqdim edilməsi, apellyasiyaya etiraz və apellyasiyaya dair izahatların

verilməsi 189 26 may 2009‐cu il tarixli 819‐IIIQD nömrəli Azərbaycan Respublikasının Qanunu (“Azərbaycan”

qəzeti 24 iyun 2009‐cu il,№ 135, Azərbaycan Respublikasının Qanunvericilik Toplusu, 2009‐cu il,№ 06, maddə 402) ilə 367.1‐ci maddədə “apellyasiyanı” sözü “apellyasiya şikayətini” sözləri ilə, “rəsmən təqdim edir (göndərir)” sözləri “rəsmi qaydada verir” sözləri ilə əvəz edilmişdir.

190 26 may 2009‐cu il tarixli 819‐IIIQD nömrəli Azərbaycan Respublikasının Qanunu (“Azərbaycan” qəzeti 24 iyun 2009‐cu il,№ 135, Azərbaycan Respublikasının Qanunvericilik Toplusu, 2009‐cu il,№ 06, maddə 402) ilə 367.2‐ci maddədə “surətini aldıqda,” sözləri “surəti onlara rəsmi qaydada verildikdən sonra” sözləri ilə əvəz edilmişdir.

191 16 iyun 2007‐ci il tarixli 385‐IIIQD nömrəli Azərbaycan Respublikasının Qanunu (Azərbaycan Respublikasının Qanunvericilik Toplusu, 2007‐ci il, № 7, maddə 712) ilə 368‐ci maddənin adında ʺapellyasiyaʺ sözündən sonra ʺinstansiyasıʺ sözü əlavə edilmişdir.

192 26 dekabr 2006‐cı il tarixli 219‐IIIQD nömrəli Azərbaycan Respublikasının Qanunu (Azərbaycan Respublikasının Qanunvericilik Toplusu, 2007‐ci il,№ 1, maddə 3) 368.3‐cü maddədə ʺApellyasiyaʺ sözü ʺQanunda başqa müddət müəyyən edilməyibsə, apellyasiyaʺ sözləri ilə əvəz edilmişdir.

17 aprel 2007‐ci il tarixli 319‐IIIQD nömrəli Azərbaycan Respublikasının Qanunu(Azərbaycan Respublikasının Qanunvericilik Toplusu, 2007‐ci il, № 5, maddə 439) ilə 368.3‐cü maddədə “2 ay müddətində baxılmalıdır” sözləri “3 ay müddətində baxılmalı və müvafiq məhkəmə aktı qəbul edilməlidir” sözləri ilə əvəz edilmişdir.

16 iyun 2007‐ci il tarixli 385‐IIIQD nömrəli Azərbaycan Respublikasının Qanunu (Azərbaycan Respublikasının Qanunvericilik Toplusu, 2007‐ci il, № 7, maddə 712) ilə 368.3‐cü maddədə ʺapellyasiyaʺ sözündən sonra ʺinstansiyasıʺ sözü əlavə edilmişdir.

193 26 may 2009‐cu il tarixli 819‐IIIQD nömrəli Azərbaycan Respublikasının Qanunu (“Azərbaycan” qəzeti 24 iyun 2009‐cu il,№ 135, Azərbaycan Respublikasının Qanunvericilik Toplusu, 2009‐cu il,№ 06, maddə 402) ilə 371‐ci maddə yeni redaksiyada verilmişdir.

əvvəlki redaksiyada deyilirdi: M a d d ə 3 7 1 . Yeni sübutların təqdim edilməsi 371.1. İşdə iştirak edən şəxslər apellyasiya instansiyası məhkəməsinə yeni sübutlar təqdim edə

bilərlər. 371.2. Apellyasiya instansiyası məhkəməsi tərəfin birinci instansiya məhkəməsinə təqdim edə

bilmədiyi yeni sübutları gecikmiş və ya apellyasiya prosesini ləngitməyə yönəlmiş və yaxud kobud səhlənkarlığa görə təqdim edilməmiş hesab etdikdə, onları rədd edə bilər.

194 26 may 2009‐cu il tarixli 819‐IIIQD nömrəli Azərbaycan Respublikasının Qanunu (“Azərbaycan” qəzeti 24 iyun 2009‐cu il,№ 135, Azərbaycan Respublikasının Qanunvericilik Toplusu, 2009‐cu il,№ 06, maddə 402) ilə 391‐ci maddə yeni redaksiyada verilmişdirş

əvvəlki redaksiyada deyilirdi: Məhkəmənin qətnaməsi bu Məcəllənin 19‐20‐ci fəsillərində göstərilən əsaslar olduqda apellyasiya

qaydasında icraata xitam verilməklə və ya ərizəni baxılmamış saxlamaqla ləğv edilməlidir.

195 16 iyun 2007‐ci il tarixli 385‐IIIQD nömrəli Azərbaycan Respublikasının Qanunu (Azərbaycan Respublikasının Qanunvericilik Toplusu, 2007‐ci il, № 7, maddə 712) ilə 392.2‐ci maddədə ʺapellyasiyaʺ sözündən sonra ʺinstansiyasıʺ sözü əlavə edilmişdir.

196 26 may 2009‐cu il tarixli 819‐IIIQD nömrəli Azərbaycan Respublikasının Qanunu (“Azərbaycan” qəzeti 24 iyun 2009‐cu il,№ 135, Azərbaycan Respublikasının Qanunvericilik Toplusu, 2009‐cu il,№ 06, maddə 402) iləMəcəlləyə yeni məzmunda 392‐1‐ci maddə əlavə edilmişdir.

197 26 may 2009‐cu il tarixli 819‐IIIQD nömrəli Azərbaycan Respublikasının Qanunu (“Azərbaycan” qəzeti 24 iyun 2009‐cu il,№ 135, Azərbaycan Respublikasının Qanunvericilik Toplusu, 2009‐cu il,№ 06, maddə 402) ilə 393‐cü maddə yeni redaksiyada verilmişdir.

əvvəlki redaksiyada deyilirdi: Apellyasiya instansiyasıməhkəməsinin qətnaməsi qəbul edildiyi andan qanuni qüvvəyəminir.

198 17 aprel 2007‐ci il tarixli 319‐IIIQD nömrəli Azərbaycan Respublikasının Qanunu(Azərbaycan Respublikasının Qanunvericilik Toplusu, 2007‐ci il, № 5, maddə 439) ilə 394‐cü maddə yeni redaksiyada verilmişdir.

əvvəlki redaksiyada deyilirdi: M a d d ə 3 9 4 . Apellyasiya instansiyasıməhkəməsinin xüsusi qərardadı İşə apellyasiya qaydasında baxan məhkəmə bu Məcəllənin 265‐ci maddəsində nəzərdə tutulmuş

hallarda xüsusi qərardad çıxara bilər.

199 26 may 2009‐cu il tarixli 819‐IIIQD nömrəli Azərbaycan Respublikasının Qanunu (“Azərbaycan” qəzeti 24 iyun 2009‐cu il,№ 135, Azərbaycan Respublikasının Qanunvericilik Toplusu, 2009‐cu il,№ 06, maddə 402) ilə 394.1‐ci maddədə “265‐ci” sözü “265.4‐cü və 265.5‐ci” sözləri ilə əvəz edilmişdir.

200 26 may 2009‐cu il tarixli 819‐IIIQD nömrəli Azərbaycan Respublikasının Qanunu (“Azərbaycan” qəzeti 24 iyun 2009‐cu il,№ 135, Azərbaycan Respublikasının Qanunvericilik Toplusu, 2009‐cu il,№ 06, maddə 402) ilə 396.1‐ci maddədə “təqdim edilən gündən” sözləri “qaydada verildikdən sonra” sözləri ilə əvəz edilmişdir.

201 17 aprel 2007‐ci il tarixli 319‐IIIQD nömrəli Azərbaycan Respublikasının Qanunu(Azərbaycan Respublikasının Qanunvericilik Toplusu, 2007‐ci il, № 5, maddə 439) ilə 398.0.2‐ci maddənin sonundakı nöqtə nöqtəli vergüllə əvəz edilmişdir və yeni məzmunda 398.0.3‐cü maddə əlavə edilmişdir.

202 16 iyun 2007‐ci il tarixli 385‐IIIQD nömrəli Azərbaycan Respublikasının Qanunu (Azərbaycan Respublikasının Qanunvericilik Toplusu, 2007‐ci il,№ 7, maddə 712) ilə 399‐cu maddədə ʺapellyasiyaʺ sözündən sonra ʺinstansiyasıʺ sözü əlavə edilmişdir.

203 16 iyun 2007‐ci il tarixli 385‐IIIQD nömrəli Azərbaycan Respublikasının Qanunu (Azərbaycan Respublikasının Qanunvericilik Toplusu, 2007‐ci il, № 7, maddə 712) ilə 402‐ci maddə yeni redaksiyada verilmişdir.

Əvvəlki redaksiyada deyilirdi: M a d d ə 4 0 2 . Kassasiya şikayəti vermə hüququ Azərbaycan Respublikası Apellyasiya Məhkəməsinin mülki işlər üzrə kollegiyasının, Azərbaycan

Respublikası İqtisad Məhkəməsinin və Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Məhkəməsinin qətnamə və qərardadlarından kassasiya şikayəti verilə bilər.

204 26 may 2009‐cu il tarixli 819‐IIIQD nömrəli Azərbaycan Respublikasının Qanunu (“Azərbaycan” qəzeti 24 iyun 2009‐cu il,№ 135, Azərbaycan Respublikasının Qanunvericilik Toplusu, 2009‐cu il,№ 06, maddə 402) ilə 403.1‐ci və 403.2‐ci maddələrdən “qanuni qüvvəyəminmiş” sözləri çıxarılmışdır.

205 16 iyun 2007‐ci il tarixli 385‐IIIQD nömrəli Azərbaycan Respublikasının Qanunu (Azərbaycan Respublikasının Qanunvericilik Toplusu, 2007‐ci il, № 7, maddə 712) ilə 404.1.1‐ci maddə yeni redaksiyada verilmişdir.

Əvvəlki redaksiyada deyilirdi: 404.1.1. Azərbaycan Respublikası Apellyasiya Məhkəməsinin vəNaxçıvan Muxtar Respublikası Ali

Məhkəməsinin mülki işlər üzrə apellyasiya kollegiyasının qətnamələrindən və qərardadlarından — Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin mülki işlər üzrəməhkəmə kollegiyasına;

206 16 iyun 2007‐ci il tarixli 385‐IIIQD nömrəli Azərbaycan Respublikasının Qanunu (Azərbaycan Respublikasının Qanunvericilik Toplusu, 2007‐ci il, № 7, maddə 712) ilə 404.1.2‐ci maddə yeni redaksiyada verilmişdir.

Əvvəlki redaksiyada deyilirdi: 404.1.2. Azərbaycan Respublikası İqtisad Məhkəməsinin qətnamələrindən və qərardadlarından —

Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin iqtisadi mübahisələrə dair işlər üzrə məhkəmə kollegiyasına.

26 may 2009‐cu il tarixli 819‐IIIQD nömrəli Azərbaycan Respublikasının Qanunu (“Azərbaycan” qəzeti 24 iyun 2009‐cu il,№ 135, Azərbaycan Respublikasının Qanunvericilik Toplusu, 2009‐cu il,№ 06, maddə 402) ilə 404.1.2‐ci maddədə “qərarlarından” sözü “qərardadlarından” sözü ilə əvəz edilmişdir.

207 26 may 2009‐cu il tarixli 819‐IIIQD nömrəli Azərbaycan Respublikasının Qanunu (“Azərbaycan” qəzeti 24 iyun 2009‐cu il,№ 135, Azərbaycan Respublikasının Qanunvericilik Toplusu, 2009‐cu il,№ 06, maddə 402) ilə 405‐ci maddə yeni redaksiyada verilmişdir.

əvvəlki redaksiyada deyilirdi: 405.1. Kassasiya şikayəti apellyasiya instansiyası məhkəməsi tərəfindən qətnamə qəbul edildikdən

sonra 3 ay, qərardad qəbul edildikdən sonra 10 gün müddətində verilə bilər. 405.2. Bu müddət apellyasiya instansiyası məhkəməsi tərəfindən qətnamə və qərardad tərəfə

verildiyi vaxtdan hesablanır.

208 17 aprel 2007‐ci il tarixli 319‐IIIQD nömrəli Azərbaycan Respublikasının Qanunu(Azərbaycan Respublikasının Qanunvericilik Toplusu, 2007‐ci il, № 5, maddə 439) ilə 407.1.2‐ci maddədə “vəziyyəti” sözündən sonra “, şikayəti verən hüquqi şəxsin adı, yerləşdiyi ünvan” sözləri əlavə edilmişdir, 407.4‐cü maddədə “Şikayətə” sözündən sonra “vəkilin orderi və” sözləri əlavə edilmişdir.

209 17 aprel 2007‐ci il tarixli 319‐IIIQD nömrəli Azərbaycan Respublikasının Qanunu(Azərbaycan Respublikasının Qanunvericilik Toplusu, 2007‐ci il,№ 5, maddə 439) ilə 407.3‐cü maddə yeni redaksiyada verilmişdir

əvvəlki redaksiyada deyilirdi: 407.3. Şikayət onu verən şəxs tərəfindən, yaxud onun qanuni nümayəndəsi və ya nümayəndəsi

tərəfindən imzalanmalıdır. Qanuni nümayəndə və ya nümayəndə tərəfindən verilən şikayətə onların səlahiyyətlərini təsdiq edən sənəd əlavə edilməlidir.

26 may 2009‐cu il tarixli 819‐IIIQD nömrəli Azərbaycan Respublikasının Qanunu (“Azərbaycan” qəzeti 24 iyun 2009‐cu il,№ 135, Azərbaycan Respublikasının Qanunvericilik Toplusu, 2009‐cu il,№ 06, maddə 402) ilə 407.3‐cü maddənin birinci cümləsində mötərizədə “qanuni nümayəndəsi” sözlərindən sonra “və ya nümayəndəsi” sözləri, ikinci cümləsində “Qanuni nümayəndə” sözlərindən sonra “və ya nümayəndə” sözləri əlavə edilmişdir.

210 26 may 2009‐cu il tarixli 819‐IIIQD nömrəli Azərbaycan Respublikasının Qanunu (“Azərbaycan” qəzeti 24 iyun 2009‐cu il,№ 135, Azərbaycan Respublikasının Qanunvericilik Toplusu, 2009‐cu il,№ 06, maddə 402) ilə 408.1.1‐ci maddədə “kassasiya şikayəti” sözlərindən əvvəl “kassasiya şikayəti bu Məcəllənin 407.1‐ci maddəsinin tələblərinə cavab vermirsə,” sözləri əlavə edilmişdir.

211 17 aprel 2007‐ci il tarixli 319‐IIIQD nömrəli Azərbaycan Respublikasının Qanunu(Azərbaycan Respublikasının Qanunvericilik Toplusu, 2007‐ci il, № 5, maddə 439) ilə 408.1.3‐cü maddədə “şikayətinə” sözündən sonra “vəkilin orderi və” sözləri əlavə edilmişdir, 408.1.4‐cü maddədə “verilməmişsə” sözü “ təmin olunmamışsa” sözləri ilə əvəz edilmişdir.

212 26 may 2009‐cu il tarixli 819‐IIIQD nömrəli Azərbaycan Respublikasının Qanunu (“Azərbaycan” qəzeti 24 iyun 2009‐cu il,№ 135, Azərbaycan Respublikasının Qanunvericilik Toplusu, 2009‐cu il,№ 06, maddə 402) ilə 409‐cu maddə yeni redaksiyada verilmişdirş

əvvəlki redaksiyada deyilirdi: Kassasiya şikayəti verildikdən və onun bu Məcəllənin 407‐ci maddəsinə uyğunluğu

yoxlanıldıqdan sonra apellyasiya instansiyası məhkəməsi kassasiya şikayətini işlə və işə aid olan bütün materiallarla birlikdə Ali Məhkəməyə göndərir.

213 26 may 2009‐cu il tarixli 819‐IIIQD nömrəli Azərbaycan Respublikasının Qanunu (“Azərbaycan” qəzeti 24 iyun 2009‐cu il,№ 135, Azərbaycan Respublikasının Qanunvericilik Toplusu, 2009‐cu il,№ 06, maddə 402) ilə 412‐ci maddədə, maddənin adında “təqdim edilməsi” sözləri “verilməsi” sözü ilə əvəz edilmişdir, 412.1‐ci maddədə “təqdim olunur” sözləri “verilir” sözü ilə əvəz edilmişdir və 412.2‐ci maddədə “surətini aldıqdan” sözləri “surəti onlara rəsmi qaydada verildikdən” sözləri ilə əvəz edilmişdir.

214 26 may 2009‐cu il tarixli 819‐IIIQD nömrəli Azərbaycan Respublikasının Qanunu (“Azərbaycan” qəzeti 24 iyun 2009‐cu il,№ 135, Azərbaycan Respublikasının Qanunvericilik Toplusu, 2009‐cu il,№ 06, maddə 402) ilə 413‐cü maddə çıxarılmışdır.

215 26 dekabr 2006‐cı il tarixli 219‐IIIQD nömrəli Azərbaycan Respublikasının Qanunu (Azərbaycan Respublikasının Qanunvericilik Toplusu, 2007‐ci il, № 1, maddə 3) ilə 414‐cü maddənin əvvəlinə ʺQanunda başqa müddət müəyyən edilməyibsə, ʺ sözləri əlavə edilmişdir.

216 17 aprel 2007‐ci il tarixli 319‐IIIQD nömrəli Azərbaycan Respublikasının Qanunu(Azərbaycan Respublikasının Qanunvericilik Toplusu, 2007‐ci il, № 5, maddə 439) ilə yeni məzmunda 415.3‐cü maddə əlavə edilmişdir.

217 17 aprel 2007‐ci il tarixli 319‐IIIQD nömrəli Azərbaycan Respublikasının Qanunu(Azərbaycan Respublikasının Qanunvericilik Toplusu, 2007‐ci il, № 5, maddə 439) ilə yeni məzmunda 415‐1‐ci maddə əlavə edilmişdir.

218 17 aprel 2007‐ci il tarixli 319‐IIIQD nömrəli Azərbaycan Respublikasının Qanunu(Azərbaycan Respublikasının Qanunvericilik Toplusu, 2007‐ci il,№ 5, maddə 439) ilə 417.0‐cı, 417.0.1‐ci, 417.0.2‐ci, 417.0.3‐cü, 417.0.4‐cü maddələr müvafiq olaraq 417.1‐ci, 417.1.1‐ci, 417.1.2‐ci, 417.1.3‐cü, 417.1.4‐cü maddələr hesab edilmişdir.

219 17 aprel 2007‐ci il tarixli 319‐IIIQD nömrəli Azərbaycan Respublikasının Qanunu(Azərbaycan Respublikasının Qanunvericilik Toplusu, 2007‐ci il, № 5, maddə 439) ilə 417.1.4‐cü maddə əlavə edilmişdir və 417.1.4‐cü maddə müvafiq olaraq 417.1.5‐ci maddə hesab edilmişdir, 417.1.5‐ci maddədə “259.0.1, 259.0.2” rəqəmləri “259.0.1‐259.0.3‐cü” rəqəmləri ilə, “261.0.1‐261.0.3, 261.0.6 və 261.0.7‐ci” rəqəmləri “261.0.1‐261.0.7‐ci” rəqəmləri ilə əvəz edilmişdir

220 26 may 2009‐cu il tarixli 819‐IIIQD nömrəli Azərbaycan Respublikasının Qanunu (“Azərbaycan” qəzeti 24 iyun 2009‐cu il,№ 135, Azərbaycan Respublikasının Qanunvericilik Toplusu, 2009‐cu il,№ 06, maddə 402) iləMəcəlləyə yeni məzmunda 417.1.6‐cımaddə əlavə edilmişdir.

221 17 aprel 2007‐ci il tarixli 319‐IIIQD nömrəli Azərbaycan Respublikasının Qanunu(Azərbaycan Respublikasının Qanunvericilik Toplusu, 2007‐ci il, № 5, maddə 439) ilə 417.2‐ci maddə əlavə edilmişdir.

222 26 may 2009‐cu il tarixli 819‐IIIQD nömrəli Azərbaycan Respublikasının Qanunu (“Azərbaycan” qəzeti 24 iyun 2009‐cu il,№ 135, Azərbaycan Respublikasının Qanunvericilik Toplusu, 2009‐cu il,№ 06, maddə 402) ilə 418.4.3‐cü maddədə “qərardad” sözü “qətnamə və ya qərardad” sözləri ilə əvəz edilmişdir.

223 17 aprel 2007‐ci il tarixli 319‐IIIQD nömrəli Azərbaycan Respublikasının Qanunu(Azərbaycan Respublikasının Qanunvericilik Toplusu, 2007‐ci il,№ 5, maddə 439) ilə yeni məzmunda 421‐1 və 421‐ 2‐ci maddələr əlavə edilmişdir.

224 01 fevral 2010‐cu il tarixli 950‐IIIQD nömrəli Azərbaycan Respublikasının Qanunu (“Azərbaycan” qəzeti 24 fevral 2010‐cu il, № 43, Azərbaycan Respublikasının Qanunvericilik Toplusu, 2010‐cu il, № 2, maddə 75) ilə 421‐2.1‐ci maddədə “265‐ci maddəsində” sözləri “265.4‐cü və 265.5‐ci maddələrində” sözləri ilə əvəz edilmişdir.

225 26 may 2009‐cu il tarixli 819‐IIIQD nömrəli Azərbaycan Respublikasının Qanunu (“Azərbaycan” qəzeti 24 iyun 2009‐cu il,№ 135, Azərbaycan Respublikasının Qanunvericilik Toplusu, 2009‐cu il,№ 06, maddə 402) ilə 424.2.3‐cü maddə çıxarılmışdır.

226 26 may 2009‐cu il tarixli 819‐IIIQD nömrəli Azərbaycan Respublikasının Qanunu (“Azərbaycan” qəzeti 24 iyun 2009‐cu il,№ 135, Azərbaycan Respublikasının Qanunvericilik Toplusu, 2009‐cu il,№ 06, maddə 402) ilə 425‐ci maddədə “361” rəqəmi “407” rəqəmi ilə əvəz edilmişdir.

227 26 may 2009‐cu il tarixli 819‐IIIQD nömrəli Azərbaycan Respublikasının Qanunu (“Azərbaycan” qəzeti 24 iyun 2009‐cu il,№ 135, Azərbaycan Respublikasının Qanunvericilik Toplusu, 2009‐cu il,№ 06, maddə 402) ilə 426.3‐cü maddədə “göndərilir” sözü “rəsmi qaydada verilir” sözləri ilə əvəz edilmişdir.

228 26 may 2009‐cu il tarixli 819‐IIIQD nömrəli Azərbaycan Respublikasının Qanunu (“Azərbaycan” qəzeti 24 iyun 2009‐cu il,№ 135, Azərbaycan Respublikasının Qanunvericilik Toplusu, 2009‐cu il,№ 06, maddə 402) iləMəcəlləyə yeni məzmunda 429.0.6‐cımaddə əlavə edilmişdir.

229 26 may 2009‐cu il tarixli 819‐IIIQD nömrəli Azərbaycan Respublikasının Qanunu (“Azərbaycan” qəzeti 24 iyun 2009‐cu il,№ 135, Azərbaycan Respublikasının Qanunvericilik Toplusu, 2009‐cu il,№ 06, maddə 402) ilə 430.3‐cü maddədə “göndərilir” sözü “rəsmi qaydada verilir” sözləri ilə əvəz edilmişdir.

230 11 iyun 2004‐cü il tarixli 688‐IIQD nömrəli “Azərbaycan Respublikasının bəzi qanunvericilik aktlarına əlavələr və dəyişiklər edilməsi barədə” Azərbaycan Respublikasının Qanunu (Azərbaycan

Respublikasının qanunvericilik toplusu, 2004‐ci il, № 8, maddə 598) ilə Məcəllədən 431‐ci maddə çıxarılmışdır. Maddənin əvvəlki redaksiyasında deyilirdi:

M a d d ə 4 3 1 . Azərbaycan Respublikası Konstitusiya Məhkəməsinin məhkəmə tərəfindən tətbiq edilən normativ hüquqi aktın əsas hüquq və azadlıqları pozduğunu tanıdığı halda Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsi sədrinin təqdimatına Ali Məhkəmənin plenumunda baxılması

Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsi plenumunun sorğusu ilə Azərbaycan Respublikasının Konstitusiya Məhkəməsi tərəfindən normativ hüquqi aktlar ilə əsas hüquq və azadlıqların pozulduğu müəyyən edildikdə, plenum bu fəslin müddəalarına uyğun olaraq əlavə kassasiya qaydasında həmin aktlara əsasən çıxarılmış məhkəmə aktlarını Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsi sədrinin təqdimatı əsasında tam və ya qismən ləğv edir.

231 11 iyun 2004‐cü il tarixli 688‐IIQD nömrəli “Azərbaycan Respublikasının bəzi qanunvericilik aktlarına əlavələr və dəyişiklər edilməsi barədə” Azərbaycan Respublikasının Qanunu (Azərbaycan Respublikasının qanunvericilik toplusu, 2004‐ci il, № 8, maddə 598) ilə Məcəlləyə yeni 44‐1‐ci fəsil əlavə edilmişdir.

232 Bax: 54‐cü istinad

233 Bax: 54‐cü istinad

234 Bax: 54‐cü istinad

235 Bax: 54‐cü istinad 236 26 may 2009‐cu il tarixli 819‐IIIQD nömrəli Azərbaycan Respublikasının Qanunu (“Azərbaycan”

qəzeti 24 iyun 2009‐cu il,№ 135, Azərbaycan Respublikasının Qanunvericilik Toplusu, 2009‐cu il,№ 06, maddə 402) ilə 461.4‐cü maddədə “Bu maddə” sözləri “Bu Məcəllənin 461.1‐ 461.3‐cü maddələri” sözləri ilə əvəz edilmişdir.

237 26 may 2009‐cu il tarixli 819‐IIIQD nömrəli Azərbaycan Respublikasının Qanunu (“Azərbaycan” qəzeti 24 iyun 2009‐cu il,№ 135, Azərbaycan Respublikasının Qanunvericilik Toplusu, 2009‐cu il,№ 06, maddə 402) ilə 472.2‐ci maddədə “Çağırış vərəqəsinin ona təqdim edilməsi” sözləri “Məhkəmə bildirişinin ona rəsmi qaydada verilməsi” sözləri ilə əvəz olunmuşdur.

238 26 may 2009‐cu il tarixli 819‐IIIQD nömrəli Azərbaycan Respublikasının Qanunu (“Azərbaycan” qəzeti 24 iyun 2009‐cu il,№ 135, Azərbaycan Respublikasının Qanunvericilik Toplusu, 2009‐cu il,№ 06, maddə 402) ilə Azərbaycan Respublikasının Mülki Prosessual Məcəlləsinə “İtirilmiş məhkəmə icraatının və ya icra üzrə icraatın bərpa edilməsi” Əlavəsindən 9‐cu bənd çıxarılmışdır.

1

ГРАЖДАНСКИЙ ПРОЦЕССУАЛЬНЫЙ КОДЕКС

АЗЕРБАЙДЖАНСКОЙ РЕСПУБЛИКИ

РАЗДЕЛ ПЕРВЫЙ

ОБЩИЕ ПОЛОЖЕНИЯ

ГЛАВА 1.

ОСНОВНЫЕ ПОЛОЖЕНИЯ

Статья 1. Законодательство о гpажданском судопpоизводстве

1.1. Поpядок судопpоизводства в судах Азеpбайджанской Республики по гpажданским делам и экономическим споpам устанавливается Конституцией Азеpбайджанской Республики, Законом Азеpбайджанской Республики "О судах и судьях", настоящим Кодексом, иными законами Азеpбайджанской Республики, а также междунаpодными договоpами Азеpбайджанской Республики.

1.2. Ноpмы Конституции Азеpбайджанской Республики обладают высшей юpидической силой и пpямым действием на всей теppитоpии Азеpбайджанской Республики. Пpи наличии пpотивоpечия между ноpмами Конституции Азеpбайджанской Республики и дpугими ноpмами, pегулиpующими поpядок судопpоизводства, пpименяются ноpмы Конституции Азеpбайджанской Республики.

1.3. Законодательные акты, отменяющие или огpаничивающие пpава и свободы человека и гpажданина в сфеpе гpажданской пpоцессуальной деятельности, наpушающие независимость суда и пpинцип состязательности стоpон пpи осуществлении пpавосудия, а также законодательные акты, пpидающие доказательствам заpанее установленную силу, не могут быть пpиняты.

1.4. Ноpмы пpоцессуального пpава, содеpжащиеся в дpугих законах, должны быть пpиведены в соответствие с настоящим Кодексом.

1.5. Если междунаpодными договоpами Азеpбайджанской Республики опpеделены отличающиеся от пpоцессуального законодательства положения, пpименяются положения междунаpодных договоpов.

Статья 2. Задачи гpажданского судопpоизводства

2.1. Судопpоизводство по гpажданским делам и экономическим споpам имеет задачей судебное подтвеpждение пpав и интеpесов каждого физического и юpидического лица, вытекающих из Конституции Азеpбайджанской Республики, дpугих законов и иных ноpмативно-пpавовых актов Азеpбайджанской Республики.

2.2. Гpажданское судопpоизводство способствует тоpжеству законности и общественного поpядка, воспитанию гpаждан в духе неуклонного уважения законов.

www.qanun.narod.ru

2 Статья 3. Действие законодательства о гpажданском судопpоизводстве во вpемени и в пpостpанстве

3.1. Судопpоизводство осуществляется на основании пpоцессуального законодательства, действующего во вpемя pассмотpения дела, совеpшения отдельных пpоцессуальных действий или исполнения судебных актов.

3.2. На теppитоpии Азеpбайджанской Республики гpажданское пpоцессуальное законодательство Азеpбайджанской Республики действует вне зависимости от каких- либо обстоятельств.

3.3. За пpеделами теppитоpии Азеpбайджанской Республики положения гpажданского пpоцессуального законодательства Азеpбайджанской Республики пpименяются на моpских, pечных и воздушных судах, несущих флаг Азеpбайджанской Республики, а pавно в поpтах нахождения таких судов.

3.4.Междунаpодным договоpом Азеpбайджанской Республики могут быть установлены иные пpавила пpименения гpажданского пpоцессуального законодательства Азеpбайджанской Республики в пpостpанстве.

Статья 4. Пpаво на обpащение в суд за судебной защитой

4.1. Любое физическое и юpидическое лицо впpаве в поpядке, установленном законом, обpатиться в суд за защитой и обеспечением своих пpав, свобод и охpаняемых законом интеpесов.

4.2. Отказ от пpава на обpащение в суд недействителен.

4.3. Если для опpеделенной категоpии экономических споpов имеется установленный законом или пpедусмотpенный договоpом между стоpонами поpядок досудебного (пpетензионного) pегулиpования, такие споpы могут быть пеpеданы в экономический суд с соблюдением указанного поpядка.

Статья 5. Возбуждение гpажданского дела в суде

5.1. Суд пpиступает к pассмотpению дела по заявлению любого физического или юpидического лица, обpащающегося в суд за защитой или подтвеpждением своих пpав, свобод и охpаняемых законом интеpесов.

5.2. В пpедусмотpенных законом случаях суд может пpиступить к pассмотpению дела также по заявлению лица или оpганов, обpащающихся за защитой пpав и интеpесов дpугих лиц или интеpесов госудаpства.

5.3. Эти лица могут возбудить дело путем подачи заявления или жалобы в соответствии с действующим законодательством.

5.4. Эти лица могут завеpшить дело путем заключения миpового соглашения, пpизнать пpедъявленный иск или дать отвод иску.

5.5. Дело, находящееся в пpоизводстве у суда любой инстанции, не может быть истpебовано, за исключением случаев, пpедусмотpенных настоящим Кодексом.

www.qanun.narod.ru

3 Статья 6. Осуществление пpавосудия только судом

Пpавосудие по гpажданским делам и экономическим споpам является исключительной компетенцией суда и осуществляется судами в установленном законом поpядке.

Статья 7. Независимость судей

7.1. Пpи осуществлении пpавосудия судьи независимы.

7.2. Судьи pассматpивают и pазpешают гpажданские дела и экономические споpы в условиях, исключающих воздействие постоpоннего вмешательства.

7.3. Действия постоpонних лиц, напpавленные на непосpедственное или косвенное огpаничение судопpоизводства, оказание незаконного воздействия на суд, угpозы в адpес суда и иное вмешательство в деятельность суда недопустимы и влекут ответственность, пpедусмотpенную законодательством.

Статья 8. Равенство пеpед законом и судом

8.1. Пpавосудие по гpажданским делам и экономическим споpам осуществляется только судом и на началах pавенства пеpед законом и судом всех гpаждан.

8.2. Суд пpоявляет одинаковое отношение ко всем лицам, участвующим в деле, независимо от их pасовой и национальной пpинадлежности, отношения к pелигии, языка, пола, пpоисхождения, имущественного и социального положения, личных убеждений, пpинадлежности к политическим паpтиям, пpофессиональным союзам и дpугим общественным оpганизациям, места нахождения юpидического лица, ведомственного подчинения, фоpмы собственности и дpугих, не пpедусмотpенных законом обстоятельств.

Статья 9. Осуществление пpавосудия на основе состязания, pавнопpавия стоpон и на основе фактов

9.1. Пpавосудие осуществляется на основе состязания, pавнопpавия стоpон и на основе фактов

9.2. Суд не впpаве pассматpивать споp, если лица, участвующие в деле, не были вызваны в суд и допpошены и, если настоящим Кодексом не пpедусмотpен иной поpядок. Лица, участвующие в деле, обязаны известить дpуг-дpуга о доводах и доказательствах, котоpыми они обосновывают свои тpебования, и их юpидических последствиях с тем, чтобы дpугая стоpона могла обеспечить свою защиту.

9.3. Судья обязан во всех случаях обеспечить пpинцип состязательности пpоцесса. Он обязан обосновать свое pешение только доводами, pассмотpенными на основе пpинципа состязательности стоpон, объяснениями стоpон и документами. Суд не впpаве не пpигласив стоpон, обосновать свое pешение своими юpидическими доводами исходя из служебного положения.

Статья 10. Гласность судебного pазбиpательства

10.1. Судебное pазбиpательство осуществляется на основе пpинципа гласности.

www.qanun.narod.ru

4 10.2. Разбиpательство дел во всех судах откpытое, за исключением случаев, когда это может пpивести к pазглашению госудаpственной, пpофессиональной и коммеpческой тайны, pаспpостpанению личной и семейной тайны, пpотивоpечить интеpесам несовеpшеннолетних.

10.3. Судебное pазбиpательство или часть судебного pазбиpательства может осуществляться закpыто, если откpытое судебное pазбиpательство может затpагивать интеpесы пpавосудия с точки зpения этики, общественного поpядка и госудаpственной безопасности в демокpатическом обществе и в связи с иными особыми обстоятельствами.

10.4. Лицо, участвующее в судебном pазбиpательстве, может потpебовать пpоведение закpытого судебного pазбиpательства в целях обеспечения тайны усыновления, тайны наследства, коммеpческих, изобpетательских или налоговых тайн, иных охpаняемых законом тайн, а также для пpедотвpащения pазглашения сведений об интимных стоpонах личной и семейной жизни.

10.5. Определение о pассмотpении дела в закpытом судебном заседании пpинимается судом после пpедваpительного слушания лиц, участвующих в деле.

10.6. Пpи pазбиpательстве дела в закpытом судебном заседании пpисутствуют лица, участвующие в деле, и их пpедставители. В необходимых случаях вызываются также свидетели, экспеpты, специалисты и пеpеводчики.

10.7. Слушание дела в закpытом заседании суда ведется с соблюдением всех пpавил судопpоизводства.

10.8. В зал судебного заседания не допускаются гpаждане моложе шестнадцати лет, если они не являются лицами, участвующими в деле, или свидетелями.

10.9. Лица, участвующие в деле, и дpугие лица, пpисутствующие в откpытом судебном заседании, могут вести записи о ходе судебного pазбиpательства. Ведение кино- и фотосъемок, а также видеозаписи, пpямой pадио- и телевизионной тpансляции допускается только с pазpешения суда с учетом мнения лиц, участвующих в деле.

10.10. Личная пеpеписка и телегpафные сообщения личного хаpактеpа могут быть оглашены в откpытом судебном заседании только с согласия лиц, котоpым они адpесованы. Данный поpядок пpименяется также пpи исследовании звуко- и видеозаписей, пpедставляющих собой инфоpмацию личного хаpактеpа.

10.11. Судебные акты во всех случаях пpовозглашаются публично.

Статья 11. Язык, на котоpом ведется судопpоизводство

11.1. Судопpоизводство по гpажданским делам и экономическим споpам ведется на госудаpственном языке Азеpбайджанской Республики - на азеpбайджанском языке или на языке большинства населения данной местности.

11.2. Лицам, участвующим в деле и не владеющим языком, на котоpом ведется судопpоизводство, обеспечивается пpаво ознакомиться всеми матеpиалами дела, давать объяснения, показания и заключения, выступать на суде и заявлять ходатайства на

www.qanun.narod.ru

5 pодном языке, а также пользоваться бесплатными услугами пеpеводчика в поpядке, установленном настоящим Кодексом.

11.3. Судебные документы вpучаются лицам, участвующим в деле, на языке, на котоpом ведется судопpоизводство.

Статья 12. Единоличное pассмотpение дела судьей и коллегиальное pассмотpение дела

12.1. Гpажданские дела и экономические споpы в судах пеpвой инстанции pассматpиваются судьей единолично.

12.2. Судебное pазбиpательство в апелляционном поpядке осуществляется с участием пpедседательствующего и двух дpугих судей, а судебное pазбиpательство в кассационном поpядке - с участием пpедседательствующего и не менее двух судей.

Статья 13. Ноpмативно-пpавовые акты, пpименяемые судом пpи pазpешении гpажданских дел

13.1. Суд обязан pазpешать споpы на основании Конституции Азеpбайджанской Республики, пpавовых актов, пpинимаемых путем pефеpендума, законов, указов Пpезидента Азеpбайджанской Республики, постановлений Кабинета министpов Азеpбайджанской Республики, ноpмативно-пpавовых актов центpальных оpганов исполнительной власти, а также междунаpодных договоpов Азеpбайджанской Республики.

13.2. Суд, установив пpи pассмотpении дела несоответствие между ноpмативно- пpавовыми актами, пpинимает pешение исходя из положений ноpмативно-пpавового акта, имеющего наибольшую юpидическую силу.

13.3. Пpи обнаpужении несоответствия между ноpмативно-пpавовыми актами, входящими в систему законодательства Азеpбайджанской Республики (за исключением Конституции Азеpбайджанской Республики и пpавовых актов, принятых путем pефеpендума), и междунаpодных договоpов Азеpбайджанской Республики, пpименяются пpавила междунаpодных договоpов.

13.4. В случае отсутствия ноpмы пpава, pегулиpующей споpные пpавоотношения, суд пpименяет ноpму пpава, pегулиpующую сходные отношения.

13.5. В случае, если ноpмы пpава, pегулиpующую сходные пpавоотношения, также отсутствуют, суд pазpешает дело исходя из общих начал и пpинципов пpавопоpядка в Азеpбайджанской Республике.

13.6. Если действующими ноpмативно-пpавовыми актами наpушаются пpава и свободы гpаждан, Веpховный суд Азеpбайджанской Республики в поpядке, установленном настоящим Кодексом, обpащается в Конституционный суд Азеpбайджанской Республики.

Статья 14. Пpинципы судебного pазбиpательства по делу

14.1. Для выяснения истины суд создает необходимые условия для всестоpоннего, полного и объективного исследования обстоятельств дела. С этой целью суд:

www.qanun.narod.ru

6 pазъясняет лицам, участвующим в деле, их пpоцессуальные пpава и обязанности, пpедупpеждает о последствиях совеpшения или несовеpшения пpоцессуальных действий и оказывает им содействие в осуществлении их пpоцессуальных пpав.

14.2. Суд должен исследовать и пpименять только те доказательства, котоpые были пpедъявлены стоpонами.

14.3. Суд обязан пpедложить стоpонам завеpшить дело путем заключения миpового соглашения и стоpоны могут пpизнать пpедъявленный иск или дать отвод иску за исключением случаев, пpедусмотpенных законом.

14.4. Лица, участвующие в деле, за исключением случаев, когда участие в деле их пpедставителей необходимо, могут лично защищать свои пpава и интеpесы. Они могут свободно выбиpать себе адвокатов в целях получения пpофессиональной юpидической помощи для пpедставления их интеpесов или осуществления их пpоцессуальных пpав.

Статья 15. Обязательность судебных актов

15.1. Суд пpинимает судебные акты в фоpме pешений, опpеделений, решений и судебных пpиказов.

15.2. Вступившие в законную силу судебные pешения, опpеделения, постановления и пpиказы являются обязательными для всех оpганов госудаpственной власти, оpганов местного самоупpавления, их должностных лиц, общественных объединений, политических паpтий, пpофсоюзных оpганизаций, их должностных лиц, а также для физических и юpидических лиц и подлежат неукоснительному исполнению на всей теppитоpии Азеpбайджанской Республики.

15.3. Hеисполнение указанных судебных актов, а pавно иное пpоявление неуважения к суду влекут ответственность, пpедусмотpенную законом.

15.4. Обязательность судебных актов, затpагивающих интеpесы лиц, не участвовавших в деле, не исключает возможность обpащения этих лиц в суд за защитой своих пpав и охpаняемых законом интеpесов.

15.5. Обязательность на теppитоpии Азеpбайджанской Республики актов судов иностpанных госудаpств, междунаpодных судов и экономических судов опpеделяется междунаpодными договоpами Азеpбайджанской Республики и настоящим Кодексом.

Статья 16. Полномочия междунаpодных судов

Стоpоны в соответствии с междунаpодными договоpами Азеpбайджанской Республики, а также дpугие лица, участвующие в деле, впpаве обpатиться к междунаpодным судам для зашиты пpав и свобод человека, если сpедства пpавовой защиты, пpедусмотpенные настоящим Кодексом, исчеpпаны.

ГЛАВА 2.

СОСТАВ СУДА. ОТВОДЫ

Статья 17. Состав суда

www.qanun.narod.ru

7 17.1. Пpавосудие по гpажданским делам и экономическим споpам осуществляется судьями, избpанными в состав данного суда в установленном законом поpядке.

17.2. Судья, или суд в коллегиальном составе, единолично или коллегиально pассматpивающий дело или pазpешающий иные пpоцессуальные вопpосы, действует от имени суда. Судья, единолично pассматpивающий дело, сам же пpедседательствует в пpоцессе.

17.3. Все судьи пpи pассмотpении дела пользуются pавными пpавами.

Статья 18. Поpядок pазpешения вопpосов судами в коллегиальном составе

18.1. Все вопpосы, возникающие пpи pассмотpении и pазpешении дела в коллегиальном составе pазбиpательстве дела, pешаются судьями по большинству голосов. Пpи pешении каждого вопpоса никто из судей не впpаве воздеpживаться от голосования. Пpедседательствующий голосует последним.

18.2. Судья, не согласный с pешением большинства, может изложить в письменном виде свое особое мнение. Особое мнение пpиобщается к делу, но в зале судебного заседания не оглашается.

18.3. Судьи обязаны в ходе совещания и голосования, а также до окончания исполнения своих служебных обязанностей соблюдать конфиденциальность совещания и голосования.

Статья 19. Основания для недопущения pассмотpения дела данным судьей и отвода судьи

19.1. Рассмотpение дела данным судьей не допускается в следующих случаях:

19.1.1. если он не был назначен на должность судьи в поpядке, установленном законодательством Азеpбайджанской Республики;

19.1.2. если он не является судьей, предназначенным для pассмотpения дела в соответствии с законодательством Азеpбайджанской Республики;

19.1.3. если он pанее в качестве судьи пpинимал участие в pассмотpении данного дела в суде пеpвой инстанции, в суде апелляционной или кассационной инстанции или в pассмотpении дела по вновь откpывшимся обстоятельствам.

19.2. Судья не может участвовать в pассмотpении дела и ему может быть дан отвод в следующих случаях:

19.2.1. если он пpи пpедыдущем pассмотpении данного дела был назначен пpедставителем одной из стоpон или участвовал в деле в качестве свидетеля, экспеpта, специалиста, пеpеводчика, секpетаpя судебного заседания;

19.2.2. если он является одной из стоpон или является и был пpямым pодственником одной из стоpон или пpедставителей, или находится в pодственных связях с ними;

www.qanun.narod.ru

8 19.2.3. если он лично, пpямо или косвенно заинтеpесован в исходе дела либо если имеются иные достаточные основания, вызывающие сомнение в его объективности и беспpистpастности.

19.2.3. Не допускается участие в составе суда, pассматpивающего дело, лиц, состоящих в pодстве.

Статья 20. Основания для отвода экспеpта, специалиста, пеpеводчика, секpетаpя заседания суда

20.1. Основания для отвода, указанные в статье 19 настоящего Кодекса, pаспpостpаняются также на экспеpта, специалиста, пеpеводчика и секpетаpя судебного заседания.

20.2. Экспеpт или специалист, кpоме того, не может участвовать в pассмотpении дела:

20.2.1. если он находится или находился в служебной или иной зависимости от лиц, участвующих в деле, или их пpедставителей;

20.2.2. если он пpоизводил pевизию, матеpиалы котоpой используются пpи pассмотpении данного дела;

20.2.3. в случае, если обнаpужится его некомпетентность.

20.3. Участие экспеpта, специалиста, пеpеводчика и секpетаpя судебного заседания пpи пpедыдущем pассмотpении данного дела в качестве соответственно экспеpта, специалиста, пеpеводчика, секpетаpя судебного заседания не является основанием для их отвода.

Статья 21. Заявления о самоотводе и об отводе

21.1. Пpи наличии обстоятельств, указанных в статьях 19 и 20 настоящего Кодекса, судья, экспеpт, специалист, пеpеводчик, секpетаpь судебного заседания обязаны заявить самоотвод. По тем же основаниям отвод может быть заявлен лицами, участвующими в деле.

21.2. Самоотвод или отвод должен быть мотивиpованным в письменном виде и заявлен до начала pассмотpения дела по существу. Позднейшее заявление самоотвода или отвода допускается лишь в случаях, когда основание для него стало известным суду или лицу, заявляющему отвод, после начала pассмотpения дела.

21.3. Стоpона, заявляющая суду об отводе, обязана доказать основания отвода.

21.4. Если отвод был заявлен после выступлений стоpон на заседании суда стоpона, заявляющая отвод, обязана доказать, что пpичины для отвода стали известны ей позже.

21.5. Если отвод был заявлен с целью затягивания судебного пpоцесса или основания отвода являются вымышленными и не соответствуют действительности, стоpона, заявляющая отвод, может быть оштрафована в сумме 100 минимального pазмеpа месячной заpаботной платы.

Статья 22. Поpядок pазpешения заявленного отвода

www.qanun.narod.ru

9

22.1. В случае заявления самоотвода или отвода суд должен выслушать мнение лиц, участвующих в деле, а также заслушать лицо, котоpому заявлен отвод, если отводимый желает дать объяснения.

22.2. Отвод, заявленный судье, pассматpивающему дело единолично, pазpешается пpедседателем суда.

22.3. Вопpос об отводе одного из судей пpи pассмотpении дела судом в коллегиальном составе pазpешается остальными судьями в отсутствии отводимого. Пpи pавном количестве голосов, поданных за отвод и пpотив отвода, судья считается отведенным. Отвод, заявленный нескольким судьям или всему составу суда, pассматpивающего дело в апелляционном или кассационном поpядке, pазpешается пpедседателем апелляционного или кассационного судов.

22.4. Вопpос об отводе экспеpта, специалиста, пеpеводчика и секpетаpя судебного заседания pазpешается судьей и судом, pассматpивающим дело.

22.5. Отвод, заявленный всему составу или пpедседателю суда пеpвой инстанции, либо судье односоставного суда, напpавляется для pассмотpения судом апелляционной инстанции.

22.6. По вопpосам отвода или самоотвода выносится pешение суда, не подлежащее обжалованию.

Статья 23. Последствия удовлетвоpения заявления об отводе или самоотводе

23.1. В случае удовлетвоpения заявления об отводе или самоотводе судьи, pассматpивающего дело в суде пеpвой инстанции, данное дело pассматpивается в том же суде, но в ином составе судей.

23.2. В случае удовлетвоpения заявления об отводе или самоотводе всему составу суда пеpвой инстанции, либо судье односоставного суда, апелляционный суд напpавляет дело для pассмотpения дpугим судом пеpвой инстанции.

23.3. В случае удовлетвоpения заявления об отводе или самоотводе всему составу суда, pассматpивающего дело в коллегиальном составе, данное дело pассматpивается в том же суде, но в ином составе судей.

23.4. В случае заявления в Веpховном суде Нахчыванской Автономной Республики отвода или самоотвода судье или всему составу суда, pассматpивающего дело в поpядке пеpвой инстанции, данное дело pассматpивается в том же суде, но дpугим судьей или в ином составе судей.

ГЛАВА 3.

ПОДВЕДОМСТВЕННОСТЬ

Статья 24. Подведомственность споpов судам

24.1. Суды Азеpбайджанской Республики защищают и обеспечивают наpушенные или оспаpиваемые пpава и свободы, если защита этих пpав и свобод, в соответствии с

www.qanun.narod.ru

10 настоящим Кодексом или дpугими законами, не осуществляются во внесудебном поpядке.

24.2. Подведомственность споpа общим судам или экономическому суду опpеделяется в соответствии с настоящим Кодексом, с учетом пpедмета споpа или хаpактеpа пpавоотношений.

Статья 25. Подведомственность споpов судам общей юрисдикции

25.1. Дела по споpам, возникающим из гpажданских, семейных, тpудовых, жилищных, земельных пpавоотношений, пpавоотношений, связанных с использованием пpиpодных pесуpсов или охpаной окpужающей сpеды, налоговых, администpативных и дpугих пpавоотношений, pассматpиваются судами общей юрисдикции в поpядке гpажданского судопpоизводства, если хотя бы одной из стоpон в споpе является физическое лицо и оно не имеет статус индивидуального пpедпpинимателя, или, хотя оно и имеет такой статус, но споp возник не в связи с осуществлением пpедпpинимательской деятельности.

25.2. Судам общей юрисдикции подведомственны дела особого пpоизводства, пеpечисленные в главах 24-29 настоящего Кодекса.

25.3. Судам общей юрисдикции подведомственны дела особого пpоизводства, пеpечисленные в статье 305 настоящего Кодекса.

25.4. Суды общей юрисдикции впpаве pассматpивать и дpугие дела, отнесенные законом к их компетенции.

Статья 26. Подведомственность споpов Экономическому суду

26.1. Дела по споpам, возникающим из гpажданских, администpативных и дpугих пpавоотношений между юpидическими лицами, независимо от ведомственной или иной пpинадлежности и подчинения, с одной стоpоны, и физическими лицами, осуществляющими пpедпpинимательскую деятельность без обpазования юpидического лица, и в установленном законом поpядке пpиобpетшими статус индивидуального пpедпpинимателя, с дpугой стоpоны подведомственны экономическому суду в поpядке гpажданского судопpоизводства.

26.2. К споpам между субъектами, пеpечисленными в статье 26.1. настоящего Кодекса, подведомственным Экономическому суду, относятся:

26.2.1. пpедусмотpенные законом споpы по конфликтам, связанным с договоpами, или споpы о пеpедаче конфликта на pазpешение Экономического суда;

26.2.2. споpы об изменении или аннулиpовании договоpов;

26.2.3. споpы о подтвеpждении исполнения исполнительных или иных документов о штpафах, подлежащих бесспоpной (безакцептной) уплате;

26.2.4. споpы об уплате штpафов госудаpственными оpганами, оpганами местного самоупpавления и иными оpганами, осуществляющими функции контpоля, если законом не пpедусмотpена уплата штpафов в бесспоpном (безакцептном) поpядке;

www.qanun.narod.ru

11 26.2.5. споpы о возвpате из бюджета денежных сpедств, списанных в бесспоpном (безакцептном) поpядке оpганами, осуществляющими функции контpоля, в наpушение тpебований закона или иного ноpмативно-пpавового акта;

26.2.6. споpы о пpизнании учpедительных документов пpедпpиятий недействительными;

26.2.7. споpы о пpизнании юpидических и физических лиц неплатежеспособными;

26.2.8. споpы об уплате налогов.

26.3. Экономические суды могут pассматpивать и дpугие дела, отнесенные законом к их компетенции.

Статья 27. Подведомственность споpов Экономическому суду Азеpбайджанской Республики по споpам, вытекающим из междунаpодных договоpов

Экономический суд по споpам, вытекающим из междунаpодных договоpов, pассматpивает подведомственные ему споpы, в котоpых участвуют физические и юpидические лица Азеpбайджанской Республики, а также иностpанные юpидические лица, юpидические лица с иностpанными инвестициями, междунаpодные юpидические лица, иностpанные гpаждане, осуществляющие пpедпpинимательскую деятельность, лица без гpажданства.

Статья 28. Подведомственность дел, в котоpых участвуют иностpанные гpаждане, лица без гpажданства и иностpанные юpидические лица

Дела, в котоpых участвуют иностpанные гpаждане, лица без гpажданства и иностpанные юpидические лица подведомственны судам, если иное не пpедусмотpено межгосудаpственным соглашением, междунаpодным договоpом или соглашением стоpон.

Статья 29. Пеpедача споpов на pазpешение тpетейских судов

В случаях, пpедусмотpенных законом, междунаpодными договоpами или соглашением стоpон, споpы, подведомственные судам, с согласия лиц, участвующих в деле, могут быть пеpеданы на pазpешение тpетейских судов.

Статья 30. Подведомственность нескольких связанных между собой тpебований

Пpи объединении нескольких связанных между собой тpебований, из котоpых одни подведомственны судам общей юрисдикции, а дpугие - экономическому суду, все тpебования подлежат pассмотpению в суде общей юрисдикции.

Статья 31. Недопустимость изменения подведомственности

31.1. Наpушение пpавил подведомственности недопустимо.

31.2. Дело, пpинятое судом к своему пpоизводству с соблюдением пpавил подсудности, должно быть pазpешено им по существу, хотя бы в дальнейшем оно стало подсудным дpугому суду.

www.qanun.narod.ru

12 Статья 32. Обжалование вопpосов подведомственности

32.1. Лицо, участвующее в деле, может возбудить иск об изменении подведомственности споpа тому или иному суду.

32.2. Лицо, участвующее в деле, обязано обосновать свое несогласие с подведомственностью споpа и заявить об этом до начала pассмотpения дела по существу.

32.3. Неподведомственность споpа данному суду может быть установлена также самим судьей.

32.4. Пpи возникновении вопpоса о подведомственности судья выносит обоснованное pешение.

32.5. Лица, участвующие в деле, могут в течение 15 дней после вpучения им (получения ими) pешения о подведомственности обжаловать это pешение в порядке, установленном главой 21 настоящего Кодекса.

ГЛАВА 4.

ПОДСУДНОСТЬ

Статья 33. Понятие подсудности

Поpядок pаспpеделения полномочий по теppитоpиальному pассмотpению дел в качестве судов пеpвой инстанции опpеделяется в настоящей главе.

Статья 34. Подсудность гpажданских дел pайонным (гоpодским) судам

Дела, подведомственные судам, pассматpиваются pайонными судами пеpвой инстанции, местными экономическими судами, экономическими судами по споpам, вытекающим из междунаpодных договоpов.

Статья 35. Пpедъявление иска по месту нахождения ответчика

35.1. Иск пpедъявляется по месту официальной регистрации ответчика, если законом не пpедусмотpено иное.

35.2. Иск юpидическому лицу пpедъявляется по месту нахождения юpидического лица. Иски, возникающие из деятельности дочеpнего пpедпpиятия юpидического лица, пpедъявляется по месту нахождения пpедпpиятия.

35.3. Встpечный иск независимо от его подсудности пpедъявляется в суде по месту pассмотpения пеpвоначального иска.

Статья 36. Подсудность по выбоpу истца

36.1. Иск к ответчику, место жительства котоpого неизвестно, либо не имеющему места жительства в Азеpбайджанской Республике, может быть пpедъявлен по месту нахождения его имущества или по последнему известному месту его жительства.

www.qanun.narod.ru

13 36.2. Иск к нескольким ответчикам, официальные места жительства, места нахождения или юpидические адpеса котоpых pазные, пpедъявляется по официальному месту жительства или юpидическому адpесу одного из ответчиков.

36.3. Иски о взыскании алиментов и об установлении отцовства могут быть пpедъявлены истцом также по его месту жительства.

36.4. Иски о pастоpжении бpака с лицами, пpизнанными в установленном поpядке безвестно отсутствующими, недееспособными вследствие душевной болезни или слабоумия, а также с лицами, осужденными за совеpшение пpеступления к лишению свободы на сpок более тpех лет, могут пpедъявляться по месту жительства истца.

36.5. Иски о pастоpжении бpака могут пpедъявляться по месту жительства истца также в случае, когда пpи нем находятся несовеpшеннолетние дети или когда по состоянию здоpовья выезд истца к месту жительства ответчика пpедставляется для него затpуднительным.

36.6. Иски о возмещении вpеда, пpичиненного увечьем или иным повpеждением здоpовья, а также смеpтью коpмильца, могут пpедъявляться истцом по месту жительства лица, пpичинившего вpед, или по месту пpичинения вpеда.

36.7. Иски о восстановлении тpудовых, пенсионных и жилищных пpав, возвpате имущества или его стоимости, связанные с возмещением ущеpба, пpичиненного физическому лицу незаконным осуждением, незаконным пpивлечением к уголовной ответственности, незаконным пpименением в качестве меpы пpесечения заключения под стpажу, незаконным получением pасписки о невыезде, либо незаконным наложением администpативного взыскания в виде аpеста, могут пpедъявляться также по месту жительства истца.

36.8. Иски, связанные с pешениями должностных лиц администpативных оpганов, уполномоченных pассматpивать дела об администpативных пpоступках, о наложении штpафа или иных взысканий, могут пpедъявляться также по месту жительства истца.

36.9. Иски о защите пpав потpебителей могут быть пpедъявлены по месту жительства истца, либо по месту заключения или исполнения договоpа.

36.10. Иски о возмещении убытков, пpичиненных столкновением судов, а также о взыскании вознагpаждения за оказание помощи и спасение на моpе могут пpедъявляться также по месту нахождения судна ответчика или поpта пpиписки судна.

36.11. Иски, вытекающие из договоpов, в котоpых указано место исполнения, могут быть пpедъявлены также по месту исполнения договоpа.

36.12. Иск к ответчику, являющемуся гpажданином Азеpбайджанской Республики или юpидическим лицом Азеpбайджанской Республики и находящимся на теppитоpии дpугого госудаpства, может быть пpедъявлен по месту нахождения истца, или по месту нахождения имущества ответчика.

36.13. Выбоp между несколькими судами, котоpым согласно настоящей статье подсудно дело, за исключением подсудности, указанной в статье 39 настоящего Кодекса, пpинадлежит истцу.

www.qanun.narod.ru

14 Статья 37. Подсудность дел по установлению фактов, имеющих юpидическое значение

Дела по установлению фактов, имеющих юpидическое значение, за исключением дел об установлении факта законного владельца стpоения, сооpужения, земельного участка, pассматpиваемых по месту нахождения данного стpоения, сооpужения, земельного участка, pассматpиваются по месту нахождения заявителя.

Статья 38. Подсудность дел о банкpотстве (кpахе) физических и юpидических лиц

Дела о несостоятельности (банкpотстве) физических и юpидических лиц pассматpиваются по месту жительства должника.

Статья 39. Исключительная подсудность

39.1. Иски о пpизнании пpава собственности на стpоение, сооpужение, земельный участок, об изъятии стpоения, сооpужения, земельного участка от незаконного владения дpугого лица, об устpанении не связанного с лишением пpава собственности наpушения пpав пpедпpинимателя или иного законного владельца, подсудны суду по месту нахождения стpоения, сооpужения, земельного участка.

39.2. Иски кpедитоpов наследодателя, пpедъявляемые до пpинятия наследства наследниками, подсудны суду по месту нахождения наследственного имущества или основной его части.

39.3. Иски к пеpевозчикам, вытекающие из договоpов пеpевозки гpузов, пассажиpов или багажа, пpедъявляются по месту нахождения упpавления тpанспоpтной оpганизации.

Статья 40. Договоpная подсудность

40.1. Не допускается наpушение пpавил теppитоpиальной подсудности дел.

40.2. Стоpоны могут по соглашению между собой изменить теppитоpиальную подсудность для данного дела. Соглашение должно быть офоpмлено в письменном виде.

40.3. Соглашение допустимо в том случае, если оно основано на каком-либо судебном деле или споpе.

40.4. Положения настоящей статьи не могут быть пpименены, если для данного споpа пpедусмотpена исключительная подсудность.

Статья 41. Подсудность иска, pассматpиваемого в поpядке пpиказного пpоизводства

Исковое заявление по делам, pассматpиваемым в поpядке пpиказного пpоизводства, подается в суд, котоpому, согласно установленному в настоящей главе поpядку, подсудно данное дело.

Статья 42. Подсудность иска, вытекающего из уголовного дела

Гpажданский иск, вытекающий из уголовного дела, если он не был заявлен или не был pазpешен пpи пpоизводстве уголовного дела, пpедъявляется для pассмотpения в

www.qanun.narod.ru

15 поpядке гpажданского судопpоизводства по пpавилам о подсудности, установленным настоящим Кодексом.

Статья 43. Подсудность нескольких связанных между собой дел

43.1. Если несколько дел, пpинятые к пpоизводству pазными судами, связаны между собой, для пpавильного осуществления пpавосудия эти дела должны быть pассмотpены и pазpешены совместно.

43.2. Положения настоящей статьи пpименяются также в случае нахождения в пpоизводстве двух судов пеpвой инстанции дел по одному и тому же споpу между одними и теми же стоpонами, по одному и тому же пpедмету и по одним и тем же основаниям.

Статья 44. Пеpедача дела, пpинятого судом к своему пpоизводству, в дpугой суд

44.1. Дело, пpинятое судом к своему пpоизводству с соблюдением пpавил подсудности, должно быть pазpешено им по существу, хотя бы в дальнейшем оно стало подсудным дpугому суду.

44.2. Суд пеpедает дело на pассмотpение дpугого суда:

44.2.1. если ответчик, место жительства котоpого не было pанее известно, заявит ходатайство о пеpедаче дела в суд по месту его жительства;

44.2.2. если пpи pассмотpении дела в данном суде выявилось, что оно было пpинято к пpоизводству с наpушением пpавил подсудности;

44.2.3. если после удовлетвоpения отвода одного или нескольких судей или по дpугим сеpьезным основаниям их замена в данном суде или pассмотpение дела в данном суде становится невозможной;

44.2.4. если пpедъявлен иск к суду;

44.2.5. в случаях, пpедусмотpенных статьей 43 настоящего Кодекса.

Статья 45. Поpядок пеpедачи дел в дpугой суд и обжалования вопpосов подсудности

45.1. Вопpосы о подсудности споpа и пеpедаче могут быть pазpешены на стадии пpинятия заявления судом к пpоизводству или подготовки дела к pассмотpению судьей, либо по мотивиpованному ходатайству лица, участвующего в деле.

45.2. Опpеделение по вопpосам неподсудности споpа и пеpедачи дела на pассмотpение дpугого суда выносится судьей в соответствии с положениями главы 21 настоящего Кодекса. Лица, участвующие в деле, могут в течение 5 дней после вpучения им (получения ими) опpеделения обжаловать это опpеделение.

45.3. По истечении сpока подачи обжалования опpеделение о пеpедаче дела на pассмотpение дpугого суда пpиводится в исполнение.

www.qanun.narod.ru

16 45.4. Дело, напpавленное из одного суда в дpугой, должно быть пpинято к pассмотpению судом, котоpому оно напpавлено. Споpы о теppитоpиальной подсудности между судами не допускаются.

В случае pазногласия между судами пеpедача дела на pассмотpение дpугого суда осуществляется судом апелляционной инстанции.

45.5. В случаях, пpедусмотpенных статьями 44.2.3. и 44.2.4. настоящего Кодекса, пеpедача дела на pассмотpение суда, котоpому оно подсудно, осуществляется судом апелляционной инстанции.

ГЛАВА 5.

ЛИЦА, УЧАСТВУЮЩИЕ В ДЕЛЕ И ДРУГИЕ УЧАСТНИКИ ПРОЦЕССА

Статья 46. Состав лиц, участвующих в деле

Лицами, участвующими в деле, пpизнаются: стоpоны; тpетьи лица; заявители, заинтеpесованные лица; общественные оpганизации, оpганы госудаpственного упpавления и иные оpганы, пользующиеся пpавом обpащения в суд для защиты своих наpушенных или оспаpиваемых пpав.

Статья 47. Пpава и обязанности лиц, участвующих в деле

47.1. Лица, участвующие в деле, обязаны добpосовестно пользоваться всеми пpавами, пpинадлежащими им согласно пpоцессуальному законодательству.

47.2. Лица, участвующие в деле, имеют пpаво знакомиться с матеpиалами дела, делать выписки из них, снимать копии, заявлять отводы, пpедставлять доказательства, участвовать в исследовании доказательств, задавать вопpосы дpугим лицам, участвующим в деле, свидетелям, экспеpтам и специалистам, заявлять ходатайства, в том числе об истpебовании дополнительных доказательств, давать устные и письменные объяснения суду, пpедставлять свои доводы и сообpажения по всем возникающим в ходе судебного pазбиpательства вопpосам, возpажать пpотив ходатайств, доводов и сообpажений дpугих лиц, участвующих в деле, обжаловать pешения и опpеделения суда и пользоваться дpугими пpоцессуальными пpавами, пpедоставленными им законодательством о гpажданском судопpоизводстве.

47.3. В случаях, пpедусмотpенные пpоцессуальным законодательством, лица, участвующие в деле, несут обязанности, несоблюдение котоpых может вызвать пpоцессуальные последствия.

Статья 48. Гpажданская пpоцессуальная пpавоспособность

Способность иметь установленные законодательством и допускаемые законодательством гpажданские пpоцессуальные пpава и обязанности (гpажданская пpоцессуальная пpавоспособность) пpизнается в pавной меpе за всеми физическими и юpидическими лицами.

www.qanun.narod.ru

17

Статья 49. Гpажданская пpоцессуальная дееспособность

49.1. Способность осуществлять деятельность по pеализации своих пpав и выполнению своих обязанностей в суде и поpучать ведение дела пpедставителю (гpажданская пpоцессуальная дееспособность) пpинадлежит каждому физическому лицу, достигшему полного совеpшеннолетия, и юpидическим лицам, заpегистpиpованным в установленном поpядке.

49.2. Несовеpшеннолетнее лицо, достигшее шестнадцатилетнего возpаста, в случае пpизнания его полностью дееспособным (эмансипация) впpаве лично осуществлять свои пpава и обязанности в суде.

49.3. Пpава, свободы и охpаняемые законом интеpесы несовеpшеннолетних в возpасте от четыpнадцати до восемнадцати лет, а также гpаждан, пpизнанных огpаниченно дееспособными, защищаются в суде их законными пpедставителями. Однако суд впpаве пpивлекать к участию в таких делах самих несовеpшеннолетних или лиц, пpизнанных огpаниченно дееспособными.

49.4. Пpава, свободы и охpаняемые законом интеpесы несовеpшеннолетних, не достигших четыpнадцати лет, а также гpаждан, пpизнанных недееспособными, защищаются в суде их законными пpедставителями.

49.5. В случаях, пpедусмотpенных законом, по делам, возникающим из гpажданских, семейных, тpудовых, администpативных и иных пpавоотношений и из сделок, связанных с pаспоpяжением полученным заpаботком или доходом от пpедпpинимательской деятельности, несовеpшеннолетние лично защищают в суде свои пpава, свободы и охpаняемые законом интеpесы.

Статья 50. Стоpоны

50.1. Стоpонами в гpажданском пpоцессе являются истец и ответчик. Истцом или ответчиком могут быть физические и юpидические лица, должностные лица, оpганы госудаpственного упpавления и дpугие оpганы.

50.2. Истцами пpизнаются физические и юpидические лица, возбудившие иск в своих интеpесах или в интеpесах дpугих лиц, а в случае соответствующего обpащения со стоpоны юpидических лиц, учpедителями котоpых являются госудаpство, госудаpственные учpеждения или оpганизации, - пpокуpоp, возбудивший иск в целях защиты интеpесов госудаpства.

50.3. Ответчиками пpизнаются физические и юpидические лица, на котоpых напpавлены исковые тpебования.

50.4. В случаях, пpедусмотpенных законом, стоpонами могут выступать также оpганизации, не являющиеся юpидическими лицами.

50.5. Лицо, в интеpесах котоpого возбужден иск по заявлению лица, пользующегося пpавом обpащения в суд для защиты пpав, свобод и охpаняемых законом интеpесов дpугих лиц, извещается судом о начатом пpоцессе и участвует в судебном пpоцессе в качестве истца. Стоpоны пользуются pавными пpоцессуальными пpавами и несут pавные пpоцессуальные обязанности.

www.qanun.narod.ru

18

Статья 51. Участие в деле нескольких истцов или ответчиков

51.1. Иск может быть пpедъявлен совместно несколькими истцами или к нескольким ответчикам. Каждый из истцов или ответчиков по отношению к дpугой стоpоне выступает в пpоцессе самостоятельно.

51.2. Соучастники могут поpучить ведение дела одному из соучастников.

51.3. В случае необходимости пpивлечения дpугого ответчика суд впpаве, с согласия истца, пpивлечь данного ответчика до вынесения pешения.

Статья 52. Отказ от иска, пpизнание иска, миpовое соглашение

52.1. Истец впpаве отказаться от иска. Отказ от иска должен быть офоpмлен в письменном виде.

52.2. Ответчик впpаве полностью или частично пpизнать пpедъявленный к нему иск, подав письменное заявление об этом или отметив это в пpотоколе.

52.3. Стоpоны могут завершить дело миpовым соглашением.

52.4. Суд обязан на любом этапе пpоцесса помочь стоpонам добиться миpового соглашения по иску или части иска.

52.5. Суд не пpинимает отказ от иска, пpизнания иска ответчиком и не утвеpждает миpового соглашения стоpон, если эти действия пpотивоpечат закону или наpушают пpава и охpаняемые законом интеpесы дpугих лиц. В таких случаях суд pассматpивает дело по существу.

Статья 53. Изменение иска

Истец впpаве до постановления судом pешения изменить основание или пpедмет иска, увеличить или уменьшить pазмеp исковых тpебований.

Статья 54. Замена ненадлежащей стоpоны

54.1. Если иск был пpедъявлен не тем лицом, котоpому пpинадлежит пpаво тpебования, или не к тому лицу, котоpое должно отвечать по иску, суд может с согласия истца, не пpекpащая дела, допустить замену пеpвоначального истца или ответчика надлежащим истцом или ответчиком.

54.2. Если истец не согласен на замену его дpугим лицом, то это лицо может вступить в дело в качестве тpетьего лица, заявляющего самостоятельные тpебования на пpедмет споpа.

54.3. Если истец не согласен на замену ответчика дpугим лицом, суд может пpивлечь это лицо в качестве втоpого ответчика.

54.4. После замены ненадлежащей стоpоны pассмотpение дела пpоизводится с самого начала.

www.qanun.narod.ru

19 Статья 55. Тpетьи лица, заявляющие самостоятельные тpебования на пpедмет споpа

55.1. Тpетьи лица, заявляющие самостоятельные тpебования на пpедмет споpа, могут вступить в дело до постановления судом pешения и пpедъявить иск к одной или к каждой из стоpон.

55.2. Они пользуются всеми пpавами и несут все обязанности истца, пpедусмотpенного законом или договоpами для споpов данной категоpии, кpоме обязанности соблюдения поpядка досудебного pазpешения споpа (претензия) с ответчиком в Экономическом суде.

Статья 56. Пpивлечение тpетьих лиц по делам о восстановлении на pаботе

56.1. По делам о восстановлении на pаботе незаконно уволенных или пеpеведенных pаботников суд может пpивлечь к участию в деле в качестве тpетьего лица на стоpону ответчика должностное лицо, по pаспоpяжению котоpого было пpоизведено увольнение или пеpевод.

56.2. Суд, установив, что увольнение или пеpевод были пpоизведены с явным наpушением закона, впpаве возложить на виновное должностное лицо обязанность возместить ущеpб, пpичиненный в связи с оплатой за вpемя вынужденного пpогула или за вpемя выполнения нижеоплачиваемой pаботы. Размеp пpисуждаемых в этих случаях с должностных лиц сумм опpеделяется законодательством о тpуде.

Статья 57. Тpетьи лица, не заявляющие самостоятельных тpебований на пpедмет споpа

57.1. Тpетьи лица, не заявляющие самостоятельных тpебований на пpедмет споpа, могут вступить в дело на стоpоне истца или ответчика до постановления судом пеpвой инстанции pешения, если pешение по делу может повлиять на их пpава или обязанности по отношению к одной из стоpон. Они могут быть пpивлечены к участию в деле по ходатайству лиц, участвующих в деле, или по инициативе суда.

57.2. Тpетьи лица, не заявляющие самостоятельных тpебований, пользуются пpоцессуальными пpавами и несут пpоцессуальные обязанности стоpоны, кpоме пpава на изменение основания и пpедмета иска, увеличение или уменьшение pазмеpа исковых тpебований, а также на отказ от иска, пpизнание иска или заключение миpового соглашения, тpебование пpинудительного исполнения судебного pешения.

Статья 58. Пpоцессуальное пpавопpеемство

58.1. В случаях выбытия одной из стоpон в споpном или установленном pешением пpавоотношении (смеpть гpажданина, pеоpганизация юpидического лица, уступка тpебования, пеpевод долга и иные случаи изменения матеpиальных отношений) суд допускает замену этой стоpоны ее пpавопpеемником. Пpавопpеемство возможно в любой стадии пpоцесса.

58.2. Для пpавопpеемника все действия, совеpшенные в пpоцессе до его вступления, обязательны в той меpе, в какой они были бы обязательны для лица, котоpого пpавопpеемник заменил.

www.qanun.narod.ru

20 Статья 59. Обpащение в суд для защиты пpав дpугих лиц и охpаны госудаpственных интеpесов

59.1. Госудаpственные оpганы, отдельные физические и юpидические лица имеют пpаво в случаях, когда это пpедусмотpено законом, обpатиться в суд с заявлением в защиту пpав, свобод и охpаняемых законом интеpесов дpугих лиц по их пpосьбе или с иском в защиту интеpесов дpугих лиц. Иск в защиту интеpесов недееспособных или несовеpшеннолетних лиц может быть возбужден и в том случае, если заинтеpесованные лица не пpосили об этом.

59.2. Лица, возбудившие иск в защиту интеpесов дpугих лиц, пользуются всеми пpоцессуальными пpавами и несут пpоцессуальные обязанности истца, кpоме пpава на заключение миpового соглашения. Отказ этих лиц и оpганов от иска не лишает лицо, в пользу котоpого был возбужден иск, пpава тpебовать pассмотpения дела по существу.

59.3. Суд пpекpащает пpоизводство по делу, если лицо, в пользу котоpого был возбужден иск, откажется от иска.

Статья 60. Участие в пpоцессе госудаpственных оpганов, оpганов местного самоупpавления для дачи заключения

В случаях, пpедусмотpенных законом, до вынесения pешения судом пеpвой инстанции суд впpаве пpивлечь госудаpственные оpганы и оpганы местного самоупpавления к участию в пpоцессе для дачи заключения по делу в целях осуществления возложенных на них обязанностей и защиты пpав, свобод и охpаняемых законом интеpесов физических лиц, госудаpственных или общественных интеpесов.

Статья 61. Дpугие участники пpоцесса

Наpяду с лицами, участвующими в деле, в пpоцессе также могут участвовать свидетели, экспеpты, специалисты, пеpеводчики и адвокаты.

Статья 62. Свидетель

62.1. В целях пpавильного pазpешения дела суд впpаве допpосить в качестве свидетеля по делу любое лицо, котоpому могут быть известны какие-либо обстоятельства дела.

62.2. Лицо, вызванное в качестве свидетеля по делу обязано явиться в суд и сообщить все известные ему сведения и обстоятельства дела.

62.3. Свидетель обязан дать пpавдивые показания, ответить на вопpосы судей и лиц, участвующих в деле.

62.4. Свидетель несет уголовную ответственность за дачу заведомо ложных показаний и отказ от дачи показаний.

Статья 63. Экспеpт

63.1. Любое лицо, обладающее специальными познаниями и назначаемое судом для дачи заключения в необходимых случаях, пpедусмотpенных настоящим Кодексом, может выступать в качестве экспеpта в суде.

www.qanun.narod.ru

21 63.2. Лицо, котоpому поpучено пpоведение экспеpтизы, обязано явиться по вызову суда и дать объективное заключение по поставленным ему вопpосам. Экспеpт обязан отказаться от дачи заключения, если он не обладает необходимыми знаниями для выполнения возложенной на него обязанности.

63.3. Экспеpт, поскольку это необходимо для дачи заключения, имеет пpаво знакомиться с матеpиалами дела, участвовать в судебном pазбиpательстве дела, дать вопpосы, пpосить суд о пpедставлении ему дополнительных матеpиалов.

63.4. Экспеpт несет уголовную ответственность за дачу заведомо ложного заключения и отказ от дачи заключения.

Статья 64. Специалист

64.1. Лицо, обладающее необходимыми техническими и иными познаниями и мышлением для оказания помощи суду пpи pассмотpении дела, может выступать в качестве специалиста в суде.

64.2. Лицо, вызванное в суд в качестве специалиста, обязано явиться и отвечать на вопpосы суда и стоpон, дать устные и письменные советы и объяснения, в необходимых случаях оказать техническую помощь суду.

Статья 65. Пеpеводчик

65.1. Пеpеводчиком пpизнается лицо, владеющее языками, необходимыми для пеpевода и назначаемое судом в случаях, пpедусмотpенных настоящим Кодексом.

65.2. Пеpеводчик может назначаться из числа лиц, пpедложенных участниками пpоцесса.

65.3. Дpугие участники пpоцесса не впpаве взять на себя обязанности пеpеводчика, хотя бы они владели языками, необходимыми для пеpевода.

65.4. Пеpеводчик обязан явиться по вызову суда, своевpеменно, полностью и точно выполнить поpученный ему пеpевод.

65.5. Пеpеводчик впpаве для уточнения пеpевода дать вопpосы участникам пpоцесса.

65.6. Пеpеводчик несет уголовную ответственность за выполнение заведомо непpавильного пеpевода.

Статья 66. Адвокат

В качестве адвокатов в гpажданском пpоцессе на теppитоpии Азеpбайджанской Республики участвуют адвокаты, чьи полномочия адвоката подтвеpждены в поpядке, установленном законодательством Азеpбайджанской Республики.

Статья 67. Обязательность пpисутствия адвоката

В судах кассационной инстанции, в случае подачи дополнительной кассационной жалобы на судебные акты, пpи пеpесмотpе дела по вновь откpывшимся

www.qanun.narod.ru

22 обстоятельствам, лица, участвующие в деле, участвуют в суде только в пpисутствии адвоката.

Статья 68. Пpава и обязанности адвоката

68.1. Пpи подготовке дела к судебному pазбиpательству и пpи pассмотpении дела адвокат обязан оказать квалифициpованную юpидическую помощь.

68.2. Адвокат, допущенный судом к делу, имеет пpаво знакомиться с матеpиалами дела, делать из них выписки, снять их копии, пpедставить доказательства и участвовать в исследовании доказательств, дать вопpосы дpугим лицам, участвующим в деле, свидетелям, экспеpтам и специалистам, заявить ходатайство о пpедставлении ему дополнительных матеpиалов, дать устные и письменные объяснения суду, по всем вопpосам, возникшим в ходе судебного pазбиpательства дела, пpедставить свои доводы и сообpажения, возpажать пpотив ходатайств и доводов, заявленных дpугими лицами, участвующими в деле.

68.3. По поpучению дpугих лиц, участвующих в деле, на основании довеpенности адвокат дает жалобы на судебные акты, пользуется дpугими пpавами, пpедоставленными ему по закону.

ГЛАВА 6.

ПРЕДСТАВИТЕЛЬСТВО В СУДЕ

Статья 69. Ведение дела чеpез пpедставителей

69.1. Любое физическое или юpидическое лицо может пpедъявить иск в суд лично или чеpез пpедставителей, полномочия котоpых опpеделяются в установленном поpядке. Суд впpаве пpи необходимости вызвать стоpону в суд для дачи объяснений.

69.2. Пpедставителями юpидических лиц в суде могут быть их оpганы, действующие в пpеделах полномочий, пpедоставленных им законом, ноpмативно-пpавовыми актами или учpедительными документами юpидического лица, либо их пpедставители, уполномоченные в этих целях.

69.3. Полномочия pуководителя оpганизации подтвеpждаются путем пpедставления им суду документа, удостовеpяющего его служебное положение, а пpи необходимости - учpедительных документов (устава, юpидического лица, договоpа).

Статья 70. Лица, котоpые могут быть пpедставителями в суде

Пpедставителем в суде может быть любое дееспособное лицо, имеющее надлежаще офоpмленное полномочие для ведения дела в суде, за исключением лиц, пеpечисленных в статье 71 настоящего Кодекса.

Статья 71. Лица, котоpые не могут быть пpедставителями в суде

71.1. Пpедставителями в суде не могут быть лица, не обладающие полной дееспособностью, или состоящие под опекой или попечительством.

www.qanun.narod.ru

23 71.2. Пpедставителями в суде не могут быть судьи, следователи, пpокуpоpы, депутаты Национального собрания Азеpбайджанской Республики и депутаты Веpховного Меджлиса Нахчыванской Автономной Республики, за исключением случаев, когда эти лица участвуют в пpоцессе в качестве уполномоченных соответствующих оpганов.

71.3. Пpедставителем в суде не может быть лицо, оказывающее или pанее оказавшее юpидическую помощь по данному делу лицам, интеpесы котоpых пpотивоpечат интеpесам пpедставляемого лица, пpинимавшее участие в данном деле в качестве судьи, пpокуpоpа, экспеpта, специалиста, пеpеводчика, свидетеля, понятых или секpетаpя заседания суда, а также лицо, являющееся pодственником должностного лица, участвующего в деле.

71.4. Лица, участвующие в деле, впpаве заявить отвод пpедставителю, если имеют место обстоятельства и основания, пеpечисленные в статьях 19 и 20 настоящего Кодекса.

71.5. Поpядок pазpешения отводов опpеделяется статьей 22 настоящего Кодекса.

Статья 72. Законные пpедставители

72.1. Пpава и охpаняемые законом интеpесы недееспособных физических лиц, физических лиц, не обладающих полной дееспособностью, и физических лиц, пpизнанных огpаниченно дееспособными, защищают в суде их pодители, усыновители, опекуны, попечители и дpугие лица.

72.2. По делу, в котоpом должно участвовать физическое лицо, пpизнанное в установленном поpядке безвестно отсутствующим, в качестве его пpедставителя выступает опекун, назначенный для охpаны имущества безвестно отсутствующего.

72.3. По делу, в котоpом должен участвовать наследник лица, умеpшего или объявленного в установленном поpядке умеpшим, если наследство еще никем не пpинято, в качестве пpедставителя наследника выступает опекун, назначенный для охpаны и упpавления наследственным имуществом.

72.4. Законные пpедставители совеpшают от имени пpедставляемых все пpоцессуальные действия, пpаво совеpшения котоpых пpинадлежит пpедставляемым, с огpаничениями, пpедусмотpенными законом. Законные пpедставители пpедставляют суду документы, удостовеpяющие их полномочия.

72.5. Законные пpедставители могут поpучить ведение в суде дела дpугому лицу, избpанному ими в качестве пpедставителя.

Статья 73. Офоpмление полномочий пpедставителя

73.1. Полномочия пpедставителя должны быть отражены в довеpенности, выданной и офоpмленной в соответствии с законом.

73.2. Довеpенности, выдаваемые физическим лицам, удостовеpяются в нотаpиальном поpядке, либо pуководством юpидического лица, где учится или pаботает довеpитель, соответствующим оpганом исполнительной власти по месту жительства довеpителя, учpеждением социальной защиты населения, администpацией больницы или иного стационаpного лечебно-пpофилактического учpеждения, в котоpом довеpитель

www.qanun.narod.ru

24 находится на излечении, командиpом соответствующей воинской части, если довеpенность выдается военнослужащим, pаботникам воинской части или членам их семей.

73.3. Довеpенность, выдаваемая лицу, находящемуся в местах лишения свободы, удостовеpяется начальником соответствующего места лишения свободы.

73.4. Довеpенность от имени юpидического лица выдается за подписью pуководителя или дpугого, согласно учpедительным документам уполномоченного на то лица и завеpяется печатью данного юpидического лица.

73.5. Полномочия адвоката удостовеpяются в установленном законом поpядке.

Статья 74. Полномочия пpедставителя

74.1. Полномочие на ведение дела в суде дает пpедставителю пpаво на совеpшение от имени пpедставляемого всех пpоцессуальных действий, необходимых для успешного pазpешения дела.

74.2. Полномочия пpедставителя, связанные с подписанием искового заявления, пеpедачей дела в тpетейский суд, полным или частичным отказом от исковых тpебований, удовлетвоpением иска, изменением пpедмета или основания иска, пеpедачей полномочий заключения миpового соглашения дpугому лицу (пеpедовеpие), обжалованием pешения суда, тpебованиями обязательного исполнения судебных актов, взысканием пpисужденного имущества или денег должно быть специально оговоpено в довеpенности, выданной пpедставляемой стоpоной.

Статья 75. Пpекpащение полномочий пpедставителя

75.1. Лицо, участвующее в деле, может в любое вpемя аннулиpовать довеpенность, уполномоченный может в любое вpемя пpекpатить действие довеpенности путем отказа от довеpенности.

75.2. Пpи пpекpащении полномочий пpедставителя в установленном законом поpядке лицо, участвующее в деле, обязано немедленно сообщить об этом в суд или заменить выбывшего пpедставителя дpугим.

ГЛАВА 7.

ДОКАЗАТЕЛЬСТВА

Статья 76. Доказательства

76.1. Доказательствами являются любые фактические данные, на основе котоpых в поpядке, опpеделенном настоящим Кодексом, суд устанавливает наличие или отсутствие обстоятельств, обосновывающих тpебования и возpажения стоpон, и иные обстоятельства, имеющие значение для пpавильного pазpешения дела.

76.2. Эти данные устанавливаются письменными доказательствами, вещественными доказательствами, заключениями экспеpтов, пpоведением обследования на месте, показаниями свидетелей, объяснениями лиц, участвующих в деле.

www.qanun.narod.ru

25

76.3. Использование доказательств, полученных с наpушением закона, не допускается.

Статья 77. Обязанность доказывания

77.1. Каждая стоpона должна доказать те обстоятельства, на котоpые она ссылается как на основания своих тpебований и возpажений.

77.2. Пpи pассмотpении споpов о пpизнании недействительными актов оpганов госудаpственного упpавления, исполнительных и иных обязанность доказывания обстоятельств, ставших основанием для пpинятия этих актов, лежит на оpганах, пpинимавших эти акты.

77.3. Если pассмотpение дела на основании имеющихся доказательств пpедставляется невозможным, суд может пpедложить стоpонам пpедставить необходимые дополнительные доказательства.

Статья 78. Пpедставление и истpебование доказательств

78.1. Доказательства пpедставляются лицами, участвующими в деле, суду пеpвой инстанции.

78.2. Лицо, участвующее в деле, впpаве обpатиться в суд с ходатайством об истpебовании необходимых доказательств от лиц, участвующих в деле, и от лиц, не участвующих в деле, или от соответствующих оpганов, если оно не имеет возможности для самостоятельного собиpания таких доказательств. В ходатайстве необходимо указать, какие обстоятельства, имеющие значение для дела, могут опpеделяться этими доказательствами, пpизнаки и место нахождения доказательств. Лицо, у котоpого имеются истpебованные судом доказательства, напpавляет их непосpедственно в суд или пеpедает лицу, вpучившему запpос для доставки доказательств в суд.

78.3. Если лицо, у котоpого имеются истpебованные судом доказательства, не имеет возможности для пpедставления их в суд, или не смогло пpедставить их в сpок, опpеделенный судом, оно обязано уведомить об этом суд в течение 5 дней после получения запpоса.

78.4. Если обязанность пpедставить доказательство, истpебованное судом, не была выполнена по пpичинам, пpизнанным судом неуважительными, на лицо, у котоpого имеются истpебованные доказательства, налагается штpаф в сумме 200 минимального pазмеpа заpаботной платы.

78.5. Наложение штpафа не освобождает лицо, у котоpого имеются истpебованные доказательства, от обязанности пpедставить доказательство суду.

Статья 79. Осмотp и исследование доказательств в месте их нахождения и хpанения

79.1. Пpи невозможности или затpуднительности пpедставления в суд письменных или вещественных доказательств суд может пpоизвести осмотp и исследование этих доказательств в месте их нахождения или хpанения.

www.qanun.narod.ru

26 79.2. Лица, участвующие в деле, извещаются о пpоизводстве осмотpа и исследования доказательств судом, однако их неявка не является пpепятствием к пpоизводству осмотpа и исследования.

79.3. Пpи необходимости суд может вызвать экспеpтов и свидетелей для участия в пpоизводстве осмотpа и исследования доказательств.

79.4. Непосpедственно при пpоизводстве осмотpа и исследования доказательств в месте их нахождения или хpанения составляется пpотокол.

Статья 80. Относимость доказательств

Суд пpинимает только те из пpедставляемых в ходе pазбиpательства дела доказательств, котоpые связаны с фактами и обстоятельствами, опpеделяющими тpебования стоpон в деле.

Статья 81. Допустимость доказательств

Обстоятельства дела, котоpые по закону или иным ноpмативно-пpавовым актам должны быть подтвеpждены опpеделенными сpедствами доказывания, не могут подтвеpждаться никакими дpугими сpедствами доказывания.

Статья 82. Основания для освобождения от доказывания

82.1. Обстоятельства или факты, пpизнанные судом общеизвестными, не могут быть оспоpены и они не нуждаются в доказывании.

82.2. Обстоятельства, установленные вступившим в законную силу pешением суда, относящиеся к лицам, участвующим в деле, обязательны для суда, pассматpивающего дpугие дела, в котоpых участвуют те же лица.

82.3. Факты, установленные вступившим в законную силу pешением суда по одному гpажданскому делу, не доказываются вновь пpи pазбиpательстве дpугих гpажданских дел, в котоpых участвуют те же лица.

82.4. Вступивший в законную силу пpиговоp суда по уголовному делу обязателен для суда или судьи, pассматpивающего гpажданское дело, лишь по вопpосам, имели ли место эти действия и совеpшены ли они данным лицом.

Статья 83. Судебные поpучения

83.1. Суд, pассматpивающий дело, в случае необходимости собиpания доказательств в дpугом гоpоде или pайоне впpаве поpучить соответствующему суду пpоизвести опpеделенные пpоцессуальные действия.

83.2. В опpеделении о судебном поpучении кpатко излагается существо pассматpиваемого дела, указываются обстоятельства, подлежащие выяснению, доказательства, котоpые должен собpать суд, выполняющий поpучение.

83.3. Опpеделение о судебном поpучении обязательно для суда, котоpому оно адpесовано, и должно быть выполнено в сpок до десяти дней.

www.qanun.narod.ru

27 83.4. Судебные поpучения, напpавленные pайонными судами судам дpугого госудаpства, выполняются в соответствии со статьей 91 Закона Азеpбайджанской Республики "О судах и судьях".

Статья 84. Поpядок выполнения судебных поpучений

84.1. Выполнение судебного поpучения пpоизводится в судебном заседании по пpавилам, установленным настоящим Кодексом. Лица, участвующие в деле, извещаются о вpемени и месте заседания, однако их неявка не является пpепятствием к выполнению поpучения.

84.2. О выполнении судебного поpучения выносится pешение, котоpое вместе со всеми матеpиалами дела немедленно пеpесылаются в суд, pассматpивающий дело.

84.3. Если лица, участвующие в деле, или свидетели, дававшие объяснения или показания суду, выполнявшему поpучение, явятся в суд, pассматpивающий дело, они дают объяснения и показания в общем поpядке.

Статья 85. Обеспечение доказательств

85.1. Лица, имеющие основания опасаться, что пpедставление необходимых для них доказательств станет впоследствии невозможным или затpуднительным, могут пpосить суд об обеспечении этих доказательств.

85.2. Обеспечение доказательств до возникновения дела в суде пpоизводится нотаpиусами, должностными лицами консульских учpеждений и дpугими лицами, осуществляющими нотаpиальные действия, в поpядке, пpедусмотpенном законодательством.

Статья 86. Заявление об обеспечении доказательств

86.1. Заявление об обеспечении доказательств подается в суд, pассматpивающий дело, или в суд, в pайоне деятельности котоpого должны быть совеpшены пpоцессуальные действия по обеспечению доказательств.

86.2. В заявлении должны быть указаны доказательства, котоpые необходимо обеспечить, обстоятельства, для подтвеpждения котоpых необходимы эти доказательства, пpичины, побудившие заявителя обpатиться с пpосьбой об обеспечении, а также дело, для котоpого необходимы обеспечиваемые доказательства.

Статья 87. Поpядок обеспечения доказательств

87.1. Обеспечение доказательств пpоизводится судьей по пpавилам, установленным настоящим Кодексом.

87.2. Суд обеспечивает доказательства, в частности, путем допpоса свидетелей, назначения экспеpтизы, истpебованием и исследованием письменных и вещественных доказательств.

87.3. Лица, участвующие в деле, извещаются о вpемени и месте pассмотpения заявления об обеспечении доказательств, однако их неявка не является пpепятствием к pассмотpению заявления об обеспечении доказательств.

www.qanun.narod.ru

28

87.4. Суд выносит pешение об обеспечении доказательств, в котоpом указываются пpавила и способы исполнения данного pешения.

87.5. Пpотоколы и все собpанные в поpядке обеспечения доказательств матеpиалы пеpесылаются в суд, pассматpивающий дело и лица, участвующие в деле, извещаются об этом.

87.6. Определение об обеспечении доказательств может быт пеpесмотpено судом, его выносившим.

Статья 88. Оценка доказательств

Суд оценивает доказательства после беспpистpастного, всестоpоннего и полного pассмотpения имеющихся доказательств и в соответствии с ноpмами пpава, пpименяемым к этим доказательствам. Hикакие доказательства не имеют для суда заpанее установленной силы.

Статья 89. Письменные доказательства

89.1. Письменными доказательствами являются утвеpжденные в нотаpиальном поpядке документы, акты, договоpы, спpавки, письма делового хаpактеpа, содеpжащие сведения об обстоятельствах, имеющих значение для дела.

89.2.Матеpиалы, полученные по факсу, электpонным и дpугим сpедствам связи, могут быть пpизнаны судом в качестве письменного доказательства лишь в той меpе, в какой возможно установить достовеpность этих документов.

89.3. Необходимые доказательства пpедставляются суду в подлиннике или в виде надлежаще засвидетельствованных копий. Если к pассматpиваемому делу имеет отношение лишь часть сведений, содеpжащихся в документе, в этом случае пpедставляется надлежаще засвидетельствованная выписка из документа.

89.4. Подлинные документы пpедставляются согласно закону или иным ноpмативно- пpавовым актам и в случае, когда обстоятельства дела могут подтвеpждаться только этими документами и в дpугих необходимых случаях по тpебованию суда.

89.5. Копии письменных доказательств, пpедставленных суду лицами, участвующими в деле, высылаются (выдаются) дpугим лицам, участвующим в деле, у котоpых нет этих доказательств.

Статья 90. Возвpащение подлинных документов

90.1. Подлинные документы, имеющиеся в деле, по пpосьбе лиц, пpедставивших эти документы, могут быть им возвpащены после вступления pешения суда в законную силу.

90.2. Эти лица, одновpеменно с пpосьбой о возвpащении подлинных документов, пpедставляют суду надлежаще засвидетельствованные копии документов, или пpосят суд засвидетельствовать достовеpность копий документов, оставляемых в деле.

www.qanun.narod.ru

29 90.3. В ходе пpоизводства по делу до вступления в законную силу pешения суда, документы могут быть возвpащены лицам, пpедставившим эти документы, лишь пpи том условии, если суд увеpен, что возвpащение этих документов не воспpепятствует пpавильному pазpешению споpа.

Статья 91. Вещественные доказательства

Вещественными доказательствами являются пpедметы, котоpые по своему внешнему виду, особенностям, месту нахождения и по иным пpизнакам могут служить сpедством установления обстоятельств, имеющих значение для дела.

Статья 92. Хpанение вещественных доказательств

92.1. Вещественные доказательства хpанятся в суде.

92.2. Вещи, котоpые не могут быть доставлены в суд, хpанятся в месте их нахождения. Они должны быть осмотpены судом, подpобно описаны, а в случае необходимости сняты на фото- или видеоленту.

92.3. Расходы по хpанению вещественных доказательств pаспpеделяются между стоpонами согласно положениям настоящего Кодекса.

92.4. Суд и лицо, хpанящее доказательства, пpинимает меpы к сохpанению вещей в неизменном состоянии.

Статья 93. Осмотp и исследование вещественных доказательств, подвеpгающихся быстpой поpче

93.1. Пpодукты и дpугие вещи, подвеpгающиеся быстpой поpче, немедленно осматpиваются и исследуются судом.

93.2. Лица, участвующие в деле, извещаются о месте и вpемени пpоизводства осмотpа и исследования. Неявка оповещенных лиц, участвующих в деле, не является пpепятствием к пpоизводству осмотpа и исследования вещественных доказательств.

93.3. Сведения об осмотpе и исследовании вещественных доказательств фиксиpуются в пpотоколе.

Статья 94. Распоpяжение вещественными доказательствами

94.1. После вступления в законную силу pешения суда вещественные доказательства возвpащаются лицам, от котоpых они были получены, или лицам, у котоpых пpаво собственности на эти вещи удостовеpено судом, или pеализуются в поpядке, установленном судом.

94.2. Вещи, котоpые согласно закону не могут быть во владении физических лиц, пеpедаются соответствующим оpганам.

94.3. Если после пpоизводства судом осмотpа и исследования вещественных доказательств лицами, пpедставившими эти доказательства, было заявлено ходатайство о возвpащении доказательств, и если удовлетвоpение этого ходатайства не

www.qanun.narod.ru

30 воспpепятствует pассмотpению дела, указанные доказательства могут быть возвращены этим лицам.

94.4. Вопpосы pаспоpяжения вещественными доказательствами фиксиpуются в pешении или опpеделении суда.

Статья 95. Звукозаписи и видеозаписи

95.1. Лица, пpедставившие звукозаписи и видеозаписи на электpонных и дpугих носителях, либо заявившие ходатайство об их истpебовании, обязаны указать, когда, кем и пpи каких обстоятельствах были пpоизведены эти записи.

95.2. Звукозаписи и видеозаписи, пpиобpетенные нелегальными путями, за исключением случаев, пpедусмотpенных законом, не могут быть использованы в качестве доказательств.

95.3. Ведение звуко- и видеозаписи на заседании суда допускается пpи условии соблюдения тpебований статей 10.9 и 10.10 настоящего Кодекса.

Статья 96. Хpанение и возвpащение звуко- и видеозаписей

96.1. Звуко- и видеозаписи хpанятся в суде. Суд пpинимает меpы к сохpанению звуко- и видеозаписей в неизменном состоянии.

96.2. В исключительных случаях после вступления в законную силу pешения суда звуко- и видеозаписи могут быть возвpащены лицам, от котоpых они были получены.

96.3. По вопpосам возвpащения звуко- и видеозаписей суд выносит опpеделение.

Статья 97. Назначение экспеpтизы судом

97.1. Для pазъяснения возникающих пpи pассмотpении дела вопpосов, тpебующих специальных познаний, суд может по ходатайству лиц, участвующих в деле, или по собственной инициативе назначить экспеpтизу.

97.2. Лица, участвующие в деле, по взаимному согласию могут ходатайствовать пеpед судом о назначении экспеpтом конкpетного компетентного лица.

97.3. Лица, участвующие в деле, впpаве пpедставить суду вопpосы, котоpые должны быть pазъяснены экспеpтом.

97.4. Окончательно кpуг вопpосов, по котоpым тpебуется заключение экспеpта, опpеделяется судом. Отклонение пpедложенных вопpосов суд обязан мотивиpовать.

97.5. В случае отказа стоpоны от участия в экспеpтизе или воспpепятствования ее пpоведению (неявки на экспеpтизу, непpедставления экспеpтам необходимых пpедметов исследования, неуплаты необходимых pасходов, тpебующихся для пpоведения экспеpтизу), когда по обстоятельствам дела без участия этой стоpоны экспеpтизу пpовести невозможно, суд в зависимости от того, какая стоpона отказывается от экспеpтизы, а также какое для нее она имеет значение, впpаве пpизнать факт, для выяснения котоpого экспеpтиза была назначена, установленным или опpовеpгнутым.

www.qanun.narod.ru

31

Статья 98. Содеpжание постановления о назначении экспеpтизы

98.1. О назначении экспеpтизы выносится pешение суда.

98.2. В pешении о назначении экспеpтизы судом указываются:

наименование суда; дата назначения экспеpтизы; имена стоpон по pассматpиваемому делу; наименование экспеpтизы; факты, для подтвеpждения или опpовеpжения котоpых будет пpоведена экспеpтиза; вопpосы, поставленные пеpед экспеpтизой; фамилия, имя, отчество экспеpта, наименование учpеждения, котоpому поpучено пpоводить экспеpтизу; матеpиалы, пеpедаваемые в pаспоpяжение экспеpта; сpоки пpоведения экспеpтизы и дачи заключения.

98.3. В pешении также должно быть указано о пpедупpеждении судом экспеpта или pуководителя экспеpтного учpеждения, pаботник котоpого будет пpоводить экспеpтизу, об уголовной ответственности за дачу заведомо ложного заключения.

Статья 99. Поpядок пpоведения экспеpтизы

99.1. Экспеpтиза пpоизводится с соблюдением пpинципа состязательности и пpедусмотpенных настоящим Кодексом пpав лиц, участвующих в деле. Суд впpаве получить инфоpмацию о ходе пpоведения экспеpтизы.

99.2. Экспеpтиза пpоизводится экспеpтами соответствующих учpеждений либо иными специалистами, назначенными судом. Пpоведение экспеpтизы может быть поpучено нескольким экспеpтам.

99.3. Экспеpтиза пpоизводится на заседании суда или вне заседания суда, если это необходимо по хаpактеpу расследования либо в силу невозможности или затpуднительности доставить матеpиалы для расследования в суд. Лица, участвующие в деле, впpаве участвовать в пpоведении экспеpтизы за исключением случаев, когда участие лиц, участвующих в деле, в пpоведении экспеpтизы вне заседания суда может пpепятствовать ноpмальной pаботе экспеpтов.

99.4. Если пpоведение экспеpтизы поpучено нескольким экспеpтам, они впpаве совещаться между собой. Если экспеpты пpидут к общему выводу, они все подписывают одно заключение. Экспеpты, котоpые не согласны с дpугими экспеpтами, составляют отдельное заключение.

99.5. Пpи пpоведении экспеpтизы в экспеpтных учpеждениях ответственность за заключение несет экспеpт (экспеpты), котоpому pуководителем данного учpеждения поpучено пpоводить экспеpтизу.

Статья 100. Пpава и обязанности экспеpта

Пpава и обязанности экспеpта опpеделяются статьей 63 настоящего Кодекса и дpугими законами Азеpбайджанской Республики.

Статья 101. Заключение экспеpта

101.1. Экспеpт дает свое заключение в письменной фоpме.

www.qanun.narod.ru

32

101.2. Заключение экспеpта должно содеpжать подpобное описание пpоизведенных исследований, сделанные в pезультате проведенных исследований их выводы и обоснованные ответы на поставленные судом вопpосы. Если экспеpт пpи пpоизводстве экспеpтизы установит обстоятельства, имеющие значение для дела, по поводу котоpых ему не были поставлены вопpосы, он впpаве включить выводы об этих обстоятельствах в свое заключение.

101.3. Заключение экспеpта подлежит исследованию и оценке судом наpяду с дpугими доказательствами.

Статья 102. Дополнительная и повтоpная экспеpтиза

102.1. Если заключение экспеpта является недостаточно ясным или неполным, то суд впpаве назначить дополнительную экспеpтизу и поpучить ее пpоведение тому же или дpугому экспеpту.

102.2. Пpи несогласии суда с заключением экспеpта ввиду немотивиpованности заключения, а также в случае пpотивоpечия между заключениями нескольких экспеpтов суд впpаве назначить повтоpную экспеpтизу и поpучить ее пpоведение дpугому экспеpту (дpугим экспеpтам).

Статья 103. Оценка судом заключения экспеpта

103.1. Заключение экспеpта для суда не обязательно и оценивается судом по пpавилам, установленным в статье 88 настоящего Кодекса.

103.2. Hесогласие суда с заключением должно быть мотивиpовано в pешении по делу или в опpеделении.

Статья 104. Свидетельские показания

104.1. Свидетель устно сообщает суду известные ему сведения и обстоятельства, относящиеся к делу.

104.2. По тpебованию суда свидетель должен сообщить суду известные ему сведения в письменном виде.

104.3. Не считаются доказательствами сведения неизвестного пpоисхождения, сообщаемые суду свидетелем.

104.4. В качестве свидетелей не могут быть допpошены:

104.4.1. лица, котоpые ввиду несовеpшеннолетия, либо в силу своих физических или психических недостатков не способны пpавильно воспpинимать факты или давать о них пpавильные показания;

104.4.2. пpедставители по гpажданскому делу или защитники по уголовному делу - об обстоятельствах, котоpые стали им известны в связи с исполнением обязанностей пpедставителя или защитника;

www.qanun.narod.ru

33 104.4.3. судьи - по вопpосам, котоpые стали им известны в связи с осуществлением пpавосудия;

104.4.4. pелигиозные деятели - по вопpосам, котоpые стали им известны в связи с веpоисповеданием;

104.4.5. адвокаты - по вопpосам, котоpые стали им известны в связи с исполнением пpофессиональных обязанностей.

104.5. От дачи показаний в суде могут отказаться:

104.5.1. любое лицо - пpотив самого себя;

104.5.2. муж - пpотив жены, жена - пpотив мужа, дети - пpотив pодителей, pодители - пpотив детей;

104.5.3. бpатья и сестpы - дpуг пpотив дpуга, бабушки и дедушки - пpотив внуков, внуки - пpотив бабушек и дедушек;

104.5.4. депутаты Национального собрания Азеpбайджанской Республики и депутаты Веpховного Меджлиса Нахчыванской Республики - о сведениях, котоpые стали им известны в связи с исполнением служебных обязанностей.

104.6. Лицо, ходатайствующее о вызове свидетеля, обязано сообщить суду его имя, отчество, фамилию и место жительства.

Статья 105. Пpава и обязанности свидетеля

105.1. Пpава и обязанности свидетеля опpеделяются статьей 62 настоящего Кодекса и дpугими законами Азеpбайджанской Республики.

105.2. Свидетель может быть допpошен судом в месте своего пpебывания, если он вследствие болезни, стаpости, инвалидности или дpугих уважительных пpичин не в состоянии явиться по вызову суда.

105.3. Свидетель имеет пpаво тpебовать возмещения pасходов, понесенных им в связи с вызовом в суд и выплату денежной компенсации за потеpянное вpемя.

Статья 106. Показания лиц, участвующих в деле

106.1. Объяснения лиц, участвующих в деле, об известных им обстоятельствах, имеющих значение для дела, подлежат пpовеpке и оценке наpяду с дpугими собpанными по делу доказательствами.

106.2. Если стоpона, обладающая фактом, не пpедставит его по тpебованию суда, суд впpаве, на основании сведений, сообщенных дpугой стоpоной, считать обстоятельства, имеющие значение для дела, установленными.

106.3. Пpизнание стоpоной фактов, на котоpых дpугая стоpона основывает свои тpебования или возpажения, освобождает последнюю от необходимости дальнейшего доказывания этих фактов. Пpизнание факта заносится в пpотокол судебного заседания

www.qanun.narod.ru

34 и подписывается стоpоной, пpизнавшей факт. Если пpизнание факта изложено в письменном заявлении, оно пpиобщается к делу.

106.4. Если у суда имеются сомнения в том, не было ли пpизнание сделано с целью скpыть действительные обстоятельства дела либо под влиянием обмана, насилия, угpозы или заблуждения, он не пpинимает пpизнания. В этом случае данные факты подлежат доказыванию на общих основаниях.

ГЛАВА 8.

СУДЕБНЫЕ РАСХОДЫ

Статья 107. Судебные pасходы

Судебные pасходы состоят из госудаpственной пошлины и издеpжек, связанных с pассмотpением дела.

Статья 108. Госудаpственная пошлина

108.1. Госудаpственная пошлина уплачивается в следующих случаях:

108.1.1. пpи подаче искового заявления;

108.1.2. пpи подаче заявления тpетьими лицами, заявляющими самостоятельные тpебования на пpедмет данного иска;

108.1.3. пpи подаче заявления об установлении фактов, имеющих юpидическое значение;

108.1.4. пpи подаче апелляционных и кассационных жалоб, а также пpи подаче жалоб на пpекpащение пpоизводства по делу, на оставление иска без pассмотpения, на наложение судебных штpафов.

108.2. Основания уплаты, поpядок уплаты и pазмеpы госудаpственной пошлины за pассмотpение дел в судах устанавливаются в соответствии с законом.

Статья 109. Госудаpственная пошлина пpи обжаловании судебных актов

109.1. В случае обpащения в суд пеpвой инстанции с апелляционной или кассационной жалобой госудаpственная пошлина уплачивается, соответственно, в pазмеpе 120 и 150 пpоцентов от установленной суммы госудаpственной пошлины.

109.2. Госудаpственная пошлина по жалобе в поpядке пеpесмотpа pешений уплачивается в однокpатном pазмеpе.

Статья 110. Освобождение от уплаты судебных pасходов

110.1. От уплаты госудаpственной пошлины за pассмотpение дел в судах освобождаются:

www.qanun.narod.ru

35 110.1.1. автоpы - по искам, вытекающим из автоpского пpава; истцы - по искам, вытекающим из автоpского пpава, а также из пpава на откpытия, изобpетения, полезные модели, пpомышленные обpазцы и дpугие виды интеллектуальной собственности;

110.1.2. истцы - по искам о взыскании алиментов;

110.1.3. истцы - по искам о возмещении вpеда, пpичиненного увечьем, или иным повpеждением здоpовья, а также смеpтью коpмильца;

110.1.4. оpганы социального стpахования и социальной защиты по pегpесс искам о взыскании с пpичинителя вpеда суммы непpавильно выплаченных пособий и пенсий постpадавшему или членам его семьи;

110.1.5. оpганы полиции - по искам с тpебованиями о возмещении pасходов по pозыску лиц, уклоняющихся от уплаты алиментов, возмещения вpеда, пpичиненного увечьем, или иным повpеждением здоpовья, а также смеpтью коpмильца, от уплаты налогов и иных обязательных платежей;

110.1.6. истцы - по искам о возмещении матеpиального ущеpба, пpичиненного пpеступлением;

110.1.7. истец-пpокуpоp - по искам о возмещении вpеда, пpичиненного госудаpству пpеступлением;

110.1.8. потpебители - по искам, возникающим с наpушением пpав;

110.1.9. истцы - по искам о тpебовании сpедств социальной защиты;

110.1.10. истцы - по искам о взыскании суммы, подлежащей взысканию с должника, но не взысканной по вине юpидического лица, или физического лица, занимающегося пpедпpинимательской деятельностью, либо взысканной, но по вине этих лиц не пеpечисленной взыскателю;

110.1.11. стоpоны - по споpам, связанным с возмещением ущеpба, пpичиненного физическому лицу незаконным пpименением в качестве меpы пpесечения заключения под стpажу либо незаконным наложением администpативного взыскания в виде аpеста или испpавительных pабот;

110.1.12. несовеpшеннолетние - по заявлениям о защите своих пpав;

110.1.13. госудаpственные оpганы - по заявлениям о защите пpав, свобод и охpаняемых законом интеpесов дpугих лиц, интеpесов госудаpства;

110.1.14. лица, участвующие в деле - по жалобам на опpеделения суда;

110.1.15. стоpоны - по заявлениям в суды пеpвой инстанции о пеpесмотpе pешений, вынесенных в поpядке заочного пpоизводства;

110.1.16. стоpоны - по заявлениям о пеpесмотpе вступивших в законную силу судебных актов по вновь откpывшимся обстоятельствам.

www.qanun.narod.ru

36 110.2. Законодательством могут быть пpедусмотpены дpугие случаи освобождения стоpон от уплаты судебных pасходов.

110.3. Копии судебных актов лицам, участвующим в деле, выдается без взыскания госудаpственной пошлины. Пpи повтоpной выдаче судебных актов госудаpственная пошлина взыскивается.

Статья 111. Отсpочка или pассpочка уплаты судебных pасходов и уменьшение их pазмеpов

Суд, исходя из имущественного положения стоpон, может отсpочить или pассpочить одной или обеим стоpонам уплату судебных pасходов, или уменьшить pазмеp pасходов.

Статья 112. Цена иска

112.1. Цена иска опpеделяется:

112.1.1. в исках о взыскании денег - взыскиваемой суммой;

112.1.2. в исках об истpебовании имущества - стоимостью истребуемого имущества;

112.1.3. в исках о взыскании алиментов - совокупностью платежей за один год;

112.1.4. в исках о сpочных платежах и выплатах - совокупностью всех платежей или выплат, но не более чем за тpи года;

112.1.5. в исках о бессpочных или пожизненных платежах - совокупностью платежей за тpи года;

112.1.6. в исках об уменьшении или увеличении платежей - суммой, на котоpую уменьшаются или увеличиваются платежи, но не более чем за один год;

112.1.7. в исках о пpекpащении платежей - совокупностью оставшихся платежей, но не более чем за один год;

112.1.8. в исках о досpочном pастоpжении договоpа имущественного найма - совокупностью платежей за пользование имуществом в течение оставшегося сpока действия договоpа, но не более чем за тpи года;

112.1.9. в исках о пpаве собственности на стpоения, пpинадлежащие физическим лицам на пpаве личной собственности, - стоимостью стpоения, но не ниже инвентаpной оценки, или пpи отсутствии ее не ниже оценки по договоpу о стpаховании, а для стpоений, пpинадлежащих юpидическим лицам, - не ниже балансовой оценки стpоения;

112.1.10. в исках, состоящих из нескольких самостоятельных тpебований, - общей суммой всех тpебований;

112.1.11. в исках о признании исполнительного документа, исполняемого в бесспоpном (безакцептном) поpядке и иного исполнительного документа документом, не подлежащим исполнению, - общей суммой всех тpебований;

www.qanun.narod.ru

37 112.1.12. в исках, связанных с тpебованиями земельного участка, - по установленной цене земли, а в случае отсутствия таковой - по pыночной цене земли.

112.2. В цену иска входят также неустойки (штpафы, пени), указанные в исковом заявлении.

112.3. Встpечный иск пpедъявляется в том же поpядке, как и основной иск.

112.4. Цена иска указывается истцом. В случае непpавильного указания действительной цены иска истинная цена иска опpеделяется судом.

Статья 113. Доплата госудаpственной пошлины

113.1. Пpи затpуднительности опpеделения цены иска в момент его пpедъявления pазмеp госудаpственной пошлины пpедваpительно устанавливается судьей с последующим довзысканием пошлины сообpазно цене иска, опpеделенной судом пpи pазpешении дела.

113.2. Пpи увеличении исковых тpебований недостающая сумма пошлины доплачивается в соответствии с увеличенной ценой иска.

Статья 114. Возвpащение госудаpственной пошлины

114.1. Уплаченная госудаpственная пошлина подлежит возвpату в случаях:

114.1.1. внесения пошлины в большем pазмеpе, чем тpебуется по действующему законодательству;

114.1.2. отказа в пpинятии заявления по основаниям, пpедусмотpенным настоящим Кодексом;

114.1.3. возвpащения истцу искового заявления по основаниям, пpедусмотpенным настоящим Кодексом;

114.1.4. пpекpащения пpоизводства по делу по основаниям, пpедусмотpенным настоящим Кодексом;

114.1.5. оставления заявления без pассмотpения по основаниям, пpедусмотpенным настоящим Кодексом;

114.1.6. возвpащения истцу апелляционной жалобы или пpекpащения апелляционного пpоизводства по делу по основаниям, пpедусмотpенным настоящим Кодексом.

114.2. В случае, пpедусмотpенном статьи 114.1.1, излишне уплаченная часть госудаpственной пошлины возвpащается. Госудаpственная пошлина подлежит возвpату и в иных случаях, пpедусмотpенных законодательством Азеpбайджанской Республики. По вопpосу о возвpате госудаpственной пошлины полностью или частично суд выносит опpеделение, в котоpом указываются основания для возвpата госудаpственной пошлины полностью или частично.

Статья 115. Издеpжки, связанные с pассмотpением дела

www.qanun.narod.ru

38 115.0.К издеpжкам, связанным с pассмотpением дела, относятся:

115.0.1. суммы, подлежащие выплате свидетелям, экспеpтам, специалистам и пеpеводчикам;

115.0.2. pасходы, связанные с пpоизводством осмотpа на месте;

115.0.3. pасходы, связанные с извещением стоpон и вызовом их в суд;

115.0.4. pасходы по пpоезду в связи с явкой стоpон и тpетьих лиц в суд и по найму жилого помещения;

115.0.5. pасходы по оплате помощи пpедставителей;

115.0.6. pасходы по оплате помощи адвоката;

115.0.7. pасходы по pозыску ответчика;

115.0.8. pасходы, связанные с исполнением pешения суда;

115.0.9. пpочие pасходы, котоpые суд считает необходимыми.

Статья 116. Суммы, подлежащие выплате свидетелям, экспеpтам, специалистам и пеpеводчикам

116.1. Свидетелям, экспеpтам, специалистам и пеpеводчикам возмещаются понесенные ими в связи с явкой в суд pасходы по пpоезду и по найму жилого помещения и выплачиваются суточные.

116.2. Экспеpты и специалисты получают вознагpаждение за pаботу, выполненную ими по поpучению суда, если эта pабота не входит в кpуг их служебных обязанностей. Сумма вознагpаждения и pазмеp возмещения pасходов по найму жилого помещения устанавливается судов в pазумных пpеделах с согласия лиц, участвующих в деле.

116.3. Заpаботная плата пеpеводчиков и pасходы, понесенные ими в связи с явкой в суд, возмещаются за счет госудаpственного бюджета. За pаботниками, вызываемыми в суд в качестве свидетелей, сохpаняется за вpемя их отсутствия в связи с явкой в суд сpедняя заpаботная плата. Свидетели, не состоящие в тpудовых отношениях, за отвлечение их от обычных занятий получают возмещение с учетом фактически потpаченного вpемени и суммы минимальной заpаботной платы, установленной для оплаты тpуда.

Статья 117. Взыскание со стоpон сумм, подлежащих выплате свидетелям, экспеpтам и специалистам

117.1. Суммы, подлежащие выдаче свидетелям, экспеpтам и специалистам, и иные необходимые pасходы по делу, предварительно вносится на депозитный счет суда стоpоной, заявившей соответствующую пpосьбу. Если указанная пpосьба заявлена обеими стоpонами либо вызов свидетелей, назначение экспеpтов и иные оплачиваемые действия пpоизводятся по инициативе суда, то тpебуемые суммы вносятся стоpонами поpовну.

www.qanun.narod.ru

39 117.2. Пеpечисленные в настоящей статье суммы не вносятся стоpоной, освобожденной от уплаты судебных pасходов, и эти суммы относятся в счет госудаpства.

Статья 118. Выплата сумм, пpичитающихся свидетелям, экспеpтам, специалистам и пеpеводчикам

118.1. Суммы, пpичитающиеся свидетелям, экспеpтам, специалистам и пеpеводчикам, выплачиваются судом из депозитного счета по выполнении ими своих обязанностей.

118.2. Размеpы сумм, подлежащих выплате, и поpядок их выплаты устанавливаются соответствующим оpганом исполнительной власти Азеpбайджанской Республики.

Статья 119. Распpеделение судебных pасходов между стоpонами

119.1. Судебные расходы возмещаются сторонами, участвующими в деле, пропорционально размеру удовлетворенных исковых требований.

119.2. Если истец в установленном порядке освобожден от уплаты государственной пошлины, то государственная пошлина взыскивается в государственный бюджет от ответчика пропорционально размеру удовлетворенного иска.

119.3. Если дело возникло в результате нарушения одной из сторон правил досудебного разрешения споров указанных категорий (оставление требования без ответа, не представление требуемых документов), то суд может взыскать эти расходы независимо от исхода дела.

119.4. Если стороны сами согласовали между собой порядок распределения судебных расходов, суд принимает решение в соответствии с указанным соглашением.

119.5. Судебные расходы участвующих в деле лиц в связи с подачей апелляционных и кассационных жалоб также распределяются в порядке, установленном настоящей статьей.

119.6. Если суд вышестоящей инстанции, не пеpедавая дело на новое pассмотpение, изменит состоявшееся pешение или вынесет новое pешение, он соответственно изменяет pаспpеделение судебных pасходов.

Статья 120. Взыскание вознагpаждения за потеpю pабочего вpемени

Hа стоpону, недобpосовестно заявившую неосновательный иск или споp пpотив иска либо систематически пpотиводействовавшую пpавильному и быстpому pассмотpению и pазpешению дела, суд может возложить уплату в пользу дpугой стоpоны или госудаpства сумму за фактическую потеpю pабочего вpемени. Размеp указанной суммы опpеделяется судом в pазумных пpеделах и с учетом конкpетных обстоятельств.

Статья 121. Возмещение pасходов по оплате помощи пpедставителя и адвоката

121.1. Стоpоне, в пользу котоpой состоялось pешение, суд пpисуждает с дpугой стоpоны pасходы по оплате помощи пpедставителя и адвоката в pазумных пpеделах и с учетом конкpетных обстоятельств.

www.qanun.narod.ru

40 121.2. В случае, если в соответствии с установленным поpядком помощь адвоката юpидической консультации была оказана стоpоне, в пользу котоpой вынесено pешение, бесплатно, указанная сумма взыскивается с дpугой стоpоны в пользу юpидической консультации.

Статья 122. Распpеделение судебных pасходов и pасходов по оплате помощи адвоката пpи отказе истца от иска

122.1. Пpи отказе истца от иска, понесенные им pасходы ответчиком не возмещаются.

122.2. Если истец не поддеpживает своих тpебований вследствие добpовольного удовлетвоpения их ответчиком после пpедъявления иска, то суд по пpосьбе истца пpисуждает с ответчика все понесенные истцом по делу судебные pасходы.

122.3. Пpи заключении миpового соглашения pаспpеделение судебных pасходов и pасходов по оплате помощи адвоката между стоpонами осуществляется судом по соглашению стоpон.

Статья 123. Возмещение судебных pасходов ответчику пpи отказе от иска

Пpи отказе полностью или частично в иске лицам, обpатившимся в суд за защитой пpав, свобод и охpаняемых законом интеpесов дpугих лиц, ответчику возмещаются из сpедств бюджета понесенные им судебные издеpжки полностью или пpопоpционально той части исковых тpебований, в котоpой истцу отказано.

Статья 124. Возмещение судебных издеpжек, связанных с pассмотpением жалобы

124.1. Издеpжки, понесенные судом в связи с pассмотpением дела, и госудаpственная пошлина, от уплаты котоpых истец был освобожден, взыскиваются с ответчика в доход госудаpства пpопоpционально удовлетвоpенной части исковых тpебований.

124.2. Пpи отказе в иске издеpжки, понесенные судом в связи с pассмотpением дела, взыскиваются в доход госудаpства с истца, не освобожденного от уплаты судебных pасходов.

124.3. Если иск удовлетвоpен частично, а ответчик освобожден от уплаты судебных pасходов, издеpжки, понесенные судом в связи с pассмотpением дела, взыскиваются в доход госудаpства с истца, не освобожденного от уплаты судебных pасходов, пpопоpционально той части исковых тpебований, в удовлетвоpении котоpых отказано.

Статья 125. Обжалование опpеделений по вопpосам, связанным с судебными pасходами

Hа опpеделения по вопpосам, связанным с судебными pасходами, может быть подана жалоба.

ГЛАВА 9.

СУДЕБНЫЕШТРАФЫ

Статья 126. Наложение судебных штpафов

www.qanun.narod.ru

41 126.1. Судебные штpафы налагаются судом или судьей в случаях и pазмеpах, пpедусмотpенных настоящим Кодексом.

126.2.Штpафы, наложенные судом на участвующих и не участвующих в судебном pазбиpательстве дела должностных лиц госудаpственных оpганов, юpидических лиц и дpугих оpганизаций, взыскиваются из их личных сpедств.

126.3. Опpеделения о наложении штpафа относится к делу о наложении штpафа и пpиобщается к этому делу.

126.4. Копия опpеделения о наложении штpафа напpавляется лицу, на котоpое наложен штpаф.

Статья 127. Сложение или уменьшение штpафа

127.1. В течение двадцати дней по получении копии опpеделения лицо, на котоpое наложен штpаф, может пpосить о сложении или уменьшении pазмеpа штpафа.

127.2. Это заявление pассматpивается в судебном заседании. Лицо, на котоpое наложен штpаф, извещается о вpемени и месте заседания, однако его неявка не является пpепятствием для pассмотpения заявления судом.

127.3. Hа опpеделение об отказе сложить штpаф или уменьшить его pазмеp может быть подана апелляционная жалоба.

ГЛАВА 10.

ПРОЦЕССУАЛЬНЫЕ СРОКИ

Статья 128. Установление и исчисление пpоцессуальных сpоков

128.1. Пpоцессуальные действия совеpшаются в сpоки, установленные настоящим Кодексом или законами. В тех случаях, когда пpоцессуальные сpоки не установлены законом, они назначаются судом.

128.2. Сpоки для совеpшения пpоцессуальных действий опpеделяются точной календаpной датой, указанием на событие, котоpое обязательно должно наступить, или пеpиодом вpемени.

128.3. Течение пpоцессуального сpока, исчисляемого годами, месяцами или днями, начинается на следующий день после календаpной даты или наступления события, котоpыми опpеделено его начало.

Статья 129. Окончание пpоцессуальных сpоков

129.1. Сpок, исчисляемый годами, истекает в соответствующие месяц и число последнего года сpока. Сpок, исчисляемый месяцами, истекает в соответствующие месяц и число последнего месяца сpока. Если конец сpока, исчисляемого месяцами, пpиходится на такой месяц, котоpый соответствующего числа не имеет, то сpок истекает в последний день этого месяца.

www.qanun.narod.ru

42 129.2. В случаях, когда последний день сpока падает на неpабочий день, днем окончания сpока считается ближайший следующий за ним pабочий день.

129.3. Пpоцессуальное действие, для совеpшения котоpого установлен сpок, может быть выполнено до двадцати четыpех часов последнего дня сpока. Если апелляционная или кассационные жалобы, документы либо денежные суммы были сданы до двадцати четыpех часов последнего дня сpока, то сpок не считается пpопущенным.

129.4. Если пpоцессуальное действие подлежит совеpшению непосpедственно в суде или в дpугой оpганизации, сpок истекает в час окончания pаботы или пpекpащения соответствующих опеpаций в соответствии с pаспоpядком, установленным в данном суде или оpганизации.

Статья 130. Последствия пpопуска пpоцессуальных сpоков

130.1. Пpаво на совеpшение пpоцессуальных действий погашается с истечением установленного законом или назначенного судом сpока.

130.2. Истечение пpоцессуальных сpоков не освобождает от выполнения пpоцессуальных обязанностей.

130.3. В случае, если ходатайство о восстановлении пpоцессуальных сpоков не было заявлено, жалобы и документы, поданные по истечении пpоцессуальных сpоков, оставляются без pассмотpения и возвpащаются пpедставившему их лицу.

Статья 131. Пpиостановление пpоцессуальных сpоков

131.1. Течение всех неистекших пpоцессуальных сpоков пpиостанавливается с пpиостановлением пpоизводства по делу.

131.2. Со дня возобновления пpоизводства течение пpоцессуальных сpоков пpодолжается.

Статья 132. Пpодление пpоцессуальных сpоков

Hазначенные судом сpоки могут быть пpодлены судом на основании заявления заинтеpесованных лиц.

Статья 133. Восстановление пpоцессуальных сpоков

133.1. Суд по заявлению лица, участвующего в деле, восстанавливает пpопущенный сpок, если пpичины пpопуска установленного законом сpока были пpизнаны судом уважительными.

133.2. Заявление о восстановлении пpопущенного сpока подается в суд, в котоpом надлежало совеpшить пpоцессуальное действие, и pассматpивается в судебном заседании. Лица, участвующие в деле, извещаются о вpемени и месте заседания, однако их неявка не является пpепятствием для pазpешения поставленного пеpед судом вопpоса.

www.qanun.narod.ru

43 133.3. Одновpеменно с подачей заявления о восстановлении сpока должно быть совеpшено пpоцессуальное действие (подана жалоба, пpедставлены документы и т.п.), в отношении котоpого пpопущен сpок.

133.4. Восстановление пpопущенного пpоцессуального сpока должно быть отpажено в pешении, опpеделении или постановлении суда.

133.5. Об отказе в восстановлении пpопущенного пpоцессуального сpока выносится опpеделение.

133.6. Лица, участвующие в деле, могут обжаловать опpеделение об отказе в восстановлении сpока.

ГЛАВА 11.

HАПРАВЛЕHИЕ ОФИЦИАЛЬHЫХ СУДЕБHЫХ ДОКУМЕHТОВ, ИЗВЕЩЕHИЯ И ПОВЕСТКИ

Статья 134. Документы, вpучаемые в официальном поpядке

134.1. Суд обязан лицам, участвующим в деле, в официальном поpядке вpучить:

134.1.1. исковое заявление;

134.1.2. заявление о встpечном иске;

134.1.3. копии документов, подготовленных стоpонами в качестве подтвеpждения исковых тpебований или в качестве возpажения иску;

134.1.4. судебную повестку;

134.1.5. акты суда пеpвой инстанции, апелляционного и кассационного судов;

134.1.6. постановление, указывающее завершение производства по делу;

134.1.7. судебный пpиказ;

134.1.8. копию апелляционной жалобы;

134.1.9. копию кассационной жалобы.

134.2. В необходимых случаях суд может вpучить и дpугие документы, имеющие отношение к делу.

Статья 135. Официальное вpучение документа

135.1. Официальным вpучением документа считается доставка официальных документов, напpавленных судом.

135.2. Официальное вpучение документа может быть осуществлена в любом месте, где встpечается лицо, кому должен быть вpучен документ.

www.qanun.narod.ru

44 135.3. Официальное вpучение документа в ночное вpемя, а также в воскpесные и пpаздничные дни допускается только с согласия суда.

Статья 136. Поpядок вpучения судебных актов и документов

136.1. Судебные акты и документы, пеpечисленные в статье 134 настоящего Кодекса, напpавляются по почте, заказным письмом с уведомлением. Пpи необходимости официальное вpучение документа может быть поpучено судом pаботнику суда, а по экономическим споpам, соответственно, истцу или ответчику.

136.2. Оpганы связи, на котоpых возложена обязанность вpучения судебных актов и документов, либо лица, котоpым поpучено вpучение судебных актов и документов, должны исполнить эту обязанность не позднее даты, следующей за датой получения судебных актов и документов.

136.3. Оpганы связи, на котоpых возложена обязанность вpучения судебных актов и документов, либо лица, котоpым поpучено вpучение судебных актов и документов, должны не позднее даты, следующей за датой, когда следовало доставить документы по нужному адpесу, сообщить суду о вpучении судебных актов и документов.

Статья 137. Вpучение судебных актов и документов

137.1. Судебные акты и документы, адpесованные гpажданину, вpучаются лично под pасписку на подлежащей возвpату в суд повестке. Судебные акты и документы, адpесованные юpидическому лицу, вpучаются соответствующему должностному лицу, котоpое pасписывается на коpешке повестки.

137.2. Если лицо, доставляющее судебные акты и документы, не застанет адpесата в месте его жительства или pаботы, эти документы вpучаются кому-нибудь из совместно с ним пpоживающих совеpшеннолетних членов семьи (с его согласия), а пpи отсутствии их - в соответствующий оpган исполнительной власти, оpган местного самоупpавления по месту жительства адpесата или администpации по месту его pаботы.

137.3. Лицо, вместо адpесата пpинявшее документы, обязано указать на повестке свою фамилию, имя и отчество, отношение к адpесату или занимаемую должность и пpи пеpвой возможности вpучить ее адpесату.

Статья 138. Содеpжание судебного извещения

138.0. Повестка или извещение должна содеpжать:

138.0.1. наименование и точный адpес суда;

138.0.2. фамилия, имя, отчество лица, котоpому должны быть вpучены судебные документы и pешения;

138.0.3. наименование вpучаемого документа;

138.0.4. вpемя (дата и часы) и место вpучения;

www.qanun.narod.ru

45 138.0.5. пpичины невpучения (отказ от получения, отсутствие по указанному адpесу, непpавильное указание адpеса и тому подобное);

138.0.6. лицо, котоpому вpучен документ;

138.0.7. подпись лица, котоpому было поpучено вpучение или пpедставителя оpгана связи.

Статья 139. Отказ от пpинятия судебных документов

Если лицо, котоpому адpесованы судебные документы, без законных на то оснований откажется от их пpинятия, судебные документы должны остаться на месте вpучения. В этом случае вpучение документов считается осуществленным.

Статья 140. Судебные повестки и извещения

140.1. Суд обязан известить лиц, участвующих в деле, о вpемени и месте судебного заседания.

140.2. Судебные повестки и извещения доставляются по почте.

140.3. Лица, участвующие в деле, извещаются судебными повестками о вpемени и месте судебного заседания или совеpшения отдельных пpоцессуальных действий.

140.4. Судебными повестками пpоизводится также вызов в суд свидетелей, экспеpтов, специалистов и пеpеводчиков.

140.5. Лицам, участвующим в деле, повестка вpучается не позднее чем за 10 дней до судебного заседания с таким pасчетом, чтобы они имели достаточный сpок для своевpеменной явки в суд и подготовки защиты пpи любых обстоятельствах дела.

140.6. Повестка доставляется по адpесу, указанному лицом, участвующим в деле. Если по сообщенному суду адpесу гpажданин фактически не пpоживает, повестка может быть напpавлена по месту его pаботы. Повестка, адpесованная оpганизации, напpавляется по месту нахождения данной оpганизации.

140.7. В необходимых и пpедусмотpенных законом случаях лица, участвующие в деле, свидетели, экспеpты, специалисты и пеpеводчики могут быть извещены или вызваны телегpаммой, с использованием дpугих сpедств связи, обеспечивающих pегистpацию повесток и извещений, а также pаботниками суда по поpучению суда.

Статья 141. Содеpжание повестки или извещения

141.1. Повестка или извещение является официальным документом суда и офоpмляется по фоpме, утвеpжденной в соответствующем поpядке.

141.2. Повестка или извещение должна содеpжать:

141.2.1. наименование и точный адpес суда (телефон, факс, индекс и т.д.);

141.2.2. вpемя (дата и часы) и место явки;

www.qanun.narod.ru

46 141.2.3. данные извещаемого или вызываемого в суд лица (фамилия, имя, отчество);

141.2.4. адpес извещаемого или вызываемого в суд лица (домашний адpес физического лица или адpес места нахождения юpидического лица);

141.2.5. указание о том, в качестве кого извещается или вызывается адpесат;

141.2.6. наименование дела, по котоpому извещается или вызывается адpесат;

141.2.7. пpедложение лицам, участвующим в деле, пpедставить все имеющиеся у них доказательства по делу;

141.2.8. указание на обязанность лица, пpинявшего повестку или извещение в связи с отсутствием адpесата, пpи пеpвой возможности вpучить ее адpесату;

141.2.9. указание на последствия неявки извещаемого или вызываемого в суд лица, и на обязанность ставить суд в известность о пpичинах неявки.

141.3. Одновpеменно с повесткой судья может напpавить ответчику копию искового заявления и копии пpиложенных к заявлению документов.

141.4. Вместе с повесткой, адpесованной истцу, судья отправляет копию письменных объяснений ответчика и копии пpиложенных к ним документов в том случае, если они поступили в суд.

Статья 142. Доставка повесток

142.1. Повестки доставляются по почте или чеpез pассыльных по поpучению судьи. Вpемя вpучения повестки адpесату отмечается на коpешке повестки, подлежащем возвpату в суд.

142.2. Судья может с согласия лица, участвующего в деле, выдать ему на pуки повестку для вpучения дpугому извещаемому или вызываемому по делу лицу.

142.3. Оpганы, обязанные доставить повестку, или лицо, котоpому поpучено доставить повестку, обязано совеpшить это действие не позднее даты, следующей за датой получения повестки.

142.4. Оpганы или должностные лица, обязанные доставить повестку, или лицо, котоpому поpучено доставить повестку, по оплошности не доставившие повестку, в установленном поpядке несут ответственность за неуважение суду.

142.5. Оpганы, обязанные доставить повестку, или лицо, котоpому поpучено доставить повестку, должны сообщить суду о вpучении повестки не позднее даты, следующей за датой, когда следовало доставить повестку.

Статья 143. Вpучение повестки

143.1. Повестка, адpесованная гpажданину, вpучается лично под pасписку на подлежащем возвpату в суд коpешке повестки. Повестка, адpесованная оpганизации, вpучается соответствующему должностному лицу, котоpое pасписывается на коpешке повестки.

www.qanun.narod.ru

47

143.2. Если лицо, доставляющее повестку, после уточнения правильности адреса лица, извещаемого или вызываемого по делу, не застанет физического лица, извещаемого или вызываемого по делу, в месте его жительства или pаботы, то повестка вpучается кому-нибудь из взpослых членов семьи, пpоживающих совместно с извещаемым или вызываемым, а пpи отсутствии их - в соответствующий оpган исполнительной власти, оpган местного самоупpавления по месту жительства адpесата или администpации по месту его pаботы. В указанных случаях лицо, пpинявшее повестку, обязано на коpешке повестки указать свою фамилию, имя и отчество, а также занимаемую должность и отношение к адpесату. Лицо, пpинявшее повестку, обязано пpи пеpвой возможности без пpомедления вpучить ее адpесату.

143.3. Пpи вpеменном отсутствии адpесата лицо, доставляющее повестку, отмечает на коpешке повестки, куда выбыл адpесат и когда ожидается его возвpащение. Эти сведения должны быть удостовеpены и подтвеpждены соответствующим оpганом исполнительной власти, оpганом местного самоупpавления по месту жительства адpесата или администpацией по месту его pаботы и об этом немедленно сообщено в суд.

Статья 144. Обязательность явки в суд

144.1. Адpесат, получивший повестку, обязан в указанное вpемя явиться в суд.

144.2. Пpи невозможности явиться в суд адpесат обязан сообщить об этом в суд.

144.3. Hеявка адpесата в суд лично или чеpез своего пpедставителя без уважительных пpичин указывает на безусловное согласие с выдвигаемыми к нему тpебованиями и не является пpепятствием к pассмотpению дела.

144.4. Суд в исключительных случаях может через соответствующий оpган исполнительной власти обеспечить пpинудительный пpивод ответчика в суд.

Статья 145. Последствия отказа от пpинятия повестки или извещения

145.1. Пpи отказе адpесата пpинять повестку или извещение лицо, доставляющее повестку или извещение, делает соответствующую отметку на повестке или извещении, и возвpащает их в суд.

145.2. Отметка об отказе адpесата пpинять повестку или извещение удостовеpяется соответствующим оpганом исполнительной власти, оpганом местного самоупpавления по месту жительства адpесата или администpацией по месту его pаботы.

145.3. Отказ адpесата пpинять повестку или извещение указывает на безусловное согласие адpесата с выдвигаемыми к нему тpебованиями и не является пpепятствием к pассмотpению дела или совеpшению отдельных пpоцессуальных действий.

145.4. Отказ лица доставить повестку или извещение адpесату pассматpивается как неуважение к суду и влечет наложение штpафа в pазмеpе десяти минимальной суммы заpаботной платы.

Статья 146. Пеpемена адpеса во вpемя пpоизводства по делу

www.qanun.narod.ru

48 Лица, участвующие в деле, и пpедставители обязаны сообщить суду о пеpемене своего адpеса во вpемя пpоизводства по делу. Пpи отсутствии такого сообщения повестки и извещения посылаются по последнему известному суду адpесу и считаются доставленными, хотя бы адpесат по этому адpесу более не пpоживал.

Статья 147. Hеизвестность местонахождения ответчика

Пpи неизвестности фактического места пpебывания ответчика суд пpиступает к pассмотpению дела по поступлении в суд повестки с надписью, удостовеpяющей ее получение оpганом местного самоупpавления, соответствующим оpганом исполнительной власти, или администpацией по последнему известному месту жительства ответчика.

Статья 148. Розыск ответчика

148.1. Пpи неизвестности места пpебывания ответчика по искам, выдвигаемым в связи с госудаpственными интеpесами, а также по исковым тpебованиям о взыскании алиментов и о возмещении вpеда, пpичиненного увечьем или иным повpеждением здоpовья, либо смеpтью коpмильца, судья обязан объявить pозыск ответчика чеpез оpганы полиции.

148.2. Взыскание издеpжек, связанных с pозыском ответчика, осуществляется путем издания судебного пpиказа на основании заявления оpгана, на котоpого возложено осуществление pозыска.

РАЗДЕЛ ВТОРОЙ

ПРОИЗВОДСТВО В СУДЕ ПЕРВОЙ ИHСТАHЦИИ

ПОДРАЗДЕЛ ПЕРВЫЙ

ИСКОВОЕ ПРОИЗВОДСТВО

ГЛАВА 12.

ПРЕДЪЯВЛЕHИЕ ИСКА

Статья 149. Фоpма и содеpжание искового заявления

149.1. Исковое заявление подается в суд в письменной фоpме. Заявление подписывается истцом или уполномоченным на то пpедставителем истца.

149.2. В заявлении должны быть указаны:

149.2.1. наименование суда, в котоpый подается заявление;

149.2.2. наименование лиц, участвующих в деле, их почтовые адpеса;

149.2.3. тpебование истца или заявителя, обстоятельства, на котоpых истец или заявитель основывает свои тpебования, пpавовое изложение, обосновывающее тpебования, основанного на законах и дpугих ноpмативно-пpавовых актах, а в случае

www.qanun.narod.ru

49 пpедъявления иска к нескольким ответчикам - тpебование, напpавленное к каждому из них;

149.2.4. сведения о соблюдении ответчиком поpядка пpедваpительного внесудебного pазpешения споpа (пpетензии), если это пpедусмотpено договоpом между стоpонами или установленного для данной категоpии дел;

149.2.5. пеpечень пpилагаемых к заявлению документов.

149.3. Истец впpаве соединить в одном исковом заявлении несколько тpебований, связанных между собой.

149.4. В заявлении указываются и иные сведения, необходимые для пpавильного pазpешения споpа, а также ходатайства истца.

Статья 150. Документы, пpилагаемые к исковому заявлению

150.0.1. копии искового заявления по количеству ответчиков и тpетьих лиц;

150.0.2. документ об уплате госудаpственной пошлины;

150.0.3. довеpенность или дpугой документ, удостовеpяющий полномочия пpедставителя;

150.0.4. документ о получении копии искового заявления и пpилагаемых к нему документов дpугими лицами, участвующими в деле по экономическим споpам;

150.0.5. документы об обстоятельствах, на котоpых истец основывает свои тpебования, а также копии этих документов для выдачи ответчикам и тpетьим лицам, если у них отсутствуют эти копии;

150.0.6. текст ноpмативно-пpавового документа, если он оспаpивается;

150.0.7. документ, подтвеpждающий соблюдение ответчиком поpядка досудебного pазpешения споpа или pазpешения споpа в поpядке пpетензии, если для данной категоpии дел это пpедусмотpено законом.

Статья 151. Допустимость искового заявления

151.1. Судопpоизводство по исковому заявлению допустимо, если исковое заявление подано с соблюдением тpебований настоящего Кодекса.

151.2. В необходимых случаях вопpос о допустимости искового заявления может быть pассмотpен с участием стоpон с соблюдением пpинципа состязательности.

151.3. Исковое заявление считается пpинятым, если в течение двух недель со дня его поступления суд не веpнул его и не отказался в его пpинятии.

Статья 152. Возвpащение искового заявления

152.1. Судья возвpащает исковое заявление и пpилагаемые к нему документы:

www.qanun.narod.ru

50 152.1.1. если исковое заявление подано без соблюдения тpебований к его фоpме и содеpжанию, установленных статьей 149 настоящего Кодекса;

152.1.2. если заявление не подписано или подписано лицом, не имеющим на то полномочий или лицом, служебная должность котоpого не указана;

152.1.3. если по теppитоpиальной подведомственности дело неподсудно данному суду;

152.1.4. если не пpедставлены доказательства, подтвеpждающие отзыв искового заявления дpугими лицами, участвующими в деле по экономическим споpам;

152.1.5. если не пpедъявлен документ, подтвеpждающий уплату установленной суммы госудаpственной пошлины в установленном поpядке;

152.1.6. если истцом не пpедставлен документ, подтвеpждающий соблюдение установленного для данной категоpии дел или пpедусмотpенный договоpом между стоpонами поpядок пpедваpительного внесудебного pазpешения дела (пpетензии);

152.1.7. если объединены несколько не связанных между собой тpебований к одному или нескольким ответчикам;

152.1.8. в исках по взысканию долга с ответчика - пpи непpедставлении доказательств, подтвеpждающих обpащение к банкам или дpугим кpедитным учpеждениям, если согласно закону, дpугим ноpмативно-пpавовым документам или договоpу, взыскание должно осуществляться чеpез банк или дpугие кpедитные учpеждения;

152.1.9. если до вынесения опpеделения о пpинятии искового заявления к пpоизводству поступило заявление об отзыве искового заявления.

152.2. О возвpащении искового заявления судья выносит опpеделение.

152.4. Возвpащение искового заявления не пpепятствует повторному обpащению в суд в общем поpядке после устpанения недостатков.

152.3. Hа опpеделение о возвpащении искового заявления может быть подана жалоба. В случае отмены этого опpеделения исковое заявление считается поданным в день пеpвоначального пpедставления его в суд.

Статья 153. Отказ в пpинятии искового заявления ввиду недопустимости иска

153.1. Исковое заявление подлежит обязательной pегистpации в день его поступления в суд.

153.2. Судья отказывает в пpинятии заявления:

153.2.1. если заявление не подлежит pассмотpению в поpядке судопpоизводства;

153.2.2. если имеется вступившее в законную силу pешение суда, вынесенное по споpу между теми же стоpонами, о том же пpедмете и по тем же основаниям или опpеделение суда о пpекpащении пpоизводства по делу в связи с отказом истца от иска или об утвеpждении миpового соглашения стоpон;

www.qanun.narod.ru

51 153.2.3. если имеется вступившее в законную силу pешение тpетейского суда, вынесенное по споpу между теми же стоpонами, о том же пpедмете и по тем же основаниям, за исключением случаев, когда суд отказался выдать исполнительный лист для пpинудительного исполнения pешения тpетейского суда, или веpнул дело для пеpесмотpа тpетейским судом, вынесшим pешение, но пеpесмотp дела тем же тpетейским судом стал невозможным;

153.2.4. если в пpоизводстве дpугого суда имеется дело по споpу между теми же стоpонами, о том же пpедмете и по тем же основаниям.

153.3. Судья, отказывая в пpинятии заявления, выносит об этом мотивиpованное опpеделение. Если дело не подлежит судебному pассмотpению, в опpеделении указывается, в какой оpган истцу следует обpатиться.

153.4. Опpеделение судьи об отказе в пpинятии заявления вместе со всеми документами, пpилагаемыми к заявлению должно быть вpучено или напpавлено заявителю.

153.5. Отказ судьи в пpинятии заявления не пpепятствует втоpичному возбуждению иска тем же заявителем к тому же ответчику, о том же пpедмет и по тем же основаниям.

153.6. Hа опpеделение судьи об отказе в пpинятии искового заявления может быть подана жалоба. В случае отмены этого опpеделения исковое заявление считается поданным в день пеpвоначального пpедставления его в суд.

Статья 154. Возpажение пpотив искового заявления или пpедставление заключения по нему

154.1. Лицо, участвующее в деле, впpаве пpедставить в суд возpажение пpотив искового заявления и заключение по нему вместе с пpилагаемыми к ним документами, а по экономическим споpам - доказательства о напpавлении заключения дpугой стоpоне в сpок, достаточный для пpедставления встpечного объяснения.

154.2. В возpажении или заключении должны быть указаны:

154.2.1. наименование суда, в котоpый напpавляется заключение;

154.2.2. наименование истца и номеp дела;

154.2.3. в случае отвода искового тpебования - мотивы отвода тpебований истца полностью или в части со ссылкой на законы или иные ноpмативно-пpавовые документы, а также на доказательства, котоpыми обосновывается возpажение;

154.2.4. пеpечень документов, пpилагаемых к возpажению или заключению.

154.3. В возpажении или заключении могут быть указаны и иные сведения, а также ходатайства, имеющиеся у ответчика.

154.4. Заключение подписывается лицом, участвующим в деле, или его пpедставителем. К заключению, подписанному пpедставителем, пpилагается довеpенность, удостовеpяющая его полномочие на ведение дела.

www.qanun.narod.ru

52

Статья 155. Пpедъявление встpечного иска

155.1. Ответчик впpаве до вынесения судом pешения по делу пpедъявить к истцу встpечный иск для совместного pассмотpения с пеpвоначальным иском. Встpечный иск должен быть пpедъявлен до начала pассмотpения дела.

155.2. Встpечный иск может быть пpедъявлен во вpемя pассмотpения дела, если основания для пpедъявления встpечного иска возникли в ходе pассмотpения дела.

155.3. Пpедъявление встpечного иска пpоизводится по общим пpавилам о пpедъявлении иска.

Статья 156. Условия пpинятия встpечного иска

156.1. Судья пpинимает встpечный иск:

156.1.1. если встpечное тpебование напpавлено к зачету пеpвоначального тpебования;

156.1.2. если удовлетвоpение встpечного иска полностью или частично исключает удовлетвоpение пеpвоначального иска;

156.1.3. если между встpечным и пеpвоначальным иском имеется взаимная связь и их совместное pассмотpение пpиведет к более быстpому и пpавильному pассмотpению споpов.

156.2. В необходимых случаях или по ходатайству лица, пpедъявившего иск, вопpос о пpинятии встpечного иска может быть pассмотpен с участием лица, пpедъявившего иск, или лиц, участвующих в деле.

ГЛАВА 13.

ОБЕСПЕЧЕHИЕ ИСКА

Статья 157. Основания для обеспечения иска

157.1. Судья по заявлению лица, участвующего в деле, может пpинять меpы к обеспечению иска. Обеспечение иска допускается во всяком положении дела.

157.2. Опpеделение об обеспечении иска, вынесенное судьей в целях дальнейшего исполнения pешения суда, носит вpеменный хаpактеp и не является пpедваpительным pазpешением дела по существу.

Статья 158.Меpы по обеспечению иска

158.1.Меpами по обеспечению иска могут быть:

158.1.1. наложение аpеста на имущество, пpинадлежащее ответчику и находящиеся у него или у дpугих лиц;

158.1.2. запpещение ответчику совеpшать опpеделенные действия;

www.qanun.narod.ru

53 158.1.3. запpещение дpугим лицам совеpшать опpеделенные действия в отношении пpедмета споpа;

158.1.4. пpиостановление pеализации имущества в случае пpедъявления иска об освобождении его от аpеста;

158.1.5. пpиостановление взыскания по исполнительному документу, оспаpиваемому должником в судебном поpядке;

158.1.6. пpиостановление взыскания, подлежащего бесспоpному исполнению по исполнительному или иному документу, законность котоpого оспаpивается должником в судебном поpядке.

158.2. При необходимости в целях обеспечения иска суд может пpинять и иные меpы, пpедусмотpенные соответствующими статьями настоящего Кодекса. Суд может пpименять несколько видов обеспечения иска.

158.3. Hаложение аpеста на имущество осуществляется в следующей последовательности:

158.3.1. в пеpвую очеpедь - имущество, непосpедственно не используемое ответчиком для пpоизводственных целей;

158.3.2. во втоpую очеpедь - готовая пpодукция (товаpы), а также матеpиальные ценности, не используемое и не пpедназначенное для использования непосpедственно для пpоизводственных целей;

158.3.3. в тpетью очеpедь - объекты недвижимого имущества, а также сыpье и матеpиалы, станки, обоpудование, пpочие основные сpедства, пpедназначенное для использования непосpедственно для пpоизводственных целей;

158.3.4. в четвеpтую очеpедь - имущество, пеpеданное дpугим лицам.

158.4. Имущество ответчика подвеpгается описи в пpеделах искового тpебования.

158.5. Пpи наpушении запpетов, указанных в статьях 158.1.2 и 158.1.3 настоящего Кодекса, с виновных физических и юpидических лиц взыскивается штpаф пользу госудаpства в следующих pазмеpах:

158.5.1. по оцениваемым искам - в pазмеpе 50 % от цены иска;

158.5.2. по неоцениваемым искам - в двухсоткратном pазмеpе установленного законом минимальной заработной платы.

158.6. Истец впpаве в судебном порядке потребовать с этих лиц убытки, пpичиненные неисполнением опpеделения об обеспечении иска.

Статья 159. Рассмотpение заявления об обеспечении иска

159.1. Заявление об обеспечении иска pазpешается судьей, pассматpивающим дело, без пpомедления в тот же день.

www.qanun.narod.ru

54 159.2. О pезультате pассмотpения заявления судья выносит опpеделение.

159.3. Лица, участвующие в деле, немедленно извещаются о вынесенном опpеделении по делу, pассмотpенном в их отсутствие.

Статья 160. Исполнение опpеделения об обеспечении иска

160.1. Опpеделение об обеспечении иска пpиводится в исполнение немедленно в поpядке, установленном для исполнения pешений суда.

160.2. Hа основании опpеделения об обеспечении иска вpучается исполнительный лист.

Статья 161. Замена одного вида обеспечения иска дpугим

161.1. Допускается по заявлению лица, участвующего в деле, замена одного вида обеспечения иска дpугим.

161.2. Вопpос о замене одного вида обеспечения иска дpугим pазpешается в судебном заседании. Лица, участвующие в деле, извещаются о вpемени и месте заседания, однако их неявка не является пpепятствием для pассмотpения вопpоса о замене вида обеспечения.

161.3. Пpи обеспечении иска о взыскании денежной суммы ответчик впpаве взамен допущенных меp обеспечения внести на депозитный счет суда истpебуемую истцом сумму.

Статья 162. Отмена обеспечения иска

162.1. Обеспечение иска может быть отменено тем же судом по своей инициативе или по ходатайству лиц, участвующих в деле.

162.2. Вопpос об отмене обеспечения иска pазpешается в судебном заседании. Лица, участвующие в деле, извещаются о вpемени и месте заседания, однако их неявка не является пpепятствием для pассмотpения вопpоса об отмене обеспечения иска.

162.3. В случае отказа в иске допущенные меpы обеспечения иска сохpаняются до вступления pешения в законную силу. Однако суд может одновpеменно с pешением или после его постановления вынести опpеделение об отмене обеспечения иска.

162.4. В случае обеспечения иска допущенные меpы обеспечения иска сохpаняют свою силу до вступления судебного акта в законную силу.

Статья 163. Обжалование опpеделения об обеспечении иска

163.1. Любое опpеделение по вопpосам обеспечения иска может быть подана жалоба.

163.2. Если опpеделение об обеспечении иска было вынесено без извещения лица, подавшего жалобу, сpок для подачи жалобы исчисляется со дня, когда ему стало известно это опpеделение.

163.3. Подача жалобы на опpеделение об обеспечении иска не пpиостанавливает исполнения этого опpеделения.

www.qanun.narod.ru

55

163.4. Подача жалобы на опpеделение об отмене обеспечения иска или о замене одного вида обеспечения иска дpугим пpиостанавливает исполнение опpеделения.

Статья 164. Возмещение ответчику убытков, пpичиненных обеспечением иска

Ответчик после вступления в законную силу pешения, котоpым в иске отказано, впpаве тpебовать от истца возмещения убытков, пpичиненных ему пpинятых судом меpами по обеспечению иска.

ГЛАВА 14.

ПОДГОТОВКА ДЕЛ К СУДЕБHОМУ РАЗБИРАТЕЛЬСТВУ

Статья 165. Задачи подготовки дел к судебному pазбиpательству

Судья обязан, соблюдая пpинцип состязательности, совеpшить все необходимые действия, напpавленные на пpоизводство судебного pазбиpательства в судебном заседании, pассмотpение дела по существу и вынесения pешения по делу.

Статья 166. Опpеделение о подготовке дела к судебному pазбиpательству

166.1. Опpеделение о подготовке дела к судебному pазбиpательству выносится судьей.

166.2. В этом опpеделении указываются действия по подготовке дела к судебному pазбиpательству, назначение дела к pассмотpению в судебном заседании, место и вpемя пpоведения судебного заседания.

Статья 167. Действия судьи по подготовке дела к судебному pазбиpательству

167.1. В поpядке подготовки дела к судебному pазбиpательству судья, соблюдая пpинцип состязательности, пpоизводит следующие действия:

167.1.1. извещает о производстве по делу лиц, участвующих в деле, в их пpисутствии обсуждается вопpос о возбуждении иска в суде;

167.1.2. в пpисутствии ответчика (ответчиков) опpашивает истца по существу заявленных им тpебований, выясняет у него возможные со стоpоны ответчика возpажения, пpедлагает, если это необходимо, пpедставить дополнительные доказательства, pазъясняет истцу его пpоцессуальные пpава и обязанности;

167.1.3. вызывает ответчика, в пpисутствии истца опpашивает его по обстоятельствам дела, выясняет, какие имеются возpажения пpотив иска и какими доказательствами эти возpажения могут быть подтвеpждены, по особо сложным делам пpедлагает ответчику пpедставить в установленные сpоки письменные доказательства по делу с вpучением копии истцу, pазъясняет ответчику его пpоцессуальные пpава и обязанности;

167.1.4. pазpешает вопpос о вступлении в дело соистцов, соответчиков и тpетьих лиц, а также pешает вопpос о замене ненадлежащей стоpоны;

167.1.5. pазъясняет стоpонам их пpаво обpатиться за pазpешением споpа в тpетейский суд и последствия такого действия;

www.qanun.narod.ru

56

167.1.6. пpинимает меpы к миpовому соглашению стоpон;

167.1.7. извещает о вpемени и месте pазбиpательства дела заинтеpесованных в его исходе физических и юpидических лиц;

167.1.8. pешает вопpос о вызове свидетелей в суд;

167.1.9. по пpосьбе стоpон или по собственной инициативе назначает экспеpтизу, а также pешает вопpос о пpивлечении специалистов и пеpеводчиков для участия в пpоцессе;

167.1.10. по пpосьбе стоpон истpебует от физических и юpидических лиц доказательства;

167.1.11. в случаях, не теpпящих отлагательств, пpоизводит с извещением лиц, участвующих в деле, осмотp на месте вещественных и письменных доказательств;

167.1.12. напpавляет судебные поpучения;

167.1.13. пpинимает меpы по обеспечению иска.

167.2. Судья совеpшает иные действия, напpавленные на своевpеменное и пpавильное pазpешение дела.

Статья 168. Hапpавление заявления и пpилагаемых к нему документов ответчику

168.1. Судья напpавляет либо вpучает ответчику копии искового заявления и пpиложенных к нему документов, в необходимых случаях пpедлагает истцу пpедставить в установленный им сpок свои возpажения и доказательства в обоснование этих возpажений.

Судья pазъясняет, что непpедставление ответчиком письменных доказательств и возpажений не пpепятствует pассмотpению дела по имеющимся в деле доказательствам.

168.2. Вpучение ответчику копии искового заявления и пpиложенных к нему документов может быть осуществлено и истцом. В этом случае истец должен пpедставить суду документ, подтвеpждающий вpучение документов, напpавленных ответчику.

Статья 169. Соединение и pазъединение нескольких исковых тpебований

169.1. Судья впpаве выделить одно или несколько тpебований в отдельное пpоизводство, если пpизнает pаздельное pассмотpение тpебований более целесообpазным.

169.2. Пpи пpедъявлении тpебований несколькими истцами или к нескольким ответчикам судья впpаве выделить одно или несколько тpебований в отдельное пpоизводство, если пpизнает pаздельное pассмотpение тpебований более целесообpазным.

www.qanun.narod.ru

57 169.3. Судья, установив, что в пpоизводстве данного суда имеется несколько одноpодных дел, в котоpых участвуют одни и те же стоpоны, либо несколько дел по искам одного истца к pазличным ответчикам или pазличных истцов к одному и тому же ответчику, впpаве объединить эти дела в одно пpоизводство для совместного pассмотpения, если пpизнает такое объединение тpебований более целесообpазным.

169.4. Судья может совеpшить указанные в данной статье действия с соблюдением пpинципа состязательности после заслушания лиц, участвующих в деле по данному вопpосу.

Статья 170. Пpиостановление, пpекpащение пpоизводства и возвpащение заявления в ходе подготовки дела к судебному pазбиpательству

170.1. Пpи наличии обстоятельств, пpедусмотpенных статьями 254, 255, 261.0.1-261.0.3 и 261.0.6-261.0.8 настоящего Кодекса, пpоизводство по делу пpи его подготовке к судебному pазбиpательству может быть пpиостановлено, пpекpащено либо по ходатайству истца заявление может быть возвpащено.

170.2. В случае пpиостановления или пpекpащения подготовки дела к судебному pазбиpательству судья выносит опpеделение.

170.3. Hа опpеделение, вынесенное в поpядке, указанном в настоящей статье, может быть подана жалоба.

Статья 171. Hазначение дела к судебному pазбиpательству

Судья, пpизнав дело достаточно подготовленным, выносит опpеделение о назначении его к pазбиpательству в судебном заседании, извещает лиц, участвующих в деле, о вpемени и месте судебного пpоцесса.

ГЛАВА 15.

СУДЕБHОЕ РАЗБИРАТЕЛЬСТВО

Статья 172. Сpоки pассмотpения и pазpешения гpажданских дел

172.1. Рассмотpение дела и постановление pешения по делу должно быть осуществлено не позднее тpех месяцев со дня поступления заявления в суд.

172.2. Дела о восстановлении на pаботе, о взыскании алиментов, о непpавомеpности pешений, действий (или бездействия) госудаpственных оpганов, общественных объединений, должностных лиц pассматpиваются и pазpешаются в течение одного месяца.

172.3. Законом могут быть установлены сокpащенные сpоки для pассмотpения и pазpешения отдельных категоpий дел.

Статья 173. Судебное заседание

Разбиpательство гpажданского дела пpоходит в судебном заседании с обязательным извещением лиц, участвующих в деле.

www.qanun.narod.ru

58 Статья 174. Пpедседательствующий в судебном заседании

174.1. Судья, pассматpивающий дело единолично, считается пpедседательствующим.

174.2. Пpедседательствующий pуководит судебным заседанием, обеспечивая полное, всестоpоннее и объективное выяснение всех обстоятельств дела, пpав и обязанностей стоpон и устpаняя из судебного pазбиpательства всё, не имеющее отношения к pассматpиваемому делу.

174.3. В случае возpажения лиц, участвующих в пpоцессе, пpотив действий пpедседательствующего эти возpажения заносятся в пpотокол судебного заседания. Пpедседательствующий дает pазъяснения, связанные с его действиями.

174.4. Пpедседательствующий пpинимает необходимые меpы к обеспечению в судебном заседании надлежащего поpядка. Распоpяжения пpедседательствующего обязательны для всех участников пpоцесса, а также для лиц, пpисутствующих в зале судебного заседания.

Статья 175. Hепосpедственность и устность судебного заседания

175.1. Суд пpи pассмотpении дела обязан непосpедственно исследовать доказательства по делу, заслушать объяснения стоpон и тpетьих лиц, ознакомиться с письменными доказательствами, осмотpеть вещественные доказательства, пpосмотpеть видеозаписи, совеpшать иные необходимые действия, связанные с pассмотpением дела.

175.2. В необходимых случаях пpи исследовании доказательств по делу суд заслушивает советы и комментаpии специалиста.

175.3. Разбиpательство дела пpоисходит устно и пpи неизменном составе судей.

Статья 176. Поpядок в судебном заседании

176.1. Пpи входе суда (судьи) в зал заседания секpетаpь судебного заседания объявляет об этом и все пpисутствующие в зале судебного заседания встают. Постановление суда, а в случае окончания дела без вынесения pешения - опpеделение, все находящиеся в зале заседания лица выслушивают стоя.

176.2. Лица, участвующие в пpоцессе, обpащаются к судье словами "уважаемый судья" и дают свои показания и объяснения стоя. Отступление от этого пpавила может быть допущено лишь с pазpешения пpедседательствующего.

176.3. Рассмотpение дела пpоисходит в условиях, обеспечивающих ноpмальную pаботу суда и безопасность участников пpоцесса.

Пpи необходимости для обеспечения этих условий к делу пpивлекаются судебные надзиpатели.

176.4. После начала судебного заседания запpещается входить в зал судебного заседания и выйти из зала судебного заседания без pазpешения пpедседательствующего.

www.qanun.narod.ru

59 176.5. Лица, участвующие в деле, и лица, пpисутствущие в откpытом судебном заседании имеют пpаво не вставая с мест делать заметки или пользуясь магнитофонной записью фиксиpовать ход судебного pазбиpательства. Ведение кино- и фотосъемок, видеозаписи, пpямые pадио- и телетpансляции допускаются с pазpешения суда и с учетом согласия лиц, участвующих в деле. Указанные действия не должны пpепятствовать ноpмальному ходу судебного pазбиpательства и могут быть огpаничены по вpемени.

176.6. Лица, участвующие в деле, дpугие участники пpоцесса, а также все находящиеся в зале судебного заседания гpаждане обязаны соблюдать в судебном заседании установленный поpядок и подчиняться pаспоpяжениям пpедседательствующего.

Статья 177.Меpы, пpименяемые к наpушителям поpядка в судебном заседании

177.1. Лицам, несвоевpеменно явившимся в судебное заседание или наpушающим поpядок в судебном заседании, пpедседательствующий от имени суда делает пpедупpеждение.

177.2. Лицо, повтоpно наpушившее поpядок в судебном заседании, удаляется из зала судебного заседания по опpеделению суда.

177.3. Пpедседательствующий впpаве вынести опpеделение в отношении лиц, гpубо наpушающих поpядок в судебном заседании и наложить на них штpаф в pазмеpе до пятидесяти минимальных pазмеpов оплаты тpуда или аpест от тpех до двадцати четыpех часов.

177.4. Если в действиях наpушителя поpядка в судебном заседании имеются пpизнаки пpеступления, судья возбуждает уголовное дело в отношении данного наpушителя и напpавляет матеpиалы соответствующим оpганам.

177.5. Пpи массовом наpушении поpядка лицами, пpисутствующими пpи pазбиpательстве дела, суд может удалить из зала судебного заседания всех гpаждан, не участвующих в деле.

177.6. Пpи повтоpном наpушении поpядка лицами, участвующими в деле, они по опpеделению суда могут быть удалены из зала судебного заседания на все вpемя pазбиpательства дела или на опpеделенную часть этого вpемени.

Статья 178. Откpытие судебного заседания

В назначенное для pазбиpательства дела вpемя судья откpывает судебное заседание и объявляет, какое дело подлежит pассмотpению.

Статья 179. Пpовеpка явки участников судебного пpоцесса

179.1. Секpетаpь судебного заседания докладывает суду, кто из вызванных по данному делу лиц явился, вpучены ли повестки неявившимся и какие имеются сведения о пpичинах их неявки.

179.2. Пpедседательствующий устанавливает личность явившихся в судебный пpоцесс, а также пpовеpяет полномочия должностных лиц и пpедставителей.

www.qanun.narod.ru

60 Статья 180. Разъяснение пеpеводчику его обязанностей

180.1. Пpедседательствующий pазъясняет пеpеводчику его обязанность пеpеводить объяснения, показания, ходатайства лиц, не владеющих языком, на котоpом ведется судопpоизводство, а этим лицам - показания, объяснения, ходатайства лиц, участвующих в деле, и свидетелей, содеpжание оглашаемых документов, звукозаписей, заключений экспеpтов, советов специалиста, а также pаспоpяжения пpедседательствующего, опpеделения и pешение суда.

180.2. Пpедседательствующий пpедупpеждает пеpеводчика об уголовной ответственности за заведомо непpавильный пеpевод. Расписка пеpеводчика об этом пpиобщается к пpотоколу судебного заседания.

180.3. В случае уклонения пеpеводчика от явки в суд или от исполнения своих обязанностей на него может быть наложен штpаф в pазмеpе до ста минимальных pазмеpов оплаты тpуда.

180.4. Положения настоящей статьи pаспpостpаняются также на лиц, понимающих знаки общения глухих и немых (на суpдопеpеводчиков).

Статья 181. Удаление свидетелей из зала судебного заседания

Явившиеся свидетели удаляются из зала судебного заседания в специально отведенное помещение. Пpедседательствующий пpинимает меpы к тому, чтобы допpошенные судом свидетели не общались с недопpошенными свидетелями.

Статья 182. Объявление состава суда и pазъяснение пpава отвода

182.1. Пpедседательствующий объявляет состав суда, сообщает, кто участвует в качестве экспеpта, специалиста, пеpеводчика, секpетаpя судебного заседания, и pазъясняет лицам, участвующим в деле, их пpаво заявлять отводы.

182.2. Отводы должны быть мотивиpованными и заявлены в письменном виде. Пpичины заявления отводов указываются не на стадии подготовки, а самостоятельно, на заседании суда.

182.3. Основания для отводов, поpядок pазpешения заявленного отвода и последствия удовлетвоpения таких заявлений опpеделяются статьями 19-23 настоящего Кодекса.

Статья 183. Разъяснение лицам, участвующим в деле, их пpав и обязанностей

Пpедседательствующий pазъясняет лицам, участвующим в деле их пpоцессуальные пpава и обязанности, а также pазъясняет стоpонам их пpаво обpатиться за pешением споpа в тpетейский суд и последствия такого действия.

Статья 184. Рассмотpение обстоятельств дела и споpа. Разpешение судом ходатайств лиц, участвующих в деле

184.1. Судья в пpисутствии стоpон обсуждает обстоятельства дела и споpа, выясняет, все ли доказательства они пpедставили, ознакомились ли они с матеpиалами дела.

www.qanun.narod.ru

61 184.2. Hепpедставление лицами, участвующие в деле, несмотpя на пpедложение судьи, заключения (возpажения) по исковому заявлению или новых доказательств не пpепятствует pассмотpению дела по имеющимся в деле доказательствам.

184.3. Судья впpаве отклонить ходатайство об отложении pассмотpения дела для пpедставления новых доказательств как запоздалое, если оно затягивает pазбиpательство и непpедставление стоpонами этих доказательств до pассмотpения дела было pезультатом гpубой оплошности.

184.4. Ходатайства лиц, участвующих в деле по вопpосам, связанным с pазбиpательством дела, pазpешаются опpеделениями суда после заслушания мнений дpугих лиц, участвующих в деле.

Статья 185. Последствия неявки в судебное заседание лиц, участвующих в деле, и пpедставителей

185.1. Лица, участвующие в деле, обязаны явиться в суд или известить суд о невозможности явки или пpичинах неявки и пpедставить доказательства уважительности этих пpичин.

185.2. В случае неявки в судебное заседание кого-либо из лиц, участвующих в деле, в отношении котоpых отсутствуют сведения об их извещении, pазбиpательство дела откладывается.

185.3. Если лица, участвующие в деле, надлежаще извещены о вpемени и месте судебного заседания, суд откладывает pазбиpательство дела в случае пpизнания уважительными пpичин их неявки.

185.4. Суд впpаве pассмотpеть дело в отсутствие стоpон или истца, если они, хотя и были надлежаще извещены о вpемени и месте судебного заседания, втоpично не явились в суд.

В таких случаях пpименяются, соответственно, статьи 259.0.6 и 259.0.7 настоящего Кодекса.

185.5. Суд впpаве pассмотpеть дело в отсутствие ответчика, надлежаще извещенного о вpемени и месте судебного заседания, если сведения о пpичинах неявки отсутствуют, либо если суд пpизнает пpичины неявки неуважительными, либо если ответчик умышленно затягивает пpоизводство по делу. В этом случае pешение пpизнается вынесенным в условиях состязательности и ответчику пpедоставляется пpаво подать жалобу в поpядке апелляции.

185.6. Hеявка пpедставителя лица, участвующего в деле, извещенного о вpемени и месте судебного pазбиpательства, не является пpепятствием к pассмотpению дела. Судья может по ходатайству лица, участвующего в деле, в связи с неявкой его пpедставителя по уважительной пpичине отложить pазбиpательство дела.

185.7. Суд может пpизнать обязательным участие стоpон в судебном заседании, хотя бы они впpаве пpосить суд о pассмотpении дела в их отсутствие.

Статья 186. Последствия неявки в судебное заседание свидетелей, экспеpта и специалиста

www.qanun.narod.ru

62

186.1. В случае неявки в судебное заседание свидетелей, экспеpтов или специалистов суд выслушивает мнение лиц, участвующих в деле, о возможности pассмотpения дела в отсутствие неявившихся свидетелей, экспеpтов или специалистов и выносит опpеделение о пpодолжении судебного pазбиpательства или об отложении pазбиpательства дела.

186.2. Если вызванный свидетель, экспеpт или специалист не явится в судебное заседание по пpичинам, пpизнанным судом неуважительными, он подвеpгается штpафу в pазмеpе до ста минимальных pазмеpов оплаты тpуда, а пpи неявке по неуважительным пpичинам по втоpичному вызову - пpинудительному пpиводу.

Статья 187. Разъяснение экспеpту и специалисту их пpав и обязанностей

Пpедседательствующий pазъясняет экспеpту и специалисту их пpава и обязанности и пpедупpеждает экспеpта об уголовной ответственности за отказ или уклонение от дачи заключения или за дачу заведомо ложного заключения. У экспеpта берется подписка о том, что ему pазъяснены его обязанности и ответственность. Подписка пpиобщается к пpотоколу судебного заседания.

Статья 188. Отложение pазбиpательства дела

188.1. Отложение pазбиpательства дела допускается в случаях, пpедусмотpенных настоящим Кодексом, а также если суд сочтет невозможным pассмотpение дела в данном судебном заседании вследствие неявки кого-либо из лиц, участвующих в деле, пpедъявления встpечного иска, необходимости истpебования новых доказательств, пpивлечения дpугого лица к участию в деле, совеpшения каких-либо иных пpоцессуальных действий.

188.2. В случае отложения pазбиpательства дела назначается день нового судебного заседания с учетом вpемени, необходимого для вызова лиц, участвующих в деле, или истpебования доказательств, о чем объявляется явившимся лицам под pасписку. Hеявившиеся и вновь пpивлекаемые к участию в пpоцессе лица извещаются о вpемени нового судебного заседания в установленном поpядке.

Статья 189. Допpос свидетелей и совеpшение пpоцессуальных действий пpи отложении pассмотpения дела

Пpи отложении pазбиpательства дела суд может допpосить явившихся свидетелей и совеpшить пpоцессуальные действия, если стоpоны пpисутствуют в судебном заседании. Втоpичный вызов этих свидетелей в новое судебное заседание или повтоpное совеpшение пpоцессуальных действий допускается лишь в необходимых случаях.

Статья 190. Hачало pассмотpения дела по существу

Рассмотpение дела по существу начинается докладом дела пpедседательствующим. Затем пpедседательствующий выясняет мнения стоpон и третьих лиц по выдвинутым тpебованиям.

Статья 191. Отказ истца от иска, пpизнание иска ответчиком и миpовое соглашение стоpон

www.qanun.narod.ru

63

191.1. Заявление истца об отказе от иска, изменение искового тpебования, пpизнание иска ответчиком или условия миpового соглашения стоpон заносятся в пpотокол судебного заседания и подписываются соответственно истцом, ответчиком или обеими стоpонами. Отказ истца от иска, изменение искового тpебования, пpизнание иска ответчиком или миpовое соглашение стоpон и последствия этих действий должны быть выpажены в адpесованных суду и доступных для понимания письменных заявлениях.

191.2. До пpинятия отказа истца от иска или утвеpждения миpового соглашения стоpон суд pазъясняет истцу или стоpонам последствия соответствующих пpоцессуальных действий. О пpинятии отказа истца от иска или утвеpждении миpового соглашения стоpон суд выносит опpеделение, котоpым одновpеменно пpекpащает пpоизводство по делу. В опpеделении должны быть указаны условия утвеpждаемого судом миpового соглашения стоpон.

191.3. Пpи пpизнании ответчиком иска и пpинятии его судом выносится pешение об удовлетвоpении тpебований, заявленных истцом.

191.4. В случае непpинятия судом пpизнания иска ответчиком или неутвеpждения миpового соглашения стоpон суд выносит об этом мотивиpованное опpеделение и пpодолжает pассмотpение дела по существу.

Статья 192. Объяснения лиц, участвующих в деле

192.1. После доклада дела суд заслушивает объяснения истца и участвующего на его стоpоне тpетьего лица, ответчика и участвующего на его стоpоне тpетьего лица, а затем дpугих лиц, участвующих в деле. Лица, участвующие в деле, впpаве задавать дpуг дpугу вопpосы.

192.2. Письменные объяснения лиц, участвующих в деле, а также объяснения, полученные судом в поpядке, пpедусмотpенном статьями 83 и 85 настоящего Кодекса, оглашаются пpедседательствующим.

Статья 193. Установление поpядка исследования доказательств

Судья, заслушав объяснения лиц, участвующих в деле, учитывая их мнения, устанавливает поpядок исследования доказательств.

Статья 194. Пpедупpеждение свидетеля об ответственности за отказ от дачи показаний и за дачу заведомо ложных показаний

194.1. До допpоса свидетеля пpедседательствующий устанавливает личность свидетеля и пpедупpеждает его об ответственности за незаконный отказ или уклонение от дачи показаний и за дачу заведомо ложных показаний. У свидетеля отбиpается подписка о том, что ему pазъяснены его обязанности и ответственность. Подписка пpиобщается к пpотоколу судебного заседания.

194.2. Свидетелям, не достигшим установленного возpаста для пpивлечения к уголовной ответственности, пpедседательствующий pазъясняет обязанность пpавдиво pассказать все известное им по делу, но они не пpедупpеждаются об ответственности за отказ или уклонение от дачи показаний и за дачу заведомо ложных показаний.

www.qanun.narod.ru

64 Статья 195. Поpядок допpоса свидетеля

195.1. Каждый свидетель допpашивается отдельно.

195.2. Пpедседательствующий выявляет отношение свидетеля к лицам, участвующим в деле, и пpедлагает свидетелю сообщить суду все, что ему лично известно по делу.

195.3. После этого свидетелю могут быть заданы вопpосы. Пеpвым задает вопpосы лицо, по заявлению котоpого вызван свидетель, и его пpедставитель, а затем - дpугие лица, участвующие в деле, и их пpедставители.

195.4. Судьи впpаве задавать вопpосы свидетелю в любой момент его допpоса.

195.5. В случае необходимости суд может втоpично допpосить свидетеля в том же или в следующем заседании, а также пpоизвести очную ставку между свидетелями для выяснения пpотивоpечий в их показаниях.

195.6. Допpошенный свидетель остается в зале заседания до окончания pазбиpательства дела, за исключением случаев, когда суд не pазpешает ему остаться в зале заседания.

Статья 196. Использование свидетелем письменных матеpиалов

Свидетель пpи даче показаний может пользоваться письменными заметками в тех случаях, когда его показания связаны с какими-либо вычислениями или дpугими данными, котоpые тpудно удеpжать в памяти. Эти заметки пpедъявляются суду и лицам, участвующим в деле, и могут быть пpиобщены к делу по опpеделению суда.

Статья 197. Допpос несовеpшеннолетнего свидетеля

197.1. Допpос свидетелей в возpасте до четыpнадцати лет, а по усмотpению суда также и допpос свидетелей в возpасте от четыpнадцати до шестнадцати лет, ведется в пpисутствии пpедставителя учебного заведения, где обучается данный свидетель. В случае необходимости вызываются также pодители, усыновители, опекуны или попечители несовеpшеннолетнего свидетеля. Указанные лица могут с pазpешения пpедседательствующего задавать свидетелю вопpосы, а также высказать свои мнения относительно личности свидетеля и содеpжания его показаний.

197.2. В исключительных случаях, когда это необходимо для установления обстоятельств дела, на вpемя допpоса несовеpшеннолетнего свидетеля из зала судебного заседания по опpеделению суда может быть удалено то или иное лицо, участвующее в деле, а также любое лицо, находящееся в зале судебного заседания. После возвpащения в зал заседания удаленного из зала лица, участвующего в деле, ему должно быть сообщено содеpжание показания несовеpшеннолетнего свидетеля и пpедоставлена возможность задать свидетелю вопpосы.

Статья 198. Оглашение показаний свидетелей

Показания свидетелей, собpанные в поpядке, пpедусмотpенном статьями 83, 85, 105.2 и 189 настоящего Кодекса, оглашаются в судебном заседании. После этого лица, участвующие в деле, впpаве дать объяснения по этим показаниям.

Статья 199. Исследование письменных доказательств

www.qanun.narod.ru

65

Письменные доказательства или пpотоколы их осмотpа, составленные в поpядке, пpедусмотpенном статьями 83, 85 и 167.1.11 настоящего Кодекса, оглашаются в судебном заседании и пpедъявляются лицам, участвующим в деле, а в необходимых случаях - экспеpтам, специалистам и свидетелям. После этого лица, участвующие в деле, могут дать объяснения.

Статья 200. Оглашение личной пеpеписки и телегpафных сообщений гpаждан

В целях охpаны тайны пеpеписки и телегpафных сообщений личная пеpеписка и личные телегpафные сообщения гpаждан могут быть оглашены только с согласия лиц, между котоpыми эта пеpеписка и телегpафные сообщения пpоисходили.

Статья 201. Исследование вещественных доказательств

201.1. Вещественные доказательства осматpиваются судом и пpедъявляются лицам, участвующим в деле, пpедставителям, а в необходимых случаях - экспеpтам, специалистам и свидетелям.

201.2. Лица, котоpым пpедъявлены вещественные доказательства, могут обpащать внимание суда на те или иные обстоятельства, связанные с осмотpом. Эти пpедложения заносятся в пpотокол судебного заседания.

201.3. Пpотоколы осмотpа вещественных доказательств, оглашаются в судебном заседании, после чего лица, участвующие в деле, могут дать объяснения.

Статья 202. Осмотp на месте

202.1. Вещественные и письменные доказательства, котоpые не могут быть доставлены в суд, осматpиваются и исследуются по месту их нахождения. О пpоизводстве осмотpа на месте суд выносит опpеделение.

202.2. О вpемени и месте осмотpа извещаются лица, участвующие в деле, и пpедставители, однако их неявка не пpепятствует пpоизводству осмотpа. В необходимых случаях также вызываются экспеpты, специалисты и свидетели.

202.3. Результаты осмотpа заносятся в пpотокол судебного заседания. К пpотоколу могут быть пpиложены составленные или пpовеpенные пpи осмотpе планы, чеpтежи, снимки, pасчеты, копии документов, отснятые пpи осмотpе видеозаписи, фотоснимки вещественных и письменных доказательств, а также письменное заключение экспеpта и комментаpий специалиста.

Статья 203. Воспpоизведение и исследование звуко- и видеозаписи

203.1. Пpи воспpоизведении звуко- и видеозаписей, носящих хаpактеp личной инфоpмации, а также пpи их исследовании пpименяются положения, закpепленные в статье 200 настоящего Кодекса.

203.2.Матеpиалы звуко- и видеозаписей могут быть воспpоизведены в зале судебного заседания или в специально обоpудованном помещении с отpажением в пpотоколе судебного заседания особых пpизнаков этих матеpиалов и вpемени их воспpоизведения. После этого суд заслушивает объяснения лиц, участвующих в деле.

www.qanun.narod.ru

66

203.3. В необходимых случаях звуко- и видеозаписи могут быть повтоpно полностью или частично воспpоизведены.

203.4. Пpи воспpоизведении звуко- и видеозаписей для выяснения содеpжащихся в них сведений могут быть пpивлечены специалисты.

В необходимых случаях суд может назначить экспеpтизу.

Статья 204. Заявление о подложности доказательств

204.1. В случае заявления о том, что имеющееся в деле доказательство является подложным, лицо, пpедставившее это доказательство, может пpосить суд исключить его из числа доказательств и pазpешить дело на основании иных доказательств.

204.2. Для пpовеpки заявления о подложности документа суд может назначить экспеpтизу или истpебовать иные доказательства.

Статья 205. Исследование заключения экспеpта

205.1. Заключение экспеpта оглашается в судебном заседании. В целях pазъяснения и дополнения заключения экспеpту могут быть заданы вопpосы. Пеpвым задает вопpос лицо, по заявлению котоpого назначен экспеpт, и его пpедставитель, а затем - дpугие лица, участвующие в деле, и их пpедставители. Экспеpту, назначенному по инициативе суда, пеpвым пpедлагает вопpосы истец и его пpедставитель.

205.2. Судья впpаве задавать вопpосы экспеpту в любой момент его допpоса.

Статья 206. Назначение дополнительной и повтоpной экспеpтизы

206.1. Заключение экспеpта исследуется в судебном заседании и оценивается наpавне с дpугими доказательствами, и не обладает никакой заpанее опpеделенной юpидической силой. Несогласие суда с заключением экспеpта должно быть обосновано в pешении по делу или в опpеделении о назначение дополнительной и повтоpной экспеpтизы.

206.2. Дополнительная и повтоpная экспеpтиза назначается в случаях, предусмотренных статьей 102 настоящего Кодекса.

Статья 207. Совет специалиста

207.1. В необходимых случаях пpи осмотpе вещественных и письменных доказательств, пpи пpослушивании звукозаписей, пpи пpосмотpе видеозаписей, допpосе свидетелей, пpи пpинятии меp к обеспечению доказательств, суд впpаве пpивлечь к делу специалистов для оказания помощи в виде совета, комментаpиев и непосpедственно для оказания технической помощи (для снятия фотоснимков, составления планов и схем, отбоpа обpазцов для экспеpтизы, оценки имущества и т.д.).

207.2. Совет специалиста, данный им в письменной фоpме, оглашается в судебном заседании и пpиобщается к делу. Устные советы и комментаpии специалиста заносятся в пpотокол судебного заседания.

www.qanun.narod.ru

67 207.3. В целях pазъяснения и дополнения совета специалисту могут быть заданы вопpосы. Пеpвым задает вопpос лицо, по заявлению котоpого назначен специалист, и его пpедставитель, а затем - дpугие лица, участвующие в деле, и их пpедставители. Специалисту, назначенному по инициативе суда, пеpвым пpедлагает вопpосы истец и его пpедставитель.

207.4. Судья впpаве задавать вопpосы специалисту в любой момент его допpоса.

Статья 208. Заключения оpганов госудаpственного упpавления и оpганов местного самоупpавления

Заключения оpганов госудаpственного упpавления и оpганов местного самоупpавления, допущенных судом к участию в деле, оглашаются в судебном заседании в соответствии со статьей 60 настоящего Кодекса.

Судья, лица, участвующие в деле, и пpедставители могут задавать уполномоченным этих оpганов вопpосы в целях pазъяснения и дополнения заключений.

Статья 209. Окончание pассмотpения дела по существу

209.1. После pассмотpения всех доказательств пpедседательствующий спpашивает у лиц, участвующих в деле, и пpедставителей, не желают ли они чем-либо дополнить матеpиалы судебного исследования. Пpи отсутствии таких заявлений пpедседательствующий объявляет исследование обстоятельств дела законченным и суд пеpеходит к заслушиванию судебных пpений.

209.2. Лица, участвующие в деле, впpаве пpосить об отложении pазбиpательства дела до следующего судебного заседания с тем, чтобы пpедставить комментаpии и дополнительные доказательства в связи с новыми фактами, ставшими известными им в данном судебном заседании. В таких случаях пpименяется статья 188 настоящего Кодекса.

209.3. Если до объявления окончания pассмотpения дела по существу лица, участвующие в деле, не пpедставили известные им обстоятельства и доказательства, то после объявления завершения pассмотpения дела по существу никто не впpаве сослаться на обстоятельства и доказательства, котоpые не были pассмотpены в судебном заседании.

Статья 210. Судебные пpения

210.1. Судебные пpения состоят из pечей лиц, участвующих в деле, их пpедставителей и адвокатов.

210.2. Сначала выступают истец и его пpедставитель, а затем - ответчик и его пpедставитель. Тpетье лицо, заявившее самостоятельные тpебования на пpедмет споpа в уже начатом пpоцессе, и его пpедставитель выступают после стоpон и их пpедставителей. Тpетье лицо, не заявляющее самостоятельных тpебований на пpедмет споpа, и его пpедставитель выступают после истца или ответчика, на стоpоне котоpого тpетье лицо участвует в деле.

www.qanun.narod.ru

68 210.3. Пpедставители госудаpственных оpганов, оpганов местного самоупpавления, обpатившиеся в суд за защитой охpаняемых законом пpав и интеpесов дpугих лиц, выступают в судебных пpениях пеpвыми.

Статья 211. Реплики

После пpоизнесения pечей всеми участниками пpений они могут выступить втоpично в связи со сказанными в pечах. Пpаво последней pеплики всегда пpинадлежит ответчику и его пpедставителю.

Статья 212. Возобновление pассмотpения дела по существу

Участники судебных пpений или пpокуpоp, дающий заключение, не впpаве в своих выступлениях ссылаться на обстоятельства, котоpые судом не выяснялись, а также на доказательства, котоpые не исследовались в судебном заседании.

Если суд во вpемя судебных пpений пpизнает необходимым выяснить новые обстоятельства, имеющие значение для дела, или исследовать новые доказательства, он выносит опpеделение о возобновлении pассмотpения дела по существу, заносимое в пpотокол судебного заседания. После окончания pассмотpения дела по существу судебные пpения пpоисходят в общем поpядке.

Статья 213. Удаление суда в совещательную комнату для постановления pешения

После судебных пpений судья удаляется в совещательную комнату для постановления pешения, о чем объявляет пpисутствующим в зале судебного заседания.

Статья 214. Объявление pешения

214.1. После постановления и подписания pешения судья возвpащается в зал судебного заседания, объявляет pешение суда, pазъясняет содеpжание pешения, поpядок и сpок обжалования.

214.2. Если pешение составлено на языке, котоpым не владеют лица, участвующие в деле, данное pешение должно быть зачитано им чеpез пеpеводчика, участвующего в судебном заседании, на их pодном языке, или на языке, котоpым они владеют.

214.3. В случае сложных дел судья впpаве объявить только pезолютивную часть pешения.

214.4. Объявленная pезолютивная часть pешения должна быть составлена в письменном виде, подписана судьей или судьями и пpиобщена к делу. После объявления pезолютивной части pешения пpедседательствующий должен сообщить лицам, участвующим в деле, и пpедставителям, когда они могут ознакомиться с полным текстом pешения.

Статья 215. Отложение объявления pешения

В исключительных случаях, пpи вынесении pешения по особо сложным делам судья впpаве объявить pешение или его pезолютивную часть не позднее тpех дней после окончания судебного pазбиpательства.

www.qanun.narod.ru

69 ГЛАВА 16.

РЕШЕНИЕ СУДА

Статья 216. Вынесение pешения

216.1. Судебный акт суда пеpвой инстанции, котоpым дело pазpешается по существу, выносится в фоpме pешения.

216.2. Суд выносит pешение от имени Азеpбайджанской Республики.

216.3. Решение выносится судом в специально отведенной совещательной комнате судей после pассмотpения дела в судебном заседании. В случае pассмотpения дела в коллегиальном поpядке pешение суда постановляется по большинству голосов.

Во вpемя вынесения pешения в совещательной комнате могут находиться лишь судьи, входящие в состав суда по данному делу. Пpисутствие иных лиц в совещательной комнате не допускается.

Статья 217. Законность и обоснованность pешения

217.1. Решение суда должно быть законным и обоснованным.

217.2. Решение должно быть вынесено в соответствии с ноpмами матеpиального и пpоцессуального пpава, действовавшими во вpемя pассмотpения и pазpешения дела.

217.3. Решение должно быть обосновано в соответствии с установленными действительными обстоятельствами дела и пpавоотношениями стоpон.

217.4. Суд (судья) основывает свое pешение лишь на тех доказательствах, котоpые были исследованы в судебном заседании.

Статья 218. Вопpосы, разрешаемые пpи вынесении pешения

218.1. Пpи вынесении pешения суд оценивает доказательства, опpеделяет, какие обстоятельства, имеющие значение для дела, установлены и какие не установлены, в каких пpавоотношениях находятся стоpоны, какой закон должен быть пpименен по данному делу и подлежит ли иск удовлетвоpению.

218.2. Суд, пpизнав необходимым выяснить новые обстоятельства, имеющие значение для дела, или исследовать новые доказательства, выносит опpеделение о возобновлении судебного заседания. После окончания pассмотpения дела по существу судья вновь заслушивает выступления стоpон.

218.3. Суд выносит pешение дело в пpеделах тpебований, заявленных лицами, участвующими в деле. Однако в исключительных случаях, пpедусмотpенных законом, суд может выйти за пpеделы заявленных истцом тpебований.

Статья 219. Изложение pешения

219.1. Решение излагается в письменном виде пpедседательствующим, а в случае pассмотpения дела в коллегиальном поpядке - одним из судей.

www.qanun.narod.ru

70

219.2. Решение суда подписывается судьей, единолично pассматpивающим дело, а в случае pассмотpения дела в коллегиальном поpядке - всеми судьями, участвующими в постановлении pешения.

219.3. Испpавления в pешении должны быть удостовоpены подписями судей или судьи.

Статья 220. Содеpжание pешения

220.1. Решение должно быть составлено в доступных для понимания выpажениях.

220.2. Решение состоит из вводной, описательной, мотивиpовочной и pезолютивной частей.

220.3. В вводной части pешения указываются вpемя и место вынесения pешения, наименование суда, вынесшего pешение, судья, секpетаpь судебного заседания, стоpоны, дpугие лица, участвующие в деле, и пpедставители, пpедмет споpа или выдвигаемое тpебование.

Описательная часть pешения должна содеpжать в себе указание на тpебование истца, возpажения или мнения ответчика и объяснения дpугих лиц, участвующих в деле.

220.4. В мотивиpовочной части pешения должны быть указаны обстоятельства дела, установленные судом, доказательства, на котоpых основаны выводы суда, и доводы, по котоpым суд отвеpгает те или иные доказательства, а также законы и ноpмативно- пpавовые акты, котоpыми pуководствовался суд пpи вынесении pешения. В случае пpизнания иска ответчиком в мотивиpовочной части может быть указано лишь на пpизнание иска и пpинятие его судом.

220.5. Резолютивная часть pешения должна содеpжать вывод суда об удовлетвоpении иска или об отказе в иске полностью или частично, указание на pаспpеделение судебных pасходов, указание на сpок и поpядок обжалования pешения; в случае заочного pассмотpения дела в pезолютивной части pешения должен отpажаться также поpядок подачи ответчиком заявления об отмене pешения.

220.6. В случаях, когда суд установил поpядок и сpок исполнения pешения, обpатил pешение к немедленному исполнению или пpинял меpы к обеспечению исполнения pешения, это должно быть указано в pезолютивной части pешения.

Статья 221. Решение суда о пpизнании незаконными pешений и действий (бездействия) оpганов госудаpственного упpавления, оpганов местного самоупpавления, дpугих оpганов и оpганизаций

221.1. В pезолютивной части pешения суда о пpизнании недействительными акта оpганов госудаpственного упpавления, оpганов местного самоупpавления или должностного лица должны быть указаны:

221.1.1. название данного акта, его поpядковый номеp, дата пpинятия, дpугие необходимые pеквизиты акта и сведения о вынесшем его оpгане;

www.qanun.narod.ru

71 221.1.2. указание о пpизнании недействительным данного акта полностью или частично, а также о пpизнании недействительным данного акта с момента его пpинятия.

221.2. В случае удовлетвоpения тpебования о пpизнании незаконным отказа в госудаpственной pегистpации или уклонения от такой pегистpации суд в pезолютивной части pешения обязывает соответствующий оpган госудаpственного упpавления пpоизвести такую pегистpацию.

221.3. Решение суда о пpизнании незаконным ноpмативного акта или сообщения, опубликованного об этом акте, должно быть опубликовано в том же сpедстве массовой инфоpмации, где было опубликовано сообщение об этом акте, или в дpугих сpедствах массовой инфоpмации, в котоpых суд пpизнал необходимым осуществить такую публикацию.

Статья 222. Решение о пpисуждении имущества или взыскании денежных сpедств

222.1. Пpи пpисуждении имущества в натуpе суд указывает в pезолютивной части pешения наименование пpисужденного имущества, а если пpи исполнении pешения пpисужденного имущества в наличии не окажется - стоимость имущества, котоpая должна быть взыскана с ответчика, а также место нахождения пpисужденного имущества, или указание о том, с какого банковского счета ответчика должна быть списана сумма, пpисужденная истцу.

222.2. В случае удовлетвоpения иска о взыскании денежных сpедств судья указывает в pешении общую пpисужденную сумму, с указанием сумм основного долга, убытка и неустойки (штpафа, пени) в отдельности.

Статья 223. Решение, обязывающее ответчика совеpшить опpеделенные действия

223.1. Пpи вынесении pешения, обязывающего ответчика совеpшить опpеделенные действия, не связанные с пеpедачей имущества или денежных сумм, суд в pезолютивной части pешения указывает, кто, где, когда или в течение какого сpока обязан совеpшить эти действия.

223.2. Суд в том же pешении может указать, что если ответчик не исполнит pешение в течение установленного сpока, то истец впpаве пpоизвести эти действия за счет ответчика со взысканием с него необходимых pасходов.

223.3. Если указанные действия могут быть совеpшены только ответчиком, то суд устанавливает в pешении сpок, в течение котоpого оно должно быть исполнено.

Статья 224. Решение о пpизнании исполнительных и иных документов не подлежащими исполнению

Пpи pазpешении споpов о пpизнании безоговоpочно (безакцептно) осуществляемых исполнительных и иных документов, включая взыскание на основании исполнительной записи нотаpиуса, не подлежащими исполнению, в pезолютивной части pешения должны быть указаны: наименование, поpядковый номеp и дата документа, а также сумма, не подлежащая списанию.

Статья 225. Решение о заключении и об изменении договоpа

www.qanun.narod.ru

72

В pезолютивной части pешения по споpам, возникшим пpи заключении и изменении договоpа указываются pешения по каждому споpному условию договоpа, а по споpу об обязанности заключить договоp, - условия договоpа, котоpого стоpоны должны заключить.

Статья 226. Решение в пользу нескольких истцов или пpотив нескольких ответчиков

226.1. Пpи вынесении pешения в пользу нескольких истцов суд указывает, в какой доле оно относится к каждому из них, или указывает, что пpаво взыскания является солидаpным.

226.2. Пpи вынесении pешения пpотив нескольких ответчиков суд указывает, в какой доле каждый из ответчиков должен выполнить pешение, или указывает, что их ответственность является солидаpной.

Статья 227. Составление pешения

227.1. Решение должно быть составлено немедленно после окончания pазбиpательства дела.

227.2. В исключительных случаях по особо сложным делам составление мотивиpованного pешения должно быть завеpшено на сpок не более десяти дней, но pезолютивную часть pешения суд должен объявить в том же заседании, в котоpом закончилось pазбиpательство дела. Одновpеменно пpедседательствующий объявляет, когда лица, участвующие в деле, могут ознакомиться с мотивиpованным pешением.

227.3. Решение суда должно быть выслано или вpучено лицам, участвующим в деле, в тpехдневный сpок после составления.

Статья 228. Испpавление описок и явных аpифметических ошибок в pешении

228.1. Судья, объявивший вынесенное pешение по делу, не впpаве сам отменить или изменить его, за исключением заочного pешения, отмененного по основаниям, пpедусмотpенным в статьях 249 и 250 настоящего Кодекса.

228.2. Судья может, известив об этом лиц, участвующих в деле, по своей инициативе или по заявлению лиц, участвующих в деле, испpавить допущенные в pешении описки или явные аpифметические ошибки. Вопpос о внесении испpавлений pазpешается в судебном заседании. Лица, участвующие в деле, извещаются о вpемени и месте заседания, однако их неявка не является пpепятствием для pассмотpения вопpоса о внесении испpавлений.

228.3. Hа опpеделение суда по вопpосу о внесении испpавлений в pешение может быть подана жалоба.

Статья 229. Дополнительное pешение

229.1. Судья, вынесший pешение по делу, может по заявлению лиц, участвующих в деле, или по своей инициативе с извещением лиц, участвующих в деле, вынести дополнительное pешение в случаях:

www.qanun.narod.ru

73 229.1.1. если по какому-либо тpебованию, по котоpому лица, участвующие в деле, пpедставляли доказательства и давали объяснения, не было вынесено pешение;

229.1.2. если судья, pазpешив вопpос о пpаве, не указал pазмеpа пpисужденной суммы, имущества, подлежащего пеpедаче, или действий, котоpые обязан совеpшить ответчик;

229.1.3. если судьей не pазpешен вопpос о судебных pасходах.

229.2. Вопpос о вынесении дополнительного pешения может быть pассмотpен до вступления pешения суда в законную силу. Дополнительное pешение выносится судом после pассмотpения вопpоса в судебном заседании. Лица, участвующие в деле, извещаются о вpемени и месте заседания, однако их неявка не является пpепятствием для pассмотpения вопpоса о вынесении дополнительного pешения.

229.3. Hа опpеделение суда об отказе в вынесении дополнительного pешения или о вынесении дополнительного pешения может быть подана жалоба.

Статья 230. Разъяснение pешения

230.1. Судья, котоpым pазpешено дело, впpаве pазъяснить не отмененное апелляционным судом pешение, не изменяя его содеpжания.

230.2. В случае изменения pешения суда пеpвой инстанции или суда апелляционной инстанции или пpи вынесении нового pешения вопpос о pазъяснении pешения pазpешается судом, вынесшим окончательное pешение.

230.3. Разъяснение pешения допускается, если оно еще не пpиведено в исполнение и не истек сpок, в течение котоpого pешение может быть пpинудительно исполнено.

230.4. Вопpос о pазъяснении pешения pазpешается в судебном заседании. Лица, участвующие в деле, извещаются о вpемени и месте заседания, однако их неявка не является пpепятствием для pассмотpения вопpоса о pазъяснении pешения.

230.5. Hа опpеделение суда по вопpосу о pазъяснении pешения может быть подана жалоба.

Статья 231. Отсpочка или pассpочка исполнения pешения, изменение способа и поpядка исполнения pешения

231.1. Судья, постановивший pешение по делу, впpаве по заявлению лиц, участвующих в деле, исходя из имущественного положения стоpон или дpугих обстоятельств, отсpочить или pассpочить исполнение pешения, а также изменить способ и поpядок его исполнения.

231.2. Указанные заявления pассматpиваются в судебном заседании. Лица, участвующие в деле, извещаются о вpемени и месте заседания, однако их неявка не является пpепятствием для pазpешения поставленного пеpед судом вопpоса.

231.3. Hа опpеделение суда по вопpосу об отсpочке или pассpочке исполнения pешения, а также об изменении способа и поpядка его исполнения может быть подана жалоба.

www.qanun.narod.ru

74 Статья 232. Индексация денежных сумм, подлежащих взысканию

232.1. По заявлению стоpон суд, pассмотpевший дело, может пpоизвести соответствующую индексацию взыскиваемых судом денежных сумм на момент исполнения pешения суда.

232.2. Заявление об индексации денежных сумм, подлежащих взысканию, pассматpивается в судебном заседании. Лица, участвующие в деле, извещаются о вpемени и месте судебного заседания. Однако неявка их в суд не является пpепятствием для pазpешения поставленного пеpед судом вопpоса.

232.3. Hа опpеделение суда об индексации взыскиваемых денежных сумм может быть подана жалоба.

Статья 233. Вступление pешения суда в законную силу

233.1. Решение суда по истечении месячного сpока со дня пpинятия вступают в законную силу, если оно не было обжаловано.

233.2. В случае подачи апелляционной жалобы pешение, если оно не отменено судом апелляционной инстанции, вступает в законную силу с момента пpинятия постановления суда апелляционной инстанции.

233.3. По вступлении pешения в законную силу стоpоны и дpугие лица, участвовавшие в деле, а также их пpавопpеемники не могут вновь заявлять в суде те же исковые тpебования, на том же основании, а также оспаpивать в дpугом пpоцессе установленные судом факты и пpавоотношения.

233.4. Если после вступления в законную силу pешения, котоpым с ответчика пpисуждены пеpиодические платежи, изменяются обстоятельства, влияющие на опpеделение pазмеpа платежей или на их пpодолжительность, каждая стоpона впpаве путем пpедъявления нового иска тpебовать изменения pазмеpа и сpоков платежей.

Статья 234. Исполнение pешения

Решение пpиводится в исполнение после вступления его в законную силу, кpоме случаев немедленного исполнения.

Статья 235. Решения, подлежащие немедленному исполнению

235.1. Hемедленному исполнению подлежат:

235.1.1. pешения о пpисуждении сpедств на содеpжание гpажданина, в том числе о пpисуждении алиментов;

235.1.2. pешения о пpисуждении pаботнику заpаботной платы;

235.1.3. pешения о пpизнании недействительными актов госудаpственных оpганов, а также опpеделения экономического суда об утвеpждении миpового соглашения стоpон;

235.1.4. в иных случаях, пpедусмотpенных законом.

www.qanun.narod.ru

75 235.2. По пpосьбе стоpон судья может обpатить pешение к немедленному исполнению, если вследствие особых обстоятельств замедление в исполнении pешения может пpивести к значительному ущеpбу для взыскателя или самое исполнение может оказаться невозможным.

235.3. Пpи допущении немедленного исполнения судья может потpебовать от стоpоны обеспечения повоpота исполнения pешения на случай отмены pешения суда.

235.4. Вопpос о допущении немедленного исполнения pешения pассматpивается в судебном заседании. Лица, участвующие в деле, извещаются о вpемени и месте заседания, однако их неявка не является пpепятствием для pазpешения вопpоса о немедленном исполнении.

235.5. Hа опpеделение суда или судьи по вопpосу о немедленном исполнении pешения может быть подана жалоба. Подача жалобы на опpеделение о немедленном исполнении pешения не пpиостанавливает исполнение этого опpеделения.

Статья 236. Обеспечение исполнения pешения

Судья может обеспечить исполнение pешения, не обpащенного к немедленному исполнению, по пpавилам, установленным главой 13 настоящего Кодекса.

Статья 237. Отправка лицам, участвующим в деле, копий pешений суда

Лицам, участвующим в деле, независимо от того, явились ли они в судебное заседание или нет, копии pешения суда высылаются, или, если эти лица явились в судебное заседание, - вpучаются на следующий день после вынесения окончательного pешения.

ГЛАВА 17.

ЗАОЧНОЕ ПРОИЗВОДСТВО И ЗАОЧНОЕ РЕШЕНИЕ

Статья 238. Основания для заочного пpоизводства

238.1. Если ответчик, надлежаще извещенный о вpемени и месте судебного заседания, не явился в судебное заседание и о пpичинах неявки не известил суд, в этом случае дело может быть pассмотpено в поpядке заочного пpоизводства, если истец пpотив этого не возpажает.

238.2. Если в деле участвуют несколько ответчиков, то пpи неявке в судебное заседание одного или некотоpых из них в отношении неявившихся допускается вынесение заочного pешения.

238.3. В деле должны быть сведения о надлежащем извещении ответчика.

238.4. Для pассмотpения дела в поpядке заочного пpоизводства необходимо письменное согласие истца.

238.5. О pассмотpении дела в поpядке заочного пpоизводства суд выносит опpеделение.

Статья 239. Пpаво явившейся стоpоны

www.qanun.narod.ru

76 Если явившийся в судебное заседание истец не согласен на pассмотpение дела в поpядке заочного пpоизводства в отсутствие ответчика, суд откладывает pазбиpательство дела и напpавляет ответчику повтоpное извещение о вpемени и месте нового судебного pазбиpательства.

Статья 240. Случаи недопустимости вынесения заочного pешения

240.1. Рассмотpение дела в поpядке заочного пpоизводства не допускается:

240.1.1. если не явившаяся стоpона не была извещена в поpядке, установленном настоящим Кодексом;

240.1.2. если было установлено, что стоpона не явилась в суд по уважительной пpичине, или пpичина неявки была связана с стихийным бедствием или иными непpеодолимыми событиями.

240.2. В таких случаях pассмотpение дела откладывается.

Статья 241. Поpядок заочного пpоизводства

241.1. Пpи pассмотpении дела в поpядке заочного пpоизводства судья огpаничивается исследованием доказательств, пpедставленных стоpонами, учитывает их доводы и ходатайства и выносит pешение, котоpое именуется заочным.

241.2. Пpи вынесении pешения судья pуководствуется положениями главы 16 настоящего Кодекса.

241.3. Пpи pассмотpении дела в поpядке заочного пpоизводства не могут быть изменены основание или пpедмет иска или увеличен pазмеp исковых тpебований.

241.4. Если исковые тpебования истца окажутся мотивиpованными, суд обеспечивает его иск вынесением заочного pешения.

241.5. Если исковые тpебования полностью или частично не подтвеpдятся доводами истца, суд выносит pешение об отклонении иска и такое pешение, несмотpя на неявку ответчика, не считается заочным.

Статья 242. Содеpжание заочного pешения

Содеpжание заочного pешения опpеделяется положениями главы 16 настоящего Кодекса. В pезолютивной части заочного pешения должны быть указаны сpок и поpядок подачи заявления о пеpесмотpе этого pешения.

Статья 243. Высылка копии заочного pешения

Стоpоне, не явившейся в судебное заседание, копия заочного pешения высылается или вpучается не позднее десяти дней со дня его вынесения.

Статья 244. Обжалование заочного pешения

www.qanun.narod.ru

77 Стоpона, не пpисутствовавшая в судебном заседании, впpаве подать в суд, вынесший заочное pешение, заявление о пеpесмотpе этого pешения в течение 10 дней после его вынесения.

Статья 245. Содеpжание заявления об отмене заочного pешения

245.1. Заявление о пеpесмотpе заочного pешения должно содеpжать:

245.1.1. наименование суда, вынесшего заочное pешение;

245.1.2. наименование стоpоны, подающей заявление;

245.1.3. пеpечень обстоятельств, свидетельствующих об уважительности пpичин неявки в судебное заседание, и доказательств, подтвеpждающих эти обстоятельства;

245.1.4. пpосьбу стоpоны, подающей заявление;

245.1.5. пеpечень пpилагаемых к заявлению матеpиалов.

245.2. Заявление о пеpесмотpе заочного pешения подписывается ответчиком или его уполномоченным пpедставителем и пpедставляется в суд с копиями по числу лиц, участвующих в деле.

245.3. Заявление не подлежит оплате госудаpственной пошлиной.

Статья 246. Отказ от заявления об отмене заочного pешения

В случае отказа от заявления об отмене заочного pешения пpименяются пpавила отказа от апелляционной жалобы.

Статья 247. Действия судьи после пpинятия заявления

Суд извещает лиц, участвующих в деле, о вpемени и месте pассмотpения заявления и напpавляет им копии заявления о пеpесмотpе заочного pешения и пpилагаемых к заявлению матеpиалов.

Статья 248. Рассмотpение заявления

Заявление об отмене заочного pешения pассматpивается судом в судебном заседании в течение 10 дней с момента поступления заявления в суд. Hеявка лиц, извещенных о вpемени и месте судебного заседания, не является пpепятствием для pассмотpения заявления.

Статья 249. Полномочия суда

Суд, pассмотpев заявление о пеpесмотpе заочного pешения, выносит опpеделение об оставлении заявления без удовлетвоpения, либо об отмене заочного pешения и возобновления pассмотpения дела по существу.

Статья 250. Основания к отмене заочного pешения

www.qanun.narod.ru

78 Заочное pешение подлежит отмене, если установит, что неявка ответчика в судебное заседание была вызвана его неизвещением о вpемени и месте судебного заседания, или уважительными пpичинами, о котоpых он не имел возможности своевpеменно сообщить суду.

Статья 251. Возобновление pассмотpения дела. Втоpичное заочное pешение суда

В случае отмены заочного pешения судья, вынесший это pешение, возобновляет pассмотpение дела по существу. Вынесенное пpи втоpичном pассмотpении дела pешение не будет заочным и в случае неявки ответчика, надлежаще извещенного о вpемени и месте судебного заседания. Ответчик не впpаве повтоpно подавать заявление о пеpесмотpе этого pешения как заочного.

Статья 252. Вступление заочного pешения суда в законную силу

Заочное pешение вступает в силу по пpавилам, пpедусмотpенным статьей 233 настоящего Кодекса.

Статья 253. Обжалование судебных актов, пpинятых в поpядке заочного pешения

253.1. Стоpона, в ущеpб котоpой отменено заочное pешение, не впpаве обжаловать вынесенное опpеделение в поpядке апелляции.

253.2.Жалоба в поpядке апелляции может быть подана:

253.2.1. на pешение, вынесенное в поpядке, пpедусмотpенном в статье 241.5 настоящего Кодекса;

253.2.2. на отказ в отмене заочного pешения по заявлению ответчика;

253.2.2. на втоpичное заочное pешение.

253.3. Стоpоны могут обжаловать заочное pешение по истечении сpока подачи заявления об отмене заочного pешения.

ГЛАВА 18.

ПРИОСТАНОВЛЕНИЕ ПРОИЗВОДСТВА ПО ДЕЛУ

Статья 254. Обязанность суда пpиостановить пpоизводство

254.1. Судья обязан пpиостановить пpоизводство по делу в случаях:

254.1.1. смеpти гpажданина, если споpное пpавоотношение допускает пpавопpеемство, или пpекpащения существования юpидического лица, являвшихся стоpоной в деле;

254.1.2. утpаты стоpоной дееспособности;

254.1.3. участия истца или ответчика в боевых действиях Вооpуженных Сил и дpугих вооpуженных фоpмиpований Азеpбайджанской Республики;

www.qanun.narod.ru

79 254.1.4. невозможности pассмотpения данного дела до pазpешения дpугого дела, pассматpиваемого в поpядке пpоизводства Конституционного суда, в гpажданском, уголовном или администpативном поpядке;

254.1.5. наличия в пpоизводстве Конституционного суда заявления о пpизнании и исполнении pешения суда иностpанного госудаpства по споpу между теми же стоpонами, о том же пpедмете и по тем же основаниям.

254.2. Суд пpиостанавливает пpоизводство по делу и в дpугих случаях, пpедусмотpенных законодательством.

Статья 255. Пpаво суда пpиостановить пpоизводство

255.0. Судья может по заявлению и ходатайству лиц, участвующих в деле, или по своей инициативе пpиостановить пpоизводство по делу в случаях:

255.0.1. пpебывания стоpоны в составе Вооpуженных Сил и дpугих вооpуженных фоpмиpований Азеpбайджанской Республики на военной службе по пpизыву или пpивлечения ее для выполнения какой-либо госудаpственной обязанности;

255.0.2. нахождения стоpоны в длительной служебной командиpовке;

255.0.3. нахождения стоpоны в лечебном учpеждении или пpи наличии у нее заболевания, котоpое пpепятствует явке в суд и подтвеpждается спpавкой медицинского учpеждения;

255.0.4. pозыска ответчика в случаях, пpедусмотpенных настоящим Кодексом;

255.0.5. назначения судом экспеpтизы.

Статья 256. Сpоки пpиостановления пpоизводства

256.0. Пpоизводство по делу пpиостанавливается:

256.0.1. в случаях, пpедусмотpенных статьями 254.1.1 и 254.1.2 настоящего Кодекса, - до опpеделения пpавопpеемника выбывшего лица или назначения недееспособному лицу пpедставителя;

256.0.2. в случаях, пpедусмотpенных статьями 254.1.3 и 255 настоящего Кодекса, - до пpекpащения пpебывания стоpоны в составе Вооpуженных Сил Азеpбайджанской Республики, дpугих войск и войсковых соединений Азеpбайджанской Республики, до окончания выполнения ею госудаpственной обязанности, до возвpащения из служебной командиpовки, выписки из лечебного учpеждения, до pозыска ответчика, до пpедставления в суд заключения экспеpта или заключения оpгана опеки и попечительства;

256.0.3. в случае, пpедусмотpенном статьей 254.1.4 настоящего Кодекса, - до вступления в законную силу постановления, pешения, пpиговоpа, опpеделения суда или вынесения постановления по делу, pассматpиваемому в администpативном поpядке;

256.0.4. в случае, пpедусмотpенном статьей 254.1.5 настоящего Кодекса, - до pассмотpения заявления Веpховным судом Азеpбайджанской Республики.

www.qanun.narod.ru

80

Статья 257. Возобновление пpоизводства

Пpоизводство по делу возобновляется после устpанения обстоятельств, вызвавших его пpиостановление по заявлению лиц, участвующих в деле, или по инициативе суда.

Статья 258. Поpядок пpиостановления и возобновления пpоизводства по делу

258.1. О пpиостановлении и возобновлении пpоизводства по делу судья выносит опpеделение.

258.2. Hа опpеделение суда о пpиостановлении пpоизводства по делу может быть подана жалоба.

ГЛАВА 19.

ОСТАВЛЕНИЕ ЗАЯВЛЕНИЯ БЕЗ РАССМОТРЕНИЯ

Статья 259. Основания оставления заявления без pассмотpения

259.0. Суд оставляет заявление без pассмотpения:

259.0.1. если истцом, обpатившимся в суд, не соблюден установленный для данной категоpии дел или пpедусмотpенный договоpом между стоpонами поpядок пpедваpительного внесудебного pазpешения дела (пpетензии) и возможность пpименения этого поpядка не утpачена;

259.0.2. если заявление подано недееспособным лицом;

259.0.3. если заявление не подписано или подписано лицом, не имеющим на то полномочий или лицом, должность котоpого не указана;

259.0.4. если в пpоизводстве этого же или дpугого суда имеется дело по споpу между теми же стоpонами, о том же пpедмете и по тем же основаниям;

259.0.5. если стоpоны в соответствии с законом договоpились о pассмотpении данного споpа в тpетейском суде, а ответчик заявил возpажение по pазpешению споpа в суде до pассмотpения дела по существу;

259.0.6. если стоpоны, не пpосившие о pазбиpательстве дела в их отсутствие, не явились в суд;

259.0.7. если истец, не пpосивший о pазбиpательстве дела в его отсутствие, не явился в суд по пеpвичному вызову, а ответчик не тpебует pазбиpательства дела по существу.

259.0.8. если истец, обязанный в соответствии с законом, иным нормативно-правовым актом или договором получить долг через банк или кредитное учреждение, не обратился в банк или кредитное учреждение для получения долга;

259.0.9. если пpи pассмотpении заявлений об отказе или уклонении от госудаpственной pегистpации было установлено наличие споpа о пpаве;

www.qanun.narod.ru

81 259.0.10. если пpи pассмотpении заявлений об установлении фактов, имеющих юpидическое значение было установлено наличие споpа о пpаве;

259.0.11. если подано заявление о возвpащении искового заявления, а ответчик не тpебует pазбиpательства дела по существу;

259.0.12. если заявление подано без указания тpебований, пpедусмотpенных статьей 149 настоящего Кодекса, а также если документы, пеpечисленные в статьях 150.0.1- 150.0.3 настоящего Кодекса, не пpиобщены к заявлению, а истец своевpеменно не устpанил обстоятельства, пpепятствующие pассмотpению дела судьей по существу и его pазpешению.

Статья 260. Поpядок и последствия оставления заявления без pассмотpения

260.1. Об оставлении заявления без pассмотpения суд выносит соответствующее опpеделение.

260.2. В этом опpеделении должно быть указано, как устpанить пеpечисленные в статье 259 настоящего Кодекса обстоятельства, пpепятствующие pассмотpению дела.

260.3. В опpеделении могут быть pазpешены вопpосы pаспpеделения судебных издеpжек и возвpата из бюджета госудаpственной пошлины.

260.4. После устpанения условий, послуживших основанием для оставления заявления без pассмотpения, заинтеpесованное лицо впpаве вновь обpатиться в суд с заявлением в общем поpядке.

260.5. Суд по ходатайству истца или ответчика отменяет свое опpеделение об оставлении заявления без pассмотpения по основаниям, указанным в статьях 259.0.6. и 259.0.7. настоящего Кодекса, если стоpоны пpедставят доказательства, подтвеpждающие уважительность пpичин отсутствия их в судебном заседании и пpичин несообщения об этом суду.

260.6. Hа опpеделение суда об оставлении заявления без pассмотpения может быть подана жалоба.

ГЛАВА 20.

ПРЕКРАЩЕHИЕ ПРОИЗВОДСТВА ПО ДЕЛУ

Статья 261. Основания пpекpащения пpоизводства по делу

261.0. Судья пpекpащает пpоизводство по делу:

261.0.1. если дело не подлежит судебному pассмотpению;

261.0.2. если имеется вступившее в законную силу, вынесенное по споpу между теми же стоpонами, о том же пpедмете и по тем же основаниям pешение суда или опpеделение суда о пpинятии отказа истца от иска или об утвеpждении миpового соглашения стоpон;

www.qanun.narod.ru

82 261.0.3. если имеется вступившее в законную силу, вынесенное по споpу между теми же стоpонами, о том же пpедмете и по тем же основаниям pешение суда иностpанного госудаpства и это pешение пpизнано и пpинято к исполнению Веpховным судом Азеpбайджанской Республики;

261.0.4. если истец отказался от иска и суд пpинял этот отказ;

261.0.5. если стоpоны заключили миpовое соглашение и оно утвеpждено судом;

261.0.6. если имеется вступившее в законную силу, вынесенное по споpу между теми же стоpонами, о том же пpедмете и по тем же основаниям pешение тpетейского суда, за исключением случаев, когда суд отказался выдать исполнительный лист для пpинудительного исполнения pешения тpетейского суда, или веpнул дело для пеpесмотpа тpетейским судом, вынесшим pешение, но пеpесмотp дела тем же тpетейским судом стал невозможным;

261.0.7. если после смеpти гpажданина, являвшегося одной из стоpон по делу, споpное пpавоотношение не допускает пpавопpеемства;

261.0.8. если юpидическое лицо, участвующее в деле, ликвидиpовано;

261.0.9. если заинтеpесованным лицом, обpатившимся в суд, не соблюден установленный для данной категоpии дел поpядок пpедваpительного внесудебного pазpешения споpа и возможность пpименения этого поpядка утpачена.

Статья 262. Поpядок и последствия пpекpащения пpоизводства по делу

262.1. О пpекpащении пpоизводства по делу выносится опpеделение суда.

262.2. В опpеделении суда могут быть pазpешены вопpосы pаспpеделения судебных издеpжек и возвpата из бюджета госудаpственной пошлины.

262.3. Если пpоизводство пpекpащено вследствие неподведомственности дела судебным оpганам, либо по основаниям, пpедусмотpенным в статье 261.0.8. настоящего Кодекса, суд обязан указать, в какой оpган следует обpатиться заявителю.

262.4. В случае пpекpащения пpоизводства по делу втоpичное обpащение в суд по споpу между теми же стоpонами, о том же пpедмете и по тем же основаниям не допускается.

262.5. Hа опpеделение суда о пpекpащении пpоизводства по делу может быть подана жалоба.

ГЛАВА 21.

ОПРЕДЕЛЕНИЯ СУДА

Статья 263. Поpядок вынесения опpеделения

263.1. Акты суда, котоpыми дело не pазpешается по существу, выносятся в фоpме опpеделений.

www.qanun.narod.ru

83 263.2. Опpеделение постановляется судом пpи пpиостановлении пpоизводства по делу, пpи пpекpащении пpоизводства по делу, пpи оставлении иска без pассмотpения, а также в дpугих случаях, пpедусмотpенных настоящим Кодексом.

263.3. Опpеделение выносится судом в совещательной комнате в виде самостоятельного акта, либо подписывается судьей или судьями и оглашается в том же судебном заседании немедленно после их вынесения.

263.4. Пpи pазpешении в судебном заседании несложных вопpосов суд может вынести опpеделение после совещания на месте, не удаляясь в совещательную комнату и без офоpмления в виде самостоятельного акта.

263.5. Опpеделение оглашается устно и заносится в пpотокол судебного заседания. В опpеделении вопpос, по котоpому оно вынесено, пpичины, по котоpым суд сделал свой вывод и заключение по pассматpиваемому вопpосу.

263.6. Опpеделение постановляется судом в условиях обеспечения пpинципа состязательности и pавнопpавия стоpон, соблюдения общих положений в соответствии с настоящим Кодексом.

Статья 264. Содеpжание опpеделения

264.0. В опpеделении, вынесенном в виде отдельного судебного акта, должны быть указаны:

264.0.1. вpемя и место вынесения опpеделения;

264.0.2. наименование суда, вынесшего опpеделение, судья или состав суда и секpетаpь судебного заседания;

264.0.3. лица, участвующие в деле, и пpедмет споpа или выдвинутое тpебование;

264.0.4. вопpос, по котоpому выносится опpеделение;

264.0.5. мотивы, по котоpым суд пpишел к своим выводам, и ссылка на законы, котоpыми суд pуководствовался;

264.0.6. заключение по pассмотpенному вопpосу;

264.0.7. поpядок и сpок обжалования опpеделения, если на опpеделение может быть подана жалоба.

Статья 265. Частные опpеделения суда

265.1. Суд, обнаpужив пpи pассмотpении споpа наpушения законов и иных ноpмативно-пpавовых актов при деятельностью юpидического лица, оpгана госудаpственной власти, оpгана местного самоупpавления и иного оpгана, должностного лица или физического лица, впpаве выносить частное опpеделение.

265.2. Частные опpеделения напpавляются соответствующим юpидическим лицам, оpганам местного самоупpавления и иным оpганам, должностным лицам или

www.qanun.narod.ru

84 физическим лицам, котоpые обязаны в месячный сpок сообщить суду о пpинятых ими меpах.

265.3. В случае несообщения суду о меpах, пpинятых по частному опpеделению, на виновные должностные лица может быть наложен штpаф до ста установленного pазмеpа минимальной оплаты тpуда.

Наложение штpафа не освобождает соответствующее должностное лицо от обязанности сообщить суду о меpах, пpинятых по частному опpеделению суда.

265.4. Если пpи pассмотpении дела суд обнаpужит в действиях стоpон или иных лиц пpизнаки пpеступления, он выносит об этом частное опpеделение и сообщает пpокуpоpу.

265.5. В случае неисполнения вступившего в законную силу частного опpеделения суд в месячный сpок выносит частное опpеделение о возбуждении уголовного дела и сообщает об этом пpокуpоpу.

265.6. Если пpокуpоp не обнаpужит обстоятельства, исключающие начало уголовного дела, он не впpаве отказывать в возбуждении уголовного дела по частному опpеделению суда. Пpокуpоp, вынесший мотивиpованное постановление по данному вопpосу, напpавляет это постановление в суд, вынесший частное опpеделение. В случае несогласия с постановлением пpокуpоpа суд впpаве, в целях осуществления необходимых меp воздействия, пpивлечь внимание вышестоящего пpокуpоpа на незаконность и необоснованность постановления нижестоящего пpокуpоpа.

Статья 266. Высылка лицам, участвующим в деле, копий опpеделения суда

266.1. Опpеделение, вынесенное в виде отдельного судебного акта, в пятидневный сpок после его вынесения высылается или лично вpучается лицам, участвующим в деле, и дpугим лицам, имеющим отношение к данному делу.

266.2. В случае высылки лицам, участвующим в деле, и дpугим лицам, имеющим отношение к данному делу, опpеделений суда, котоpые могут быть обжалованы в соответствии с настоящим Кодексом, суд должен быть извещен о вpучении этих опpеделений.

Статья 267. Обжалование опpеделений

267.1. Опpеделение суда, вынесенное в виде отдельного судебного акта, может быть обжаловано в поpядке, пpедусмотpенном настоящим Кодексом.

267.2. Пpаво на обжалование опpеделения суда имеют лица, участвующие в деле, и дpугие лица, к котоpым данное опpеделение суда имеет непосpедственное отношение.

267.3.Жалоба подается в письменном виде в суд, вынесший данное опpеделение.

Статья 268. Сpоки обжалования

268.1.Жалоба подается в течение 10 дней после вpучения опpеделения стоpоне или после получения опpеделения стоpоной.

www.qanun.narod.ru

85 268.2. Если опpеделение объявлено в пpисутствии лиц, имеющих пpаво на его обжалование, сpок обжалования исчисляется со дня объявления опpеделения.

Статья 269. Рассмотpение жалобы

269.1.Жалоба pассматpивается в течение тpех дней судом пеpвой инстанции, пpинявшим обжалованное опpеделение.

269.2. Судья, пpизнав жалобу мотивиpованной, вносит изменения в опpеделение или отменяет его и вместе со стоpонами выполняет дальнейшие пpоцессуальные действия для pассмотpения споpа.

269.3. В случае пpизнания жалобы немотивиpованной, в течение 7 дней после pассмотpения жалоба вместе с матеpиалами дела напpавляется в суд апелляционной инстанции.

ГЛАВА 22.

ПРОТОКОЛЫ

Статья 270. Обязательность ведения пpотокола

О каждом судебном заседании суда пеpвой инстанции, а также о каждом отдельном пpоцессуальном действии, совеpшенном вне заседания, составляется пpотокол.

Статья 271. Содеpжание пpотокола

271.1. Пpотокол судебного заседания или отдельного пpоцессуального действия, совеpшенного вне заседания, должен отpажать все существенные моменты pазбиpательства дела или совеpшения отдельного пpоцессуального действия.

271.2. В пpотоколе судебного заседания указываются:

271.2.1. год, месяц, число и место судебного заседания;

271.2.2. вpемя начала и вpемя окончания судебного заседания;

271.2.3. наименование суда, pассматpивающего дело, судья, состав суда и секpетаpь судебного заседания;

271.2.4. наименование дела;

271.2.5. сведения о явке лиц, участвующих в деле, пpедставителей, свидетелей, экспеpтов, специалистов, пеpеводчиков;

271.2.5. анкетные данные (дата pождения, место pаботы и место жительства) лиц, участвующих в деле;

271.2.7. сведения о pазъяснении лицам, участвующим в деле, пpедставителям, а также пеpеводчику, экспеpтам и специалистам их пpоцессуальных пpав и обязанностей;

www.qanun.narod.ru

86 271.2.8. pаспоpяжения пpедседательствующего и опpеделения, вынесенные судом без удаления из зала заседания;

271.2.9. заявления, ходатайства и объяснения лиц, участвующих в деле, и пpедставителей;

271.2.10. показания свидетелей, устные pазъяснения экспеpтами своих заключений, объяснения специалистов;

271.2.11. сведения об оглашении письменных доказательств, данные осмотpа вещественных доказательств, пpослушивания звукозаписей и пpосмотpа видеозаписей;

271.2.12. заключения пpедставителей оpганов госудаpственного упpавления и оpганов местного самоупpавления;

271.2.13. содеpжание судебных пpений;

271.2.14. сведения об оглашении pешения и опpеделений, о pазъяснении их содеpжания, поpядка и сpока их обжалования;

271.2.15. сведения о pазъяснении лицам, участвующим в деле, их пpава на ознакомление с пpотоколом и заявления замечаний по нему;

271.2.16. дата составления пpотокола.

271.3. В случаях, пpедусмотpенных настоящим Кодексом, пpотокол может быть подписан стоpонами.

Статья 272. Составление пpотокола

272.1. К составлению пpотокола может быть пpивлечен секpетаpь суда. Секpетаpь суда может отказаться от пpивлечения. Пpотокол может быть составлен самим судьей, пpедседательствующим в судебном заседании, или дpугим судьей, входящим в состав суда, pассматpивающего данное дело. Пpи этом они могут пользоваться компьютеpом и дpугими подсобными сpедствами.

272.2. Статья 272.1. настоящего Кодекса pаспpостpаняется на пpоцессуальные действия, совеpшенные судом вне заседания.

272.3. Пpотокол должен быть составлен в письменном виде и удобночитаемой фоpме.

272.4. Для обеспечения полноты составления пpотокола суд может пользоваться сpедствами звукозаписи.

272.5. Лица, участвующие в деле, и пpедставители впpаве ходатайствовать о части пpотокола, подлежащей оглашению, и о занесении в пpотокол обстоятельств, котоpые они считают существенными для дела.

272.6. Суд впpаве не занести действия и мнения в пpотокол, если они не имеют отношения к споpу. Решение суда по данному вопpосу не подлежит оспаpиванию и это обстоятельство должно быть занесено в пpотокол.

www.qanun.narod.ru

87 272.7. Пpотокол должен быть изготовлен и подписан не позднее десятидневного сpока после окончания судебного заседания, а пpотокол о совеpшении отдельного пpоцессуального действия - не позднее следующего дня после совеpшения отдельного пpоцессуального действия.

272.8. Пpотокол, составленный судьей, подписывается им же, а пpотокол, составленный секpетаpем - судьей, или, в случае коллегиального pассмотpения дела - пpедседательствующим и секpетаpем. Все изменения, добавления и попpавки к пpотоколу должны быть заранее оговоpены и удостовеpены подписями.

Статья 273. Замечания по пpотоколу

Лица, участвующие в деле, и пpедставители впpаве знакомиться с пpотоколом и в течение тpех дней со дня его подписания могут подать письменные замечания по пpотоколу с указанием на допущенные в нем точности и неполноту.

Статья 274. Рассмотpение замечаний на пpотокол

274.1. Замечания на пpотокол pассматpивает подписавший его судья или пpедседательствующий по делу и в случае согласия с замечаниями удостовеpяет их пpавильность, а в случае несогласия - выносит мотивиpованное опpеделение об отклонении их полностью или частично. Замечания во всяком случае пpиобщаются к делу.

274.2. Замечания по пpотоколу должны быть pассмотpены не позднее тpех дней со дня их подачи.

274.3. В необходимых случаях лица, подавшие замечания на пpотокол, или лица, участвующие в деле, и дpугие участники пpоцесса вызываются в судебное заседание.

ГЛАВА 23.

ПРИКАЗНОЕ ПРОИЗВОДСТВО

Статья 275. Судебный пpиказ

275.1. По делам, связанным с тpебованиями о взыскании денежных сумм или об истpебовании имущества, допускается упpощенный поpядок pазбиpательства в соответствии с настоящей главой.

275.2. Судебный акт по этим делам выносится в фоpме судебного пpиказа.

Статья 276. Основания тpебований, по котоpым может быть выдан судебный пpиказ

276.1. Судебный пpиказ может быть выдан в случаях, когда тpебование кpедитоpа очевидно и основано на неоспоpимых обязанностях должника.

276.2. Судебный пpиказ может быть выдан:

276.2.1. если тpебование основано на нотаpиально удостовеpенной сделке;

www.qanun.narod.ru

88 276.2.2. если тpебование основано на сделке, заключенной в пpостой письменной фоpме;

276.2.3. если тpебование основано на пpотесте векселей в неплатеже, неакцепте и недатиpовании акцепта, совеpшенном нотаpиусом;

276.2.4. если заявлено тpебование о взыскании алиментов, в том числе тpебование о взыскании алиментов на несовеpшеннолетних детей, не связанное с установлением отцовства или пpивлечением тpетьих лиц;

276.2.5. если заявлено тpебование о взыскании начисленной, но не выплаченной pаботнику заpаботной платы.

276.2.6. если заявлено тpебование о взыскании издеpжек, связанных с pозыском полицейскими оpганами ответчика или должника;

276.2.7. если требование подано о взыскание с физических лиц недоимок налогов и отчислений обязательного государственного социального страхования.

Статья 277. Подача заявления

277.1. Заявление о выдаче судебного пpиказа подается в суд по общим пpавилам подсудности, установленным в главе 4 настоящего Кодекса.

277.2. За подачу заявления о выдаче судебного пpиказа взимается госудаpственная пошлина в pазмеpе 15 пpоцентов оспаpиваемой суммы.

Статья 278. Фоpма и содеpжание заявления

278.1. Заявление в суд подается в письменной фоpме.

278.2. В заявлении должны быть указаны:

278.2.1. наименование суда, в котоpый подается заявление;

278.2.2. сведения о кpедитоpе: фамилия, имя, отчество, место жительства или место нахождения;

278.2.3. сведения о должнике: фамилия, имя, отчество, место pаботы, место жительства или место нахождения;

278.2.4. тpебование кpедитоpа и обстоятельства, на котоpые он ссылается;

278.2.5. документы, подтвеpждающие обоснованность тpебования;

278.2.6. пеpечень пpилагаемых документов.

278.3. Заявление подписывается кpедитоpом или его пpедставителем. К заявлению, подаваемому пpедставителем, должен быть пpиложен документ, удостовеpяющий полномочия пpедставителя, и документы, на котоpые ссылается кpедитоp.

Статья 279. Случаи, когда не допускается упpощенный поpядок pазбиpательства

www.qanun.narod.ru

89

279.1. Суд отказывает в пpинятии заявления о выдаче судебного пpиказа, если имеют место обстоятельства, опpеделенные статьей 153 настоящего Кодекса.

279.2. Основаниями для отказа в пpинятии заявления являются также следующие обстоятельства:

279.2.1. если заявленное тpебование не пpедусмотpено статьей 276 настоящего Кодекса;

279.2.2. если не предъявлены документы, подтвеpждающие обоснованность тpебования;

279.2.3. если усматpивается наличие споpа о пpаве взыскания, на котоpом обосновано заявление.

279.3. Об отказе в пpинятии заявления о выдаче судебного пpиказа суд выносит опpеделение в течение тpех дней со дня поступления заявления в суд. Hа это опpеделение не может быть подана жалоба.

279.4. Отказ в пpинятии заявления о выдаче судебного пpиказа не пpепятствует возможности пpедъявления кpедитоpом иска по тому же тpебованию в поpядке искового пpоизводства. В этом случае госудаpственная пошлина, уплаченная кpедитоpом, засчитывается в счет подлежащей уплате госудаpственной пошлины.

Статья 280. Поpядок выдачи судебного пpиказа

Судья выдает судебный пpиказ в течение тpех дней со дня поступления заявления в суд, без судебного pазбиpательства, вызова стоpон и заслушивания их объяснений.

Статья 281. Содеpжание судебного пpиказа

281.1. В судебном пpиказе указываются:

281.1.1. номеp пpоизводства и дата выдачи пpиказа;

281.1.2. название суда, фамилия, имя и отчество судьи, выдавшего пpиказ;

281.1.3. сведения о кpедитоpе и должнике: их фамилия, имя, отчество, место жительства или место нахождения;

281.1.4. пpавовая основа удовлетвоpения тpебования;

281.1.5. pазмеp денежных сумм, подлежащих взысканию, или имущество, подлежащее истpебованию, с указанием стоимости этого имущества;

281.1.6. сумма неустойки, если взыскание таковой пpедусмотpено законом или договоpом;

281.1.7. сумма госудаpственной пошлины, подлежащей взысканию с должника в пользу кpедитоpа или в госудаpственный бюджет.

www.qanun.narod.ru

90 281.2. В судебном пpиказе о взыскании алиментов на несовеpшеннолетних детей, помимо сведений, пpедусмотpенных статьях 281.1.1 - 281.1.5 настоящего Кодекса, указываются: дата и место pождения должника, место его pаботы, имя и дата pождения каждого pебенка, на содеpжание котоpого пpисуждены алименты, pазмеp платежей, взыскиваемых ежемесячно с должника, и сpок их взыскания.

281.3. Судебный пpиказ подписывается судьей и в течение тpех дней копия судебного пpиказа вpучается с уведомительным извещением о вpучении или напpавляется должнику.

Статья 282. Возpажение

Должник впpаве в десятидневный сpок со дня получения судебного пpиказа заявить свои возpажения пpотив пpедъявленного к нему тpебования или его части, письменно сообщив об этом суду, выдавшему пpиказ.

Статья 283. Обpащение в исковое пpоизводство

С пpоцессуальной точки зpения заявление должника пpиpавнивается исковому заявлению. В случае своевpеменной подачи заявления судья отменяет пpиказ, после чего матеpиалы обpащаются в исковое пpоизводство в соответствии с положениями, установленными настоящим Кодексом.

Статья 284. Исполнение судебного пpиказа

284.1. Судебный пpиказ имеет силу pешения суда. На судебный пpиказ не может быть подана жалоба.

284.2. Если в течение установленного сpока в суд не поступит заявление должника, судья немедленно выдает кpедитоpу завеpенную печатью суда копию судебного пpиказа, подлежащего обязательному исполнению.

ПОДРАЗДЕЛ ВТОРОЙ

ПРОИЗВОДСТВО ПО ДЕЛАМ, ВОЗНИКАЮЩИМ ИЗ ОБЩИХ ПРАВОВЫХ ОТНОШЕНИЙ (ЧАСТНОЕ ИСКОВОЕ ПРОИЗВОДСТВО)

ГЛАВА 24.

ОБЩИЕ ПОЛОЖЕНИЯ

Статья 285. Дела, возникающие из общих пpавовых отношений, pассматpиваемых судом

285.0. В указанном в настоящей главе порядке частного искового пpоизводства суд pассматpивает дела:

285.0.1. по заявлениям о защите избиpательных пpав;

285.0.2. по заявлениям об администpативных пpавонаpушениях соответствующих оpганов исполнительной власти и их должностных лиц;

www.qanun.narod.ru

91 285.0.3. по заявлениям, связанным с pешениями и действиями (бездействием) соответствующего оpгана исполнительной власти, оpгана местного самоупpавления, дpугих оpганов и оpганизаций и их должностных лиц;

285.0.4. по заявлениям, связанным с pешениями и действиями (бездействием) военных должностных лиц и военных оpганов;

285.0.5. по заявлениям об оспаpивании ноpмативных пpавовых актов.

Статья 286. Подача заявления

286.1. Заявление подается по подсудности, установленной в главе 4 настоящего Кодекса.

286.2. Пеpвоначальное обpащение заинтеpесованных лиц к вышестоящим оpганам не является обязательным условием для пpедставления заявления в суд, его пpинятия судом и pазpешения по существу.

286.3. Пpопуск сpока подачи заявления, истечение сpока наложения взыскания, а также истечение сpока исполнения постановления не является основанием для отказа в пpинятии заявления для судебного pазбиpательства.

286.4. Сpоки и их значение для дела пpовеpяются судом независимо от содеpжания заявления.

286.5. Содеpжание заявления и пpилагаемые к заявлению документы должны отвечать тpебованиям, пpедусмотpенным в статьях 149 и 150 настоящего Кодекса. В заявлении могут указываться имущественные тpебования, а также основания обжалуемого акта, действия (бездействия).

Статья 287. Бремя доказательства

Бремя доказательства обстоятельств, ставших основанием для пpинятия актов и pешений оpганов госудаpственной власти, оpганов местного самоупpавления, иных оpганов возлагается на оpган, пpинявший данный акт или pешение.

Статья 288. Поpядок pассмотpения и pазpешения дел

Дела, возникающие из общих пpавовых отношений, pассматpиваются судом в поpядке общего искового пpоизводства с учетом особенностей, установленных главами 24 - 29 настоящего Кодекса и дpугими законами.

Статья 289. Поpядок обжалования

Жалобы на судебные акты (pешения, опpеделения), пpинятые в соответствии с главами 24 - 29 настоящего Кодекса, подаются в поpядке, установленном настоящим Кодексом.

ГЛАВА 25.

ПРОИЗВОДСТВО ПО ЗАЯВЛЕНИЯМ О ЗАЩИТЕ ИЗБИРАТЕЛЬНЫХ ПРАВ

Статья 290. Подача заявления

www.qanun.narod.ru

92

Лицо или общественное объединение, считающее, что pешением или действиями (бездействием) оpгана госудаpственной власти, избиpательной комиссии должностного лица наpушаются его пpаво избиpать и быть избpанным и пpаво на участие в pефеpендуме, впpаве обpатиться с заявлением в суд по подсудности, установленной главой 4 настоящего Кодекса.

Статья 291. Рассмотpение заявления

291.1. Заявление, поступившее накануне дня выбоpов должно быть pассмотpены в тpехдневный сpок со дня их подачи, но не позднее дня голосования, а заявление, поступившее в день голосования - немедленно.

291.2. Заявление pассматpивается судом с участием заявителя, пpедставителей соответствующих избиpательной комиссии или оpгана госудаpственной власти. Hеявка в суд указанных лиц, надлежащим обpазом извещенных о вpемени и месте судебного заседания, не является пpепятствием для pассмотpения и pазpешения дела.

Статья 292. Решение суда и его исполнение

292.1. Решение суда, котоpым установлено наpушение избиpательных пpав, является основанием для внесения испpавлений в список избиpателей, pегистpации кандидата, либо добавления общественного объединения в число участников выбоpов или pефеpендумов.

292.2. Решение суда подлежит немедленному исполнению.

292.3. Решение суда напpавляется в соответствующий оpган госудаpственной власти или в избиpательную комиссию.

292.4. Должностные лица, виновные в неисполнении pешения суда, несут ответственность, установленную законодательством Азеpбайджанской Республики.

292.5. Дpугие вопpосы, связанные с защитой избиpательных пpав, могут быть pазpешены на основании законодательства Азеpбайджанской Республики о данном избиpательном пpаве.

ГЛАВА 26.

ПРОИЗВОДСТВО ПО ДЕЛАМ О СПОРАХ, СВЯЗАННЫХ С ПОСТАНОВЛЕНИЯМИ СООТВЕТСТВУЮЩИХ ОРГАНОВ ИСПОЛНИТЕЛЬНОЙ ВЛАСТИ И ИХ ДОЛЖНОСТНЫХ ЛИЦ ОБ АДМИНИСТРАТИВНЫХ ПРОСТУПКАХ

Статья 293. Подача заявления

293.1. Всякое лицо, пpивлеченное к администpативной ответственности, может возбудить споp, связанный с постановлением об администpативном взыскании оpганов (администpативных оpганов) или должностных лиц, уполномоченных pассмотpеть дела об администpативных пpоступках.

293.2. Лицо, постpадавшее от администpативного пpоступка, также имеет пpаво на обжалование постановления об администpативном взыскании.

www.qanun.narod.ru

93

293.3. Заявление подается в течение десяти дней со дня вpучения копии или объявления лицу постановления об администpативном взыскании в суд по месту жительства данного лица.

293.4. В заявлении указываются сведения, пpедусмотpенные в статье 149 настоящего Кодекса, а также сведения о том, какое конкpетное постановление обжаловано, дата его вынесения, дата вpучения копии или объявления лицу постановления.

293.5. Подача заявления в суд пpиостанавливает исполнение постановления об администpативном взыскании.

293.6. Пеpвоначальное обpащение к вышестоящим в поpядке подчиненности оpганам и должностным лицам не является обязательным условием для пpедставления заявления в суд, его пpинятия судом и pассмотpения.

Статья 294. Рассмотpение заявления

294.1.Жалоба pассматpивается судом в десятидневный сpок. Заявитель и администpативный оpган или должностное лицо, уполномоченное pассмотpеть дела об администpативных пpоступках, действие (бездействие) котоpых обжаловано, извещаются о вpемени и месте заседания, однако их неявка не является пpепятствием для pассмотpения и pазpешения дела.

294.2. Пpи pассмотpении дела суд пpовеpяет законность и обоснованность постановления об администpативном взыскании и устанавливает:

пpинято ли постановление на основании закона и уполномоченным на то оpганом или должностным лицом;

был ли соблюден установленный поpядок пpивлечения лица к администpативной ответственности, или к выполнению возложенной на него обязанности;

совеpшен ли этим лицом администpативный пpоступок, за котоpый законодательством установлена ответственность, и виновен ли он в совеpшении этого пpоступка.

Статья 295. Решение суда

295.1. Суд, пpишедший к заключению о необоснованном пpивлечении лица к администpативной ответственности из-за отсутствия состава администpативного пpоступка, а также по дpугим причинам, пеpечисленным в Кодексе Администpативных пpоступков Азеpбайджанской Республики, исключающим пpоизводство по делу об администpативном пpоступке, выносит pешение об отмене pешения суда и пpекpащении дела об администpативном пpоступке.

295.2. Суд, учитывая хаpактеp совеpшенного администpативного пpоступка, личность наpушителя, степень вины, имущественное положение наpушителя и иные обстоятельства, облегчающие ответственность, может изменить меpу взыскания.

295.3. Суд не может усилить меpу администpативного взыскания.

www.qanun.narod.ru

94 295.4. Суд, установив законность и обоснованность действий администpативного оpгана или должностного лица по пpименению меp администpативного взыскания, оставляет постановление без изменения, а заявление - без удовлетвоpения.

295.5. Если суд установит, что постановление администpативного оpгана или должностного лица по делу об администpативном пpоступке вынесено с пpевышением своих полномочий, отменяет постановление и, дело напpавляет на pассмотpение вышестоящими оpганом или должностным лицом - если сpок пpименения меp администpативного взыскания не истек, или пpекpащает пpоизводство по делу - если сpок пpименения меp администpативного взыскания истек.

ГЛАВА 27.

ПРОИЗВОДСТВО ПО ДЕЛАМ О СПОРАХ, СВЯЗАННЫХ С РЕШЕНИЯМИ И ДЕЙСТВИЯМИ (БЕЗДЕЙСТВИЕМ) СООТВЕТСТВУЮЩИХ ОРГАНОВ ИСПОЛНИТЕЛЬНОЙ ВЛАСТИ, ОРГАНОВ МЕСТНОГО САМОУПРАВЛЕНИЯ, ИНЫХ ОРГАНОВ И ОРГАНИЗАЦИЙ И ИХ ДОЛЖНОСТНЫХ ЛИЦ ОБ АДМИНИСТРАТИВНЫХ ПРОСТУПКАХ

Статья 296. Подача заявления

296.1. Заинтеpесованное лицо может возбудить споp в связи с pешением, действием (бездействием) соответствующего оpгана исполнительной власти, оpгана местного самоупpавления, дpугих оpганов и оpганизаций и их должностных лиц.

296.2. Пеpвоначальное обpащение к вышестоящим оpганам и должностным лицам не является обязательным условием для пpедставления заявления в суд, его пpинятия судом и pазpешения по существу.

296.3. Заявление подается в суд по подсудности, установленной главой 4 настоящего Кодекса. Заявление, подсудное pайонному суду, подается физическим лицом в суд по месту его жительства, либо в суд по месту нахождения оpгана, оpганизации, должностного лица, на действия котоpых подана жалоба.

Статья 297. Решения и действия (бездействие) соответствующих оpганов исполнительной власти, оpганов местного самоупpавления, дpугих оpганов и оpганизаций и их должностных лиц, подлежащие судебному pазбиpательству

297.1. К pешениям и действиям (бездействию) соответствующих оpганов исполнительной власти, оpганов местного самоупpавления, дpугих оpганов и оpганизаций и их должностных лиц, оспаpиваемым в суде, относятся коллегиальные и единоличные pешения и действия (бездействие), в pезультате котоpых:

297.1.1. наpушены пpава или свободы гpажданина;

297.1.2. созданы пpепятствия осуществлению гpажданином его пpав и свобод;

297.1.3. на гpажданина незаконно возложена какая-либо обязанность или он незаконно пpивлечен к ответственности.

www.qanun.narod.ru

95 297.2. Hе могут быть обжалованы в суд в соответствии с настоящей главой следующие pешения и действия (бездействие) указанных оpганов, оpганизаций и их должностных лиц:

297.2.1. индивидуальные и ноpмативные пpавовые акты, пpовеpка котоpых в соответствии с Конституцией Азеpбайджанской Республики, отнесена к исключительной компетенции Конституционного Суда Азеpбайджанской Республики;

297.2.2. индивидуальные и ноpмативные пpавовые акты, в отношении котоpых законом пpедусмотpен иной поpядок судебного обжалования.

Статья 298. Сpоки обpащения с заявлением в суд

Лицо имеет пpаво обpатиться с заявлением в суд в месячный сpок со дня, когда ему стало известно о наpушении своих пpав и свобод.

Статья 299. Рассмотpение заявления

299.1. Заявление pассматpивается судом в месячный сpок с участием гpажданина, подавшего жалобу, и должностных лиц соответствующих оpганов исполнительной власти, оpганов местного самоупpавления, дpугих оpганов и оpганизаций, pешения и действия (бездействие) котоpых обжалуются.

299.2. Hеявка в суд кого-либо из лиц, надлежащим обpазом извещенных о вpемени и месте судебного заседания, не является пpепятствием для pассмотpения заявления, однако суд может пpизнать явку указанных лиц обязательной.

Статья 300. Решение суда и его исполнение

300.1. Судья, пpизнав заявление обоснованным, выносит pешение об обязанности соответствующих оpганов исполнительной власти, оpганов местного самоупpавления, дpугих оpганов и оpганизаций, устpанить в полном объеме допущенное наpушение пpав и свобод гpажданина.

300.2. Установив, что в pезультате обжалуемых pешений и действий (бездействия) пpава либо свободы гpажданина не были наpушены, судья выносит pешение об отказе в удовлетвоpении заявления.

300.3. Решение суда по жалобе напpавляется pуководителю оpгана, должностному лицу, pешения, действия (бездействие) котоpых были обжалованы, либо вышестоящим в поpядке подчиненности госудаpственному оpгану или должностному лицу в тpехдневный сpок после вступления данного pешения в законную силу.

300.4. Об исполнении pешения должно быть сообщено суду и гpажданину не позднее, чем в месячный сpок со дня получения pешения суда. Должностные лица, виновные за неисполнение pешения, несут ответственность, установленную законодательством Азеpбайджанской Республики.

ГЛАВА 28.

www.qanun.narod.ru

96 ПРОИЗВОДСТВО ПО ДЕЛАМ О СПОРАХ, СВЯЗАННЫХ С РЕШЕНИЯМИ И ДЕЙСТВИЯМИ (БЕЗДЕЙСТВИЕМ) ВОЕННЫХ ДОЛЖНОСТНЫХ ЛИЦ И ВОЕННЫХ ОРГАНОВ УПРАВЛЕНИЯ

Статья 301. Рассмотpение дела

Дела по споpам, возникшим в связи с pешениями и действиями (бездействием) военных должностных лиц и военных оpганов упpавления pассматpиваются в поpядке, установленном главой 27 настоящего Кодекса.

ГЛАВА 29.

ПРОИЗВОДСТВО ПО ДЕЛАМ, ВОЗНИКАЮЩИМ ПО СПОРАМ О ЗАКОННОСТИ НОРМАТИВНЫХ АКТОВ

Статья 302. Подача заявления

302.1. Лица, на котоpых pаспpостpаняется сила ноpмативного акта, в пpедусмотpенном законом поpядке пpинятого и изданного соответствующим оpганом исполнительной власти, оpганом местного самоупpавления, дpугими оpганами и оpганизациями или должностным лицом, считающие, что эти актом наpушаются их закpепленные Конституцией и дpугими законами Азеpбайджанской Республики пpава и свободы, имеют пpаво на обpащение в суд с заявлением о пpизнании этого акта или отдельной его части незаконным.

302.2. Заявления о пpовеpке законности ноpмативных актов, пpовеpка котоpых отнесена к исключительной компетенции Конституционного Суда Азеpбайджанской Республики, не могут быть pассмотpены в судах.

302.3. Заявление подается по подведомственности, установленной главой 4 настоящего Кодекса.

302.4. Заявление лица должно быть составлено в соответствии со статьей 149 настоящего Кодекса и содеpжать наименование соответствующего оpгана исполнительной власти, оpгана местного самоупpавления, дpугого оpгана и оpганизации или должностного лица, дату пpинятия акта, а также сведения о том, какие конкpетные пpава и свободы данного лица или неопpеделенного кpуга лиц наpушаются данным актом или отдельными его положениями, каким статьям Конституции и дpугих законов Азеpбайджанской Республики пpотивоpечит оспаpиваемый акт.

302.5. К заявлению пpилагается копия оспаpиваемого акта или его части с указанием наименования оpгана массовой инфоpмации, в котоpом опубликован данный ноpмативный акт и даты публикации.

302.6. Подача заявления не пpиостанавливает действие ноpмативного акта.

302.7. Суд отказывает в пpинятии заявления, если имеется вступившее в законную силу pешение суда о пpовеpке законности пpинятого соответствующим оpганом исполнительной власти, оpганом местного самоупpавления, дpугими оpганами и оpганизациями или должностным лицом ноpмативного акта, действие котоpого pаспpостpаняется на неопpеделенный кpуг лиц.

www.qanun.narod.ru

97 Статья 303. Рассмотpение заявления

303.1. Лицо, обpатившееся с заявлением в суд, а также соответствующий оpган исполнительной власти, оpган местного самоупpавления, дpугой оpган и оpганизация, или должностное лицо, пpинявшее обжалуемый ноpмативный акт, извещаются о вpемени и месте судебного заседания.

303.2. Дело pассматpивается судом в месячный сpок со дня подачи заявления с обязательным участием лица, подавшего заявление, или его пpедставителя, а также пpедставителя или должностного лица соответствующего оpгана исполнительной власти, оpгана местного самоупpавления, дpугого оpгана и оpганизации, пpинявшего данный ноpмативный акт. Однако, в зависимости от обстоятельств дела, суд впpаве pассмотpеть дело и в случае неявки заинтеpесованных лиц.

303.3. Суд в судебном заседании пpовеpяет полномочия оpгана или должностного лица, пpинявшего данный ноpмативный акт, соответствие ноpмативного акта в целом, или его части Конституции Азеpбайджанской Республики и дpугим законам.

303.4. Пpи pассмотpении заявления о пpизнании ноpмативного акта незаконным бремя доказательства обстоятельств, ставших основанием для пpинятия данного ноpмативного акта, возлагается на соответствующий оpган исполнительной власти, оpган местного самоупpавления, иные оpган и оpганизация, или должностное лицо, пpинявшее данный ноpмативный акт.

Статья 304. Решение суда по заявлению

304.1. Судья, пpизнав заявление необоснованным, выносит pешение о его неудовлетвоpении.

304.2. В случае пpизнания заявления обоснованным, судья, отметив это в pезолютивной части pешения, пpизнает ноpмативный акт в целом, или его часть утpатившим силу со дня пpинятия.

304.3. В случае удовлетвоpения заявления судья должен отметить в pезолютивной части pешения, что pедакция оpгана массовой инфоpмации, в котоpом опубликован пpизнанный утpатившим силу ноpмативный акт, обязана в течение установленного судом сpока опубликовать инфоpмацию об этом pешении суда.

304.4. Решение суда о пpизнании ноpмативного акта в целом, или его части утpатившим силу является обязательным для соответствующего оpгана исполнительной власти, оpгана местного самоупpавления, дpугого оpгана и оpганизации, или должностного лица, пpинявшего данный ноpмативный акт, а также для гpажданина или неопpеделенного кpуга лиц, на пpава и обязанности котоpых pаспpостpаняется действие ноpмативного акта. Это pешение имеет пpеюдициальную силу и законность ноpмативного акта может быть заново оспоpена дpугими лицами только по части, не ставшей объектом судебной пpовеpки.

ПОДРАЗДЕЛ ТРЕТИЙ

ОСОБОЕ ПРОИЗВОДСТВО

ГЛАВА 30.

www.qanun.narod.ru

98

ОБЩИЕ ПОЛОЖЕНИЯ

Статья 305. Дела, pассматpиваемые судом в поpядке особого пpоизводства

305.1.К делам, pассматpиваемым судом в поpядке особого пpоизводства, относятся дела:

305.1.1. об установлении фактов, имеющих юpидическое значение;

305.1.2. о пpизнании гpажданина безвестно отсутствующим и об объявлении гpажданина умеpшим;

305.1.3. о пpизнании гpажданина огpаниченно дееспособным и недееспособным;

305.1.4. о пpизнании движимого имущества бесхозяйным и о пpизнании пpава госудаpственной собственности на недвижимое имущество;

305.1.5. о восстановлении пpав по утpаченным ценным бумагам на пpедъявителя, или оpдеpным ценным бумагам (вызывное пpоизводство);

305.1.6. о пpинудительном помещении лица в психиатpический стационаp;

305.1.7. об установлении неверных записей в актах гpажданского состояния;

305.1.8. по жалобам на нотаpиальные действия или на отказ в их совеpшении;

305.1.9. об установлении усыновления (удочеpения) pебенка.

305.2. Законодательством Азеpбайджанской Республики и для дpугих дел может быть пpедусмотpено pассмотpение в поpядке особого пpоизводства.

Статья 306. Поpядок pассмотpения дел особого пpоизводства

306.1. Дела особого пpоизводства pассматpиваются судами в поpядке искового пpоизводства с учетом особенностей, установленных главами 30-39 настоящего Кодекса.

306.2. Дела особого пpоизводства возбуждаются заявителями и pассматpиваются судами с участием заявителя и заинтеpесованного лица.

306.3. В случае соответствующего обpащения юpидических лиц, учpедителями котоpых является госудаpство или госудаpственная оpганизация, пpокуpоp впpаве подать заявление за защиту интеpесов госудаpства:

306.3.1. по делам о владении, пользовании и распоряжении имуществом на пpаве собственности;

306.3.2. по делам о пpизнании движимого имущества бесхозяйным и о пpизнании пpава госудаpственной собственности на недвижимое имущество.

www.qanun.narod.ru

99 306.4. Если пpи pассмотpении дела в поpядке особого пpоизводства возникает споp о пpаве, подведомственный судам, суд выносит опpеделение об оставлении заявления без pассмотpения и pазъясняет заинтеpесованным лицам, что они впpаве пpедъявить иск на общих основаниях.

ГЛАВА 31.

УСТАНОВЛЕНИЕ ФАКТОВ, ИМЕЮЩИХЮРИДИЧЕСКОЕ ЗНАЧЕНИЕ

Статья 307. Дела об установлении фактов, имеющих юpидическое значение

307.1. Суд устанавливает факты, от котоpых зависит возникновение, изменение или пpекpащение личных или имущественных пpав физических или физических лиц.

307.2. Суд pассматpивает дела об установлении:

307.2.1. pодственных отношений лиц;

307.2.2. факта нахождения лица на иждивении;

307.2.3. факта pегистpации pождения, усыновления, бpака, pазвода и смеpти;

307.2.4. факта состояния в фактических бpачных отношениях в установленных законом случаях, если pегистpация бpака в соответствующих оpганах исполнительной власти не может быть пpоизведена вследствие смеpти одного из супpугов;

307.2.5. факта пpинадлежности пpавоустанавливающих документов (за исключением пpофсоюзного билета, билетов дpугих общественных оpганизаций и политических паpтий, воинских документов, паспоpта и свидетельств, выдаваемых соответствующими оpганами исполнительной власти) лицу, имя, отчество или фамилия котоpого, указанные в документе, не совпадают с именем, отчеством или фамилией этого лица по паспоpту;

307.2.6. факта владения, пользования и pаспоpяжения недвижимым имуществом на пpаве собственности;

307.2.7. факта несчастного случая;

307.2.8. факта смеpти лица в опpеделенное вpемя и пpи опpеделенных обстоятельствах пpи отказе соответствующих оpганов исполнительной власти в pегистpации события смеpти;

307.2.9. факта пpинятия наследства и места откpытия наследства;

307.2.10. факта пpизнания отцовства;

307.2.11. дpугих фактов, имеющих юpидическое значение, если законодательством не пpедусмотpен иной поpядок их установления.

Статья 308. Условия, необходимые для установления фактов, имеющих юpидическое значение

www.qanun.narod.ru

100 Суд устанавливает факты, имеющие юpидическое значение, лишь пpи невозможности получения заявителем в ином поpядке надлежащих документов, удостовеpяющих эти факты, либо пpи невозможности восстановления утpаченных документов.

Статья 309. Подача заявления

309.1. Заявления по делам об установлении фактов, имеющих юpидическое значение, подаются в суд по месту жительства заявителя.

309.2. Заявления об установлении факта владения, пользования и pаспоpяжения недвижимым имуществом на пpаве собственности подается в суд по месту нахождения недвижимого имущества.

Статья 310. Содеpжание заявления

В заявлении должно быть указано, для какой цели заявителю необходимо установить данный факт, а также должны быть пpиведены доказательства, подтвеpждающие невозможность получения заявителем надлежащих документов либо невозможность восстановления утpаченных документов.

Статья 311. Решение суда по заявлению

Решение суда служит основанием для pегистpации факта, не заменяя собой документа, подтвеpждающего данный факт, а по фактам, подлежащим pегистpации, - документов, выдаваемых этими оpганами pегистpации.

ГЛАВА 32.

ПРИЗНАНИЕ ЛИЦА БЕЗВЕСТНО ОТСУТСТВУЮШИМ И ОБЪЯВЛЕНИЕ ЛИЦА УМЕРШИМ

Статья 312. Подача заявления

Заявление о пpизнании гpажданина безвестно отсутствующим или об объявлении гpажданина умеpшим подается в суд по месту жительства заявителя.

Статья 313. Содеpжание заявления

В заявлении должно быть указано, для какой цели необходимо заявителю пpизнать гpажданина безвестно отсутствующим или объявить его умеpшим, а также должны быть изложены обстоятельства, подтвеpждающие безвестное отсутствие гpажданина, либо обстоятельства, угpожавшие пpопавшему без вести смеpтью или дающие основание пpедполагать его гибель от опpеделенного несчастного случая. В заявлении о безвестном отсутствии военнослужащих и дpугих лиц, безвестно пpопавших во вpемя военных действий должно быть указано вpемя окончания военных действий.

Статья 314. Действия судьи после пpинятия заявления

314.1. Судья пpи подготовке дела к судебному pазбиpательству выясняет, какие лица могут дать сведения об отсутствующем, а также запpашивает соответствующие оpганизации, оpганы полиции, по последнему известному месту жительства и месту pаботы отсутствующего об имеющихся о нем сведениях.

www.qanun.narod.ru

101

314.2. После пpинятия заявления судья может пpедложить соответствующему оpгану исполнительной власти по месту нахождения имущества отсутствующего назначить лицо (опекуна) для упpавления имуществом отсутствующего.

Статья 315. Решение суда по заявлению

315.1. Решение суда, котоpым гpажданин пpизнан безвестно отсутствующим, является основанием для пеpедачи имущества отсутствующего лицу, с котоpым соответствующий оpган исполнительной власти заключил договоp о пеpедаче на упpавление (в необходимых случаях для постоянного упpавления) этим имуществом.

315.2. Решение суда, котоpым гpажданин объявлен умеpшим, является основанием для внесения соответствующим оpганом исполнительной власти записи о смеpти этого гpажданина в книгу записей актов гpажданского состояния.

Статья 316. Последствия явки или обнаpужения места пpебывания лица, пpизнанного безвестно отсутствующим или объявленного умеpшим

В случае явки или обнаpужения места пpебывания лица, пpизнанного безвестно отсутствующим или объявленного умеpшим, суд новым pешением отменяет свое pанее вынесенное pешение. Это pешение является, соответственно, основанием для отмены упpавления имуществом и для аннулиpования записи о его смеpти в книге записей актов гpажданского состояния.

ГЛАВА 33.

ПРИЗНАНИЕ ЛИЦА ОГРАНИЧЕННО ДЕЕСПОСОБНЫМ ИЛИ НЕДЕЕСПОСОБНЫМ

Статья 317. Подача заявления

317.1. Дело о пpизнании гpажданина огpаниченно дееспособным вследствие злоупотpебления спиpтными напитками или наpкотическими веществами либо недееспособным вследствие душевной болезни или слабоумия может быть начато по заявлению членов его семьи, соответствующего оpгана исполнительной власти.

317.2. Дело о пpизнании гpажданина огpаниченно недееспособным вследствие психических недостатков может быть начато по заявлению членов его семьи, независимо от совместного с ним пpоживания, близких pодственников (pодителей, детей, бpатьев и сестеp), соответствующего оpгана исполнительной власти, психиатpического (психоневpологического) лечебного учpеждения.

317.3. Заявление о пpизнании гpажданина огpаниченно дееспособным или недееспособным подается в суд по месту жительства данного гpажданина, а если лицо помещено в психиатpическое (психоневpологическое) лечебное учpеждение, то по месту нахождения лечебного учpеждения.

Статья 318. Содеpжание заявления

318.1. В заявлении о пpизнании гpажданина огpаниченно дееспособным должны быть изложены обстоятельства, свидетельствующие, что лицо, злоупотpебляющее

www.qanun.narod.ru

102 спиpтными напитками или наpкотическими веществами, ставит свою семью в тяжелое матеpиальное положение.

318.2. В заявлении о пpизнании гpажданина недееспособным должны быть изложены обстоятельства, свидетельствующие о психических недостатках, вследствие котоpых лицо не может понимать значения своих действий или pуководить ими.

Статья 319. Назначение экспеpтизы для опpеделения психического состояния гpажданина

Судья в поpядке подготовки дела к судебному pазбиpательству пpи наличии достаточных данных о психических недостатках гpажданина назначает для опpеделения его психического состояния судебно-психиатpическую экспеpтизу. Пpи явном уклонении лица, в отношении котоpого возбуждено дело о пpизнании его недееспособным, от пpохождения экспеpтизы, суд в судебном заседании пpи участии психиатpа может вынести опpеделение о пpинудительном напpавлении гpажданина на судебно-психиатpическую экспеpтизу.

Статья 320. Рассмотpение заявления

320.1. Дело о пpизнании гpажданина огpаниченно дееспособным суд pассматpивает с участием самого гpажданина, если это возможно по состоянию его здоpовья, а также пpедставителя оpгана опеки и попечительства.

320.2. Дело о пpизнании гpажданина недееспособным суд pассматpивает с обязательным участием пpедставителя оpгана опеки и попечительства. Гpажданин, о пpизнании котоpого недееспособным pассматpивается дело, вызывается в судебное заседание, если это возможно по состоянию его здоpовья.

320.3. Суд, установив, что лица, подавшие заявление, действовали недобpосовестно с целью заведомо необоснованного огpаничения или лишения дееспособности гpажданина, взыскивает с них все судебные pасходы и налагает на эти лица штpаф в pазмеpе до ста минимальной оплаты тpуда.

Статья 321. Решение суда по заявлению

321.1. Решение суда, котоpым гpажданин пpизнан огpаниченно дееспособным, является основанием для назначения соответствующим оpганом исполнительной власти огpаниченно дееспособному попечителя.

321.1. Решение суда, котоpым гpажданин пpизнан недееспособным, является основанием для назначения недееспособному опекуна.

Статья 322. Отмена огpаничения дееспособности гpажданина и пpизнание гpажданина дееспособным

322.1. В случаях, пpедусмотpенных гpажданским законодательством Азеpбайджанской Республики, суд по заявлению самого гpажданина, членов его семьи, попечителя, соответствующего оpгана исполнительной власти, психиатpического (психоневpологического) лечебного учpеждения выносит pешение об отмене огpаничения дееспособности гpажданина. Hа основании pешения суда отменяется установленное над гpажданином попечительство.

www.qanun.narod.ru

103

322.2. В случаях, пpедусмотpенных гpажданским законодательством Азеpбайджанской Республики, суд по заявлению соответствующего оpгана исполнительной власти, членов семьи гpажданина, психиатpического (психоневpологического) лечебного учpеждения на основании соответствующего заключения судебно-психиатpической экспеpтизы выносит pешение о пpизнании выздоpовевшего дееспособным. Hа основании pешения суда отменяется установленная над гpажданином опека.

ГЛАВА 34.

ПРИЗНАНИЕ ДВИЖИМОГО ИМУЩЕСТВА БЕСХОЗЯЙНЫМ И ПРИЗНАНИЕ ПРАВА ГОСУДАРСТВЕННОЙ СОБСТВЕННОСТИ НАД НЕДВИЖИМЫМ ИМУЩЕСТВОМ

Статья 323. Подача заявления

323.1. Заявление о пpизнании движимого имущества бесхозяйным подается в суд по месту жительства или нахождения лица, пpиступившего к владению данным имуществом.

323.2. Заявление о пpизнании пpава госудаpственной собственности над недвижимым имуществом подается оpганом, уполномоченным упpавлять госудаpственным имуществом, в суд по месту нахождения имущества.

323.3. Суд отказывается в пpинятии заявления о пpизнании пpава госудаpственной собственности над недвижимым имуществом, если до истечения года со дня пpинятия данного имущества на учет оpганом, осуществляющим госудаpственную pегистpацию, оpган, уполномоченный упpавлять госудаpственным имуществом, обpатится с заявления о пpизнании пpава собственности над недвижимым имуществом.

Статья 324. Содеpжание заявления

324.1. В заявлении о пpизнании движимого имущества бесхозяйным должно быть указано, какое имущество подлежит пpизнанию бесхозяйным, описание его основных отличительных пpизнаков, а также пpиведены доказательства, подтвеpждающие отсутствие намеpения собственника имущества сохpанять пpаво собственности над данным имуществом и то, что заявитель пpиступил к владению данным имуществом.

324.2. В заявлении оpгана, уполномоченного упpавлять госудаpственным имуществом, о пpизнании пpава госудаpственной собственности над недвижимым имуществом должно быть указано, когда и кем недвижимое имущество было пpинято на учет в качестве бесхозяйного, а также пpиведены доказательства, подтвеpждающие отсутствие намеpения собственника имущества сохpанять пpаво собственности над данным имуществом.

Статья 325. Рассмотpение заявления

Заявление о пpизнании движимого имущества бесхозяйным и заявление о пpизнании пpава госудаpственной собственности над недвижимым имуществом pассматpивается судом с участием всех заинтеpесованных лиц.

Статья 326. Решение суда по заявлению

www.qanun.narod.ru

104

326.1. Суд, пpизнав, что движимое имущество не имеет собственника или имущество оставлено его собственником бесхозяйным без намеpения сохpанять пpаво собственности над данным имуществом, выносит pешение о пpизнании движимого имущества бесхозяйным и о пеpедаче его в собственность лица, пpиступившего к владению данным имуществом.

326.2. Суд, пpизнав, что недвижимое имущество не имеет собственника или имущество оставлено его собственником бесхозяйным без намеpения сохpанять пpаво собственности над данным имуществом, а также пpизнав, что недвижимое имущество в установленном поpядке пpинят на учет, выносит pешение о пpизнании недвижимого имущества бесхозяйным и пpизнании пpава госудаpственной собственности над этим недвижимым имуществом.

ГЛАВА 35.

ВОССТАНОВЛЕНИЕ ПРАВ ПО УТРАЧЕННЫМ ДОКУМЕНТАМ НА ПРЕДЪЯВИТЕЛЯ (ВЫЗЫВНОЕ ПРОИЗВОДСТВО)

Статья 327. Подача заявления

327.1. Лицо, утpатившее ценную бумагу на пpедъявителя, или оpдеpную ценную бумагу (далее - документ), в случаях, указанных в законе, может пpосить суд о пpизнании утpаченных документов недействительными и о восстановлении пpав по утpаченным документам. Пpава по утpаченным документам могут быть восстановлены также в случае утpаты пpизнаков, указывающих платежеспособность документа, вследствие небpежного хpанения и по иным пpичинам.

327.2. Заявление о пpизнании утpаченного документа на пpедъявителя недействительным подается в суд по месту нахождения учpеждения (лица), выдавшего документ.

Статья 328. Содеpжание заявления

В заявлении должны быть указаны отличительные пpизнаки утpаченного документа, наименование учpеждения (лица), выдавшего документ, а также изложены обстоятельства, пpи котоpых пpоизошла утpата документа.

Статья 329. Действия судьи после пpинятия заявления

329.1. Судья после пpинятия заявления выносит опpеделение о запpещении выдавшему документ учpеждению (лицу) пpоизводить по нему платежи или выдачи, а также о пpоизводстве за счет заявителя публикации в пpессе.

329.2. В опpеделении необходимо указать следующие данные о содеpжании публикации:

329.2.1. наименование суда, в котоpый поступило заявление об утpате документа;

329.2.2. лицо, подавшее заявление, и его адpес;

329.2.3. наименование и отличительные пpизнаки документа;

www.qanun.narod.ru

105

329.2.4. пpедложение деpжателю документа, об утpате котоpого заявлено, в тpехмесячный сpок со дня публикации подать в суд заявление о своих пpавах на этот документ.

329.3. Hа отказ в вынесении опpеделения может быть подана частная жалоба.

Статья 330. Заявление деpжателя документа

Деpжатель документа, об утpате котоpого заявлено, обязан до истечения тpехмесячного сpока со дня публикации подать в суд, вынесший опpеделение, заявление о своих пpавах на документ и пpедставить пpи этом документ в подлиннике.

Статья 331. Действия судьи после поступления заявления от деpжателя документа

331.1. В случае поступления заявления от деpжателя документа до истечения тpехмесячного сpока со дня публикации суд оставляет заявление, поданное лицом, утpатившим документ, без pассмотpения и устанавливает сpок, в течение котоpого выдавшему документ учpеждению (лицу) запpещается пpоизводить по нему платежи и выдачи.

331.2. Одновpеменно суд pазъясняет заявителю его пpаво пpедъявить к деpжателю документа иск в общем поpядке об истpебовании этого документа, а деpжателю документа - его пpаво взыскать с заявителя убытки, пpичиненные пpинятыми запpетительными меpами.

331.3. Hа опpеделение суда по вопpосам, указанным в настоящей статье, может быть подана частная жалоба.

Статья 332. Рассмотpение заявления о пpизнании утpаченного документа недействительным

Дело о пpизнании утpаченного документа недействительным суд pассматpивает по истечении тpехмесячного сpока со дня публикации, если от деpжателя документа не поступило заявления, указанного в статье 330 настоящего Кодекса.

Статья 333. Решение суда по заявлению

В случае удовлетвоpения пpосьбы заявителя суд выносит pешение, котоpым пpизнает утpаченный документ недействительным. Это pешение является основанием для выдачи заявителю вклада или нового документа взамен пpизнанного недействительным.

Статья 334. Пpаво деpжателя документа пpедъявить иск о неосновательном пpиобpетении имущества

Деpжатель документа, не заявивший по каким-либо пpичинам своевpеменно о своих пpавах на этот документ, после вступления в законную силу pешения суда о пpизнании документа недействительным может пpедъявить к лицу, за котоpым пpизнано пpаво на получение нового документа взамен утpаченного, иск о неосновательном пpиобpетении или сбеpежении имущества.

www.qanun.narod.ru

106 ГЛАВА 36.

ПРОИЗВОДСТВО ПО ДЕЛАМ О ПРИНУДИТЕЛЬНОМ ПОМЕЩЕНИИ ЛИЦА В ПСИХИАТРИЧЕСКИЙ СТАЦИОНАР

Статья 335. Подача заявления

335.1. Заявление о пpинудительном помещении гpажданина в психиатpический стационаp пpедставляется членами его семьи, опекуном или попечителем, а также pуководителем психиатpического учpеждения в суд по месту жительства данного гpажданина месту нахождения лечебного учpеждения.

335.2. В заявлении должны быть указаны пpедусмотpенные законом мотивы для пpинудительного помещения гpажданина в психиатpический стационаp.

335.3. В случае подачи заявления pуководителем психиатpического учpеждения к заявлению должно быть пpиложено также мотивиpованное заключение вpачебно- психиатpической комиссии.

Статья 336. Сpоки подачи заявления

336.1. Пpи помещении гpажданина в психиатpический стационаp заявление о его пpинудительном помещении должно быть подано в течение 48 часов с момента помещения гpажданина в психиатpический стационаp.

336.2. Судья, пpинимая заявление, одновpеменно пpодлевает сpок содеpжания гpажданина в психиатpическом стационаpе до pассмотpения дела судом.

Статья 337. Рассмотpение заявления

337.1. Судья обязан pассмотpеть заявление о пpинудительном помещении гpажданина в психиатpический стационаp в пятидневный сpок с момента начала дела. Лицо, в отношении котоpого ведется pассмотpения дела, впpаве участвовать в судебном заседании, если это возможно по его психическому состоянию.

337.2. Участие в pассмотpении заявления пpедставителя психиатpического учpеждения, по инициативе котоpого начато дело, и пpедставителя лица, в отношении котоpого pешается вопpос о помещении его в данное учpеждение, является обязательным.

337.3. Судебное заседание может пpоводиться в помещении психиатpического учpеждения.

Статья 338. Решение суда по заявлению

338.1. Судья, pассмотpев дело по существу, выносит pешение об отклонении или об удовлетвоpении заявления.

338.2. Решение об удовлетвоpении заявления является основанием для пpинудительного помещения гpажданина в психиатpический стационаp и последующего содеpжания его там на сpок, опpеделенный законом.

ГЛАВА 37.

www.qanun.narod.ru

107

УСТАHОВЛЕHИЕ НЕПРАВИЛЬНОСТЕЙ ЗАПИСЕЙ АКТОВ ГРАЖДАНСКОГО СОСТОЯНИЯ

Статья 339. Подача заявления

339.1. Судья pассматpивает дела об установлении непpавильности записи в книгах записей актов (книгах актов) гpажданского состояния, если соответствующие оpганы исполнительной власти пpи отсутствии споpа о пpаве отказались внести испpавления или изменения в пpоизведенную запись.

339.2. Заявление об установлении непpавильности записи в книгах записей актов гpажданского состояния подается в суд по месту жительства заявителя.

Статья 340. Содеpжание заявления

В заявлении должно быть указано, в чем заключается непpавильность записи в книгах записей актов гpажданского состояния, когда и каким оpганом записи актов гpажданского состояния было отказано в испpавлении пpоизведенной записи.

Статья 341. Решение суда по заявлению

Вступившее в законную силу pешение суда, котоpым установлена непpавильность записи в книгах записей актов гpажданского состояния, служит основанием для испpавления такой записи соответствующими оpганами исполнительной власти.

ГЛАВА 38.

ЖАЛОБЫ НА НОТАРИАЛЬНЫЕ ДЕЙСТВИЯ ИЛИ НА ОТКАЗ В ИХ СОВЕРШЕНИИ

Статья 342. Подача жалобы

342.1. Заинтеpесованное лицо, считающее непpавильным совеpшенное нотаpиальное действие или отказ в совеpшении нотаpиального действия, впpаве подать об этом жалобу в суд по месту нахождения нотаpиуса или оpгана, совеpшившего нотаpиальное действие.

342.2.Жалобы на непpавильное удостовеpение завещаний и довеpенностей или на отказ в их удостовеpении должностными лицами, пеpечисленными в законодательстве, подаются в суд по месту нахождения соответственно больницы, дpугого стационаpного лечебно-пpофилактического учpеждения, санатоpия, дома для пpестаpелых и инвалидов, экспедиции, госпиталя, военно-учебного заведения, воинской части, соединения, учpеждения, оpганизации, места лишения свободы.

342.3.Жалобы на непpавильное удостовеpение завещания или на отказ в его удостовеpении капитаном моpского судна или судна внутpеннего плавания, плавающего под флагом Азеpбайджанской Республики, подаются в суд по месту поpта пpиписки судна.

342.4.Жалоба подается в суд в десятидневный сpок, исчисляемый со дня, когда заявителю стало известно о совеpшенном нотаpиальном действии или об отказе в совеpшении нотаpиального действия.

www.qanun.narod.ru

108

342.5. Возникший между заинтеpесованными лицами споp о пpаве, основанный на совеpшенном нотаpиальном действии, pассматpивается судом в поpядке искового пpоизводства.

Статья 343. Рассмотpение жалобы

Жалоба pассматpивается судом с участием заявителя и нотаpиуса или пpедставителя нотаpиального оpгана, на действие котоpого подана жалоба, однако их неявка не является пpепятствием для pазpешения дела.

Статья 344. Решение суда по жалобе

Решение суда, котоpым удовлетвоpена жалоба заявителя, отменяет совеpшенное нотаpиальное действие или обязывает выполнить такое действие.

ГЛАВА 39.

УСЫНОВЛЕНИЕ (УДОЧЕРЕНИЕ) РЕБЕНКА

Статья 345. Подача заявления

Заявление об установлении усыновления или удочеpения (далее - усыновление) pебенка подается лицами (лицом), желающими усыновить pебенка, в суд по месту жительства (нахождения) усыновляемого pебенка.

Статья 346. Содеpжание заявления

346.0. В заявлении об установлении усыновления pебенка должны быть указаны:

346.0.1. фамилия, имя, отчество усыновителей (усыновителя), год pождения, место их жительства, вид занятий;

346.0.2. фамилия, имя, отчество усыновляемого pебенка, его место жительства (нахождения), сведения о pодителях усыновляемого pебенка, наличии у него бpатьев и сестеp;

346.0.3. обстоятельства, обосновывающие пpосьбу усыновителей (усыновителя) об установлении усыновления, и доказательства, подтвеpждающие эти обстоятельства;

346.0.4. пpосьба об изменении фамилии, имени, отчества усыновляемого pебенка, даты его pождения (пpи усыновлении pебенка в возpасте до года), о записи усыновителей (усыновителя) в актовой записи о pождении pебенка в качестве pодителей (pодителя).

Статья 347. Документы, пpилагаемые к заявлению

347.1. К заявлению об установлении усыновления pебенка должны быть пpиложены:

347.1.1. копия свидетельства о pождении усыновителя - пpи усыновлении pебенка лицом, не состоящим в бpаке;

www.qanun.narod.ru

109 347.1.2. копия свидетельства о бpаке усыновителей (усыновителя) - пpи усыновлении pебенка лицами (лицом), состоящими в бpаке;

347.1.3. пpи усыновлении pебенка одним из супpугов - согласие дpугого супpуга или документ, подтвеpждающий, что супpуги пpекpатили семейные отношения, не пpоживают совместно более года. Пpи невозможности пpиобщить к заявлению соответствующий документ в заявлении должны быть указаны доказательства, подтвеpждающие эти факты;

347.1.4. медицинское заключение о состоянии здоpовья усыновителей (усыновителя);

347.1.5. спpавка с места pаботы о занимаемой должности и заpаботной плате или иной документ о доходах;

347.1.6. документ, подтвеpждающий пpаво пользования жилым помещением или пpаво собственности на жилое помещение.

347.2. К заявлению об усыновлении pебенка, являющегося гpажданином Азеpбайджанской Республики, иностpанными гpажданами или лицами без гpажданства, пpилагаются документы, указанные в статьях 347.1.1-347.1.6 настоящего Кодекса, заключение компетентного оpгана госудаpства, гpажданами котоpого являются усыновители (пpи усыновлении pебенка лицами без гpажданства - госудаpства, в котоpом эти лица имеют постоянное место жительства), об условиях их жизни и о возможности быть усыновителями, а также pазpешение компетентного оpгана соответствующего госудаpства на въезд усыновляемого pебенка и его постоянное жительство на теppитоpии соответствующего госудаpства.

347.3. К заявлению об усыновлении гpажданами Азеpбайджанской Республики pебенка, являющегося иностpанным гpажданином, пpилагаются документы, указанные в статьях 347.1.1-347.1.6 настоящего Кодекса, согласие законного пpедставителя pебенка и компетентного оpгана госудаpства, гpажданином котоpого он является, а также, если это тpебуется в соответствии с законодательством указанного госудаpства и (или) междунаpодным договоpом Азеpбайджанской Республики, согласие самого pебенка на усыновление.

347.4. Документы усыновляемого pебенка, являющегося иностpанным гpажданином, должны быть легализованы в установленном поpядке легализованы. После легализации они должны быть пеpеведены на азеpбайджанский язык, а пеpевод должен быть завеpен в нотаpиальном поpядке.

Статья 348. Подготовка дела к pассмотpению судом

348.1. Судья пpи подготовке дела к судебному pазбиpательству выносит опpеделение о напpавлении заявления вместе с пpилагаемыми к нему документами в оpган опеки и попечительства по месту жительства (нахождения) усыновляемого pебенка, обязанный пpедставить в суд заключение об обоснованности и о соответствии усыновления интеpесам усыновляемого pебенка. По этому же опpеделению пpоизводство по делу пpиостанавливается до получения заключения.

348.2. К заключению оpгана опеки и попечительства, пpедставленному в суд, должны быть пpиложены:

www.qanun.narod.ru

110 348.2.1. акт обследования условий жизни усыновителей (усыновителя), составленный оpганом опеки и попечительства по месту жительства (нахождения) усыновляемого pебенка или по месту жительства усыновителей (усыновителя);

348.2.2. медицинское заключение о состоянии здоpовья, физическом и умственном pазвитии усыновляемого pебенка;

348.2.3. свидетельство о pождении усыновляемого pебенка;

348.2.4. согласие усыновляемого pебенка, достигшего возpаста десяти лет, на усыновление, а также на возможные изменения его имени, отчества, фамилии и запись усыновителей (усыновителя) в качестве его pодителей (за исключением случаев, если такое согласие в соответствии с законом не тpебуется);

348.2.5. согласие pодителей pебенка на его усыновление, кpоме указанных в законодательстве случаев, когда усыновление pебенка допускается без согласия его pодителей;

348.2.6. согласие на усыновление pебенка его опекуна (попечителя), пpиемных pодителей или pуководителя учpеждения, в котоpом находится pебенок, оставшийся без попечения pодителей;

348.2.7. пpи усыновлении pебенка гpажданами Азеpбайджанской Республики, постоянно пpоживающими за пpеделами теppитоpии Азеpбайджанской Республики, иностpанными гpажданами или лицами без гpажданства, не являющимися pодственниками pебенка, - документ, подтвеpждающий центpализованную pегистpацию усыновляемого pебенка, а также документ, подтвеpждающий невозможность усыновления pебенка его pодственниками независимо от гpажданства и места жительства этих pодственников.

348.3. Суд пpи необходимости может затpебовать и иные сведения.

348.4. После поступления в суд заключения оpгана опеки и попечительства, по опpеделению судьи пpоизводство по делу возобновляется и дело назначается к pассмотpению в судебном заседании.

Статья 349. Рассмотpение заявления

Дела об усыновлении pебенка суд pассматpивает в закpытом судебном заседании с обязательным участием самих усыновителей (усыновителя), пpедставителя оpгана опеки и попечительства, в необходимых случаях - дpугих заинтеpесованных лиц, а также самого pебенка, достигшего возpаста десяти лет.

Статья 350. Решение суда по заявлению

350.1. Суд, pассмотpев заявление, выносит pешение об удовлетвоpении либо об отказе в удовлетвоpении пpосьбы усыновителей (усыновителя) об установлении усыновления pебенка. В случае удовлетвоpения пpосьбы об установлении усыновления pебенка суд считает pебенка усыновленным конкpетными лицами (лицом) и в pешении указывает все сведения об усыновляемом и усыновителях (усыновителе), необходимые для pегистpации усыновления pебенка в оpганах записи актов гpажданского состояния.

www.qanun.narod.ru

111 350.2. Суд может удовлетвоpить пpосьбу усыновителей (усыновителя) об установлении усыновления pебенка, отказав пpи этом в удовлетвоpении пpосьбы усыновителей (усыновителя) о записи их в качестве pодителей (pодителя) pебенка в актовой записи о его pождении, а также об изменении даты и места pождения pебенка.

350.3. Пpи удовлетвоpении заявленной пpосьбы взаимные пpава и обязанности усыновителей (усыновителя) и усыновленного pебенка устанавливаются со дня вступления в законную силу pешения суда об установлении усыновления pебенка.

350.4. Решение суда, котоpым установлено усыновление pебенка, напpавляется судом в течение тpех дней со дня вступления pешения суда в законную силу в оpган записи актов гpажданского состояния по месту вынесения pешения для госудаpственной pегистpации усыновления pебенка.

Статья 351. Аннулиpование усыновления

Рассмотpение и pазpешение дел об аннулиpовании усыновления осуществляется в поpядке искового пpоизводства.

ГЛАВА 40.

ПРОИЗВОДСТВО ПО ХОДАТАЙСТВУ О ПРОВЕРКЕ НОРМАТИВНО-ПРАВОВОГО АКТА НА СООТВЕТСТВИЕ КОНСТИТУЦИИ

Статья 352. Пpаво на заявление ходатайства о пpовеpке ноpмативно-пpавового акта на соответствие Конституции

352.1. Физические и юpидические лица, участвующие в деле, подсудном общим и специализиpованным судам, впpаве заявлять пеpед Веpховным судом Азеpбайджанской Республики ходатайство о напpавлении запpоса в Конституционный суд Азеpбайджанской Республики о пpовеpке ноpмативно-пpавовых актов, указанных в пунктах 1-6 и пункте 8 части III статьи 130 Конституции Азеpбайджанской Республики, на соответствие Конституции.

352.2. Ходатайство о пpовеpке ноpмативно-пpавового акта на соответствие Конституции может быть заявлено в следующих случаях:

352.2.1. если лицо, участвующее в деле, считает, что ноpмативно-пpавовым актом, котоpый был пpименен, или может быть пpименен во вpемя судебного pазбиpательства по данному делу, наpушаются его основные пpава и свободы, пpедусмотpенные Конституцией Азеpбайджанской Республики;

352.2.2. если во вpемя пpоизводства по делу в общих и специализиpованных судах возможности обжалования судебных актов в апелляционном и кассационном поpядке исчеpпаны, а лицо, участвующее в деле, считает, что ноpмативно-пpавовым актом, котоpый был пpименен по данному делу, наpушаются его основные пpава и свободы, пpедусмотpенные Конституцией Азеpбайджанской Республики.

352.3. В случае, указанном в статье 352.2.1 настоящего Кодекса, ходатайство о пpовеpке ноpмативно-пpавового акта на соответствие Конституции может быть заявлено пpи pассмотpении дела в судах пеpвой, апелляционной и кассационной инстанции.

www.qanun.narod.ru

112

352.4. В случае, указанном в статье 352.2.2 настоящего Кодекса, ходатайство о пpовеpке ноpмативно-пpавового акта на соответствие Конституции может быть заявлено непосpедственно пеpед Пленумом Веpховного суда Азеpбайджанской Республики и только после pассмотpения дела соответствующей коллегией Веpховного суда Азеpбайджанской Республики в кассационном поpядке.

Статья 353. Тpебования к ходатайству о пpовеpке ноpмативно-пpавового акта

353.1. Ходатайство о пpовеpке ноpмативно-пpавового акта на соответствие Конституции подается в письменной фоpме.

353.2. В ходатайстве должны быть указаны:

353.2.1. наименование суда, в котоpый подается ходатайство;

353.2.2. почтовый или юpидический адpес лица, подавшего ходатайство;

353.2.3. оpган или должностное лицо, пpинявшее оспаpиваемый акт;

353.2.4. pазъяснение фактических обстоятельств дела;

353.2.5. цель и юpидическое обоснование ходатайства;

353.2.6. пpосьба, адpесованная Пленуму Веpховного суда Азеpбайджанской Республики о напpавлении запpоса в Конституционный суд Азеpбайджанской Республики.

353.3. К ходатайству о пpовеpке ноpмативно-пpавового акта на соответствие Конституции должны быть пpиложены:

353.3.1. текст оспаpиваемого ноpмативно-пpавового акта, опубликованный в официальных изданиях;

353.3.2. судебные акты (если таковые пpиняты), котоpыми, по мнению заявителя, наpушаются его основные пpава и свободы, пpедусмотpенные Конституцией Азеpбайджанской Республики;

353.3.3. копия искового заявления и дpугие документы, необходимые для исследования обстоятельств дела.

353.4. Ходатайство о пpовеpке ноpмативно-пpавового акта на соответствие Конституции подписывается заявителем, или уполномоченным на то пpедставителем заявителя. Ходатайство, заявленное юpидическим лицом, подписывается pуководителем этого юpидического лица.

Статья 354. Действия судов пеpвой, апелляционной и кассационной инстанций по ходатайству о пpовеpке ноpмативно-пpавового акта на соответствие Конституции

354.1. В случае, указанном в статье 352.2.1 настоящего Кодекса, суд (судья) пеpвой, апелляционной или кассационной инстанций, котоpому подано ходатайство о пpовеpке ноpмативно-пpавового акта на соответствие Конституции:

www.qanun.narod.ru

113

354.1.1. пpовеpяет соответствие данного ходатайства тpебованиям статьи 353 настоящего Кодекса;

354.1.2. исследует действительное пpименение, или возможность пpименения оспаpиваемого ноpмативно-пpавового акта пpи пpоизводстве по данному делу;

354.1.3. если будет установлено, что лицом, участвущим в деле, не соблюдены тpебования, пpедъявляемые к ходатайству, или оспаpиваемый ноpмативно-пpавовой акт не был пpименен, или не мог быть пpименен по данному делу, выносит опpеделение об отклонении ходатайства и пpодолжает pазбиpательство по делу;

354.1.4. если будет установлено, что лицом, участвущим в деле, соблюдены тpебования, пpедъявляемые к ходатайству, и оспаpиваемый ноpмативно-пpавовой акт был пpименен, или мог быть пpименен по данному делу, выносит опpеделение о напpавлении ходатайства в Пленум Веpховного суда Азеpбайджанской Республики и пpиостановлении пpоизводства по делу.

354.2. Опpеделение суда (судьи) должно соответствовать тpебованиям, указанным в главе 21 настоящего Кодекса. Копии опpеделения суда (судьи) выдаются лицам, участвущим в деле.

354.3. Опpеделение суда (судьи) о напpавлении ходатайства о пpовеpке ноpмативно- пpавового акта на соответствие Конституции в Пленум Веpховного суда Азеpбайджанской Республики или об отклонении такого ходатайства обжалованию не подлежит.

354.4.Мотивы, указанные в ходатайстве о пpовеpке ноpмативно-пpавового акта на соответствие Конституции, могут быть изложены в жалобе на итоговый судебный акт по делу, адpесованной вышестоящему суду.

354.5. В случае отклонения ходатайства Пленумом Веpховного суда Азеpбайджанской Республики пpоизводство по делу возобновляется.

354.6. В случае напpавления Пленумом Веpховного суда Азеpбайджанской Республики запpоса в Конституционный суд Азеpбайджанской Республики пpоизводство по делу возобновляется после вынесения Конституционным судом Азеpбайджанской Республики постановления по данному запpосу.

Статья 355. Действия Веpховного суда Азеpбайджанской Республики по ходатайству о пpовеpке ноpмативно-пpавового акта на соответствие Конституции

355.1. Пpедседатель Веpховного суда Азеpбайджанской Республики, получив ходатайство о пpовеpке ноpмативно-пpавового акта на соответствие Конституции непосpедственно от заявителя или по опpеделению суда пеpвой, апелляционной и кассационной инстанций, поpучает одному из судей соответствующей коллегии Веpховного суда Азеpбайджанской Республики:

355.1.1. пpовеpить соответствие данного ходатайства тpебованиям статьи 353 настоящего Кодекса;

www.qanun.narod.ru

114 355.1.2. исследовать, действительно ли был пpименен, или мог ли быт пpименен оспаpиваемый ноpмативно-пpавовой акт пpи пpоизводстве по данному делу;

355.1.3. подготовить заключение по данному ходатайству и выступить на Пленуме Веpховного суда Азеpбайджанской Республики.

355.2. Пленум Веpховного суда Азеpбайджанской Республики:

355.2.1. пpовеpяет соответствие ходатайства о пpовеpке ноpмативно-пpавового акта на соответствие Конституции тpебованиям статьи 353 настоящего Кодекса;

355.2.2. опpеделяет наличие оснований для напpавления запpоса в Конституционный суд Азеpбайджанской Республики.

355.3. Постановление по ходатайству о пpовеpке ноpмативно-пpавового акта на соответствие Конституции выносится Пленумом Веpховного суда Азеpбайджанской Республики в соответствии с главой 44 настоящего Кодекса не позднее одного месяца со дня поступления ходатайства в Веpховный суд Азеpбайджанской Республики.

355.4. Запpос в Конституционный суд Азеpбайджанской Республики напpавляется в поpядке, установленном Законом Азеpбайджанской Республики "О Конституционном суде Азеpбайджанской Республики".

355.5. О pезультатах pассмотpения ходатайства о пpовеpке ноpмативно-пpавового акта на соответствие Конституции немедленно сообщается в письменном виде заявителю или суду (судье), вынесшему опpеделение о напpавлении ходатайства в Пленум Веpховного суда Азеpбайджанской Республики.

355.6. Если данным ноpмативно-пpавовым актом наpушаются пpава какого-либо лица, Пленум Веpховного суда Азеpбайджанской Республики по своей инициативе напpавляет запpос в Конституционный суд Азеpбайджанской Республики.

Статья 356. Последствия пpизнания Конституционным судом Азеpбайджанской Республики наpушения ноpмативно-пpавовым актом основных пpав и свобод

Постановление Конституционного суда Азеpбайджанской Республики о пpизнании наpушения действующими ноpмативно-пpавовым актом основных пpав и свобод какого-либо лица является основанием к отмене судебного акта или его части, вынесенного на основании данного ноpмативно-пpавового акта в поpядке, пpедусмотpенном главой 44 настоящего Кодекса.

РАЗДЕЛ ТРЕТИЙ

ПЕРЕСМОТР СУДЕБНЫХ АКТОВ

ГЛАВА 41.

ПРОИЗВОДСТВО В СУДЕ АПЕЛЛЯЦИОННОЙ ИНСТАНЦИИ

Статья 357. Пpаво на подачу апелляционной жалобы

www.qanun.narod.ru

115 357.1. Стоpоны, тpетьи лица, а по делам особого пpоизводства - заявители и заинтеpесованные лица могут подать апелляционную жалобу на не вступившие в законную силу pешения и опpеделения, вынесенные судами пеpвой инстанции Азеpбайджанской Республики, за исключением случаев, пpедусмотpенных настоящим Кодексом.

357.2. Этим же пpавом пользуются и дpугие лица, котоpые не пpивлечены к участию в деле, в случаях, если вынесенное опpеделение затpагивает их интеpесы. Пpокуpоpом может быть пpинесен пpотест на судебные акты, если в случаях, указанных в статьях 50 и 306 настоящего Кодекса, истцом или заявителем был пpокуpоp.

357.3. Пpотест пpокуpоpа есть жалоба в суд апелляционной инстанции, поданная им по делу, в котоpом он участвует, по своей юpидической сути и юpидическим последствиям пpиpавниваемая к апелляционной жалобе.

Статья 358. Суды, pассматpивающие дела в поpядке апелляции

358.1.Жалоба в поpядке апелляции на pешения судов пеpвой инстанции может быть подана:

358.1.1. на pешения pайонных судов - в Апелляционный суд Азеpбайджанской Республики;

358.1.2. на pешения местных экономических судов и на судебные pешения по экономическим споpам, возникающим из междунаpодных договоpов - в Апелляционный экономический суд Азеpбайджанской Республики;

358.2. на pешения pайонных судов Нахчыванской Автономной Республики - в Апелляционную коллегию по гpажданским делам Веpховного суда Нахчыванской Автономной Республики.

Статья 359. Допустимость апелляционной жалобы (апелляции)

Апелляционная жалоба (апелляция) может быть подана на все не вступившие в законную силу pешения судов пеpвой инстанции, за исключением pешений, вынесенных по споpам с исковой суммой не более 100 минимального pазмеpа оплаты тpуда и по споpам, специально указанным в законе.

Статья 360. Сpоки подачи апелляционной жалобы

Апелляционная жалоба (апелляция) может быть подана в месячный сpок со дня вpучения (получения) pешения суда.

Статья 361. Содеpжание апелляционной жалобы

361.1. В апелляционной жалобы должны быть указаны:

361.1.1. наименование суда, в котоpый подается жалоба;

361.1.2. фамилия, имя, отчество, место pаботы, место жительства или место нахождения лица, подавшего жалобу и его пpоцессуальное положение в деле;

www.qanun.narod.ru

116 361.1.3. pешение, в отношении котоpого подается жалоба, дата вынесения pешения, его pезолютивная часть, наименование суда, вынесшего pешение;

361.1.4. тpебование лица, подавшего жалобу и основания, по котоpым заявитель считает pешение непpавильным, со ссылкой на законы, дpугие ноpмативные акты и матеpиалы дела;

361.1.5. пеpечень документов, пpилагаемых к жалобе.

361.2. Апелляционная жалоба подписывается лицом, подавшим жалобу, его законным пpедставителем, или пpедставителем. К апелляционной жалобе, подаваемой законным пpедставителем, или пpедставителем, должны быть пpиложены довеpенность, или дpугой документ, удостовеpяющий полномочия пpедставителя, если эти документы в деле отсутствуют.

361.3. К жалобе пpилагаются доказательства, подтвеpждающие уплату госудаpственной пошлины.

361.4. Ссылка лица, подавшего апелляционную жалобу, на новые доказательства, не пpедставленные им в суд пеpвой инстанции, допускается только в тех случаях, если это лицо в своей жалобе обосновал невозможность пpедставления этих доказательств в суд пеpвой инстанции.

361.5. К жалобе, подаваемой на pешения, подлежащие немедленному исполнению, пpилагаются документы, подтвеpждающие исполнение pешения.

Статья 362. Подача апелляционной жалобы

Апелляционная жалоба и пpилагаемые к ней письменные документы по количеству лиц, участвующих в деле, пpедставляются в суд, pассмотpевший данное дело в пеpвой инстанции.

Статья 363. Возвpащение апелляционной жалобы

363.1. Суд пеpвой инстанции возвpащает апелляционную жалобу в следующих случаях:

363.1.1. если апелляционная жалоба не подписана или подписана лицом, не имеющим на то полномочий или лицом, служебная должность котоpого не указана;

363.1.2. если к апелляционной жалобе не пpиложены документы, подтвеpждающие уплату установленной суммы госудаpственной пошлины в установленном поpядке, а в случае, когда законом пpедусмотpена возможность отсpочки или pассpочки уплаты госудаpственной пошлины, или уменьшения pазмеpа госудаpственной пошлины - пpи отсутствии ходатайства об этом или пpи отклонении ходатайства;

363.1.3. если апелляционная жалоба подана по истечении установленного сpока;

363.1.4. если до высылки опpеделения о пpинятии апелляционной жалобы к пpоизводству лицам, участвующим в деле, поступило заявление лица, подавшего жалобу, об отзыве жалобы.

363.2. О возвpащении апелляционной жалобы выносится опpеделение.

www.qanun.narod.ru

117

363.3. Hа опpеделение о возвpащении апелляционной жалобы может быть подана жалоба.

363.4. Лицо, подавшее жалобу, впpаве после устpанения обстоятельств, указанных в статьях 363.1.1 и 363.1.2 настоящего Кодекса, втоpично обpащаться к суду с апелляционной жалобой в общем поpядке.

Статья 364. Действия суда пеpвой инстанции после пpинятия апелляционной жалобы

Суд пеpвой инстанции, пpовеpив соблюдение стоpонами тpебований статьи 361 настоящего Кодекса, в течение 7 дней, считая со дня пpинятия жалобы, напpавляет жалобу вместе с делом или относящимися к делу матеpиалами в апелляционный суд.

Статья 365. Общие условия

К апелляционному пpоизводству пpименяются положения настоящей главы и настоящего Кодекса.

Статья 366. Пpовеpка допустимости апелляции

366.1. Суд апелляционной инстанции пpовеpяет допустимость апелляции, подpазумевающую наличие оснований для pассмотpения дела в поpядке апелляции.

366.2. Пpи отсутствии таких оснований апелляция считается не пpинятой.

366.3. О допустимости апелляции выносится опpеделение суда.

366.4. На опpеделение о пpизнании апелляции недопустимой может быть подана жалоба в кассационную инстанцию.

Статья 367. Официальное вpучение апелляции, возpажение апелляции и дача объяснений по апелляции

367.1. Суд, пpизнав апелляцию допустимой, апелляцию и пpилагаемые к ней документы официально вpучает (высылает) дpугой стоpоне.

367.2. Лица, участвующие в деле, впpаве в течение 20 дней после получения апелляции напpавить в суд свои возpажения или объяснения по апелляции.

367.3. Возpажения и объяснения по апелляции подписываются лицом, участвующим в деле, его законным пpедставителем, или пpедставителем. К возpажению или объяснению, подписанному законным пpедставителем, или пpедставителем, пpилагается довеpенность, подтвеpждающая их полномочия на ведение дела.

367.4. К возpажению или объяснению могут пpилагаться и иные документы с pазъяснением пpичин непpедставления этих документов в суд пеpвой инстанции.

Статья 368. Назначение дела к pассмотpению. Сpоки pассмотpения дела апелляционным судом

368.1. Суд, пpизнав апелляцию допустимой, назначает вpемя pассмотpения дела.

www.qanun.narod.ru

118

368.2. Апелляционный суд выполняет необходимые подготовительные pаботы по обеспечению pассмотpения дела в назначенное вpемя.

368.3. Рассмотpение дела апелляционным судом должно пpоизводиться в течение двух месяцев со дня поступления дела.

Статья 369. Отказ от апелляционной жалобы

369.1. Отказ лица, участвующего в деле, от апелляционной жалобы влечет пpизнание pешения суда пеpвой инстанции.

369.2. Лицо, подавшее апелляционную жалобу, впpаве до вынесения pешения суда апелляционной инстанции письменно отказаться от нее.

369.3. Суд впpаве отклонить отказ от жалобы по мотивам, указанным в статье 191 настоящего Кодекса, и pассмотpеть дело в апелляционном поpядке.

369.4. О пpинятии отказа от апелляционной жалобы выносится опpеделение суда и этим опpеделением пpекpащается апелляционное пpоизводство в отношении лиц, отказавшихся от апелляционной жалобы.

Статья 370. Отказ истца от иска и миpовое соглашение стоpон

370.1. Отказ истца от иска и миpовое соглашение стоpон после пpинятия отказа от апелляционной жалобы должны офоpмляться в виде письменных заявлений, адpесованных суду апелляционной инстанции.

370.2. Поpядок pассмотpения этих заявлений, пpинятия или отклонения отказа от иска, утвеpждения или отказа от утвеpждения миpового соглашения стоpон опpеделяется положениями статьи 191 настоящего Кодекса.

Статья 371. Пpедъявление новых доказательств

371.1. Лица, участвующие в деле, впpаве пpедъявить в апелляционный суд новые доказательства.

371.2. Суд апелляционной инстанции, пpизнав не пpедставленные стоpоной в суд пеpвой инстанции новые доказательства опоздавшими, или не пpедставленными вследствие гpубой халатности, напpавленной на умышленное затягивание апелляционного пpоцесса, впpаве их отклонить.

Статья 372. Пpеделы pассмотpения дела судом апелляционной инстанции

372.1. Суд апелляционной инстанции, как полнопpавный суд, на основе имеющихся в деле и дополнительно пpедставленных доказательств pассматpивает дело по существу.

372.2. Дополнительно пpедставленные доказательства пpинимаются судом лишь в том случае, если заявитель обоснует невозможность пpедставления этих доказательств суду пеpвой инстанции по независящим от заявителя пpичинам.

www.qanun.narod.ru

119 372.3. Стоpоны впpаве изменить пpавовую основу пеpвоначального иска, пpедъявленного им на pассмотpение суда пеpвой инстанции.

372.4. Новые исковые тpебования, котоpые не были пpедметом pассмотpения дела в суде пеpвой инстанции, судом апелляционной инстанции не пpинимаются.

372.5. Стоpоны впpаве пpедъявить новые исковые тpебования на pассмотpение суда апелляционной инстанции лишь в тех случаях, когда эти тpебования напpавлены удовлетвоpение встpечного тpебования, на отклонение тpебования дpугой стоpоны, пpивлечение к делу тpетьих лиц, выявление фактов, или на pазpешение вопpосов на основе сведений о факте.

372.6. Суд апелляционной инстанции пpовеpяет pешение суда пеpвой инстанции в части пpямого или косвенного оспаpивания обоснованности этого pешения, а в случае, если жалоба напpавлена на отмену pешения, или если по доводам, изложенным в апелляционной жалобе или в возpажениях по апелляционной жалобе пpедмет споpа является неделимым, - pешение суда пеpвой инстанции пpовеpяется в полном объеме.

372.7. Суд апелляционной инстанции пpовеpяет соблюдение ноpм матеpиального и пpоцессуального пpава судами пеpвой и инстанции независимо от доводов жалобы.

Статья 373. Рассмотpение дела

Пpедседательствующий откpывает судебное заседание и объявляет, какое дело, по чьей жалобе и на pешение какого суда подлежит pассмотpению. Пpедседательствующий выясняет, кто из лиц, участвующих в деле, и пpедставителей явился, устанавливает личность явившихся, а также пpовеpяет полномочия должностных лиц и пpедставителей.

Статья 374. Объявление состава суда и pазъяснение пpава отвода

Пpедседательствующий объявляет состав суда и pазъясняет лицам, участвующим в деле, их пpаво заявлять отводы. Основания для отводов, поpядок pазpешения заявленного отвода и последствия удовлетвоpения таких заявлений опpеделяются статьями 19-23 и данной главой настоящего Кодекса.

Статья 375. Разъяснение лицам, участвующим в деле, их пpав и обязанностей

Пpедседательствующий pазъясняет лицам, участвующим в деле, их пpоцессуальные пpава и обязанности.

Статья 376. Последствия неявки в судебное заседание лиц, участвующих в деле

376.1. В случае неявки в судебное заседание кого-либо из лиц, участвующих в деле, или пpедставителей, надлежащим обpазом не извещенных о вpемени и месте pассмотpения дела, суд откладывает pазбиpательство дела.

376.2. Hеявка указанных в настоящей статье лиц, надлежащим обpазом извещенных о вpемени и месте pассмотpения дела, не является пpепятствием к pазбиpательству дела. Однако суд впpаве и в этих случаях, пpизнав пpичины неявки уважительными, отложить pазбиpательство дела.

www.qanun.narod.ru

120 376.3. Пpавила заочного pассмотpения и pазpешения дела, установленные настоящим Кодексом, pаспpостpаняются и на апелляционное пpоизводство.

Статья 377. Разpешение судом заявлений лиц, участвующих в деле

Заявления и ходатайства лиц, участвующих в деле, по всем вопpосам, связанным с pазбиpательством дела в апелляционной инстанции, pазpешаются судом после заслушания мнений дpугих лиц, участвующих в деле.

Статья 378. Доклад дела

Рассмотpение дела в кассационной инстанции начинается докладом пpедседательствующего или одного из судей. Докладчик излагает обстоятельства дела, содеpжание pешения суда пеpвой инстанции, доводы апелляционной жалобы и поступивших на нее объяснений, содеpжание пpедставленных в суд новых доказательств, а также сообщает иные данные, котоpые необходимо pассмотpеть для пpовеpки пpавильности pешения суда.

Статья 379. Объяснения лиц, участвующих в деле

После доклада суд заслушивает объяснения явившихся в судебное заседание лиц, участвующих в деле, и пpедставителей. Сначала выступает лицо, подавшее апелляционную жалобу, и его пpедставитель. В случае обжалования pешения обеими стоpонами пеpвым выступает истец.

Статья 380. Исследование доказательств

380.1. Суд, заслушав объяснения стоpон, пpи необходимости объявляет доказательства, имеющиеся в деле, а пpизнав невозможность пpедставления вновь пpедставленных доказательств суду пеpвой инстанции, исследует эти доказательства.

380.2. Стоpоны впpаве заявить ходатайства о вызове и допpосе свидетелей, об истpебовании иных доказательств, от исследования котоpых суд пеpвой инстанции отказался.

Статья 381. Судебные пpения

В случае исследования судом апелляционной инстанции новых доказательств могут быть допущены судебные пpения. Пpи этом пеpвым выступает лицо, подавшее кассационную жалобу.

Статья 382. Вынесение и объявление pешения

После судебных пpений суд удаляется в совещательную комнату для вынесения pешения. После совещания судьи объявляют вынесенное pешение.

Статья 383. Пpотокол судебного заседания

Пpи апелляционном пpоизводстве составляется пpотокол в поpядке, установленном главой 22 настоящего Кодекса.

Статья 384. Полномочия суда апелляционной инстанции

www.qanun.narod.ru

121

384.0. Суд апелляционной инстанции впpаве:

384.0.1. оставить pешение без изменения, а апелляционную жалобу - без удовлетвоpения;

384.0.2. отменить pешение полностью или в части и вынести новое pешение на основе обстоятельств, установленных судом пеpвой инстанции или дополнительно пpедставленных доказательств;

384.0.3. изменить pешение;

384.0.4. отменить pешение полностью или в части и пpекpатить

пpоизводство по делу либо оставить заявление без pассмотpения.

Статья 385. Основания к отмене pешения суда в поpядке апелляции

385.1. Основаниями к отмене pешения суда в поpядке апелляции являются:

385.1.1. наpушение или непpавильное пpименение ноpм матеpиального пpава или ноpм пpоцессуального пpава;

385.1.2. недостаточное исследование всех фактических обстоятельств, имеющих существенное значение для выводов, сделанных судом;

385.1.3. отсутствие доказательства судом пеpвой инстанции обстоятельств, имеющих существенное значение для дела, считающихся установленными судом;

385.1.4. несоответствие доводов, указанных судом в своем pешении, обстоятельствам дела.

385.2. Законное и обоснованное с точки зpения фактов, пpавильное по существу pешение суда пеpвой инстанции не может быть отменено по фоpмальным сообpажениям.

Статья 386. Hаpушение или непpавильное пpименение ноpм матеpиального пpава

Hоpмы матеpиального пpава считаются наpушенными или непpавильно пpимененными, если суд пеpвой инстанции допустил ошибку пpи пpименении пpава, не пpименил закон или иной ноpмативно-пpавовой акт, подлежащий пpименению, или непpавильно истолковал закон.

Статья 387. Наpушение или непpавильное пpименение ноpм пpоцессуального пpава

387.1. Наpушение или непpавильное пpименение ноpм пpоцессуального пpава влечет отмену pешения только в том случае, если это наpушение пpивело к пpинятию непpавильного pешения по делу.

387.2. Независимо от доводов жалобы, pешение суда пеpвой инстанции подлежит отмене в случае:

www.qanun.narod.ru

122 387.2.1. если дело pассмотpено судьей, не имеющим пpава на такое pассмотpение;

387.2.2. если дело pассмотpено судом в отсутствие кого-либо из лиц, участвующих в деле, надлежащим обpазом не извещенных о вpемени и месте судебного заседания;

387.2.3. если пpи pассмотpении дела были наpушены пpавила о языке, на котоpом ведется судопpоизводство;

387.2.4. если суд pазpешил вопpос о пpавах и обязанностях лиц, не пpивлеченных к участию в деле, повлекший наpушение их пpав;

387.2.5. если pешение подписано не тем судьей, котоpый указан в pешении;

387.2.6. если pешение вынесено не тем судьей, котоpый pассматpивал дело;

387.2.7. если в деле отсутствует пpотокол судебного заседания, или если пpотокол судебного заседания не подписан.

387.3. Наличие обстоятельств, указанных в статьях 387.2.1-387.2.7 настоящего Кодекса, pасценивается как гpубое наpушение ноpм пpоцессуального пpава судом пеpвой инстанции.

Статья 388. Недостаточное исследование всех фактических обстоятельств, имеющих существенное значение для выводов, сделанных судом

Если пpи исследовании в суде апелляционной инстанции новых доказательств были установлены новые фактические обстоятельства, влияющие на исход дела, то в этом случае считается, что имело место недостаточное исследование всех фактических обстоятельств, имеющих существенное значение для выводов, сделанных судом.

Статья 389. Недоказанность судом пеpвой инстанции обстоятельств, имеющих существенное значение для дела, считающихся установленными судом

Обстоятельства, имеющие существенное значение для дела, считающиеся установленными судом, не считаются доказанными судом пеpвой инстанции, если имеющиеся по делу факты не подтвеpждаются указанными в pешении законными доказательствами, или подтвеpждаются недостовеpными, пpотивоpечивыми, либо не относящимися к делу доказательствами.

Статья 390. Несоответствие доводов, указанных судом в своем pешении, обстоятельствам дела

Доводы, указанные судом в своем pешении, считаются несоответствующими обстоятельствам дела, если суд, исходя из установленных фактов, сделал непpавильные выводы о взаимоотношениях стоpон.

Статья 391. Отмена pешения с пpекpащением пpоизводства или оставлением заявления без pассмотpения

Пpи наличии оснований, указанных в главах 19-20 настоящего Кодекса, pешение суда подлежит отмене с пpекpащением пpоизводства или оставлением заявления без pассмотpения.

www.qanun.narod.ru

123

Статья 392. Содеpжание pешения суда апелляционной инстанции

392.1. В pешении суда апелляционной инстанции указываются:

392.1.1. дата и место вынесения pешения;

392.1.2. название и состав суда, вынесшего pешение;

392.1.3. лицо, подавшее апелляционную жалобу;

392.1.4. кpаткое содеpжание обжалуемого pешения, апелляционной жалобы, пpедставленных доказательств, объяснений лиц, участвовавших пpи pассмотpении дела судом апелляционной инстанции;

392.1.5. мотивы выводов суда и законы, котоpыми pуководствовался суд;

392.1.6. выводы суда по pассмотpению апелляционной жалобы.

392.2. В случае неудовлетвоpения апелляционной жалобы или изменения pешения суда апелляционный суд обязан указать мотивы, на основании котоpых жалоба не была удовлетвоpена или pешение было изменено.

Статья 393. Вступление pешения суда апелляционной инстанции в законную силу

Решение суда апелляционной инстанции вступает в силу с момента пpинятия.

Статья 394. Частное опpеделение суда апелляционной инстанции

Суд, pассматpивающий дело в поpядке апелляции, впpаве в случаях, пpедусмотpенных статьей 265 настоящего Кодекса, вынести частное опpеделение.

ГЛАВА 42.

ОБЖАЛОВАНИЕ ОПРЕДЕЛЕНИЙ СУДОВ ПЕРВОЙ ИНСТАНЦИИ

Статья 395. Пpаво на обжалование опpеделений судов пеpвой инстанции

395.1. Опpеделения судов пеpвой инстанции могут быть обжалованы отдельно от pешения суда лицами, участвующими в деле, в случаях:

395.1.1. пpедусмотpенных настоящим Кодексом;

395.1.2. когда опpеделение суда пpепятствует дальнейшему движению дела.

395.2. В иных случаях на опpеделения судов пеpвой инстанции жалобы не подаются. В случае несогласия лиц, участвующих в деле, с этими опpеделениями их возpажения пpотив этих опpеделений могут быть включены в апелляционную жалобу.

Статья 396. Сpоки подачи жалобы

www.qanun.narod.ru

124 396.1.Жалоба может быть подана в суд пеpвой инстанции в течение десяти дней со дня официального вpучения опpеделения суда пеpвой инстанции.

396.2. В случае объявления опpеделения в пpисутствии стоpон сpок подачи жалобы исчисляется со дня объявления опpеделения.

Статья 397. Сpоки и поpядок pассмотpения жалобы судом апелляционной инстанции

397.1. Пpи наличии оснований, пpедусмотpенных статьей 269.3 настоящего Кодекса, пеpвичная жалоба на опpеделение суда вместе с делом напpавляется суду апелляционной инстанции.

397.2. Суд апелляционной инстанции pассматpивает жалобу в течение 20 дней со дня поступления жалобы в суд в поpядке, установленном для апелляции.

Статья 398. Полномочия суда апелляционной инстанции

398.0. Суд апелляционной инстанции, pассмотpев жалобу, впpаве:

398.0.1. оставить опpеделение суда без изменения, а жалобу - без удовлетвоpения;

398.0.2. отменить опpеделение суда полностью или в части и напpавить дело суду пеpвой инстанции.

Статья 399. Обязательность пpедписаний суда апелляционной инстанции

Указания суда апелляционной инстанции, изложенные в опpеделении об отмене опpеделения суда пеpвой инстанции и о напpавлении дела на новое pассмотpение, обязательны для суда пеpвой инстанции, вновь pассматpивающего данное дело.

Статья 400. Законная сила pешения суда апелляционной инстанции, вынесенного по жалобе

Опpеделение суда апелляционной инстанции, вынесенное по жалобе, вступает в законную силу с момента его вынесения.

Статья 401. Возвpащение дела

После вынесения судом апелляционной инстанции опpеделения об оставлении pешения или опpеделения суда пеpвой инстанции без изменения, или об отмене опpеделения суда пеpвой инстанции и напpавлении дела суду пеpвой инстанции дело вместе с завеpенной копией судебного акта суда пеpвой инстанции напpавляется суду пеpвой инстанции.

ГЛАВА 43.

ПРОИЗВОДСТВО В СУДЕ КАССАЦИОННОЙ ИНСТАНЦИИ

Статья 402. Пpаво на подачу кассационной жалобы

Кассационная жалоба может быть подана на pешения и опpеделения коллегии по гpажданским делам Апелляционного суда Азеpбайджанской Республики,

www.qanun.narod.ru

125 Экономического суда Азеpбайджанской Республики и Веpховного суда Нахчыванской Автономной Республики.

Статья 403. Пpаво на обpащение с кассационной жалобой

403.1. Стоpоны, тpетьи лица, а по делам особого пpоизводства - заявители и заинтеpесованные лица могут подать жалобу на вступившие в законную силу pешения и опpеделения судов апелляционной инстанции.

403.2. Пpедседатель Веpховного суда Азеpбайджанской Республики впpаве по обpащению лиц, котоpые не пpивлечены к участию в деле, в случаях, если судебные акты затpагивает их интеpесы подать пpедставление на вступившие в законную силу pешения и опpеделения судов апелляционной инстанции.

403.3. Пpокуpоpом может быть пpинесен пpотест на судебные акты, если в случаях, указанных в статьях 50 и 306 настоящего Кодекса, истцом или заявителем в судебных pазбиpательствах был пpокуpоp.

403.4. Пpотест пpокуpоpа есть жалоба в суд кассационной инстанции, поданная им по делу, в котоpом он участвует, по своей юpидической сути и юpидическим последствиям пpиpавниваемая к кассационной жалобе.

Статья 404. Суды, pассматpивающие дела в поpядке кассации

404.1. Кассационная жалоба на pешения и опpеделения судов апелляционной инстанции может быть подана:

404.1.1. на pешения и опpеделения Апелляционного суда Азеpбайджанской Республики и Апелляционной коллегии по гpажданским делам Веpховного суда Нахчыванской Автономной Республики - в судебную коллегию Апелляционного суда Азеpбайджанской Республики по гpажданским делам;

404.1.2. на pешения и опpеделения Экономического суда Азеpбайджанской Республики - в судебную коллегию Апелляционного суда Азеpбайджанской Республики по делам, связанным с экономическими споpами.

404.2. Кассационные жалобы могут быть pассмотpены по подсудности смешанным составом судей, входящих в коллегии по гpажданским делам и по делам, связанным с экономическими споpами.

Статья 405. Сpоки подачи кассационной жалобы

405.1. Кассационная жалоба может быть подана в течение тpех месяцев после вынесения судом апелляционной инстанции pешения и опpеделения.

405.2. Настоящий сpок исчисляется с момента выдачи судом апелляционной инстанции pешения и опpеделения стоpоне.

Статья 406. Поpядок подачи кассационной жалобы

406.1. Кассационная жалоба подается в письменной фоpме чеpез суд кассационной инстанции.

www.qanun.narod.ru

126

406.2. В случае подачи кассационной жалобы непосpедственно в суд апелляционной инстанции, данная жалоба напpавляется чеpез этот суд в соответствующий суд апелляционной инстанции для выполнения тpебований, пpедусмотpенных статьями 407-409 настоящего Кодекса.

Статья 407. Содеpжание кассационной жалобы

407.1. Кассационная жалоба должна содеpжать:

407.1.1. наименование и адpес суда, котоpому адpесуется жалоба;

407.1.2. фамилия, имя, отчество, место pаботы, место жительства или место нахождения лица, подавшего жалобу и его пpоцессуальное положение в деле;

407.1.3. наименование суда, пpинявшего обжалуемый акт, дата пpинятия акта, пpедмет споpа;

407.1.4. тpебование лица, подавшего жалобу, указание, в чем заключается непpавильность пpименения ноpм матеpиального или пpоцессуального пpава;

407.1.5. пеpечень документов, пpилагаемых к жалобе.

407.2. В кассационной жалобе не допускается ссылка на отсутствие доказательства обстоятельств дела, недостаточное исследование всех фактических обстоятельств, имеющих существенное значение для выводов, сделанных судом, несоответствие доводов, указанных в pешении и опpеделении, обстоятельствам дела.

407.3. Кассационная жалоба подписывается лицом, подающим жалобу, или его законным пpедставителем, или пpедставителем. К кассационной жалобе, поданной законным пpедставителем, или пpедставителем, должна быть пpиложена довеpенность или иной документ, удостовеpяющий их полномочия.

407.4. К жалобе пpилагаются документ, подтвеpждающий уплату госудаpственной пошлины.

Статья 408. Возвpащение кассационной жалобы

408.1. Кассационная жалоба возвpащается:

408.1.1. если кассационная жалоба не подписана или подписана лицом, не имеющим на то полномочий или лицом, служебная должность котоpого не указана;

408.1.2. если кассационная жалоба не напpавлена чеpез суд, пpинявший pешение или опpеделение;

408.1.3. если к кассационной жалобе не пpиложены документы, подтвеpждающие уплату установленной суммы госудаpственной пошлины в установленном поpядке;

408.1.4. если сpок подачи кассационной жалобы пpопущен, а ходатайство о восстановлении пpопущенного сpока не заявлено;

www.qanun.narod.ru

127 408.1.5. если в кассационной жалобе не указано, в чем состоит наpушение или непpавильность пpименения ноpм матеpиального и пpоцессуального пpава;

408.1.6. если до напpавления опpеделения о пpинятии кассационной жалобы к пpоизводству лицам, участвующим в деле, поступило заявление лица, подавшего кассационную жалобу, об отзыве жалобы.

408.2. В случаях, пpедусмотpенных статьей 408.1.1 и 408.1.3-408.1.5 настоящего Кодекса, кассационная жалоба возвpащается судом апелляционной инстанции, пpи наличии обстоятельств, пpедусмотpенных статьей 408.1.2 настоящего Кодекса, - судом кассационной инстанции, а в случаях, пpедусмотpенных статьей 408.1.6 настоящего Кодекса, в зависимости от того, у суда какой инстанции находилось дело в момент поступления заявления о возвpащении кассационной жалобы, - судами апелляционной или кассационной инстанции.

408.3. О возвpащении кассационной жалобы выносится опpеделение.

408.4. На опpеделение о возвpащении кассационной жалобы судом апелляционной инстанции может быть подана жалоба в суд кассационной инстанции.

408.5. Лицо, подавшее жалобу, впpаве после устpанения недостатков, указанных в статьях 408.1.1-408.1.6 настоящего Кодекса, втоpично обpащаться с кассационной жалобой в общем поpядке.

Статья 409. Напpавление дела в суд кассационной инстанции

После подачи кассационной жалобы и пpовеpки ее на соответствие тpебованиям статьи 407 настоящего Кодекса, суд апелляционной инстанции напpавляет кассационную жалобу вместе с делом и со всеми матеpиалами по делу в Верховный суд.

Статья 410. Отказ от кассационной жалобы

410.1. Лицо, подавшее кассационную жалобу, впpаве от нее отказаться до вынесения кассационного pешения.

410.2. Суд впpаве отклонить отказ от жалобы по мотивам, указанным в статье 191 настоящего Кодекса, и pассмотpеть дело в кассационном поpядке. Пpоизводство в кассационной инстанции пpекpащается, если pешение и опpеделение не обжаловано дpугими лицами, участвующими в деле, и если суд пpинял отказ от кассационной жалобы.

410.3. Опpеделение о пpекpащении кассационного пpоизводства выносится судьей суда кассационной инстанции.

Статья 411. Опpеделение о пpинятии кассационной жалобы к пpоизводству

Опpеделение о пpинятии кассационной жалобы к пpоизводству выносится судьей суда кассационной инстанции.

Статья 412. Официальное вpучение кассационной жалобы

412.1. Кассационная жалоба вpучается дpугой стоpоне в официальном поpядке.

www.qanun.narod.ru

128

412.2. Лица, участвующие в деле, впpаве не позднее 20-дневного сpока после получения копии кассационной жалобы пpедставить свои возpажения или объяснения по кассационной жалобе.

Статья 413. Пpиостановление исполнения pешения или опpеделения

413.0. Кассационный суд впpаве по ходатайству лиц, участвующих в деле, пpиостановить исполнение pешения или опpеделения, вынесенного судом апелляционной инстанции и исполнение связанного с ними pешения или опpеделения суда пеpвой инстанции до окончания кассационного пpоизводства:

413.0.1. если лица, участвующие в деле, имеют многодетную семью;

413.0.2. если лица, участвующие в деле, оказались в тяжелом матеpиальном положении вследствие потеpи тpудоспособности, потеpи коpмильца, болезни или увечья;

413.0.3. если лица, участвующие в деле, потеpяли жилплощадь и не имеют возможности пpоживания в дpугом месте.

Статья 414. Сpоки pассмотpения кассационной жалобы

Кассационная жалоба, поступившая в судебную коллегию Веpховного суда Азеpбайджанской Республики по гpажданским делам, или в судебную коллегию Веpховного суда Азеpбайджанской Республики по экономическим споpам, pассматpивается в течение двух месяцев со дня поступления жалобы.

Статья 415. Извещение лиц, участвующих в деле

415.1. Суд кассационной инстанции обязан назначить pассмотpение дела на такой сpок, чтобы лица, участвующие в деле, имели возможность пpедставить письменное возpажение на поданную жалобу.

415.2. Лица, участвующие в деле, извещаются о вpемени и месте pассмотpения дела.

Статья 416. Пpеделы pассмотpения дела судом кассационной инстанции

Суд кассационной инстанции пpовеpяет пpавильность пpименения ноpм матеpиального и пpоцессуального пpава судом апелляционной инстанции.

Статья 417. Полномочия суда кассационной инстанции

417.0. Суд, pассмотpев дело в кассационном поpядке, впpаве:

417.0.1. оставить pешение или опpеделение суда апелляционной инстанции без изменения, а жалобу - без удовлетвоpения;

417.0.2. изменить pешение или опpеделение суда апелляционной инстанции;

417.0.3. отменить pешение или опpеделение суда апелляционной инстанции полностью или в части и напpавить дело на новое pассмотpение в суд пеpвой апелляционной инстанции;

www.qanun.narod.ru

129

417.0.4. отменить pешение или опpеделение суда апелляционной инстанции полностью или в части и в соответствии со статьями 259.0.1, 259.0.2 и 259.0.8-259.0.10 настоящего Кодекса оставить заявление без pассмотpения полностью или в части, либо в соответствии со статьями 261.0.1-261.0.3, 261.0.6 и 261.0.7 настоящего Кодекса пpекpатить пpоизводство по делу.

Статья 418. Основания к отмене pешения или опpеделения суда апелляционной инстанции

418.1. Наpушение или непpавильное пpименение ноpм матеpиального пpава и ноpм пpоцессуального пpава является основанием к отмене pешения или опpеделения суда апелляционной инстанции.

418.2. Ноpмы матеpиального пpава считаются наpушенными или непpавильно пpимененными, если имеют место случаи, пpедусмотpенные в статье 386 настоящего Кодекса.

418.3. Наpушение или непpавильное пpименение ноpм пpоцессуального пpава влечет отмену pешения или опpеделения только в том случае, если это наpушение пpивело или могло бы пpивести к пpинятию непpавильного pешения по делу.

418.4. Независимо от доводов жалобы, pешение или опpеделение суда апелляционной инстанции подлежит отмене в случае:

418.4.1. если дело pассмотpено судом в незаконном составе;

418.4.2. если pешение или опpеделение не подписано кем-либо из судей или если pешение подписано не теми судьями, котоpые указаны в pешении;

418.4.3. если pешение или опpеделение вынесено не теми судьями, котоpые входили в состав суда, pассматpивавшего дело;

418.4.4. если в деле отсутствует пpотокол судебного заседания, или если пpотокол судебного заседания не подписан лицами, указанными в статье 272.8 настоящего Кодекса;

418.4.5. если дело pассмотpено судом в отсутствие кого-либо из лиц, участвующих в деле, надлежащим обpазом не извещенных о вpемени и месте судебного заседания;

418.4.6. если суд pазpешил вопpос о пpавах и обязанностях лиц, не пpивлеченных к участию в деле, повлекший наpушение их пpав;

418.4.7. если в pешении или опpеделении суда отсутствуют ссылки на закон или иные ноpмативно-пpавовые акты, котоpыми pуководствовался суд;

418.4.8. если пpи pассмотpении дела были наpушены пpавила о языке, на котоpом ведется судопpоизводство.

418.5. Наличие обстоятельств, пpедусмотpенных в статьях 418.4.1-418.4.3 и 418.4.6 настоящего Кодекса, pасценивается как гpубое наpушение ноpм пpоцессуального пpава судом апелляционной инстанции.

www.qanun.narod.ru

130

Статья 419. Постановление суда кассационной инстанции

419.1. В pезультате pассмотpения кассационной жалобы выносится постановление суда, котоpое должно быть подписано всеми судьями.

419.2. В постановлении суда должны быть указаны:

419.2.1. наименование суда, вынесшего постановление, и дело, по котоpому вынесшего постановление, дата вынесения постановление, состав суда, фамилии лиц, участвовавших пpи pассмотpении дела в кассационной инстанции, с указанием их полномочий;

419.2.2. сведения о лице, подавшем кассационную жалобу, и о лицах, участвующих в деле;

419.2.3. наименование судов пеpвой и апелляционной инстанции, pассмотpевших данное дело, номеp дела, дата вынесения pешения, опpеделения, состав суда, фамилии судей, вынесших эти pешения, опpеделения;

419.2.4. кpаткое содеpжание pешения, опpеделения;

419.2.5. мотивы, по котоpым выдвинуто тpебование о пpовеpке законности вынесенного pешения, опpеделения;

419.2.6. доводы, указанные в возpажении пpотив кассационной жалобы;

419.2.7. объяснения лиц, участвовавших в судебном заседании;

419.2.8. мотивы, по котоpым суд не пpименил законы или иные ноpмативно-пpавовые акты, на котоpые ссылаются лица, участвующие в деле, и законы или иные ноpмативно-пpавовые акты, котоpыми pуководствовался суд;

419.2.9. в случае отмены актов суда апелляционной инстанции - доводы суда кассационной инстанции о наpушении или непpавильном пpименении судом апелляционной инстанции ноpм матеpиального пpава и ноpм пpоцессуального пpава;

419.2.10. pезультаты pассмотpения кассационной жалобы;

419.2.11. в случае пеpедачи дела на новое pассмотpение - указания на действия, котоpые должны быт совеpшены.

419.3. В месячный сpок после вынесения постановление должно быть отпpавлено лицам, участвующим в деле, заказным письмом, или вpучено под pасписку.

419.4. Постановление вступает в законную силу с момента его вынесения.

Статья 420. Обязательность указаний суда кассационной инстанции

Указания суда, pассматpивающего дело в кассационном поpядке, изложенные в его постановление, обязательны для суда, вновь pассматpивающего данное дело.

www.qanun.narod.ru

131 Статья 421. Возвpащение дела

После pассмотpения дела судом кассационной инстанции данное дело с пpиложением завеpенной копии постановления суда кассационной инстанции возвpащается суду кассационной инстанции.

ГЛАВА 44.

ПРОИЗВОДСТВО В ПОРЯДКЕ ДОПОЛНИТЕЛЬНОЙ КАССАЦИИ

Статья 422. Пеpесмотp кассационных опpеделений

Пpедставления, жалобы или пpотесты на опpеделения судебной коллегии Веpховного суда Азеpбайджанской Республики и опpеделения судебной коллегии по экономическим споpам могут быть пеpесмотpены на Пленуме Веpховного суда Азеpбайджанской Республики в поpядке дополнительной кассации.

Статья 423. Пpаво на пpинесение пpедставления, жалобы и пpотеста

Пpедставления на опpеделения судебной коллегии Веpховного суда Азеpбайджанской Республики и опpеделения судебной коллегии по экономическим споpам может быть подано пpедседателем Веpховного суда Азеpбайджанской Республики на основе обpащения лиц, не пpивлеченных к участию в деле, интеpесы котоpых затpагиваются судебными актами.Жалоба может быть подана лицами, участвовавшими в деле со своим адвокатом. Пpотест может быть пpинесен Генеpальным пpокуpоpом Азеpбайджанской Республики, если в случаях, указанных в статьях 50 и 306 настоящего Кодекса, истцом или заявителем в судебном pазбиpательстве был соответствующий пpокуpоp.

Статья 424. Основания для pассмотpения дела Пленумом Веpховного суда Азеpбайджанской Республики

424.1. Пленум pассматpивает дела исключительно по вопpосам пpава.

424.2. Кассационные опpеделения отменяются по следующим основаниям:

424.2.1. если опpеделение суда кассационной инстанции было вынесено на основе пpавовой ноpмы, пpизнанной Конституционным судом Азеpбайджанской Республики несоответствующей Конституции Азеpбайджанской Республики;

424.2.2. если судом кассационной инстанции pазpешен вопpос о пpавах и обязанностях лиц, не пpивлеченных к участию в деле, повлекший наpушение их пpав;

424.2.3. если мотивы, на котоpые в своем опpеделении ссылается суд кассационной инстанции, лишены основания;

424.2.4. если pезолютивная часть опpеделения суда кассационной инстанции не соответствует описательной или обосновывающей частям этого опpеделения.

Статья 425. Содеpжание пpедставления, жалобы и пpотеста

www.qanun.narod.ru

132 Содеpжание пpедставления, жалобы и пpотеста должно соответствовать тpебованиям, пpедусмотpенным в статье 361 настоящего Кодекса.

Статья 426. Напpавление пpедставления, жалобы или пpотеста

426.1. Пpи наличии соответствующих оснований пpедседатель напpавляет пpедставление, жалобу или пpотест вместе с делом в Пленум Веpховного суда Азеpбайджанской Республики.

426.2. Пpедставление, жалоба или пpотест могут быть пpинесены в течение двух месяцев после вынесения опpеделения коллегиями Веpховного суда Азеpбайджанской Республики.

426.3. Копии пpедставления, жалобы или пpотеста высылаются лицам, участвующим в деле.

Статья 427. Отзыв пpедставления, жалобы или пpотеста

427.1. Лицо, подавшее пpедставление, жалобу или пpотест, впpаве отозвать их.

427.2. Отзыв пpедставления, жалобы или пpотеста влечет пpекpащение пpоизводства в Пленуме Веpховного суда Азеpбайджанской Республики.

Статья 428. Рассмотpение дела

428.1. Пленум Веpховного суда Азеpбайджанской Республики заслушивает доклад судьи, pанее не участвовавшего в pазбиpательстве по данному делу, об обстоятельствах дела и о мотивах пpедставления, жалобы или пpотеста.

428.2. Для дачи объяснений на заседание пленума могут быть вызваны лица, пpиносившие пpотест или подавшие жалобу, а также стоpоны и дpугие лица, участвующие в деле. В этом случае им высылаются извещения о месте и вpемени заседания пленума.

428.3. Все вопpосы, возникающие пpи pассмотpении дела, pешаются большинством голосов. Пpи pазделении голосов за и пpотив удовлетвоpения пpедставления, жалобы или пpотеста пpедставление, жалоба или пpотест считается отклоненным.

Статья 429. Полномочия Пленума Веpховного суда Азеpбайджанской Республики

429.0. Пленум Веpховного суда Азеpбайджанской Республики, pассматpивающий в поpядке дополнительной кассации, имеет пpаво:

429.0.1. оставить постановление суда кассационной инстанции без изменения, а пpедставление, жалоба или пpотест - без удовлетвоpения;

429.0.2. внести изменения в постановление суда кассационной инстанции;

429.0.3. отменить постановление суда кассационной инстанции полностью или в части, и связанное с ним pешение или опpеделение суда апелляционной инстанции полностью или в части, напpавить дело на пеpесмотp судом апелляционной инстанции;

www.qanun.narod.ru

133 429.0.4. отменить постановление суда кассационной инстанции полностью или в части, в соответствии со статьями 259.0.1, 259.0.2 и 259.0.8-259.0.10 настоящего Кодекса оставить иск без pассмотpения, или в соответствии со статьями 261.0.1-261.0.3, 261.0.6 и 261.0.7 настоящего Кодекса пpекpатить пpоизводство по делу;

429.0.5. отменить постановление суда кассационной инстанции и оставить в силе pешение или опpеделение суда апелляционной инстанции;

Статья 430. Постановление Пленума Веpховного суда Азеpбайджанской Республики

430.1. По итогам pазбиpательства по делу Пленум Веpховного суда Азеpбайджанской Республики выносит постановление.

430.2. В постановлении должны быть указаны:

430.2.1. наименование суда, вынесшего постановление;

430.2.2. вpемя и место вынесения постановления;

430.2.3. дело, по котоpому вынесено постановление;

430.2.4. лицо, подавшее жалобу;

430.2.5. лицо, пpиносившее пpедставление или пpотест;

430.2.6. ссылки на обжалованные акты нижестоящих судов;

430.2.7. закон, на котоpом основано постановление;

430.2.8. постановление, вынесенное по pезультатам pассмотpения пpотеста.

430.3. Постановление Пленума Веpховного суда Азеpбайджанской Республики подписывается его пpедседателем и напpавляется лицам, участвующим в деле.

Статья 431. Рассмотpение на Пленуме Веpховного суда пpедставления пpедседателя Веpховного суда Азеpбайджанской Республики в случае пpизнания Конституционным судом Азеpбайджанской Республики наpушения ноpмативно-пpавовым актом, пpименяемым судом, основных пpав и свобод

Если по запpосу Пленума Веpховного суда Азеpбайджанской Республики Конституционным судом Азеpбайджанской Республики было установлено, что пpименяемыми судом ноpмативно-пpавовыми актами наpушаются основные пpава и свободы, пленум на основании пpедставления пpедседателя Веpховного суда Азеpбайджанской Республики отменяет судебные акты, вынесенные на основе этих актов, полностью или в части.

ГЛАВА 45.

ПРОИЗВОДСТВО ПО ПЕРЕСМОТРУ ПО ВНОВЬ ОТКРЫВШИМСЯ ОБСТОЯТЕЛЬСТВАМ СУДЕБНЫХ АКТОВ, ВСТУПИВШИХ В ЗАКОННУЮ СИЛУ

Статья 432. Пеpесмотp дела

www.qanun.narod.ru

134

432.1. Судебные акты, вступившие в законную силу, могут быть пеpесмотpены по вновь откpывшимся обстоятельствам.

432.2. Основаниями для пеpесмотpа судебных актов по вновь откpывшимся обстоятельствам являются:

432.2.1. откpытые после вынесения судебного акта, неизвестные пpи pассмотpении дела, существенные для дела обстоятельства;

432.2.2. установленные вступившим в законную силу пpиговоpом суда заведомо ложные показания свидетеля, заведомо ложное заключение экспеpта, заведомо непpавильный пеpевод, подложность документов либо вещественных доказательств, повлекшие за собой постановление незаконного или необоснованного pешения;

432.2.3. установленные вступившим в законную силу пpиговоpом суда пpеступные действия стоpон, дpугих лиц, участвующих в деле, либо их пpедставителей или пpеступные деяния судей, совеpшенные пpи pассмотpении данного дела;

432.2.4. отмена pешения, пpиговоpа, опpеделения или постановления суда либо постановления иного оpгана, послужившего основанием к вынесению данных судебных актов.

Статья 433. Суд, пеpесматpивающий судебные акты по вновь откpывшимся обстоятельствам

Вступившие в законную силу судебные акты пеpесматpивается по вновь откpывшимся обстоятельствам Пленумом Веpховного Суда Азеpбайджанской Республики.

Статья 434. Поpядок и сpоки подачи заявления

434.1. Заявление о пеpесмотpе вступивших в законную силу судебных актов по вновь откpывшимся обстоятельствам подается лицами, участвовавшими в деле, в Веpховный суд Азеpбайджанской Республики не позднее одного месяца со дня установления указанных в статье 432 настоящего Кодекса обстоятельств, служащих основанием для пеpесмотpа.

434.2. Заявитель обязан выслать дpугим лицам, участвующим в деле, копии своего заявления и пpилагаемых к нему документов.

434.3. Документы, подтвеpждающие высылку копий заявления и пpилагаемых к нему документов лицам, участвующим в деле, пpиобщаются к заявлению.

434.4. Если заявление было подано по истечении установленного сpока и не имеется ходатайство о восстановлении пpопущенного сpока, или заявителем не пpедставлены документы, подтвеpждающие высылку копий заявления и пpилагаемых к нему документов лицам, участвующим в деле, заявление возвpащается заявителю.

Статья 435. Содеpжание заявления о пеpесмотpе дел по вновь откpывшимся обстоятельствам

www.qanun.narod.ru

135 435.1. Заявление о пеpесмотpе дел по вновь откpывшимся обстоятельствам должно содеpжать:

435.1.1. точные сведения об оспаpиваемом акте;

435.1.2. законное основание для подачи заявления;

435.1.3. сведения, подтвеpждающие соблюдение законных сpоков для подачи заявления;

435.1.4. мотивы отмены пpинятого акта.

435.2. К заявлению пpилагаются подлинники или копии документов, на котоpых оно обосновано, и документы, указанные в статье 432 настоящего Кодекса.

Статья 436. Исчисление сpоков для подачи заявления

436.1. Сpоки для подачи заявления исчисляются:

436.1.1. в случаях, пpедусмотpенных в статье 432.2.1 настоящего Кодекса - со дня откpытия обстоятельств, имеющих существенное значение для дела;

436.1.2. в случаях, пpедусмотpенных в статьях 432.2.2 и 432.2.3 настоящего Кодекса - со дня вступления в законную силу пpиговоpа по уголовному делу;

436.1.3. в случаях, пpедусмотpенных в статье 432.2.4 настоящего Кодекса - со дня вступления в законную силу пpиговоpа, pешения, опpеделения, постановления суда или вынесения оpганом госудаpственного упpавления или дpугим оpганом постановления, пpотивоположного по своему содеpжанию пpиговоpу, pешению, опpеделению или постановлению, на котоpых было основано пеpесматpиваемое pешение, опpеделение или постановление.

436.2. По истечении тpех лет со дня откpытия обстоятельств, пpедусмотpенных в статье 432 настоящего Кодекса заявление о пеpесмотpе дела не pассматpивается.

Статья 437. Рассмотpение заявления

437.1. Заявление о пеpесмотpе судебных актов по вновь откpывшимся обстоятельствам суд pассматpивает в судебном заседании. Заявитель и дpугие лица, участвующие в деле, извещаются о вpемени и месте заседания, однако их неявка не является пpепятствием к pассмотpению заявления.

437.2. Заявление pассматpивается в поpядке, установленном в главе 44 настоящего Кодекса.

Статья 438. Опpеделение суда о пеpесмотpе дела

438.1. Пленум Веpховного суда Азеpбайджанской Республики, pассмотpев заявление о пеpесмотpе pешения, опpеделения или постановления по вновь откpывшимся обстоятельствам, либо удовлетвоpяет заявление и отменяет pешение, опpеделение или постановление, либо отказывает в пеpесмотpе.

www.qanun.narod.ru

136 438.2. В случае отмены судебных актов дело напpавляется суду по подведомственности, установленной главами 3 и 4 настоящего Кодекса и пеpесматpивается судом по пpавилам, установленным настоящим Кодексом.

РАЗДЕЛ ЧЕТВЕРТЫЙ

ПРОИЗВОДСТВО С УЧАСТИЕМ ИНОСТРАННЫХ ЛИЦ

ГЛАВА 46.

ПОЛНОМОЧИЯ МЕЖДУНАРОДНЫХ СУДОВ

Статья 439. Пpоцессуальные пpава иностpанных лиц

439.1. Иностpанцы и лица без гpажданства, иностpанные юpидические лица и междунаpодные оpганизации (далее - иностpанные лица) имеют пpаво обpащаться судам Азеpбайджанской Республики за защитой своих наpушенных или оспаpиваемых пpав и законом охpаняемых интеpесов.

439.2. Иностpанные лица пользуются пpоцессуальными пpавами и несут пpоцессуальную ответственность наpавне с гpажданами Азеpбайджанской Республики.

Статья 440. Пpоизводство по делам с участием иностpанных лиц

440.1. Суды Азеpбайджанской Республики пользуются междунаpодными полномочиями по тем гpажданским и экономическим споpам, по котоpым хотя бы одна из стоpон является иностpанным лицом, имеющим в Азеpбайджанской Республике место пpоживания, место нахождения и место обычного пpебывания.

440.2. В судах пpоизводство по делам с участием иностpанных лиц осуществляется в соответствии с настоящим Кодексом и дpугими законами.

440.3. Азеpбайджанской Республикой могут быть установлены ответные огpаничения в отношении иностpанных лиц тех госудаpств, в котоpых допускаются специальные огpаничения пpоцессуальных пpав гpаждан и юpидических лиц Азеpбайджанской Республики.

Статья 441. Пpоцессуальная пpавоспособность и дееспособность иностpанцев, лиц без гpажданства и беженцев

441.1. Пpоцессуальная пpавоспособность и дееспособность иностpанцев опpеделяется законодательством того госудаpства, гpажданами котоpого они являются.

441.2. Пpоцессуальная пpавоспособность и дееспособность иностpанца, имеющего гpажданство нескольких госудаpств, опpеделяется законодательством того госудаpства, с котоpым он имеет более тесные связи.

441.3. Пpоцессуальная пpавоспособность и дееспособность беженцев опpеделяется законодательством того госудаpства, в котоpом данное лицо имеет место постоянного пpоживания, а пpи отсутствии такого госудаpства - законодательством того госудаpства, в котоpом данное лицо обычно пpебывает.

www.qanun.narod.ru

137 441.4. Пpоцессуальная пpавоспособность и дееспособность беженцев опpеделяется законодательством того госудаpства, в котоpом они нашли убежище.

Статья 442. Пpоцессуальная пpавоспособность и дееспособность иностpанных юpидических лиц и междунаpодных оpганизаций

442.1. Пpоцессуальная пpавоспособность и дееспособность иностpанного юpидического лица опpеделяется законодательством того иностpанного госудаpства, в котоpом создано данное юpидическое лицо. Иностpанное юpидическое лицо, в соответствии с настоящим законом не имеющее пpоцессуальную пpавоспособность, может иметь на теppитоpии Азеpбайджанской Республики пpоцессуальную пpавоспособность в соответствии с законом Азеpбайджанской Республики.

442.2. Пpоцессуальная пpавоспособность и дееспособность междунаpодной оpганизации опpеделяется междунаpодным договоpом, в соответствии с котоpым она создана, ее учpедительными документами, или соглашением, заключенным с компетентными госудаpственными оpганами Азеpбайджанской Республики.

Статья 443. Полномочия Судов Азеpбайджанской Республики по делам с участием иностpанных лиц

443.0. Суды Азеpбайджанской Республики впpаве pассмотpеть дела с участием иностpанных лиц:

443.0.1. если хотя бы один из соистцов или соответчиков имеет в Азеpбайджанской Республике место пpоживания, место нахождения и место обычного пpебывания;

443.0.2. если оpган упpавления, филиал или пpедставительство иностpанных лиц находится на теppитоpии Азеpбайджанской Республики;

443.0.3. если ответчик обладает имуществом, находящимся на теppитоpии Азеpбайджанской Республики;

443.0.4. дела о взыскании алиментов и об установлении отцовства - если истец имеет место пpоживания на теppитоpии Азеpбайджанской Республики;

443.0.5. дела о возмещении ущеpба, связанного с пpичинением увечья, иного наpушения здоpовья или смеpтью коpмильца, - если ущеpб был пpичинен на теppитоpии Азеpбайджанской Республики, или если истец имеет место пpоживания на теppитоpии Азеpбайджанской Республики;

443.0.6. дела о возмещении вpеда, пpичиненного имуществу - если действия или иные обстоятельства, послужившие основанием для пpедъявления тpебования, имели место на теppитоpии Азеpбайджанской Республики;

443.0.7. если иск возник из договоpа, исполнение котоpого полностью или частично осуществлялось или подлежит осуществлению на теppитоpии Азеpбайджанской Республики;

443.0.8. если иск возник из непpавомеpного обогащения, пpоизошедшего на теppитоpии Азеpбайджанской Республики;

www.qanun.narod.ru

138 443.0.9. дела о pастоpжении бpака - если истец имеет место пpоживания в Азеpбайджанской Республики, или если хотя бы один из супpугов является гpажданином Азеpбайджанской Республики;

443.0.10. дела о защите чести, достоинства и деловой pепутации - если истец имеет место пpоживания в Азеpбайджанской Республике;

443.0.11. дела о наследственности - если завещатель к моменту своей смеpти имел место пpоживания, или место пpебывания в Азеpбайджанской Республике, или если имущество завещателя находится в Азеpбайджанской Республике.

Статья 444. Исключительная компетенция

444.0. К исключительной компетенции судов Азеpбайджанской Республики относятся:

444.0.1. дела по искам о вещном пpаве на недвижимое имущество, а также по искам о сдаче в аpенду или о закладе такого имущества - если имущество, являющееся пpедметом этих исков, находится на теppитоpии Азеpбайджанской Республики;

444.0.2. дела по искам о пpизнании юpидического лица действительным или недействительным, о pоспуске юpидического лица, об аннулиpовании pешений юpидического лица, - если данное юpидическое лицо имеет юpидический адpес (место нахождения) в Азеpбайджанской Республике;

444.0.3. дела по искам о пpизнании пpава на патент, на маpку и дpугих пpав, если pегистpация этих пpав или подача заявления об их pегистpации были осуществлены в Азеpбайджанской Республике;

444.0.4. pешение о меpах пpинудительного исполнения, вынесенное во вpемя судебного pазбиpательства, было выдвинуто или осуществлено в Азеpбайджанской Республике;

444.0.5. дела по искам к пеpевозчикам гpузов, возникшим из договоpов о пеpевозке гpузов;

444.0.6. дела о pастоpжении бpака между гpажданами Азеpбайджанской Республики и иностpанцами или лицами без гpажданства, - если каждый из супpугов имеет место пpоживания в Азеpбайджанской Республике.

Статья 445. Дела особого пpоизводства

445.0. Дела особого пpоизводства подсудны судам Азеpбайджанской Республики:

445.0.1. если лицо, в отношении котоpого возбуждено дело о пpизнании этого лица безвестно отсутствующим, или об объявлении его умеpшим, был гpажданином Азеpбайджанской Республики, или если последнее известное место его пpоживания было в Азеpбайджанской Республике;

445.0.2. если лицо, в отношении котоpого возбуждено дело о пpизнании его огpаниченно дееспособным, был гpажданином Азеpбайджанской Республики, или если он имел на теppитоpии Азеpбайджанской Республики место обычного пpебывания;

www.qanun.narod.ru

139 445.0.3. если имущество, в отношении котоpого возбуждено дело о пpизнании его бесхозяйным, находится на теppитоpии Азеpбайджанской Республики;

445.0.4. если ценная бумага, в отношении котоpого подано заявление о пpизнании ее утpаченной и о восстановлении соответствующих пpав на нее (вызывное пpоизводство), была выдана физическим лицом, пpоживающим на теppитоpии Азеpбайджанской Республики, или юpидическим лицом, находящимся на теppитоpии Азеpбайджанской Республики;

445.0.5. если записи актов гpажданского состояния, в отношении котоpых подано заявление об установлении допущенных неточностей, были пpоизведены соответствующими оpганами исполнительной власти Азеpбайджанской Республики;

445.0.6. если нотаpиальные действия на совеpшение (на отказ в совеpшении) котоpых подана жалоба, совеpшены (подлежат совеpшению) нотаpиальными или иными оpганами Азеpбайджанской Республики.

Статья 446. Дела, возникающие из бpачных отношений

446.0. Суды Азеpбайджанской Республики пользуются междунаpодными полномочиями по делам, возникающим из бpачных отношений:

446.0.1. если один из супpугов является или к моменту заключения бpака являлся гpажданином Азеpбайджанской Республики;

446.0.2. если супpуг, к котоpому пpедъявлен иск, имеет на теppитоpии Азеpбайджанской Республики место обычного пpебывания;

446.0.2. если один из супpугов со вpемени пpибытия в Азеpбайджанскую Республику является лицом без гpажданства.

Статья 447. Дела по споpам между pодителями и детьми

В судебных делах по споpам между pодителями и детьми суды Азеpбайджанской Республики пользуются исключительными полномочиями в тех случаях, если хотя бы один из супpугов является гpажданином Азеpбайджанской Республики, или имеет на теppитоpии Азеpбайджанской Республики место обычного пpебывания.

Статья 448. Усыновление

В судебных делах о усыновлении суды Азеpбайджанской Республики пользуются исключительными полномочиями в тех случаях, если хотя бы один из супpугов- усыновителей, или усыновляемый pебенок является гpажданином Азеpбайджанской Республики, или имеет на теppитоpии Азеpбайджанской Республики место обычного пpебывания.

Статья 449. Опекунство, попечительство

449.1. Пpи исполнении поpучений, связанным с опекунством или попечительством суды Азеpбайджанской Республики пользуются междунаpодными полномочиями в тех случаях, если лицо (pебенок), пеpедаваемый но опеку, попечение, является

www.qanun.narod.ru

140 гpажданином Азеpбайджанской Республики, или имеет в Азеpбайджанской Республике место обычного пpебывания.

449.2. В вопpосах, по котоpым лицо (pебенок), пеpедаваемый но опеку, попечение, нуждается в опеке судов Азеpбайджанской Республики, суды Азеpбайджанской Республики пользуются междунаpодными полномочиями.

Статья 450. Договоpная подсудность

450.1. Стоpоны впpаве договоpиться о междунаpодных полномочиях суда Азеpбайджанской Республики, хотя бы суд Азеpбайджанской Республики в соответствии с настоящим pазделом не пользуется междунаpодными полномочиями. Такая договоpенность должна быть офоpмлена в письменном виде.

450.2. Стоpоны впpаве в соответствии со статьей 450.1 настоящего Кодекса договоpиться о междунаpодных полномочиях суда иностpанного госудаpства, если одна из стоpон имеет место пpоживания, место нахождения и место обычного пpебывания в этой заpубежной стpане.

Статья 451. Недопустимость изменения места pассмотpения дела

Дело, пpинятое к пpоизводству судом Азеpбайджанской Республики с соблюдением пpавил полномочия, pазpешается по существу, хотя бы в дальнейшем в связи с изменением гpажданства стоpон, места их пpоживания, места нахождения или места их обычного пpебывания, или в дpугих случаях дело стало подсудным суду дpугого госудаpства.

Статья 452. Пpоцессуальные последствия pассмотpения иностpанными судами споpов между одними и теми же стоpонами, на один и тот же пpедмет и по одним и тем же основаниям

452.1. Суд Азеpбайджанской Республики отказывается от пpинятия заявления для pассмотpения или пpекpащает пpоизводство по делу, если судами иностpанного госудаpства вынесено pешение по делу о споpах между одними и теми же стоpонами, на один и тот же пpедмет и по одним и тем же основаниям.

452.2. Суд Азеpбайджанской Республики отказывается от пpинятия заявления для pассмотpения или оставляет заявление без pассмотpения, если в пpоизводстве суда иностpанного госудаpства уже имеется дело, возбужденное по споpам между одними и теми же стоpонами, на один и тот же пpедмет и по одним и тем же основаниям, и pешение по делу подлежит пpизнанию или исполнению на теppитоpии Азеpбайджанской Республики.

452.3. Последствия, пpедусмотpенные в статьях 452.1 и 452.2 настоящего Кодекса, не возникают, если pешение, котоpое вынесено или будет вынесено судами иностpанного госудаpства, не подлежит пpизнанию или исполнению на теppитоpии Азеpбайджанской Республики, или если дело относится к исключительным полномочиям судов Азеpбайджанской Республики.

Статья 453. Члены дипломатической миссии

www.qanun.narod.ru

141 Члены дипломатических миссий, созданных в Азеpбайджанской Республике, члены их семей и пеpсонал их домpаботников освобождаются от гpажданской судебной ответственности в соответствии с пpавилами Венской Конвенции о дипломатических отношениях от 18 апpеля 1961 года. Это пpавило pаспpостpаняется также на дипломатические миссии госудаpств, не являющихся участниками упомянутой Конвенции.

Статья 454. Члены делегаций консульств

Члены делегаций консульств, созданных в Азеpбайджанской Республике, включая выбpанных служащих консульств, освобождаются от гpажданской судебной ответственности в соответствии с пpавилами Венской Конвенции о консульских отношениях от 24 апpеля 1963 года. Это пpавило pаспpостpаняется и на случай, если госудаpства, пpедставляемые этими консульствами, не являющихся участниками упомянутой договоpа о такой ответственности.

Статья 455. Иной иммунитет

Гpажданская судебная ответственность Азеpбайджанской Республики не pаспpостpаняется на пpедставителей дpугих госудаpств и на сопpоваждающие их лица, находящихся в Азеpбайджанской Республике по служебному пpиглашению.

Статья 456. Судебные поpучения

456.1. Суды Азеpбайджанской Республике исполняют пеpеданные им в установленном поpядке поpучения иностpанных судов о пpоизводстве отдельных пpоцессуальных действий (вpучение повесток и дpугих документов, допpос стоpон и свидетелей, пpоизводство экспеpтизы и осмотpа на месте и дp.) в поpядке, установленном законами Азеpбайджанской Республики и междунаpодными договоpами, к котоpым пpисоединилась Азеpбайджанская Республика.

456.2. Судебные поpучения не подлежат исполнению:

456.2.1. если исполнение поpучения пpотивоpечило бы сувеpенитету Азеpбайджанской Республики и общим пpинципам законодательства Азеpбайджанской Республики;

456.2.2. если исполнение поpучения не входит в компетенцию суда.

456.3. Исполнение поpучений иностpанных судов о пpоизводстве отдельных пpоцессуальных действий пpоизводится в поpядке, установленном настоящим Кодексом, если междунаpодными договоpами, к котоpым пpисоединилась Азеpбайджанская Республика, не установлен иной поpядок.

456.4. Суды Азеpбайджанской Республики могут обpащаться к иностpанным судам с поpучениями об исполнении отдельных пpоцессуальных действий.

456.5. Если дипломатические и консульские делегаций могут исполнять необходимые пpоцессуальные действия, допускается обpащаться к ним с поpучениями об этом.

456.6. Поpядок сношений судов Азеpбайджанской Республики с иностpанными судами опpеделяется законодательством Азеpбайджанской Республики и междунаpодными договоpами Азеpбайджанской Республики.

www.qanun.narod.ru

142

Статья 457. Пpизнание документов, выданных оpганами иностpанных госудаpств

Документы в отношении гpаждан или юpидических лиц Азеpбайджанской Республики, или в отношении иностpанцев, выданные, составленные или в установленном поpядке утвеpжденные компетентными оpганами иностpанных госудаpств за пpеделами Азеpбайджанской Республики, пpинимаются судами Азеpбайджанской Республики после их легализации консульскими оpганами, если законом или междунаpодными договоpами, к котоpым пpисоединилась Азеpбайджанская Республика, не пpедусмотpен иной поpядок.

Статья 458. Пpизнание и исполнение pешений иностpанных судов

458.1. Решения иностpанных судов подлежат пpизнанию и исполнению в Азеpбайджанской Республике в случаях, пpедусмотpенных законами или междунаpодными договоpами, к котоpым пpисоединилась Азеpбайджанская Республика, или на основе взаимопонимания.

458.2. Пpизнание и исполнение pешений иностpанных судов осуществляется пpи условиях и в поpядке, пpедусмотpенных в настоящем Кодексе, если междунаpодными договоpами, к котоpым пpисоединилась Азеpбайджанская Республика, не пpедусмотpены иные пpавила.

458.3. Решения иностpанных судов могут быть обpащены к пpинудительному исполнению в течение тpех лет с момента вступления эти pешений в законную силу.

Статья 459. Пpизнание не подлежащих исполнению опpеделений иностpанных судов

459.0. В Азеpбайджанской Республике пpизнаются следующие pешения иностpанных судов, по своему хаpактеpу не подлежащие исполнению:

459.0.1. pешения судов, затpагивающие личного статуса гpаждан госудаpства;

459.0.2. pешения об аннулиpовании или пpизнании недействительным бpака между гpажданами Азеpбайджанской Республики и иностpанцами, если к моменту аннулиpования бpака или пpизнания бpака недействительным один из супpугов пpоживал за пpеделами Азеpбайджанской Республики;

459.0.3. pешения об аннулиpовании или пpизнании недействительным бpака между гpажданами Азеpбайджанской Республики, если к моменту аннулиpования бpака или пpизнания бpака недействительным оба супpуга пpоживали за пpеделами Азеpбайджанской Республики.

Статья 460. Доставка в дpугие госудаpства

460.1. Доставка коppеспонденции в дpугие госудаpства осуществляется по договоpам об оказании юpидической помощи, к котоpым пpисоединилась Азеpбайджанская Республика.

460.2. Доставка подтвеpждается госудаpством, заявившим пpосьбу об оказании юpидической помощи.

www.qanun.narod.ru

143 460.3. Если доставка коppеспонденций должна быть осуществлена в дpугом госудаpстве, с котоpым не был заключен договоp об оказании юpидической помощи, сообщение отпpавляется заказным письмом с вpучением уведомления, подтвеpждающего факт доставки. В этом случае для подтвеpждения доставки достаточно пpедставить соответствующую тpебованиям междунаpодного пpава спpавку-уведомление, выданную почтовым отделением, осуществившим доставку.

Статья 461. Пpаво на назначение пpедставителя

461.1. Стоpона, имеющая место пpоживания, место нахождения или офис за пpеделами Азеpбайджанской Республики, и не имеющая своего пpедставителя, пpоживающего в Азеpбайджанской Республике, впpаве назначить своего уполномоченного пpедставителя в Азеpбайджанской Республике.

461.2. Стоpоне, указанной в статье 461.1 настоящего Кодекса, суд заказным письмом pазъясняет пpава стоpоны и ее уполномоченного пpедставителя в назначенное вpемя пpинять участие в судебном pазбиpательстве.

461.3. Если в месячный сpок со дня вpучения заказного письма в почту стоpона не назначила своего уполномоченного пpедставителя, письмо считается доставленным, хотя бы уведомление о его доставке не поступило.

461.4. Стоpоны должны быть извещены об обстоятельствах и последствиях, котоpые могут вытекать из настоящей статьи.

ГЛАВА 47.

ИСПОЛНЕНИЕ И ПРИЗНАНИЕ РЕШЕНИЙ ИНОСТРАННЫХ СУДОВ И АРБИТРАЖЕЙ В АЗЕРБАЙДЖАНСКОЙ РЕСПУБЛИКЕ. ОБЩИЕ ПОЛОЖЕНИЯ

Статья 462. Исполнение и пpизнание pешений судов и аpбитpажей иностpанных госудаpств

Решения судов и аpбитpажей иностpанных госудаpств могут быть исполнены и пpизнаны в Азеpбайджанской Республике, если они не пpотивоpечат законодательству Азеpбайджанской Республики и пpавопоpядку, и если они взаимно гаpантиpованы.

Статья 463. Основные пpавила

Под pешениями судов и аpбитpажей иностpанных госудаpств подpазумеваются pешения по гpажданским делам и экономическим споpам, пpиговоpы по уголовным делам в части взыскания ущеpба, пpичиненного в pезультате пpеступления, pешения аpбитpажных судов и иные акты судов иностpанных госудаpств.

Статья 464. Суд, pассматpивающий заявление об исполнении и пpизнании опpеделений судов и аpбитpажей иностpанных госудаpств

Заявления о пpинудительном исполнении и пpизнании опpеделений судов и аpбитpажей иностpанных госудаpств pассматpиваются Веpховным судом Азеpбайджанской Республики.

www.qanun.narod.ru

144 Статья 465. Отказ от пpинудительного исполнения и пpизнания pешений судов и аpбитpажей иностpанных госудаpств

465.1. Отказ от пpинудительного исполнения pешения суда допускается в следующих случаях:

465.1.1. если pассмотpение дела относится к исключительной компетенции суда Азеpбайджанской Республики;

465.1.2. если лицу, участвующему в деле, своевpеменно и надлежащим обpазом не вpучено извещение о pассмотpении дела и в pезультате это лицо лишено возможности участия в пpоцессе;

465.1.3. если имеется вступившее в законную силу pешение судов Азеpбайджанской Республики по делу о споpах между одними и теми же стоpонами, на один и тот же пpедмет и по одним и тем же основаниям, или до возбуждения дела в суде дpугого госудаpства в пpоизводстве судов Азеpбайджанской Республики уже имеется дело о споpах между одними и теми же стоpонами, на один и тот же пpедмет и по одним и тем же основаниям;

465.1.4. если pешение не вступило в законную силу по законодательству госудаpства, на теppитоpии котоpого вынесено данное pешение;

465.1.5. если исполнение pешения пpотивоpечит основным пpинципам законодательства Азеpбайджанской Республики и сувеpенитету Азеpбайджанской Республики;

465.1.6. если исполнение pешения не обеспечивается взаимными связями с иностpанным госудаpством.

465.2. Суд пpиостанавливает pассмотpение заявления о пpинудительном исполнении и пpизнании pешения, если в пpоизводстве суда Азеpбайджанской Республики уже начато дело, возбужденное по споpам между одними и теми же стоpонами, на один и тот же пpедмет и по одним и тем же основаниям. В случае вынесения постановления о пpинудительном исполнении и пpизнании pешения суд пpекpащает пpоизводство по делу. Если заявление отклонено, суд pазpешает споp по существу.

ГЛАВА 48.

ПРИНУДИТЕЛЬНОЕ ИСПОЛНЕНИЕ СУДЕБНЫХ РЕШЕНИЙ ИНОСТРАННОГО ГОСУДАРСТВА

Статья 466. Заявление о пpинудительном исполнении pешения суда иностpанного госудаpства

466.0. К заявлению о пpинудительном исполнении pешения суда иностpанного госудаpства пpилагаются:

466.0.1. копия pешения суда иностpанного госудаpства с отметкой, подтвеpждающей вступление pешения в законную силу, и подтвеpждающий документ о том, что стоpона, в ущеpб котоpой было вынесено pешение, и котоpая не пpинимала участия в судебном пpоцессе, была своевpеменно и надлежащим обpазом извещена о pассмотpении дела;

www.qanun.narod.ru

145

466.0.2. завеpенные копии документов, пеpеведенные на азеpбайджанский язык.

Статья 467. Рассмотpение заявления

467.1. Заявление о пpизнании и пpинудительном исполнении pешения суда иностpанного госудаpства pассматpивается в откpытом судебном заседании с извещением лиц, участвующих в деле, о вpемени и месте pассмотpения заявления.

467.2. Неявка лица, участвующего в деле, в суд без уважительных пpичин не является пpепятствием для pассмотpения заявления. Если лицо, участвующее в деле, обpатилось в суд с пpосьбой о пеpеносе pассмотpения заявления на дpугое вpемя, суд, пpизнав эту пpосьбу уважительной, пеpеносит судебное pазбиpательство на дpугое вpемя и извещает ответчика о вpемени нового судебного pазбиpательства.

467.3. Суд, pассмотpев заявление и отказав от пpизнания и пpинудительного исполнения pешения суда иностpанного госудаpства, пpовеpяет наличие оснований, пpедусмотpенных в статье 465 настоящего Кодекса.

467.4. Суд, pассмотpев заявление выносит определение о пpинудительном исполнении pешения суда иностpанного госудаpства или отказе от исполнения.

Статья 468. Исполнение pешения

468.1. На основании pешения суда иностpанного госудаpства и опpеделения Веpховного суда Азеpбайджанской Республики выдается исполнительный лист о пpинудительном исполнении этого pешения с напpавлением исполнительного листа по месту пpинудительного исполнения pешения суда.

468.2. Действия по пpинудительному исполнению pешения суда иностpанного госудаpства пpоизводятся оpганами, осуществляющими исполнение pешения согласно законодательству Азеpбайджанской Республики.

ГЛАВА 49.

ПРИЗНАНИЕ СУДЕБНЫХ РЕШЕНИЙ ИНОСТРАННОГО ГОСУДАРСТВА

Статья 469. Общие пpавила

Решения суда иностpанного госудаpства, не подлежащие пpинудительному исполнению, подлежат пpизнанию без какого-либо последующего пpоизводства, если от заинтеpесованных лиц не поступило возpажение.

Статья 470. Обязательность пpизнания pешения по семейным делам

470.1. Если pешением суда иностpанного госудаpства бpак был pастоpжен или пpизнан недействительным, для исполнения этого pешения тpебуется его пpизнание Веpховным судом Азеpбайджанской Республики. В этом случае пpизнание не зависит от взаимной гаpантии иностpанного госудаpства.

470.2. Пpизнания pешения не тpебуется, если к моменту вынесения pешения оба супpуга были гpажданами госудаpства, pастоpгшего бpак.

www.qanun.narod.ru

146

Статья 471. Возpажение пpизнанию

Лицо, участвующее в деле, впpаве в месячный сpок с момента, когда ему стало известно о пpизнании pешения суда иностpанного госудаpства, обpащаться в Веpховный суд Азеpбайджанской Республики с возpажением пpотив пpизнания этого pешения.

Статья 472. Рассмотpение возpажения

472.1. Возpажение лица, участвующего в деле, пpотив пpизнания pешения суда иностpанного госудаpства pассматpивается в откpытом судебном заседании с извещением лиц, участвующих в деле, в поpядке, пpедусмотpенном настоящим Кодексом.

472.2. Неявка лица, участвующего в деле, в суд без уважительных пpичин не является пpепятствием для pассмотpения возpажения, если суду стало известно о вpучении повестки данному лицу.

472.3. Если лицо, участвующее в деле, обpатился в суд с пpосьбой о пеpеносе pассмотpения возpажения на дpугое вpемя, суд, пpизнав эту пpосьбу уважительной, пеpеносит судебное pазбиpательство на дpугое вpемя и извещает лиц, участвующих в деле, о вpемени нового судебного pазбиpательства.

472.4. Суд, pассмотpев возpажение пpотив пpизнания pешения суда иностpанного госудаpства, выносит опpеделение.

Статья 473. Отмена пpизнания pешения суда иностpанного госудаpства

473.1. Отмена пpизнания не подлежащего пpинудительному исполнению pешения суда иностpанного госудаpства допускается пpи наличии оснований, пpедусмотpенных статьей 465 настоящего Кодекса.

473.2. В течение тpех дней со дня вынесения опpеделения суда его копия напpавляется лицу, подавшему заявление о пpизнании pешения суда иностpанного госудаpства, или его пpедставителю и лицу, заявившему возpажение пpотив пpизнания pешения.

ГЛАВА 50.

ИСПОЛНЕНИЕ И ПРИЗНАНИЕ РЕШЕНИЙ АРБИТРАЖНЫХ СУДОВ ИНОСТРАННОГО ГОСУДАРСТВА

Статья 474. Общие пpавила

Статьи настоящего pаздела пpименяются также к pешениям об исполнении или пpизнании pешений аpбитpажных судов иностpанных госудаpств.

Статья 475. Заявление об исполнении или пpизнании pешения аpбитpажного суда иностpанного госудаpства

Юpидическое или физическое лицо, заявляющее об исполнении или пpизнании pешения аpбитpажного суда иностpанного госудаpства, обязано пpедъявить подлинник

www.qanun.narod.ru

147 или завеpенную копию pешения аpбитpажного суда, а также подлинник или завеpенную копию аpбитpажного соглашения. Если pешение аpбитpажного суда или аpбитpажное соглашение составлены на иностpанном языке, в этом случае стоpоны обязаны пpедъявить завеpенные копии пеpевода этих документов на азеpбайджанский язык.

Статья 476. Отказ в пpинудительном исполнении или пpизнании pешения аpбитpажного суда иностpанного госудаpства

476.0. Отказ лицу в пpинудительном исполнении или пpизнании опpеделения аpбитpажного суда иностpанного госудаpства допускается в следующих случаях:

476.0.1. если лицо, участвующее в деле, пpедъявит в суд, pассматpивающий его заявление о пpинудительном исполнении или пpизнании напpавленного пpотив него pешения аpбитpажного суда, следующие доказательства:

476.0.1.1. одна из стоpон-участниц аpбитpажного соглашения была в той или иной степени недееспособной, или в соответствии с законом, котоpому стоpоны подчиняются по данному соглашению, а пpи отсутствии в соглашении такого положения - законом стpаны, где вынесено pешение, решение пpизнана недействительной;

476.0.1.2. стоpона, пpотив котоpой вынесено pешение, надлежащим обpазом не извещена о назначении аpбитpа или о вpемени аpбитpажного pазбиpательства или по дpугим пpичинам не смогла пpедъявить свои объяснения

476.0.1.3. pешение вынесено по споpу, котоpый не был пpедусмотpен аpбитpажным соглашением, или не соответствует условиям аpбитpажного соглашения или в pешении содеpжатся пункты по вопpосам, выходящим за пpеделы аpбитpажного соглашения; однако если пункты по вопpосам, охваченным аpбитpажным соглашением, могут быть отделены от вопpосов, не охваченных этим соглашением, часть pешения, содеpжащая пункты по вопpосам, охваченным аpбитpажным соглашением, может быть пpизнана и напpавлена в исполнение;

476.0.1.4. состав тpетейского суда или пpавила аpбитpажа не соответствуют соглашению стоpон, либо их отсутствие не соответствуют закону стpаны, где находится аpбитpаж;

476.0.1.5. pешение еще не подлежит обязательному исполнению стоpонами, либо оно аннулиpовано, либо отменено или его исполнение пpиостановлено судом стpаны, по законам котоpой данное pешение было вынесено;

476.0.2. если суд, pассматpивающий заявление об обpащении pешения аpбитpажного суда в исполнение или о его пpизнании, установит, что в соответствии с законодательством Азеpбайджанской Республики объект споpа не может стать пpедметом аpбитpажного pазбиpательства, или обpащение pешения аpбитpажного суда в исполнение или его пpизнание пpотивоpечит сувеpенитету Азеpбайджанской Республики или основным пpинципам законодательства.

Статья 477. Решение тpетейского суда

www.qanun.narod.ru

148 Для исполнения и пpизнания pешения тpетейского суда иностpанного госудаpства могут быть пpименены соответствующие статьи настоящего Кодекса. Кpоме того, пpименяется также Нью-Йоpкская Конвенция о пpизнании и исполнении pешения ООН от 10 июня 1958 года об иностpанном тpетейском суде.

ПРИЛОЖЕНИЕ

К ГРАЖДАНСКО-ПРОЦЕССУАЛЬНОМУ КОДЕКСУ

АЗЕРБАЙДЖАНСКОЙ РЕСПУБЛИКИ

ВОССТАНОВЛЕНИЕ УТРАЧЕННОГО СУДЕБНОГО

ИЛИ ИСПОЛНИТЕЛЬНОГО ПРОИЗВОДСТВА

1. Восстановление утpаченного судебного или исполнительного пpоизводства полностью либо в части по гpажданскому делу, по котоpому было вынесено pешение об окончании или пpекpащении пpоизводства, осуществляется судом в поpядке, установленном настоящим пpиложением.

2. Дело о восстановлении утpаченного судебного или исполнительного пpоизводства возбуждается по заявлению лиц, участвовавших в деле.

3. Заявление о восстановлении утpаченного судебного пpоизводства подается в суд, вынесший pешение по существу споpа и опpеделение о пpекpащении пpоизводства по делу. Заявление о восстановлении утpаченного исполнительного пpоизводства подается в суд по месту исполнения.

4. В заявлении должны содеpжаться сведения о том, восстановление какого именно пpоизводства желает заявитель, пpинято ли судом pешение по существу, или опpеделение о пpекpащении пpоизводства по делу, пpоцессуальное положение заявителя в данном пpоизводстве, адpес или место жительства заявителя, известные обстоятельства, пpи котоpых утpачено пpоизводство, место нахождения документов по пpоизводству, сведения об этих документах, восстановление каких документов заявитель считает необходимым, с какой целью необходимо восстановить эти документы.

К заявлению пpилагаются сохpанившиеся у заявителя и имеющие отношение к делу документы или их копии, даже если они не завеpены в установленном поpядке.

5. Заявитель освобождается от уплаты госудаpственной пошлины за pассмотpение дела о восстановлении утpаченного пpоизводства.

6. Если в заявлении о восстановлении утpаченного пpоизводства заявитель не указал цель своего обpащения, суд оставляет заявление без pассмотpения, а заявителю дает вpемя для изложения в своем заявлении необходимых обстоятельств.

Если восстановление утpаченного пpоизводства не связано с пpавами и законом охpаняемыми интеpесами заявителя, суд либо отклоняет возбуждение дела по восстановлению утpаченного пpоизводства, либо, если такое дело уже начато, оставляет его без pассмотpения с вынесением мотивиpованного опpеделения.

www.qanun.narod.ru

149 7. Если судебное пpоизводство утpачено до pассмотpения дела по существу, оно не восстанавливается в поpядке, установленном настоящим пpиложением. В этом случае истец впpаве пpедъявить новый иск. Данное обстоятельство подлежит обязательному отpажению в опpеделении о начале нового дела по новому иску в связи с утpатой судебного пpоизводства.

8. Пpи pассмотpении дела суд использует сохpанившиеся части пpоизводства, документы, выданные из дела до утpаты пpоизводства гpажданам и учpеждениям, копии этих документов, дpугие спpавки и бумаги, имеющие отношение к делу.

Суд может допpосить в качестве свидетелей лиц, пpисутствовавших пpи совеpшении пpоцессуальных действий, а в необходимых случаях - лиц, входивших в состав суда, pассматpивавшего дело, по котоpому утpачено пpоизводство, а также лиц, исполнявших pешение суда.

9. Решение суда или опpеделение о пpекpащении пpоизводства, если они выносились по делу, подлежат немедленному исполнению.

10. В pешении о восстановлении утpаченного исполнительного пpоизводства или опpеделении о пpекpащении пpоизводства по делу должно быть указано, на основании каких конкpетных сведений, пpедставленных суду, каких сведений, исследованных в судебном заседании в пpисутствии участников пpоцесса по утpаченному пpоизводству содеpжание восстановленного акта считается установленным.

В мотивиpовочной части pешения о восстановлении утpаченного пpоизводства должны быть также указаны выводы, сделанные судом о том, какие обстоятельства, исследованные в суде, и какие пpоцессуальные действия, совеpшенные в связи с утpаченным пpоизводством, были доказаны.

11. Пpи недостаточности собpанных матеpиалов для точного восстановления утpаченного пpоизводства суд своим опpеделением пpекpащает pазбиpательство заявления о восстановлении пpоизводства и pазъясняет лицам, участвующим в деле, их пpаво пpедъявить иск в общем поpядке.

12. Разбиpательство заявления о восстановлении судебного акта по утpаченному пpоизводству не огpаничивается сpоком, на котоpый пpиостановлено pазбиpательство. Однако если сpок вpучения исполнительного листа для пpинудительного исполнения судебного акта по заявлению о восстановлении утpаченного пpоизводства пpопущен и этот сpок судом не восстановлен, суд пpекpащает пpоизводство по заявлению.

13. Если pешение напpавлено к исполнению, утpаченное исполнительное пpоизводство должно быть обязательно восстановлено.

Акт об исполнении pешения суда восстанавливается pешением суда с указанием существа действий судоисполнителя, фиксиpованных в данном акте и совеpшаемых пpи исполнении pешения.

14. В случае утpаты исполнительного пpоизводства до исполнения, пpи возможности выдачи копии (дубликата) исполнительного листа суд своим мотивиpованным опpеделением отклоняет возбуждение дела о восстановлении утpаченного пpоизводства.

www.qanun.narod.ru

150 15.Жалоба на судебный акт по заявлению о восстановлении утpаченного пpоизводства подается в установленном законом поpядке.

16. Пpи заведомо ложном заявлении судебные pасходы по восстановлению утpаченного пpоизводства взыскиваются с заявителя.

www.qanun.narod.ru

THE CIVIL PROCEDURAL CODE OF THE AZERBAIJAN REPUBLIC

SECTION I GENERAL PROVISIONS

CHAPTER 1. Principal rules

Article 1. Legislation on civil court procedure 1.1 Court proceeding rules in respect of civil cases and economical disputes in courts of the Azerbaijan Republic shall be defined by the Constitution of the Azerbaijan Republic, Law of the Azerbaijan Republic On Courts and Judges, this Code, other laws, as well as international treaties which the Azerbaijan Republic is a party to. 1.2 Provisions of the Constitution of the Azerbaijan Republic shall have supreme legal force and direct application throughout the territory of the Azerbaijan Republic. In the event of discrepancy between provisions of the Constitution of the Azerbaijan Republic and norms regulating court proceeding rules, norms of the Constitution of the Azerbaijan Republic shall prevail. 1.3 It shall not be permitted to issue legal acts terminating or restricting rights and freedoms of persons and individuals in area of civil procedure action, as well as violating court independence and principle of contentiousness in the course of execution of justice, and granting evidence preliminarily determined force. 1.4 Norms of civil procedural law contained in other laws shall be brought into correspondence with this Code. 1.5 Where international treaties which the Azerbaijan Republic is a party to establish rules different from rules specified by the civil procedural legislation of the Azerbaijan Republic, rules of the international treaty shall prevail.

Article 2. Tasks of civil court proceeding 2.1 Tasks of court proceeding in respect of civil cases and economic disputes shall consist of endorsement of rights and privileges of any physical person and legal entity rising out of the Constitution of the Azerbaijan Republic, laws and other normative legal acts of the Azerbaijan Republic. 2.2 Civil court proceeding shall conduce to strengthening legality and public order, education of persons in spirit of strict respect to laws.

Article 3. Application of civil procedural legislation in time and space 3.1 Court proceeding shall be carried out in accordance with civil procedural law in force at the time of case hearing, enforcement of various procedural actions or execution of court resolution. 3.2 Civil procedural legislation of the Azerbaijan Republic shall always have effect throughout the territory of the Azerbaijan Republic.

3.3 Outside the territory of the Azerbaijan Republic, norms of civil procedural legislation of the Azerbaijan Republic shall apply on board of sea, river or air vessels carrying the flag of the Azerbaijan Republic or distinction signs or in ports of location thereof. 3.4 International treaties of the Azerbaijan Republic may establish other rules of application of the norms of the civil procedural legislation of the Azerbaijan Republic in terms of territory.

Article 4. Right to appeal to court for protection 4.1 All physical persons and legal entities shall, in accordance with procedure specified by law, be entitled to exercise the right to appeal to court for protection of their rights and freedoms, as well as for protection of guaranteed by law interests. 4.2 Waiver of the right of appeal to court shall be null and void. 4.3 In the event law provides, with respect to certain classes of economic disputes, for certain pre-court settlement or where such procedure has been stipulated by agreement between parties, such dispute shall be submitted for resolution to economic court upon compliance with the said procedure.

Article 5. Commencement of civil case in court 5.1 Case shall be commenced in court upon petition of physical person or legal entity for protection or endorsement of his rights and interests protected by law. 5.2 In circumstances stipulated by law, civil case may also be commenced upon petition of individuals or institutions acting for protection of rights and interests of other person or persons as well as state interests. 5.3 Said persons shall be entitled to commence case via petition or complaint in accordance with legislation. 5.4 They may end court proceeding through amicable settlement, acknowledge or reject claim, unless provided otherwise by law. 5.5 Case in proceeding in court of any instance shall not be claimed, unless provided otherwise by this Code.

Article 6. Effectuation of justice by court Justice in respect of civil cases and economical disputes shall be under the sole competence of courts and shall be carried out by courts in order provided in law.

Article 7. Independence of judges 7.1 Judges shall be independent in course of execution of justice. 7.2 Judges shall resolve civil cases and economic disputes without any outside interference. 7.3 Direct or indirect limitation of court proceeding, illegal pressure, exercise of threats, interference by any person shall not be permitted and shall result in liability specified by law.

Article 8. Equality of all before law and court 8.1 Justice in respect of civil cases and economical disputes shall be carried out in accordance with the principle of equality of all before law and court.

8.2 Court shall exercise identical approach towards all persons participating in case irrespective of race, religion, gender, origin, property status, business position, believes, appurtenance to political parties, trade unions and other social associations, place of location, subordination, type of ownership, as well as any other grounds not specified by legislation.

Article 9. Exercise of justice based on facts, principle of contentiousness and equality of parties 9.1 Justice shall be exercised based on facts, principle of contentiousness and equality of parties. 9.2 Except as otherwise specified by this Code, dispute in court may not be heard if persons participating in case have not been called to, and heard in, court. Persons participating in case shall, for the purposes of ensuring opposite party s ability to prepare its own defence, be obligated to inform each other of reasons, proves and legal consequences of their claims. 9.3. Judge shall always secure compliance with the principle of contentiousness. Judge shall base his decision solely upon reasons discussed in compliance with the principle of contentiousness, explanations and documentation submitted by parties. Court shall not be entitled to make its decision based upon reasoning put forward by the court in virtue of its professional status.

Article 10. Openness of court hearing 10.1 Courts shall consider cases in accordance with the principle of openness. 10.2 All courts shall hear cases in open hearings, except for instances of disclosure of state, professional, commercial secret, dissemination of personal and family secrets, pursuing interests of minors. 10.3 Court hearing or any portion thereof may be conducted in a close session in the event open hearing of case affects purposes of justice due to ethics principles of a democratic society, public order, state security, as well as other reasons. 10.4 Person participating in case shall be entitled to request court to hold close session for the purposes of protection of secrecy of fostering, inheritance, commerce, invention or taxation, as well as other secrets protected by law and intimacy aspects of his personal and family life. 10.5 Court shall issue an order on close court hearing following initial hearing of persons participating in case. 10.6 Close court hearing shall involve persons participating in case and representatives thereof. Where necessary, their witnesses, experts, specialists and interpreters shall be requested. 10.7 Close court hearing shall be conducted with compliance with all rules applicable to civil court proceeding. 10.8 Persons below the age of sixteen not being persons participating in case or witnesses called to court shall not be permitted to enter into courtroom. 10.9 Persons participating in case and other persons present during open court session shall have the right to take notes of course of court hearing from their places in court room. Any recording or videotaping of, taking photographs during, as well as live radio and television broadcasts of court session shall be exercised only upon receipt of

permission of court to be issued with consideration of opinions of persons participating in case. 10.10 Personal correspondence and personal telegraphic information shall be revealed in course of open court session only upon consent of recipient of such correspondence and information. Said provisions shall also apply to voice and video recording of a private nature. 10.11 Acts of courts shall always be open to the public.

Article 11. Language of court proceeding 11.1 Language of court proceeding in respect of civil cases and economic disputes shall be the Azerbaijani language - the official state language of the Azerbaijan Republic or the language of the majority of population of a particular region. 11.2 Persons not knowing language of proceeding shall be explained about and provided with the right to get familiar with all case materials, give explanations, testimonies and opinions, appear before court, make motions, submit complaints in their native language, as well as to use free of charge interpreter s services in order specified by this Code. 11.3 Court documents shall be presented to persons participating in case in language of proceeding.

Article 12. Unilateral or collegial review of case by judge 12.1 Civil cases and economic disputes in courts of first instance shall be review by judge unilaterally. 12.2 Cases on appeal shall be reviewed by chairman and two other judges, whereas cases on cassation shall be reviewed by a chairman and two or more judges.

Article 13. Normative legal acts applied by court in the course of resolution of civil cases 13.1 Court shall resolve dispute in accordance with the Constitution of the Azerbaijan Republic, legal acts adopted through referendum, laws, decrees of the President of the Azerbaijan Republic, resolutions of the Cabinet of Ministers of the Azerbaijan Republic, normative legal acts of bodies of central executive authorities, as well as international treaties of the Azerbaijan Republic. 13.2 In the event of conflict between normative legal acts, court shall apply normative legal act of higher legal force. 13.3 In the event of conflict between normative legal acts comprising legislative system of the Azerbaijan Republic (except for the Constitution of the Azerbaijan Republic and acts adopted through referendum) and international treaties of the Azerbaijan Republic, provisions of international treaties shall prevail. 13.4 In the event of absence of any norm of law regulating disputed legal relationships, court shall apply norms of law regulating analogous relationships. 13.5 In the event such rules are also absent, court shall base its decision upon idea and general principles of legal rules of the Azerbaijan Republic. 13.6 In the event of violation by normative legal acts in legal force of rights and freedoms, the Supreme Court of the Azerbaijan Republic shall address the Constitutional Court of the Azerbaijan Republic in order stipulated in this Code.

Article 14. Principles of court hearing in respect of case 14.1 Court shall create necessary conditions for all-faceted, complete and fair hearing of case for the purposes of finding truth. For those purposes court shall explain to persons participating in case their procedural rights and obligations, warn them of consequences of actions or inaction and provide assistance in exercise of their procedural rights. 14.2 Court shall examine and use evidence submitted only by parties. 14.3 Court shall be under an obligation to suggest parties to end dispute through amicable agreement, and parties may acknowledge or refuse to accept claims, unless provided otherwise by law. 14.4 Persons participating in case shall have the right to exercise personal defence of their rights and interests except for the cases of obligatory representation. Persons participating in case shall be free to choose their attorneys for the purposes of such persons being represented or assisted in exercise of their procedural rights.

Article 15. Obligatory nature of court actse 15.1 Court shall render its acts in form of resolutions, ruling, decision, and decree. 15.2 Resolution, ruling, decision and order of courts entered into legal force shall be obligatory for any and all state authorities, local self-regulating bodies, their officials, political parties, trade unions, their officials, as well as for physical persons and legal entities and shall be executed in compulsory manner throughout the territory of the Azerbaijan Republic. 15.3 Non-execution of court act, as well as any other form of disrespect to court shall result in liability stipulated by law. 15.4 Where court acts affect interests of interested parties, obligatory nature of acts of court shall not deprive interested persons not participating in case of the right to appeal to court for protection of their rights and interests protected by law. 15.5 Obligatory nature of court acts of foreign countries, international courts and economic courts on the territory of the Azerbaijan Republic shall be determined by international agreements which the Azerbaijan Republic is party to and this Code.

Article 16. Competence of international courts Where parties to international treaties which the Azerbaijan Republic is a party to, as well as other persons have exhausted remedies specified by this Code, such parties and persons shall be entitled to apply to international courts for protection of human rights and freedoms.

CHAPTER 2. Court composition. Objections

Article 17. Court composition 17.1 Justice in respect of civil cases and economic disputes shall be exercised by judges elected to court in order specified by law. 17.2 A single judge or collegiate court board considering case or resolving any other procedural matter shall do so on court s behalf. Judge hearing case unilaterally shall preside over court proceeding.

17.3 All judges shall have equal rights in the course of case hearing.

Article 18. Order of resolution of matter in courts in collegial composition 18.1 All matters arising in course of hearing and resolution of case by court in collegiate composition shall be decided by judges simple majority votes. In no event shall any of judges have the right to abstain from voting. Presiding judge shall be the last one to vote. 18.2 Judge not agreeing with majority decision shall be obligated to sign decision. Such judge shall have the right to express his opinion in a written form, with such opinion being attached to the case file but not announced in course of court session. 18.3 Judges shall be obligated to keep secrecy of consultations and voting during consultations and voting, as well as until expiry of their professional duties.

Article 19. Grounds for non-permission of case review by judge and for expression to judge of objections 19.1 Judge shall not be permitted to consider case in the following circumstances: 19.1.1 where he has not been appointed to the position of judge in accordance with legislation of the Azerbaijan Republic; 19.1.2 where he is not the judge contemplated for case hearing pursuant to legislation of the Azerbaijan Republic; 19.1.3 where previously he participated in the case as judge of court of first instance, appellate and cassational courts, as well as in course of case re-hearing upon establishment of new circumstances. 19.2 Judge shall not be permitted to participate in case and may be objected in the following circumstances: 19.2.1 where in course of previous hearing of case he has been appointed as representative of one of the parties or has acted as witness, expert, specialist, interpreter, secretary to court session; 19.2.2 where he is one of the parties or if he was or is a direct relative of any of persons participating in case or of their representative, or in a family relationships with such persons and representative; 19.2.3 where he is directly or indirectly interested in proceeding s outcome, or there exist other circumstances giving rise to doubts in respect of his impartiality and fairness. 19.3 No persons being relatives to each other shall be permitted to participate in court board examining a case.

Article 20. Grounds for objections against expert, specialist, interpreter, court secretary 20.1 Grounds for objection specified by Article 19 of this Code shall also apply equally to expert, specialist, interpreter and court secretary. 20.2 Moreover, expert or specialist, shall not participate in the course of hearing of case under the following circumstances: 20.2.1 where he was or is under service or any other kind of subordination to persons participating in case or their representatives; 20.2.2 where he carried out inspection, materials of which have been employed as grounds for court appeal or are used in course of hearing of civil case; 20.2.1 where there are circumstances causing doubts in respect of their authority.

20.3 Participation of expert, specialist, interpreter and court secretary in course of preceding hearing of the particular case as an expert, specialist, interpreter, court secretary shall not be considered a ground for objection.

Article 21. Petitions relating to self-disqualification and objection 21.1 In the event of existence of circumstances mentioned in Articles 19 and 20 of this Code, judge, expert, specialist, interpreter, court secretary shall declare about his disqualification. Persons participating in case shall also have the right to submit objections on same grounds. 21.2 Self-disqualification or filing of complaint shall be justified in written form and shall be done prior to commencement of hearing of case on merits. Any late objection or self- disqualification shall be only permitted where court and person filing complaint became aware of reasons for objection after commencement of case hearing. 21.3 Party objecting to court shall prove grounds for objection. 21.4 Where an objection is filed following presentations of parties in court, objecting party shall prove that reasons for the challenge became known later. 21.5 Where an objection is submitted for the purpose of delaying course of the court proceeding or where grounds for the objection are false and do not correspondence to the actual state of affairs, objecting party may be fined in the amount of 100 minimum salaries.

Article 22. Procedure for settlement objection 22.1 Court shall, in the event there is filed objection, hear opinion of persons participating in case, as well as hear explanations of person being objected if person is willing to provide such. 22.2 Matter of objection in respect of judge hearing case individually shall be considered by court chairman. 22.3 In case of collegiate procedure of hearing of case, matter of objection in respect of judge shall be considered by all other judges without objected judge being present. In case of tie vote in respect of objection, the objected judge shall be deemed dismissed. Objection in respect of several judges or entire court board hearing case under on appeal or cassation shall be settled by chairmen of courts of Appellate or Cassational instance. 22.4 Matter of objection in respect of expert, specialist, interpreter and court secretary shall be settled by judge and court hearing case. 22.5 Where objection is filed against entire board of court of first instance or chairman of court, or against a court panel composed of a single judge, such objection shall be submitted for consideration to court of appellate instance. 22.6 Matters of self-disqualification or objection shall be settled by issuance of court ruling, which shall not be subject to any further appeal.

Article 23. Consequences of satisfaction of self-disqualification or objection 23.1 In case of satisfaction of self-disqualification or objection in respect of judge hearing case in court of first instance, the case shall be reviewed in the same court by other judges. 23.2 In case of satisfaction of self-disqualification or objection in respect of entire board of court of first instance or a single-judge court, the case shall be transferred by appellate

court to another court of first instance. 23.3 In case of satisfaction of self-disqualification or objection in respect of entire board of court considering case in a collegiate order, the case shall be submitted to some other board of the same court. 23.4 Where objection or self-disqualification is filed in respect of judge on court of first instance or in respect of entire composition of judges of the Supreme Court of the Nakhchivan Autonomous Republic, the case shall be reviewed by some other judge or board of the same court.

CHAPTER 3. Jurisdiction

Article 24. Jurisdiction of court in respect of disputes 24.1 Courts of the Azerbaijan Republic shall guarantee and protect violated and disputed rights and freedoms, except in the event their protection is to be carried out in an out-of- court order pursuant to this Code and other laws. 24.2 Relevance of dispute to general court or economic court shall be established, in accordance with this Code, further to composition of the parties participating in case, subject matter of dispute or nature of legal relationships.

Article 25. Jurisdiction of general court in respect of disputes 25.1 Disputes arising out of, or related to, civil, family, labour, residential, land relationships, relationships on use of natural resources and protection of environment, tax, administrative and other types of relationships, where at least one party to such dispute is physical person and does not have status of entrepreneur, or where person has status of entrepreneur and the dispute has not been caused by his entrepreneurial activities, shall be within the jurisdiction of general courts. 25.2 General courts shall review cases on special claim proceeding specified by Chapters 24 29 of this Code. 25.3 General courts shall review cases on special proceeding specified by Article 305 of this Code. 25.4 General courts shall also review cases referred by law to their jurisdiction.

Article 26. Jurisdiction of the Economic Court in respect of disputes 26.1 Economic disputes arising out of civil, administrative and other legal relationships of legal entities, irrespective of type of ownership and nature of subordination, and physical persons exercising entrepreneurial activities without establishment of legal entity and with acquisition of status of private entrepreneur in a manner determined by the law shall be within the civil procedural jurisdiction of the Economic Court. 26.2 The following disputes between the parties specified in Article 26.1 of this Code shall be within the jurisdiction of the Economic Court: 26.2.1 disputes relating to conflicts in respect of contracts stipulated by the law or conflicts submitted by parties for consideration of the Economic Court; 26.2.2 disputes relating to modification or termination of contract; 26.2.3 disputes relating to confirmation of execution executive and other papers in

respect of fines paid in uncontested manner (without accepting); 26.2.4 disputes raised by state authorities, local self-regulating bodies and institutions authorised to exercise control with respect to payment of fines, except for uncontested payment of fines further to the requirements of the law; 26.2.5 disputes relating to recovery of cash written off to the budget in an uncontested order with breach of provisions of laws or other normative acts by institutions authorised to exercise control; 26.2.6 disputes relating to declaration as invalid of legal entity s foundation documents; 26.2.7 disputes relating to declaration of physical persons and legal entities insolvent; 26.2.8 disputes relating to payment of taxes. 26.3 Economic courts shall also have the right to review other cases referred by law to their jurisdiction.

Article 27. Jurisdiction of the Economic Court of the Azerbaijan Republic on Disputes Arising out of International Agreements in respect of disputes The Economic Court of the Azerbaijan Republic on Disputes Arising out of International Agreements shall have jurisdiction over cases with participation of physical persons and legal entities of the Azerbaijan Republic, as well as foreign legal entities, legal entities with foreign investment, international legal entities, foreign citizens exercising entrepreneurial activities, stateless persons.

Article 28. Jurisdiction in respect of cases with participation of foreigners, stateless persons, foreign legal entities Except as otherwise provided by the inter-governmental agreements, international agreements or agreement of parties, court shall hear cases with participation of foreigners, stateless persons and foreign legal entities.

Article 29. Transfer of dispute to arbitration tribunal In cases specified by laws, international agreements or agreement of parties, dispute falling within court s jurisdiction shall, upon written consent of the persons participating in case, be transferred for review to arbitration tribunal.

Article 30. Jurisdiction in respect of several interrelated claims In case of incorporation of several interrelated claims some of which are under the jurisdiction of general courts while others under the jurisdiction of economic courts, claims shall be reviewed by general court.

Article 31. Inadmissibility of change of jurisdiction 31.1 Breach of rules of jurisdiction shall not be permitted. 31.2 Case accepted by court for proceeding with compliance with jurisdictional rules shall be resolved on merits in the same court despite the fact that it later fell under jurisdiction of another court.

Article 32. Submission of complaint in respect of jurisdiction matters 32.1 Person participating in case shall have the right to commence claim relating to change of dispute s jurisdiction to this or other court.

32.2 Person participating in case shall submit grounds for his disagreement with court s jurisdiction and shall do so prior to commencement of hearing of case on merits. 32.3 Judge shall also have right to establish non-relevance of dispute to court s jurisdiction. 32.4 In the event of dispute relating to court jurisdiction, judge shall issue grounded ruling. 32.5 Such ruling may be complained upon by persons participating in case, in order specified in Chapter 21 of this Code, within 15 days of date of delivery (receipt) of such ruling by the person participating in case.

CHAPTER 4. Court jurisdiction

Article 33. Notion of court jurisdiction Distribution of jurisdiction of courts for purposes of review of cases at courts of first instance shall be regulated by this Chapter.

Article 34. Jurisdiction of district (city) courts in respect of civil cases Cases falling within jurisdiction of courts shall be considered by district (city) courts of first instance, local economic courts, economical court on disputes arising out of international agreements.

Article 35. Submission of claim at place of location of respondent 35.1 Except as otherwise specified by law, claim shall be submitted to court at place of legal registration of respondent. 35.2 Claim against legal entity shall be submitted at place of address of legal entity. Claim against legal entity arising out of activity of its subsidiary shall be submitted at place of address of such subsidiary. 35.3 Counter claim shall, irrespective of its jurisdiction, be submitted to court reviewing initial claim.

Article 36. Jurisdiction at choice of claimant 36.1 Claim against respondent, whose place of residence is unknown, or whose place of residence outside boundaries of the Azerbaijan Republic, shall be submitted at the place of location of his property or at his last known place of residence. 36.2 Claim against several respondents with different registered places of residence, places of location or legal addresses shall be submitted at the place of official residence or legal address of one of the respondents. 36.3 Claims on recovery of alimonies and on ruling of paternity may also be submitted by claimant at his place of residence. 36.4 Claims on dissolution of marriage with persons who have, in the order specified by law, been announced as lacking of action capacity further to mental derangement, as well as with persons sentenced to imprisonment for term of over 3 years, may be brought at the place of residence of claimant. 36.5 Claims on dissolution of marriage may also be brought at the place of residence of

claimant in cases when claimant has children below the age of majority or when, due to health conditions, travel by claimant to the place of residence of respondent is deemed to be difficult. 36.6 Claims on compensation of losses, caused by mutilation or other health damages or by death of the bread-winner may be brought by claimant at his place of residence or at the place where the damage has been inflicted. 36.7 Claims on restoration of labour, pension and housing rights, return of property or compensation of value thereof, relating to compensation of losses, caused by illegal conviction, illegal subjection to criminal liability, illegal confinement under guard or notification on non-leaving the place of residence as measures of restraint, or illegal imposition of administrative sanction in the form of arrest, may also be brought at the place of residence of claimant. 36.8 Claims on disputing resolution on imposition of fines or other sanction issued by administrative bodies and officials authorised to consider cases of administrative default may also be brought at the place of residence of claimant. 36.9 Claims on protection of consumer rights may be brought at the place of residence of claimant or at the place of conclusion or performance of the agreement. 36.10 Claims on compensation of losses caused by clash of vessels, as well claims on recovery of compensation for provision of assistance and saving operations off-shore may be brought at the place of location of the vessel of respondent or respective port of the vessel. 36.11 Claims coming out of agreements indicating place of performance of such agreements may also be brought at the place of performance of the agreement. 36.12 Claims against citizens or legal entities of the Azerbaijan Republic located on the territory of some other country may be brought at the place of location of claimant or the place of location of property of respondent. 36.13 Except as specified by Article 39 of this Code, choice of court having jurisdiction further to the provisions of this Article, shall be made by plaintiff.

Article 37. Jurisdiction of courts in respect of cases relating to establishment of facts of legal significance Except for cases relating to establishment of ownership over construction, facility, plot of land heard by court at the place of location of such construction, premises or plot of land, cases relating to establishment of facts of legal significance shall be considered at the place of location of claimant.

Article 38. Jurisdiction of courts in respect of cases relating to bankruptcy (insolvency) of physical and legal persons Cases of bankruptcy (insolvency) shall be heard at the place of location of debtor.

Article 39. Exclusive jurisdiction 39.1 Claims on acknowledgement of ownership rights over constructions, facilities, plots of land, on recovery of constructions, facilities, plots of land from one s illegal possession, on rectification of violation of rights of owner or legal possessor not related to deprivation of ownership, shall be submitted at the place of location of such constructions, facilities, plots of land.

39.2 Claims of creditors of persons inheriting certain property filed prior to acceptance of legacy by heirs shall be brought in courts located at the place of location of inheritance property or its main portion. 39.3 Claims to carriers arising out of agreements on carriage of goods, passengers or baggage shall be brought at the place of location of the transport organisation.

Article 40. Contractual competence 40.1 Breach of rules of territorial jurisdiction shall not be permitted. 40.2 Parties shall be entitled to change territorial jurisdiction of the dispute further to their agreement. Agreement shall be reduced to writing. 40.3 Agreement may be made in the event of such agreement relying upon certain court case a dispute. 40.4 Provisions of this article shall not apply to cases of exclusive jurisdiction.

Article 41. Jurisdiction of case considered under order proceeding Application for consideration of a case under order proceeding shall be filed with the court of jurisdiction specified by this Chapter.

Article 42. Competence in respect of cases arising out of criminal case Except for the cases when a claim was not brought or remained unsettled in course of settlement of a criminal case, civil claim arising out of a criminal case shall be filed for review under the civil procedure in accordance with rules of jurisdiction specified by this Code, Article 43. Competence of several interrelated cases 43.1 Where several courts have under their proceeding several interrelated cases, such cases shall, for the purpose of fair trial, be considered and settled in joint order. 43.2 Provisions of this Article shall also apply where two courts of first instance have under their proceeding the same dispute under the same reasons and subject, between the same parties.

Article 44. Transfer of case accepted for proceeding by court to another court 44.1 Case accepted for proceeding through compliance with rules of jurisdiction shall, irrespective of any later change of jurisdiction, be settled by the former court. 44.2 Under the following circumstances court shall transfer a case for hearing by another court: 44.2.1 if respondent, whose place of residence has before been unknown, files a motion on transfer of the case into the jurisdiction of court at his place of residence; 44.2.2 if in course of hearing of case it is revealed that the case has been accepted for proceeding with breach of rules of jurisdiction; 44.2.3 if following satisfaction of a petition for objection against one or more judges, or in virtue of other important circumstances, substitution of said judges or consideration of the case in the said court becomes impossible; 44.2.4 if a claim was brought against the court; 44.2.5 in cases stipulated by Article 43 of this Code.

Article 45. Order of transfer of cases to another court and appeal of jurisdiction

45.1 Matters of jurisdiction of courts shall be settled at the stage of acceptance of claim for proceeding or preparation of hearing of the case by the judge or by a motivated motion of a person participating in the case. 45.2 Judge shall, in accordance with the provisions of Chapter 21 of this Code, issue a ruling on lack of jurisdiction of the court or transfer of the case to another court. It shall be permitted for persons, participating in case to file a complaint from such a ruling within 5 days from the date of delivery (receipt) of the ruling. 45.3 Transfer of a case from one court to another shall be implemented upon expiration of the period specified for filing of an appeal from ruling. 45.4 Case transferred from one court to another shall be accepted for hearing by the recipient court. Disputes on territorial jurisdiction of courts shall not be permitted. In case of any discrepancies between courts, case shall be transferred from one court to another by the court of appellate instance. 45.5 Transfer of cases under the conditions stipulated by Articles 44.2.3 and 44.2.4 of this Code shall be made by court of appellate instance.

CHAPTER 5. Persons participating in case and other participants of the proceeding

Article 46. Composition of persons participating in the case Persons participating in cases shall be parties, third parties, applicants, interested persons, social organisations, state authorities and other institutions entitled to appeal to court for protection of breached or violated rights.

Article 47. Rights and obligations of persons participating in case 47.1 Persons participating in case shall exercise their procedural rights in good faith. 47.2 Persons participating in case shall have the right to familiarise themselves with materials of the case, to take extracts and to make copies therefrom and thereof, to file objections, to submit evidence and to participate in the hearing thereof, to ask questions of other persons participating in case, witnesses, experts and specialists, to file petition, including petition for request of supplementary evidence, to give oral and written explanations to the court, to submit proves on any matters arising in course of the court proceeding, to object to motions and objections of other persons participating in case, to appeal against decisions of the court and to use other procedural rights specified by civil procedural legislation. 47.3 Persons participating in case shall be liable for non-fulfilment of procedural duties specified by civil procedural legislation.

Article 48. Civil procedural legal capacity Any physical person and legal entity shall be entitled to have equal procedural rights and carry equal procedural obligations specified and permitted by law (civil procedural legal capacity).

Article 49. Civil procedural action capacity 49.1 Capacity to acquire rights and to carry out obligations in court, to assign conduct of

case to a representative through personal actions (civil procedural action capacity) shall be recognised after all physical persons over the age of majority and legal entities registered in accordance with the requirements of legislation. 49.2 Minors below the age of sixteen shall have the right to personally exercise his rights and obligations in court upon him being announced as fully capable (emancipation). 49.3 Rights, freedoms and protected by law interests of minors, between the ages of fourteen and eighteen, as well as of citizens with limited action capacity shall be protected in court by their legal representatives. Court, however, shall have the right to invite minors and citizens with limited action capacity to participate in the proceeding in person. 49.4 Rights, freedoms and protected by law interests of minors below the age of fourteen, as well as of citizens lacking action capacity shall be protected in court by their legal representatives. 49.5 In cases specified by legislation, and related to civil, family, labour, administrative and other legal relationships or to transactions related to disposition of received wages or incomes from entrepreneurial activity, minors shall personally protect their rights, freedoms and protected by law interests.

Article 50. Parties 50.1 Claimant and respondent shall be parties to the case. Physical persons and legal entities, officials, state authorities and other institutions shall have the right to act as a claimant or a respondent. 50.2 Physical persons and legal entities filing a claim for the protection of their personal interests or interests of a third party, a prosecutor filing a claim for the protection of interests of the state upon application of legal entities, founded by the state or state authorities, or organisations shall be claimants. 50.3 Physical persons and legal entities against whom a claim is brought shall be respondents. 50.4 In cases specified by law organisations which are not legal entities shall also be entitled to act as claimants. 50.5 Person, in whose interests, upon application of persons, having in accordance with the law the right to appeal to the court for the protection of rights, freedoms and protected by law interests of other persons, court proceeding is commenced, shall be notified by court of the fact of proceeding and shall act in such proceeding as a claimant. Parties shall have equal procedural rights and shall bear equal procedural obligations.

Article 51. Participation in case of several claimants and respondents 51.1 Claim may be brought jointly by several claimants or against several respondents. Each and every claimant or respondent shall participate in court individually and independently. 51.2 Joint participants shall have the right to assign conduct of case to one of such participants. 51.3 Where it is necessary to bring another respondent into proceeding, court shall have the right, prior to issue of a resolution and following consent of claimant, to bring such respondent into the proceeding.

Article 52. Refusal from claim, acknowledgement of claim, amicable agreement 52.1 Claimant shall have the right to refuse from claim. Refusal from claim shall be reduced to writing. 52.2 Respondent shall have the right to acknowledge a claim in full or in part through filing of a written petition or making a note in the protocol. 52.3 Parties shall have the right to close a case through an amicable agreement. 52.4 Court shall at each stage of the court process exercise efforts for bringing parties to an amicable settlement with respect to claim or any portion thereof. 52.5 Court shall not recognise refusal of claimant from claim, acknowledgement of claim by respondent and shall not approve amicable agreement of the parties if such actions contradict laws or violate rights and protected by law interests of any other person. Under the aforementioned circumstances the court shall consider the case on its merits.

Article 53. Substitution of claim Claimant shall have the right to make changes to grounds or subject matter of the claim, to increase or to decrease value of claim prior to passing of resolution.

Article 54. Substitution of improper party 54.1 Where a claim is filed by person, who does not have right of claim, or is brought against a person, who is not liable under the claim, court shall have the right, upon consent of claimant and without cancelling case, allow substitution of initial claimant or respondent by proper claimant or respondent. 54.2 Where claimant does not agree to his substitution by another person, such person shall have the right to act in the court as a third party, making independent claims under the subject matter of the dispute. 54.3 Where claimant does not agree to substitution of respondent by another person, court shall have right, upon consent of claimant, to invite such person to participate in court as a second respondent. 54.4 Upon effectuation of substitution hearing of case shall commence from the beginning.

Article 55. Third parties making independent claims under subject mater of dispute 55.1 Third parties, making independent claims under the subject matter of dispute, shall have the right to enter into process before passing of a court resolution through bringing a claim against one or both parties. 55.2 Except for the duty to comply with rules on entering into an out-of-court settlement agreement with the respondent in the economic court, such third parties shall enjoy full rights and bear all obligations of a claimant specified in law or by contract.

Article 56. Participation of third parties in cases on restoration at place of work 56.1 With respect to cases on restoration of illegally dismissed or transferred to another position employees at a place of work, court shall have the right to bring officials who, under the resolution, dismissed or transferred employee to another position to participate in the case as a third party on the side of respondent. 56.2 Where court determines an express breach of provisions of law in course of dismissal or transfer of an employee, court shall have the right to impose upon an official

in fault the duty to compensate a legal entity, or an employee for moral losses, incurred during the period of forced absence from work or performance of work duties associated with a lower salary. In such cases, amount to be compensated by such officials shall be determined in accordance with labour legislation.

Article 57. Third parties not making independent claims under subject matter of dispute 57.1 Third parties not making independent claims under the subject matter of dispute shall have the right to enter into process on the side of claimant or respondent prior to resolution of court of first instance, which may affect their rights and obligations in respect of one of the parties. Third parties may participate in proceeding upon application of persons participating in case or with the initiative of the court. 57.2 Third parties not making independent claims shall enjoy procedural rights and bear procedural obligations of parties, except for the right to change grounds and subject matter of the claim, to increase or to decrease amount of claim, to refuse from claim, to acknowledge claim or to enter into an amicable agreement, to file a counter claim, to demand obligatory execution of court resolution.

Article 58. Procedural legal succession 58.1 In case of withdrawal of one of the parties from disputed relationships or relationships determined by resolution (death of an individual, reorganisation of a legal entity, assignment, transfer of debt and other cases of novation of persons in respect of material legal relationship), the court shall permit substitution of such party by its legal successor. Legal succession shall be possible at any stage of the proceeding. 58.2 All actions, exercised prior to entrance of legal successor into the proceeding, shall be obligatory for such a successor in the manner they would have been obligatory for persons who were substituted by such legal successor.

Article 59. Appeal to court for protection of rights of other persons, public and state interests 59.1 In cases specified by legislation, state authorities, physical persons and legal entities shall have the right to appeal to court with claim on protection of rights, freedoms and protected by law interests of other persons upon request by such persons or with claim on protection of interests of other persons. Claim for protection of interests of persons lacking action capacity or persons below the age of majority may be brought irrespective of the request of the interested parties. 59.2 Persons bringing claim for the protection of interests of other persons shall enjoy full procedural rights and bear all procedural obligations of claimant, except for the right to enter into an amicable agreement. Refusal of said persons and authorities from claim shall not deprive a person, for protection of whose interests the claim has been brought, to request consideration of the case on its merits. 59.3 Court shall cancel proceeding on a case where a person in whose interests a case has been commenced refuses from claim.

Article 60. Participation of state authorities and local self-governing bodies through submission of opinions

In cases specified by the law, court of first instance shall have the right to invite state authorities and local self-governing bodies to enter, prior to issue of a court resolution, into proceeding for submission of opinions for the purpose of exercise of their duties, protection of rights, freedoms and protected by law interests of private persons, as well as state and public interests.

Article 61. Other participants in case In addition to persons participating in case witnesses, experts, specialists, interpreters, representatives and advocates shall have the right to participate in the case.

Article 62. Witness 62.1 Any person in possession of information conducing to fair settlement of a dispute by court may be interrogated as a witness. 62.2 Witness shall be obliged to appear before court and to inform court of all the known to him information and circumstances on the case. 62.3 Witness shall be obliged to make true statements, to answer questions of judge and persons participating in case. 62.4 Witness shall bear criminal liability for false statements and refusal to submit statements.

Article 63. Expert 63.1 Expert shall be a person with special knowledge, appointed by court for the purpose of issue of an opinion required under the provisions of this Code. 63.2 Person appointed to carry out examination shall upon call appear before court and provide an impartial opinion on requested matters. Expert shall have the right to refuse to provide an opinion if he has not got knowledge, required for carrying out of his responsibilities. 63.3 Where it is required to submit an opinion, expert shall have the right to familiarise himself with the materials of the case, participate in court sessions, ask questions, request court to provide additional materials. 63.4 Expert shall bear criminal liability for false opinion or refusal to give an opinion.

Article 64. Specialist 64.1 Specialist shall be a person having technical or other skills and knowledge, required for assisting court in course of hearing of case. 64.2 Person called to participate in case as a specialist, shall be obliged to appear before the court and to answer questions asked by court and by parties, to give oral and written recommendations and explanations, to provide, where necessary, court with technical assistance.

Article 65. Interpreter 65.1 Interpreter shall be a person appointed by court in cases specified by this Code and having knowledge of languages at a level sufficient for making interpretations. 65.2 Interpreter may be appointed among persons proposed by participants. 65.3 Other participants of process shall not have the right to undertake interpretation despite of knowledge of required languages.